Hoşgeldin, Ziyaretçi
Sitemizden yararlanabilmek için kayıt olmalısınız.

Kullanıcı Adı
  

Şifreniz
  





Forumda Ara

(Gelişmiş Arama)

Forum İstatistikleri
» Toplam Üyeler 56.781
» Son Üye Richarditart
» Toplam Konular 12.172
» Toplam Yorumlar 30.186

Detaylı İstatistikler

Kimler Çevrimiçi
Şu anda 3003 aktif kullanıcı var.
» (0 Üye - 2999 Ziyaretçi)
Applebot, Bing, Google, Yandex

Son Yazılanlar
Ereğli Ziraat Fakültesi B...
Forum: Konya Necmettin Erbakan Üniversitesi
Son Yorum: Mr.Muhendis
08-03-2026, 02:09 PM
» Yorum 0
» Okunma 57.187
Ereğli Ziraat Fakültesi T...
Forum: Konya Necmettin Erbakan Üniversitesi
Son Yorum: Mr.Muhendis
08-03-2026, 02:08 PM
» Yorum 0
» Okunma 7.812
Ereğli Ziraat Fakültesi T...
Forum: Konya Necmettin Erbakan Üniversitesi
Son Yorum: Mr.Muhendis
08-03-2026, 02:05 PM
» Yorum 0
» Okunma 463
Konya Necmettin Erbakan Ü...
Forum: Konya Necmettin Erbakan Üniversitesi
Son Yorum: Mr.Muhendis
08-03-2026, 02:03 PM
» Yorum 0
» Okunma 5.001
Konya Gıda ve Tarım Ünive...
Forum: Dijital Tarım Teknolojileri
Son Yorum: Mr.Muhendis
08-03-2026, 07:43 AM
» Yorum 0
» Okunma 59.442
Kastamonu Üniversitesi De...
Forum: Dijital Tarım Teknolojileri
Son Yorum: Mr.Muhendis
08-03-2026, 07:42 AM
» Yorum 0
» Okunma 10.354
Kütahya Dumlupınar Üniver...
Forum: Dijital Tarım Teknolojileri
Son Yorum: Mr.Muhendis
08-03-2026, 07:42 AM
» Yorum 0
» Okunma 7.898
Kırıkkale Üniversitesi De...
Forum: Dijital Tarım Teknolojileri
Son Yorum: Mr.Muhendis
08-03-2026, 07:41 AM
» Yorum 0
» Okunma 7.293
Pamukkale Üniversitesi Ça...
Forum: Dijital Tarım Teknolojileri
Son Yorum: Mr.Muhendis
08-03-2026, 07:40 AM
» Yorum 0
» Okunma 6.553
Burdur Mehmet Akif Ersoy ...
Forum: Dijital Tarım Teknolojileri
Son Yorum: Mr.Muhendis
08-03-2026, 07:39 AM
» Yorum 0
» Okunma 10.495

 
  Yoğurt Nasıl Yapılır
Yazar: Mr.Muhendis - 01-28-2010, 01:46 PM - Forum: Süt Teknolojisi - Yorum Yok

YOĞURT YAPIMI


yoğurt sütün kültürlerle fermente olması sonucu oluşan sağlıklı, besleyici ve sevilerek tüketilen bir üründür. peynir yapımında olduğu gibi yoğurt yapımında da inek, koyun, keçi ve manda sütleri veya bu sütlerin karışımı kullanılır.


Yoğurt Yapım Aşamaları

1. çiğ süt alımı:

bütün süt ürünlerinde olduğu gibi yoğurtta da hammaddenin özellikleri önemli ölçüde kaliteyi etkilemektedir.

yoğurda işlenecek çiğ sütün;

- hastalıksız bir hayvandan sağılmış olması,

- taze olması,

- bakteriyolojik kalitesinin iyi olması,

- yabancı tad ve koku bulunmaması

- yoğurt bakterileri için inhibitör (engelleyici) madde bulundurmaması gerekir.



DİKKAT

süt endüstrisinde temizlikte dezenfektan ve deterjanlar geniş ölçüde kullanılmaktadır. yeterli durulama yapılmazsa süte geçen bu dezenfektan ve deterjanlar yoğurt yapımında sorun yaratırlar.

ayrıca ekşiyen sütlerin asitliğini nötrlemek için süt üreticileri tarafından özellikle yaz aylarında sütlere soda katılmaktadır. İçine soda katılan sütlerden yoğurt yapmak çok zordur. yoğurdun inkübasyon süresi çok uzar, yoğurt gevşek olur ve yoğurtta arzu edilmeyen tad ve koku oluşur.



2. klarifikasyon:

sütün temizlenmesi iki aşamada yapılabilmektedir.


i. klarifikatörle: sütün içinde gözle görülebilen kıl, çöp gibi pislikler ayrılır.

ii. separatörlerle: gözle görülemeyen kan, lökosit, hücre parçaları sütten ayrılır.



3. standardizasyon:

yoğurda işlenecek sütün, süt yağının standardize edilmesi işletme ekonomisi açısından gereklidir.

İşletmeye gelen sütün yağ oranı % 3 den fazla ise standardize edilir.



4. kurumadde artırılması:

yoğurda işlenecek sütün kurumaddesi nin arttırılması gerek ürünün kıvamı, gerekse aroması açısından önemlidir.

sütün kurumadde arttırılmasında şu yöntemler kullanılır.

- süte koyulaştırılmış süt ilave etmek

- süte iyi nitelikli süttozu veya peynir suyu tozu ilave etmek

- süte çeşitli stabilize edici maddeler ilave etmek (selüloz vb.)

- evaporasyon (buharlaştırma)

- sütün ultrafiltrasyon ve hiperfiltrasyonla koyulaştırılması.


ülkemizde yaygın olarak kullanılan yöntemlerin başında evaporasyon ve süttozu ilavesi gelmektedir.

genellikle süttozu % 1-3 oranında katılmaktadır.

evaporasyonda ise suyun % 10-25 oranında sütten ayrılması sağlanır. bu koyulaştırma yöntemi yoğurdun kalitesi açısından çok iyi sonuç vermektedir.



5. ön ısıtma ve homojenizasyon:

homojenizasyon süt yağının yüzeyde toplanmasını engellemek için, süt yağının fiziksel olarak parçalanmasıdır.

homojenizasyon işleminin yapılabilmesi için sütün 60-70°c sıcaklığa kadar ısıtılması gerekir.

homojenizasyon ile ayrıca şu yararlar sağlanır.

- süt yağının yoğurtta eşit dağılımı sağlanır - yoğurdun kıvamı gelişir

- yoğurdun su salması önlenir

- yoğurdun tadı iyileştirilmiş olur

- yoğurdun hazmolabilme kabiliyeti artmaktadır.



6. isı işlemi:

koyulaştırılmış sıvılarda bakterilerin imhası oldukça zordur. yoğurda işlenecek sütün kurumaddesi çeşitli yollarla artırıldığı için - uygulanması gereken ısının da yüksek olması gerekir.

bu nedenle yoğurt üretiminde 80-85°c de 20-30 dakika, 90°c de 10-15 dakika veya 95°c de 5-10 dakikalık ısıtma pastörizasyon için yeterli olmaktadır.



7. soğutma:

pastörize edilen sütün, yoğurt oluşumunu sağlayacak mikroorganizmaların faaliyet gösterdikleri sıcaklığa soğutulması gerekmektedir. bu amaçla sütün 43-45°c ye kadar soğutulması sağlanmalıdır.



8. kültür ilavesi, paketleme

mayalanma derecesi olan 43-45°c ye soğutulmuş süte % 1-3 oranında kültür (maya) katılarak iyice karıştırılır.

mayada yoğurt bakterilerinin (streptecoccus thermophilus ve lactobacillus bulgaricus) oranları % 50/50 veya 55/45 oranlarında olmalıdır.


eğer mayadaki yoğurt bakterilerinin oranı dengesizse istenilen kalitede bir yoğurt elde etmek mümkün olmamaktadır.

isıtma işlemine tabi tutulmuş sütün yoğurt mayası ile aşılanması iki şekilde olabilmektedir.



A. kaplarda ayrı ayrı aşılama

isı işlemine tabi tutulmuş süt istenilen büyüklükteki kaplara dökülür. ambalaj içinde mayalama sıcaklığına kadar soğuyan sütler tek tek şırınga ile mayalanır.

yoğurt üzerinde kalın bir kaymak tabakası bulunması istenilen hallerde uygulanan bir yöntemdir.

ancak bu yöntem hem zahmetli hem de fazla miktarda işgücü gerektirir. ayrıca kapların mayalanması unutulabilir. en önemlisi ise maya şırınga ile verildiği zaman sütün her tarafına iyice dağılıp karışamaz. bu da yoğurt oluşumu ve mayalanma süresini uzatır. bu yöntemde aynı kalitede standart bir yoğurt elde etmek zordur.


B. toplu halde aşılama:

mayalama sıcaklığının 2-3 derece üzerine kadar soğutulan sütün miktarına uygun olarak maya katılır ve iyice karıştırılır. zaman geçirmeden mayalanmış süt ambalajlara doldurulur.

bu yöntemde fazla işgücüne gerek olmaz. ayrıca maya bütün kaplarda eşit olduğundan daima kaliteli ve standart yoğurt elde edilir.



9. İnkübasyon (pıhtılaşma)

ön işlemlerden geçerek kültür aşılanmış sütte, yoğurt oluşumunu sağlayan mikroorganizmaların faaliyet göstermesi için gerekli süre ve sıcaklık ortamını sağlayan devreye inkübasyon denir.

bu amaçla yararlanılan donanımlar ise inkübatör olarak tanımlanır.

mayalama ve ambalajlama işlemi tamamlandıktan sonra mayalanmış sütler 41-43°c de 2-3 saat inkübasyona bırakılır.

süre yoğurtlaşmayı sağlayan mikroorganizmaların sayıları, birbirlerine oranları ve güçlerine bağımlı olarak değişmektedir.



10. soğutma:

pıhtılaşması tamamlanan yoğurt 10 °c nin altına soğutulur. bunun için yoğurdu kısa bir süre oda ısısında beklettikten sonra soğutma yapılması idealdir.

soğutmanın ani yapılması yapı bozukluğuna, yetersiz yapılması ise tatta ekşiliğe neden olur.



11. depolama:

soğutma işlemi tamamlanan yoğurtlar 4°c lik depoda 1 gün bekletildikten sonra satışa sunulurlar.

yoğurt işlendikten sonra tüketilinceye kadar 1-2 hafta depo ömrü olmaktadır.

Bu konuyu yazdır

  Çiğ Sütte SH Analizi
Yazar: Mr.Muhendis - 01-28-2010, 01:41 PM - Forum: Süt Teknolojisi - Yorum Yok

SH tayini bize sütte laktik asit cinsinden asit oranını verir. Üretime kabul edilebilecek nitelikte olan sütte SH 6.5-8.5 arasında değişmektedir. Bu değerlerin altında veya üstündeki değerlerdeki süt işlemeye uygun değildir. Çünkü; bu aralığın dışındaki değerlerde sütte mikroorganizma faaliyetleri çok yoğundur ve sütün kalitesi düşüktür. SH analizi için özel soxhelet henken SH büreti kullanılır.

SH belirlenmesi için ulanılan malzemeler:
• 0.1 N NaOH (sodyum hidroksit ) çözeltisi
• SH büreti ( özel soxhelet henken SH büreti)
• Pipet
• Beher
• Fenolftalein
• Piset

Yapılışı;
• Süt oda sıcaklığına ( 20°C ) kadar ısıtılır. ( sütte tüm analizler oda sıcaklığında yapılır.)
• Süt numunesi iyice karıştırılır ve pipetle behere 10 ml süt alınır.
• Üzerine 4 damla fenolftalein (indikatör ) damlatılır.
• 0.1 N NaOH ile titre edilir. ( tam 0.1 Normal )
• Numune gül pembesi renge döndüğü anda titrasyon bitirilir ve bürette harcanan NaOH değeri okunur.
• Bu okunan değer sütün SH cinsinden asitlik değerini verir.

% L. A. Değerini aşağıdaki formüle göre hesapla
% L. A. = SH X 0.0225


Sütte pH metre ile Asitlik Belirlenmesi:
Sütün asitliğinin belirlenmesi için kullanılan cihaz pH metredir.

Yapılışı;
• Gelen süt oda sıcaklığına kadar ısıtılır.
• Öncelikle pH metrenin kalibrasyonu yapılır.
• pH metrenin ucu saf su ile temizlenip kurutulur.
• Süt numunesi iyice karıştırıldıktan sonra, pH metrenin ucu numune içine daldırılır.
• pH metrenin ekranda görünen değeri sabit kalıncaya kadara beklenir.
• pH metrenin ekranında görünen sabit değer sütün pH cinsinde asitliğini verir.

Bu konuyu yazdır

  Sütte Sodyum Karbonat Tespiti
Yazar: Mr.Muhendis - 01-28-2010, 01:40 PM - Forum: Süt Teknolojisi - Yorum Yok

1.0. AMAÇ VE KAPSAM

Işlenmemiş sütlerde sodyum karbonat bulunup bulunmadığını Rosalik Asit kullanarak tespit etmektir.

2.0 PRENSİP

Sodyum karbonatın rosalik asitle koyu pembe renk oluşturması ilkesine dayanır.

3.0 ALET VE EKİPMANLAR

• Deney tüpü
• Pipet

4.0 KİMYASAL MADDELER

• Alkol,% 96’lık
• Rosalik asit % 1’lik, % 96’lık alkolde hazırlanmış

5.0 UYGULAMA

Bir deney tüpüne 3-5 ml süt konur ve üzerine 1-2 damla rosalik asit ilave edilir.

6.0 HESAPLAMA

Oluşan pembe renk sodyum karbonat varlığını gösterir.

7.0 KAYNAK

Süt ve Süt Ürünleri Hijyen Teknolojisi, Prof.Dr. Turan İNAL, 1990

Bu konuyu yazdır

  Süt ve Ayranda Toplam Kuru Madde Miktarı Tayini
Yazar: Mr.Muhendis - 01-28-2010, 01:39 PM - Forum: Süt Teknolojisi - Yorum Yok

SÜT VE AYRANDA TOPLAM KURUMADDE MİKTARI TAYİNİ

1.AMAÇ VE KAPSAM:

Bu metot, süt ve ayranda toplam kuru maddenin etüvde tayinini kapsar.

2.PRENSİP:

Deney numunesinin atmosferik basınç altında, 100ºC ± 2ºC’ da sabit ağırlığa kadar kurutulduktan sonra kalan kısmının % olarak hesaplanmasıdır.

3.ALET VE EKİPMANLAR

• Etüv, sıcaklığı100ºC ± 2ºC’ da tutulabilen,iyi havalandırılabilen, sıcaklığı eşit dağıtan.

• Desikatör, içerisinde etkin bir nem çekici olan bulunan.

• Analitik terazi, 0.1mg.hassasiyette tartım yapabilen.

• Cam veya ****lden korozyona dayanıklı kapaklı ve en az 18 cm2 lik etkin bir yüzey alanı(örneğin, en az 50 mm çapında ve 25 mm ile 30 mm derinliğinde) olan.

• Genel laboratuvar araç ve gereçleri.

• 5 ml.’lik pipet

• Su banyosu(Kaynar halde)

4.KİMYASAL MADDELER

Kullanılmıyor.

5.UYGULAMA

Etüvde 100ºC ± 2ºC’ da, 1.5-2 saat sabit ağırlığa kadar kurutulan kurutma kapları kapakları ile birlikte desikatöre alınarak soğutulur ve 0.0001 gr. hassasiyetle tartılarak daraları kaydedilir. Homojen hale getirilmiş örnekten 3-4 ml.kurutma kabına alınarak tartılır.Örnekle birlikte tartılan kaplar, kapaksız olarak kaynar su banyosu üzerine yerleştirilerek , sütün bir miktar suyunun uçması sağlanır. Süt ince, kuru ve çatlak bir zar haline gelince kapaklar kapatılmadan açık olarak 100ºC ± 2ºC’a ayarlanmış olan etüve konarak kapakları da yanına koyulur. Kurutma kap ve kapakları 2 saat 30 dakika etüvde bırakıldıktan sonra kapaklar kapatılarak desikatöre alınır, oda sıcaklığına geldikten sonra tartılır. Etüve tekrar alınarak aynı şekilde 1 saat daha bırakılır ve desikatörde soğutularak hemen tartılır.
İki tartım arasındaki fark 0.5 mg' ı geçmeyinceye kadar bu işlemler tekrarlanır.

6.HESAPLAMA

m1-m
% K.M=-------- . 100
m2-m

K.M=:Kuru madde miktarı,gr.
m =Dara(Kurutma kabı ve kapağının ağırlığı),gr.
m1 =Dara ve kuru madde miktarı.
m2 = Süt örneği ve dara miktarı, gr.

Y.K.M = KM – YM

YKM = Yüzde yağsız kuru madde miktarı, gr.
YM = Yüzde yağ muhtevası, gr.

7..KAYNAK

TS 1018 Çiğ Süt / Nisan 2002

Bu konuyu yazdır

  Gerber Yöntemi Nedir
Yazar: Mr.Muhendis - 01-28-2010, 01:38 PM - Forum: Süt Teknolojisi - Yorum Yok

GERBER YÖNTEMİ; SÜT, YOĞURT, DONDURMADA YAĞ TAYİNİ

Kullanılan Çözeltiler:
Amil alkol, saf
%25 lik NH4OH çözeltisi
25 gr NaOH tartılarak bir behere konur. Daha sonra 75 ml saf su katılarak iyice karıştırılır.
H2SO4 çözeltisi

Yöntem:
Süt numunesi iyice karıştırılarak homojen hale getirilir. Kaymak bağlamış ise ısıtılıp karıştırılır ve soğutulur.
Yoğurt numunesinde ise 100 ml. lik beher içerisine 50 gr. yoğurt konur. Üzerine 5 ml. %25’lik NH4OH katılır. Karıştırılarak homojen bir sıvı haline getirilir.
Gerber bütirometresine 10 ml. H2SO4 konur. Pipetin ucu bütirometrenin kenarına dokundurularak 11 ml. süt yavaşça asit üzerine boşaltılır. Gerekirse 1 ml. amil alkol konur. Yine gerekirse bir miktar saf su ile seviyesine tamamlanır.
Asit, numune ve amil alkolün boşaltılmasında bütirometre ağzının ıslatılmaması ve bu maddelerin özgül ağırlıklarına göre birer tabaka teşkil ederek sıralanmaları için amil alkolün bütirometrenin kenarından yavaşça sızdırılarak dökülmesine özen gösterilmelidir.
Bütirometrenin ağzı kuru lastik tıpa ile iyice sallanır, çalkalamaya süt homojen hale gelene ve beyazlık kaybolana kadar devam edilir. Bütirometrenin taksimatlı ucu merkeze gelecek şekilde 1100 devir/dk. hızla çalışan santrifüje yerleştirilir. 5 dk. santrifüj edilir. Daha sonra su banyosuna alınır ve bölüntülü kısmı yukarıya gelecek şekilde terleştirilir. En az 5 dk. tutulduktan sonra tıkaç sıkıştırıp itilmek, yağ sütununun alt sınırı bölüntü çizgisine getirilmek suretiyle üstteki kısmın en alt noktasına kadar yağ sütunu okunur ve kaydedilir.

Sonuçların Değerlendirilmesi:
Bütirometre skalasından % gram olarak yağ miktarı okunur. Okuma işlemi sırasında bölüntü % 0.05’i ayırabilecek bir duyarlılık gösterilmelidir. Yoğurdun yağ oranının hesaplanmasında amonyakla 1/10 oranındaki sulandırma dikkate alınarak bulunan değere bu değerin 1/10’u eklenmelidir.

Bu konuyu yazdır

  Süt Kabulünde Kalite Kontrolü
Yazar: Mr.Muhendis - 01-28-2010, 01:37 PM - Forum: Süt Teknolojisi - Yorum Yok

Süt de Fiziksel ve Kimyasal Anelizler Detaylı açıklama
SÜT KABULÜNDE KALİTE KONTROLÜ
Zir.Müh.Sezer YURTBİLİR

Bileşimi ve niteliği nedeniyle bozulmaya karşı uygun olan bir gıda maddesi olan süt ve mamülleri teknolojisi, bilgi, dikkat isteyen bir alandır.
Kalitesi düşük bir hammaddeden üstün kaliteli bir ürün elde etmek olanaksızdır. Üstün kaliteli hammadde denilince hastalıksız, sıhhatli hayvanlardan hijyenik koşullara uyularak sağılmış, sağımı takiben süratle soğutulup, fabrikaya ulaşana kadar soğukta muhafaza edilmiş, duyusal nitelikleri üstün, kimyasal bileşimi standartlara uygun, biyolojik niteliği değişmemiş, bakteri sayısı az, enzim aktivitesi düşük, hiçbir şekilde içine hile amacıyla yabancı madde katılmamış süt anlaşılır.
Kalitesi çok düşük sütleri geri çevirmek yada işlenecek ürüne göre sütleri kalitesine ayırmak için işletmelere gelen sütler kontrol edilir. Kontrol testleri olarak duyusal testler, alkol testi, özgül ağırlık, yağ, sütün sıcaklık derecesinin tespiti, kuru madde, sediment, resazurin,bakteri sayımı,asitlik, refraktif indeks, ayrıca süte su katıldığından şüphe ediliyorsa perosidaz testi,sütün asitliğini nötralize etmek için veya koruyucu olarak karbonat, hidrojenperoksit, formaldehit vb maddelerle katkılı olduğundan şüphe ediliyorsa ilgili testler, inhibitör madde ( antibiyotik, deterjan kalıntısı vb ) aranması ve mastitis testleri de yapılabilir.

ÖRNEK ALMA

Alınan örnek kitleyi temsil etmeli ve belli usule göre yapılmalıdır. Süt yağının süt içinde emülsiyon halde bulunmasından dolayı sütün homojenliği zamanla bozulur. Bu yüzden örnek alınmadan önce sütün iyice karıştırılarak homojen yapının sağlanması gerekir.
Örnek alınması; Örnek çubuğu, örnek sondası veya Mc kay çubuğu ile yapılır
Analiz çok kısa bir sürede yapılmalıdır. Kullanılan malzemeler mikrobiyolojik analizlerde steril, kimyasal analizlerde bulaşmaya neden olmamalı, temiz ve kuru olmalıdır.
Genellikle sütün 38-40 ° C ‘ye kadar ısıtılıp, 20 ° C’ ye soğutulduktan sonra analizin yapılması gerekir.(8)

DUYUSAL TESTLER

Duyusal testler ile sütün genel özellikleri ve bu arada üretimi ile saklanması hakkında fikir edinilebilir.

1.RENK:

Sütün rengi canlının türüne, ırkına, şahıslara ve beslenme durumuna göre bazı değişmeler gösterirse de esas olarak beyazdır.(1)
Sütün beyaz rengi bileşimine giren ve sütte kalsiyum kazeinat halinde bulunan kazeinden ileri meydana gelir. Sütün normal rengi dışında fizyolojik etkiler, bazı organizmaların faaliyetleri, memelerin kanaması ve süte katılan su ve boyaların etkisiyle değişik renkte olabilir.
Sarımsı bazen de kahverengimsi bir renk sütün kolostrumlu, esmerimsi veya mat oluşu kirli veya ısıtılmış hatasını, kırmızımsı renk memelerdeki kanama sonucunda süte kan karıştığı, mavimsi renkte sütün fazlaca sulandırıldığını gösterir. Sütte faaliyet gösteren bazı mikroorganizmalar da özellikle kırmızı ve mavi olmak üzere sütün renginde bazı değişiklikler yapabilir.(9),(1),(3),(8).

2.KOKU-TAT:

Yeni sağılan taze normal bir sütün kendine has hoş tat ve kokusu vardır. Tadı bileşiminde bulunan süt şekeri ve mineral maddelerden özellikle klor tuzlarından ileri gelmektedir. Sütün normal tat ve kokusu bir çok faktörlerin etkisi altında değişebilmektedir. En önemlileri hayvana verilen yem ve ilaçlar, hastalıklar, sütte mikroorganizma ve enzim faaliyetleri, ışık ve oksijenle bakır, demir gibi ****llerin katalitik etkileridir.
Bazı meme hastalıkları sütte şeker ve tuz dengesini bozduklarından, böyle sütlerde şeker oranı azalıp, tuz oranı attığından tuzlumsu bir tat meydana gelir. Bazı mikroorganizmaların süt proteinini, lipaz gibi bazı enzimlerde süt yağını parçalayarak acı bir tat ve kokuya, yine mikroorganizmaların faaliyeti ile laktozun parçalanması sonucunda süt asidi ve çeşitli fermantasyon ürünleri ekşi bir tat ve kokuya neden olurlar.(1),(9),(10).

3.KIVAM VE GÖRÜNÜŞ:

Normal sütün belirli bir kıvam ve görünüşü vardır. Çok koyu bir kıvam ile ip gibi uzama veya su gibi akma hileli ve bozuk sütlerde görülür. Süt çok koyu ise ağız sütü karıştırma olasılığı veya mikroorganizma faaliyeti olmuştur. Sütün görünüşünde kumlu, çakıllı ve topraklı bir yapı ve anormallik görülebilir. Bunlarda bayat ve hatalı sütlerde görülür.(3),(8).

FİZİKSEL ANALİZLER

1.ÖZGÜL AĞIRLIK:

Sütün özgül ağırlığı,yani 1 mL sütün 15.55 ° C deki ağırlığı ortalama 1.032 gr dır. Genelde sütün kuru maddesi özgül ağırlığını arttırır. Laktoz, protein, mineral maddelerin özgül ağırlıkları, 1.6 ile 3 arasında değişir. Süt yağının özgül ağırlığı ise 0.93 tür.
İnek sütlerinde özgül ağırlık 1.028 1.37 arasında
Koyun sütlerinde özgül ağırlık 1.033 1.042 arasında
Keçi sütlerinde özgül ağırlık 1.032 1.040 arasında
Manda sütlerinde özgül ağırlık 1.028 1.038 arasında
Ağırlık değişmemek şartıyla hacimlerin artması özgül ağırlığı düşürür. Örneğin sıcaklığın artmasıyla oluşan genleşme sonucu hacim büyür, dolayısıyla özgül ağırlık düşer. Bu yüzden sıcaklık arttıkça özgül ağırlık azalmaktadır.
Sütün hemen sağıldığı zamanki özgül ağırlığı birkaç saat beklemişine oranla daha düşüktür. Bunun sebebi, yağ globüllerinin bir süre bekleyince küçülmesi sonucu hacmin eksilmesi ve gazların uçmasıdır.
Sütte özgül ağırlığın düşük maddelerin çoğalması özgül ağırlığı düşürür. Örmek ; süte yağ katılsa veya diğer maddeler kalarak yağ çoğalsa sütün özgül ağırlığı düşer.(1). Fakat genel olarak yağla birlikte yağsız kuru maddede arttığından fazla yağlı sütlerin özgül ağırlığı yüksektir.(9).
Aksine olarak özgül ağırlığı düşük olan maddelerin eksilmesi sütün özgül ağırlığını arttırır. Örnek ; sütün yağı alınırsa özgül ağırlığı artar.
Süte soda vs. gibi sudan ağır maddelerin katılması da özgül ağırlığın yükselmesine yol açar.
Sütün kaynatılması da suyun eksilmesine neden olduğundan özgül ağırlığının artmasına neden olur. Su katılması ise özgül ağırlığını düşürür. Süte hem su katılması hem de süt yağının alınması halinde özgül ağırlık normal gözükebilir.

2- DONMA NOKTASI

Donma noktası; özellikle süte su katılarak yapılan hilenin saptanması ve katılan su miktarı hakkında gerçeğe yakın bilgi vermesi nedeniyle önemlidir.
Damıtık su normal koşullarda 0° C’ de donmaktadır. Süt ise damıtık suya göre; bileşiminde bulunan ve gerçek çözelti halinde bulunan laktoz ve mineral maddelerden dolayı daha düşük derecede, yaklaşık olarak –0,55° C’ de donmaktadır.
Sütün kaynatılması, bileşimindeki çözünen maddeleri azaltacağı için donma noktasının yükselmesine neden olur.
Sütün asitliğinin artması ise sütteki çözünür maddeleri artırdığı için donma noktasının düşmesine neden olmaktadır. Bu nedenle asitliği artmış sütlerde belirtilen donma noktası hatalı olmaktadır. Bunun için sütün asitliği 5,33 ile 8 SH( % 0,12-0,18) iken donma noktası belirlenmelidir. Süte şeker, soda ve benzeri gibi eriyen maddeler katıldığı zaman donma noktası yine düşmektedir .Ayrıca ağız sütlerinde, hastalıklarda donma noktası düşmektedir.
Sütün donma noktası 0° C’ ye ne kadar yaklaşırsa içine o kadar fazla miktarda su katılmış demektir.(2).

3- REFRAKTOMETRE İNDİSİ :

Çözeltilerin belirli şartlar altında ışık kırma güçleri sabittir. Bu prensipten yararlanarak bir çok maddelerin saflık dereceleri ve çözeltilerin konsantrasyonları tespit edilir. Sütün refraktometre indisi 1,3440-1,3480 arasında oldukça dar bir sınır içerisinde değişmektedir. Bu değer sütte gerçek bir çözelti meydana getiren süt şekeri ve mineral maddelerle ilgilidir.
Saf suyun refraktometre indisi 1,3329’dur. Süte katılan su ile şeker ve mineral madde miktarında bir azalma olacağından, refraksiyon indisini katılan su oranında düşürür.(8).

KİMYASAL MADDELER:

1-KURU MADDE:

Kuru madde sütün yalnız bileşim zenginliğini belirtmesi bakımından değil, aynı zamanda az değişken bir madde olması nedeniyle, süte katılması her zaman söz konusu olan suyun ayırt edilmesine yardımcı olan yağsız kuru maddenin ( % kuru madde -% yağ = % yağsız kuru madde ) bulunması bakımından önemlidir.

Kuru madde başlıca 3 yolla belirtilebilir;
a-) Gravimetrik metotla,
b-) Formül ve tablolar yardımıyla,
c-) Refraktometrelerle.
Gravimetrik metodun prensibi, belirli bir miktar sütün kuru maddesine zarar vermeden suyunu uçurmak ve kalan kısımdan kuru maddeyi hesaplamaktır.
Formülle kuru madde belirtilmesinde, sütün özgül ağırlığı ile yağ oranı arasındaki ilişkiden yararlanılmaktadır.
Richmond formülüne göre(8):
Kuru madde (%) = 0,25 x L.D. + 1,2 x Yağ + 0,14
Fleischmann formülüne göre (4):
Kuru madde (%) = Yağ + 2,665 100 x Yoğunluk –100
Yoğunluk
Halenke ve Möslinger’ e göre (4)
Kuru madde (%) = 0,25(5 x Yağ + L.D.)
Refraktometrelerle yağsız kuru madde direkt olarak okunabilir.
Toplam kuru madde miktarına göre bir değerlendirme yapılacağı zaman şu kriterlerde göz önünde tutulmalıdır:

a-) Tür ve Irk : kuru madde üzerinden en fazla etkisi olan faktördür. Yapılan incelemeler çeşitli tür ve ırk hayvanlarının sütlerindeki kuru maddenin farklı olduğunu göstermektedir. Tablo 1.
b-) Verim: verimin fazla olduğu sıralarda kuru madde miktarında azalma, laktasyon sonlarına doğru ise artma görülür.
c-) Yaş: yaşı ilerleyen hayvanların sütlerinde kuru madde miktarı biraz düşer.

TABLO 1: Çeşitli tür ve ırk hayvanlarının sütlerindeki kuru madde miktarı.
SÜTÜN ÇEŞİDİ KURU MADDE
TÜR IRK EN AZ ORTALAMA EN ÇOK
İNEK Karasığır 9,30 14,31 18,99
Doğu kırmızısı 10,99 14,06 17,46
Bozırk 11,08 13,94 17,62
KEÇİ Kılkeçisi 10,30 14,95 22,14
Tiftik Keçisi 14,61 15,98 17,50
KOYUN Kıvırcık 11,93 17,87 29,40
Akkaraman 13,60 17,00 21,15
MANDA 16,26 18,91 22,89

d-) Mevsim: Yaz aylarında kuru madde miktarında azalma olmasına karşılık, kış aylarında artma söz konusudur.
e-) Hastalık: Mastitis ve diğer meme iltihapları ile meme veremi kuru madde miktarının azalmasına neden olur.
f-) Beslenme : Yeterli beslenmeyen hayvanlarda süt veriminin düşmesine rağmen, kuru madde miktarında artma görülür.
g-) Süte katılan veya sütten çekilen maddelerin etkisi: Hile amacıyla süte ilave edilen su, yağsız süt, yayık altı, peynir suyu ve benzeri gibi maddeler, kuru madde miktarını düşürürken, süt tozu, krema, koyulaştırılmış süt, soda v.b. maddeler kuru madde miktarını artırırlar. Sütün yağını çekmekte yağsız kuru maddeyi etkilememekle birlikte kuru madde azaltır.(5).
2-KÜL:

Sütte kül tayini her zaman yapılmaz. Yapılan araştırmalar, Mastitis hastalığının, laktoz miktarının düşürmekle birlikte sütteki NaCI miktarını, böylece de süt külünü artırdığını göstermiştir. Ayrıca az değişken olan süt külünün azlığı sütün sulandırıldığını, normalden fazlalığı da nötralize edici maddelerin katıldığı kanısını verir.(8).

3- YAĞ

Sütün analizlerinin en önemlilerinden biride yağ oranının belirlenmesidir. Yağın süt bileşiminde çok değişken olması, süt serumuna pek bağlı olmaması, su katılmasıyla süt içindeki miktarının azaltılmasından dolayı üzerinde durulmasını gerektirir. Bu yüzden, yağ analizleri küçük bir sütçülük işletmesinde de, süt fabrikalarında da her zaman yapılan analizlerdendir.
Özellikle bilimsel araştırmalarda, satılan sütlerin kontrolünde standart süt ürünü elde etmek için çeşitli süt ürünlerine işlenecek sütün yağ standardizasyonunda, yağ ayırıcı makinelerin kontrolünde, alınacak krema miktarının saptanmasında geniş ölçüde yağ analizlerinden yararlanılır.(8) (2).
4-ASİTLİK:

Yeni sağılan normal, taze süt asidik reaksiyon gösterir. Buna ilk asitlik veya doğal asitlik denir. İlk asitliğin kaynağı kazein, fosfatlar, sitratlar, erimiş halde bulunan CO2 ve albümindir. Ayrıca, hayvanın türü, ırkı, kişiliği, yaşı, laktasyon dönemi, hastalıklar, süt bileşimi ilk asitlik üzerinde etkilidir.
Süt ilk asitliğini uzun süre koruyamaz. Sağım koşulları nedeniyle değişik tür mikroorganizma çeşitli yollarla süte bulaşır. Süt, bulaşan bakteriler için çok iyi bir besin kaynağı ve üreme ortamıdır. Özellikle süt asidi bakterileri, salgıladıkları enzimlerle laktozu parçalayarak enerji ve laktik asidi oluştururlar. Laktik asit sütün asitliğinin artmasına neden olur. Bu yolla oluşan asitliğe gelişen asitlik denir.
Süt örneklerinin titrasyonla belirlenen asitliği bu iki asitliğin toplamıdır.
Toplam asitliğe sütü ısıtmanın veya kimyasal bazı maddeler katmanın etkisi söz konusudur. Süt ısıtılırsa CO2 uçarak ayrılır ve sütün asitliği 0,5 SH kadar düşer, yüksek sıcaklıklarda uzun süre ısıtılan sütlerde asitlik kazeinden ve laktozdan kimi organik asitlerin oluşmasına neden olacağından artar. Süte su katılması, fosfatların kimyasal yapısında değişmelere ve serbest H+ konsantrasyonunun düşmesine neden olacağından asitlikte düşer. Süte formalin katıldığında ise, formalin aminoasitlerin amino gruplarıyla birleşip ve serbest kalan karboksil grupları asitliğin yükselmesine neden olur (2).
Laktasyonun başlangıç döneminde oluşan kolostrum, turnusolla hafif asit reaksiyon verir. Yaşlı ineklerin sütü ise alkali reaksiyon gösterir. Mastitisli ineklerin sütleri, genellikle turnusol, rosalik asit, alizarol, bromtimol ve tibromol karşısında zayıf alkali nadiren de asit reaksiyon verir. Meme tüberkülozunda asitlik derecesi belirli şekilde düşer.(4)

REDÜKSİYON ( İNDİRGEME) REAKSİYONLARI:
Ürünlerine işlenecek çiğ sütün yaklaşık mikroorganizma sayısı ve bunların faaliyetlerini, kısacası bakteriyolojik kalitesini saptamakta metilen mavisi ve resaürin gibi boyaların indirgenmelerinden yararlanılmaktadır. Bu testler sütçülük işletmelerinde çokça uygulanan rutin deneyler arasındadır.
Test edilecek süte katılan metilen mavisi, boya çözeltisi, sütteki mikroorganizmaların faaliyetleri ile indirgenerek Lökometilen mavisine dönüşmekte ve mavi renk kaybolmaktadır. Aynı amaçla, resaürin boyasıyla da test yapılabilir. Fakat resaürin boyasının beyaza dönmesi, metilen mavisinde olduğu gibidir aşamada olmaz. Önce ara renkler oluşur, sonra beyaza döner.

ENZİM AKTİVİTE TESTLERİ:

1. KATALAZ TESTİ:

Genel olarak her sütte bulunan katalaz enziminin bazı fizyolojik veya patolojik nedenlerle sütteki miktarı artmaktadır. Özellikle kolostrumda ve mastitisli hayvanların sütlerinde miktarı daha fazladır.
Sütte bu gibi fizyolojik ve patolojik nedenlerle ortaya çıkan durumu ve özellikle peynire işlenecek sütlerin niteliğini saptamak için katalaz testi yapılır(2).

2-PEROKSİDAZ TESTİ:

Peroksidaz sütte doğal olarak bulunan enzimlerden bir tanesidir. 70° C de 2.5 saatte, 75° C de 2.5 dakikada, 78° C de 1.5 saniyede ve 80° C de 2.5 saniyede inaktif hale geçmektedir. Bu nedenle işletmeye gelen sütlerin kaynamış olup olmadığını, içine koruyucu amaçla H2O2 katılıp katılmadığını veya pastörize sütlere uygulanan sıcaklık ölçüsünün normalin üzerinde olup olmadığını anlamak için sütte bu enzim aranır.
Peroksidaz enziminin H2O2 den oksijeni ayırıp p-fenilendiamin gibi oksitlendiğinde renk değiştiren maddelere oksijeni bağlama özelliği vardır.(2)
Okside olmuş
H2O2 + p-fenilendiamin peroksidaz p-fenilendiamin + 2 H2O
MAVİ RENK İNHİBİTÖR MADDELER :
Mastitis hastalığının iyileştirilmesi için meme içine verilen antibiyotikler, süt teknolojisinde önemli sorunlar yaratmaktadır. Fazla miktarda antibiyotik içeren sütlerden yoğurt yapılamaz. Yoğurt ya geç pıhtılaşır yada hiç pıhtılaşmaz.
Antibiyotikli sütler peynire işlendiğinde, peynir oluşumunda ve olgunlaşmasında rol oynayan mikroorganizmaların gelişmesi durur, buna karşın antibiyotiklere karşı çok dayanıklı olan koli bakterilerin gelişmesi hızlanır ve bunlar ortama hakim olurlar. Çalışmaları istenen bakterilerin gelişmelerinin durması, peynir yapımını güçleştirir, olgunlaşma döneminde istenen tat ve koku gelişmez. Ayrıca, koli bakterileri gaz meydana getirdiklerinden peynirde şişme, çatlama, yarılma, süngerimsi bir yapı ortaya çıkar.(7)
Süt endüstrisinde temizlik ve sonitasyonda dezenfektan ve deterjanlar geniş ölçüde kullanılmaktadır. Bu maddeler kullanıldıktan sonra yeterli durulama yapılamazsa süte geçerek sorun yaratmaktadırlar.(6)

KORUYUCU MADDELERİN KONTROLÜ :
Sütün bozulmasını önlemek, dayanma gücünü arttırmak amacıyla bazı koruyucu maddeler kullanılmaktadır. Ancak bu maddelerin katılması yasalarca yasaklanmıştır. Hatta bazıları sağlığı tehlikeye sokacak şekilde zehirli olduğundan şüpheli görülen sütlerde koruyucu madde aranması şarttır. En yaygın olarak kullanılan koruyucu maddeler şunlardır.(5):
• Bazı alkali maddeler (Sodyum karbonat, potasyum bikromat v.b.)
• Formaldehit
• Hidrojen peroksit
• Bor türevleri
• Bazı antibiyotikler (Streptomycin, *****ilin gibi)

1. MASTİTİS KONTROLÜ :
Normal bir sütün pH’sı 6.5-6.6 civarındadır. Mastitisli hayvanların sütlerinde ise pH değeri 7’nin üzerine çıkmakta ve hatta akut mastitis olaylarında 9.5’e kadar ulaşmaktadır.
Hastalıklı memeden elde edilen sütlerin peynir mayasına karşı gösterdiği duyarlılığın azalması, yani sütün daha uzun sürede pıhtılaşması sonucunda, pıhtı gevşek olmakta ve peynir suyunun ayrılması güçleşmektedir. Pıhtıda fazla miktarda peynir suyu kaldığından kuru madde miktarı azalmaktadır. Bu durum kaliteye olumsuz yönde etki yapmaktadır. Öte yandan pıhtıda fazla miktarda kalan peynir suyu proteinleri, olgunlaşma esnasında arzulanmayan maddelere indirgendiğinden, peynirlerde acı bir tadın ortaya çıkmasına yol açmaktadır.(7)

ANALİZ YÖNTEMLERiSÜTTE ÖZGÜL AĞIRLIK TAYİNİ


Gerekli Malzemeler : Laktodansimetre
Silindir
İşlem : Süt numunesi önce 40 ° C ye kadar ısıtılıp, iyice karıştırılır (hava kabarcığı olmayacak şekilde) 15 ° C ye soğutulur. Silindir içine köpürtmeden dökülür. Laktodansimetre sütün içine batırılıp, sabit kaldığı nokta okunur. Laktodansimetre üzerindeki termometreden sütün sıcaklığı da kaydedilir. Sütün sıcaklığı tam 15 ° C ise okunan laktodansimetre derecesinden (L.D) özgül ağırlık tespit edilir. Örneğin : L.D = 27 ise, özgül ağırlık 1.027 olarak tespit edilir. Sütün sıcaklığı 10-20 ° C ler arasındaysa 15 ° C nin altında ve üstündeki dereceler için bir düzeltme yapılarak özgül ağırlık tespit edilir. Bunun için sütün sıcaklığı ile 15 ° C arasındaki fark 0.2 faktörüyle çarpılır. Sonuç, süt 15 ° C nin üzerindeyse L.D.sine eklenir, aksi halde çıkarılır.(6)
Örnek- 18 ° C deki sütün L.D=31 olsun
18-15=3 x 0.2 = 0.6 31 + 0.6 = 31.6
Özgül Ağırlık = 1.0316 bulunur.

SÜTTE DONMA NOKTASI TAYİNİ Sütün donma noktası kriyoskop denilen özel aletlerle tespit edilir. Kriyoskopların çok basit tipleri olduğu gibi, çok gelişmiş tam otomatik modelleri de mevcuttur.

Deneyin Yapılışı :- Termometrenin hassasiyetini ayarlamak için 2 değişik konsantrasyonda saf sakkaroz çözeltileri hazılanır.
a- 7.000 g. sakkaroz hassas olarak tartılır, 100 ml.lik balonjojede eritilir. Suyun seviyesi çizgiye kadar tamamlanır. Bu çözeltinin donma noktası – 0.422 ° C dir.
b- 10.000 g. sakkaroz hassas olarak tartılıp, 100 ml.lik balonjojede eritilir. Suyun seviyesi çizgiye kadar tamamlanır. Bu çözeltinin donma noktası – 0.621 ° C dir.
- Süt numunesi deney için hazırlanır.(40 ° C ye kadar ısıtılıp, karıştırdıktan sonra 15 ° C ye kadar soğutulur).
- Dondurucu karışımı hazırlanır. 80 g. NaCI, 1 litre su ve 3 kg. küçük parçalanmış buz karıştırılıp, kriyoskobun termosuna doldurulur. Bu karışımın ısısı – 3 ile – 5 derece arasında olmalıdır.
- Aletin cam tüpüne 75 ml. süt numunesi doldurulup tüp dondurucu karışımın içine batacak şekilde yerine oturtulur. Termometre ve karıştırıcı da yerleştirilir.
- Karıştırıcı çalıştırılır ve termometre kontrol edilir.
- Termometrede önce devamlı bir düşüş sonra aniden bir yükseliş olacaktır. Bir süre sonra ısı sabit kalacaktır. İşte bu sıcaklık sütün donma noktası olarak kaydedilir.
- Vakit geçirmeden deneyin başında hazırlanan sakkaroz çözeltilerinde de donma noktaları tayin edilir.
Sütün donma noktası aşağıdaki formüle göre hesaplanır.
a - b
Donma Noktası = x 0.199 + 0.422
c – b
a : Sütün deney sonucu bulunan donma noktası
b : 7 g./100 ml. sakkaroz çözeltisinin donma noktası
c : 10 g./100 ml. sakkaroz çözeltisinin donma noktası
NOT : Sütte donma noktası rutin olarak her gün yapılıyorsa, her deneyde termometrenin hassasiyetini şeker çözeltileriyle ayarlamaya gerek yoktur. Haftada bir bu işi yapmak yeterli olur. Eğer deney aralıklarla yapılıyorsa, her seferde termometrenin ayarlanması gerekir.

Süte Su Katılma OranıSütün normal donma noktası – 0.53 ile – 0.55 arasında değişir. – 0.55 ° C den yüksek bulunan değerler sütün suyla katkılı olduğunu gösterir. Tahmini olarak ilave edilmiş su miktarı aşağıdaki formüle göre bulunur.
0.55
% Katılan Su = x 100 – 100
Süt numunesinin
tesbit edilen donma
noktası

ÖRNEK : Bir süt numunesinde donma noktası – 0.47 ° C bulundu. Tahmini olarak bu süte katılan su miktarı nedir?
0,55 x 100
% Katılan Su = – 100 = 117 – 100 = 17
0.47
Global olarak donma noktasında her 0.01 ° C lik artış için % 2 su katkısı düşünülebilir.
Sütte asitliğin artması donma noktasını da artırır. Bu bakımdan asitliği % 0.18 den fazla olan sütlerde bir düzeltme yapmak gerekir. Asitlikteki % 0.01 lik artış için 0.0034 faktörü bulunan donma noktasından çıkarılır.(6)

ÖRNEK : Asitliği % 0.2 olan sütün donma noktası – 0.55 bulunmuş asitlik düzeltmesi şöyle yapılır.
2. - 0.18 = 0.02
0.0034 x 2 = 0.0068
55. - 0.0068 = 0.5432 (sütün hakiki donma noktası)

SÜTTE KURU MADDE TAYİNİ
Gerekli Malzemeler : 7 – 8 cm. çapında 1 – 2 cm. yüksekliğinde, dibi düz, porselen, cam, alüminyum, nikel veya paslanmaz çelikten yapılmış kuru madde kapları.
• Etüv 98 – 100 ° C
• Terazi
• Desikatör
İşlem : Kuru madde kapları 100 ° C lik etüvde 1 saat tutulduktan sonra desikatörde 30 dakika soğutulup, tartılır. İçine yaklaşık 5 ml. kadar süt numunesi ilave edilip, tekrar tartılır. Sütün kabın dibinde iyice yayılması sağlanıp su banyosunun buharında 10 – 15 dakika tutulur. Su banyosu yoksa etüve de alınabilir. 100 ° C lik etüvde değişmez ağırlığa ulaşıncaya kadar, yaklaşık 3 – 4 saat tutulur. Desikatörde soğutulup tartılır. Aşağıdaki formülden % kuru madde hesaplanır.(6)
Toplam Kuru Madde(g) x 100
% K.M. =
Numunenin Ağırlığı(g)

SÜTTE KÜL TAYİNİ Gerekli Malzemeler :• Sıcaklığa dayanıklı pota veya platin kaplar
• Özel yakma fırınları 550 ° C
• Desikatör
İşlem : Kül kapları 550 ° C lik fırında 1 saat tutulduktan sonra desikatörde 30 dakika soğutulup, tartılır. İçine yaklaşık 10 ml. iyice karıştırılmış süt numunesinden alınıp tartılır, sonra kaplar kaynar su banyosunda 15 – 20 dakika tutulup, etüvde (1 – 2 saat) kurutulan örnek kapları kül fırınına konur. Sütün organik maddeleri tümüyle yanıncaya yani kül homojen beyazımsı bir renk alıncaya kadar bırakılır, desikatörde soğutulup tartılır.(6)
Kül (g) x 100
% Kül Miktarı =
Numunenin Ağırlığı(g)

SÜTTE YAĞ TAYİNİ

Gerekli Malzemeler :• Süt butirometresi
• 10 ml.lik pipet
• 11 ml.lik pipet
• 1 ml.lik pipet
• Butirometre tıpaları
• Santrifuj (1200 devir/dakika)
• Su banyosu (65° C 2° C)
• Sülfirik asit (d=1.82)
• Amil alkol (d=0.81)
İşlem : Butirometre içine 10 ml. sülfirik asit alınır. Üzerine iyice karıştırılmış süt numunesinden 11 ml. yavaş yavaş konur. En son 1 ml. amil alkol ilave edilir. Butirometrenin boynu kurulanıp lastik tıpası iyice sıkıştırılır. Yaklaşık 10 defa alt üst edilerek karışması sağlanır. Santrifüj içine yerleştirilirken dengeli konulmalıdır. 5 dakika santrifüj edildikten sonra 65 ° C lik su banyosunda en az 5 dakika tutulup, yağ sütunu butirometre skalasında % de olarak okunur.(10)

SÜTTE ASİTLİK TAYİNİ
a- Titrasyon Metodu : Titrasyon asitliği testinde sütün pH sını fenol fetalin indikatörünün renk değiştirdiği 8.3 pH’ya çevirmek için gerekli NaOH ile yarım dakika sabit kalabilen pembe renge kadar titre edilir.
Titrasyonda harcanan N/10 NaOH miktarı (a) olsun.
= SH veya a x 4 x 0.009 = % laktik asit.
SH asitlik derecesini % laktik asite çevirmek için 0.0225 faktörüyle çarpılır.
Sonuç : Normal inek sütlerinde asitlik % 0.16 – 0.18 (7 – 8 SH) arasında değişir. % 0.25 den fazla (11 SH) asitli sütler fabrikaya kabul edilmez.(10)

b- Sütü Kaynatarak Pıhtılaştırma Testi :
Bir test tüpü içine 2 ml. süt alınır ve 1 – 2 dakika kaynayıncaya kadar ısıtılır. Sütün asitliği eğer % 0.25 ten (11 SH) fazla ise pıhtılaşma görülür.
Asitlik Derecesiİnek Sütü Koyun Sütü Keçi Sütü Manda Sütü
Taze Süt 8 11.7 8.5 8.6
Kaynatılınca
Pıhtılaşan Süt 11.12 16.7 19 11.5
c- Alkol Testi : Bir tüp içinde 2 ml. % 68 lik alkol 2 ml. test yapılacak süt numunesiyle karıştırılır. Sütün asitliği % 0.20 den (9 SH) fazla ise pıhtılaşma görülür. Asitlik daha fazla ise pıhtılar daha büyük olur.(6)
d- Alizarin Testi : Alizarin testi alkol testinin aynıdır. Sadece bu teste % 68 lik alkol içine % 0.5 oranında alizarin indikatörü önceden ilave edilir.
Test tüpü içinde 5 ml. süt ve 5 ml. alizarin çözeltisi karıştırılır. Pıhtılaşmanın yanında sütün aldığı renge bakılarak değerlendirilebilir.(6)
Normal Süt - Kırmızı menekşe renk alır.
Alkali Süt - Mavi menekşe renk alır.(mastitisli)
Asitliği fazla
olan süt - Sarı renk alır.
e- Bromtimol Mavisi Testi : Bir test tüpü içinde 5 ml. süt 1 ml. bromtimol mavisi çözeltisi (1.8 g. bromtimol mavisi tartılır. 240 ml. % 96 lık alkolde eritilip, hacim destile suyla 1200 ml.ye tamamlanır.) ile karıştırılır. Oluşan renge göre değerlendirme yapılır.
Normal Süt - Zeytin yeşili renk alır.
Alkali Süt - Mavi yeşil renk alır.
Asitliği Geçmiş Süt - Sarımsı renk alır.
f- Sütte Hidrojen İyonları Konsantrasyonu :
Normal taze inek sütünün pH sı 6.5 – 6.7 arasındadır. 6.7 den yüksek pH mastitisli hayvanın sütü olduğu şüphesini uyandırır. pH 6.5 in altında oluşursa bu da kolastrum varlığını veya bakteri faaliyeti sonucunda asitliğin geliştiğini ifade eder.
Sütün pH sı en kolay pH metre ile ölçülebilir.(6)

SÜTTE BOYA İNDİRGEME TESTLERİ a- Metilen Mavisi İndirgeme Testi : Metilen mavisi süte ilave edildiği zaman mavi renk alır. Ancak bakteriyolojik faaliyet sonucunda rengi açılarak beyaza döner.
Gerekli Malzemeler :- 37° C lik su banyosu
- Lastik tıpalı test tüpleri
- 1 ml.lik pipetler
- 10 ml.lik pipetler
- Metilen mavisi tabletleri
Boya çözeltisinin hazırlanması : 1 adet metilen mavisi tablet (içerdiği saf metilen mavisi 19 mg.) 200 ml. steril destile su içinde eritilir. Sonra hacim 800 ml.ye yine destile suyla tamamlanır. Boya çözeltisi hazılandıktan sonra renkli steril şişeden (güneş ışığından zarar görür.) buzdolabında 2 ay bozulmadan saklanabilir. Her gün kullanılacak miktar çözelti ufak bir steril kaba alınarak, stok çözeltinin bozulmasını önlemek gerekir.
İşlem : Test yapılacak süt numunesinden 10 ml. steril test tüp içine alınır. Üzerine steril pipetle 1 ml. metilen mavisi çözeltisinden eklenir. Lastik tıpası kapanıp 2 – 3 defa alt üst edilir ve 37° C lik su banyosuna konulur. Her yarım saatte tüpler 2 – 3 defa alt üst edilir (sallanmaz) ve rengin beyaza döndüğü an kaydedilir. Sütün en üstünde 5 mm. bir kalınlığın beyaza dönmesi göz önüne alınmamalıdır.(6)
Değerlendirme :
Sınıf İndirgenme Süresi Sütün Kalitesi Yaklaşık Bakteri Sayısı
1 5.5 saat ve daha fazla İyi 0.5 milyondan daha az
2 2 – 5.5 saat Orta 0.5 – 4 milyon
3 0.5 – 2 saat Fena 4 – 20 milyon
4 0.5 saatten az Çok fena 20 milyondan daha fazla.
b- Resazurin Testi : Resazurin boyasının süte katıldığı zaman koyu maviden beyaza dönene kadar aldığı renkler aşağıda görülmektedir. Pratik olması bakımından bu renklere numara verilmiş ve bu numaralara da resazurin indeksi denilmiştir.
Resazurin İndeksi Renk :
6 Koyu Mavi (İndirgenmemiştir)
5 Menekşe
4 Leylak
3 Kırmızı Leylak
2 Leylak Kırmızısı
1 Pembe
1. Beyaz (tamamen indirgenmiş)
Resazurin testi 2 ayrı prensibe göre uygulanabilir :
- Belirli bir renk açılması olana kadar geçen süre tespit edilerek (metilen mavisi testinde olduğu gibi).
- Belirli süre sonunda hangi rengin meydana geldiği kaydedilerek her iki teste okuma hariç işlem aynıdır.
Gerekli Malzemeler :• 37 ° C lik su banyosu
• Lastik tıpalı test tüpleri
• 1 ml.lik pipetler
• 10 ml.lik pipetler
• Resazurin tabletleri

Boya Çözeltisinin Hazırlanması :
Bir resazurin tablet (2.5 mg.), 50 ml. destile suda eritilir, bu % 0.005 lik çözelti verir. (çözelti hazırlandıktan 8 saat sonra kullanılmaz)
İşlem : Test yapılacak süt numunesinden 10 ml. steril pipetle steril tüpe konur. Üzerine 1 ml. boya çözeltisinden eklenir. Lastik tıpa kapanıp 2.3 defa alt üst edilir. 37 ° C lik su banyosuna konulur.
Okuma : Aşağıda belirtilen metodlara göre.
1-Belirli bir renk meydana gelene kadar geçen sürenin tespiti. Aşağıda değerlendirme metilen mavisi indirgeme testi ile hemen hemen aynı sonuçları vermektedir.
Belirlenen leylak rengine indeks 4 deniliyor.
Sınıf : 4 no.lu indekse kadar geçen süre(Leylak)
1. 3 saat
2. 2-3 saat
3. 1-2 saat
4. 1 saat

1. Belirli bir süre sonunda okuma
• 1 saatlik test
Sınıf : 1 saat sonunda indeks Sonuç
1 4.5-6 Tatminkar
2 1.5-3 Şüpheli
3 1 Tatminkar Değil
Bu metot sütün bakteriyolojik kalitesi hakkında kesin bir fikir vermemektedir. Çünkü, sütün içinde fazla miktarda lökosit varsa hızla renk açılmasına sebep olduğundan hatalı değerlendirmeye neden olmaktadır. Bu hata metilen mavisi testinde yoktur.
• 10 dakikalık Test,
Platform testidir. Bu metot sütün sınıflandırılmasında kullanılmaz. Sadece çok kötü kaliteli sütün tespitinde kullanılır. 10 dakika sonra indeks 1 veya 0’ı buluyorsa (pembe veya beyaz) o süt geri çevrilir.(6)

KATALAZ TESTİ
İşlem : Katalaz tüpünün boyun kısmındaki burgusu açılarak 0 noktasına kadar saf su ile doldurulur. Gövdenin alt deliğinin mantarı takılır ve orta delikten 15 ml. süt ve 5 ml. % 1 lik H2O2 konulur. Mantarı kapatılan tüp 25 ° C lik sıcak su banyosunda düşey durumda 2 saat bekletilir. Bu süre sonunda katalaz fermentinin H2O2’i parçalanmasıyla oluşan O2 gövde ile bağlantılı ince borudan boyun kısmına çıkarak su üzerine basınç yapar. Diğer borudan yükselerek taşan suyun düzeyi eksilir. Yani oluşan O2 miktarı saptanır.
Normal sütlerde su düzeyi 2.0 – 2.5 ml. eksildiği halde mastitisli ve kolostrumlu sütlerde 5 – 10 ml. eksilir.(2)

PEROKSİDAZ TESTİ
İşlem : Bir tüp içine 20 ° C sıcaklıkta test yapılacak sütten 10 ml. konur. Üzerine 2 damla % 0.2 lik H2O2 çözeltisi damlatılır. 2 damlada % 2 lik p.fenilendiamin damlatılıp rengi kontrol edilir. Yarım dakika içinde koyu mavi renk meydana gelirse peroksidaz enzimi var demektir. Yani süt kaynatılmamış veya içine koruyucu amaçla H2O2 katılmış demektir

Bu konuyu yazdır

  Sterilize Sütün Ambalajlanması
Yazar: Mr.Muhendis - 01-28-2010, 01:23 PM - Forum: Süt Teknolojisi - Yorum Yok

Değişik yöntemlerde steril hale getirilen sütün amacına uygun olarak tüketiciye ulaşmasıiçin aseptik olarak ambalajlanması gerekmektedir. Şimdiye kadar denenmiş ambalaj tipleriiçerisinde, reenfeksiyona meydan verilmeden gerçekleştirilmiş olanı kutulara ve TetraPak'lara doldurularak yapılanlardır. Steril sütün şişelenmesi ise büyük güçlükler yaratır.
Tetra pak ambalaj malzemesi, sütün doldurulmasından hemen önce sterilize edilir. Tetrapak kağıdı rulo halinde makineye yerleştirilir ve buradan sterilize edilerek dolum noktasınainerken, bir polietilen folyo ile kaplanır. Bunun önemi, kulu kenarlarının birbirineyapışmasını sağlamaktır. Sonra kağıt tabakası inceltilmiş H2O2 banyosundan geçirilir.Silindirler arasından geçirilen kağıt şeritteki hidrojen peroksit, baskı sureliyle uzaklaştırılır.Sonra bir tüpten geçirilen şerit, bilinen tetra pak sistemine göre şekillendirilirken kenarlarıbirbirine yapıştırılır. Bu kısma giren süt borusunun etrafında bir elektrikli ısıtıcı mevcuttur.Kağıt şerit ve ısıtıcı eleman arasındaki hava 400-500 °C'ye kadar ısıtılır. Tüpteki kağıt busırada 200 °C'ye ulaşan bir sıcaklığa maruz bırakılır. Tüpten geçen kağıttaki artık H2O2parçalanır.Diğer bir yöntem de steril hale getirilmiş plastik maddelerle çalışma esasına dayanır.
Extruder sistemi denilen bu yöntemde boru haline getirilmiş polietilen bir makaradandoğrudan doğruya süt doldurma borusunun ağzına sevk edilir ve bu noktada, diğermakaradan sevk edilen karton üzerine yapışır. Bu sistemde ayrıca kartonun sterilizeedilmesine gerek kalmaz. Doldurma haznesinde bulunan bir inert gaz (Azot) dolumdasteriliteyi sağlar. Çalışma başlangıcında doldurma kısmı buharla sterilize edilir.

Bu konuyu yazdır

  Organik Süt
Yazar: Mr.Muhendis - 01-28-2010, 01:21 PM - Forum: Süt Teknolojisi - Yorum Yok

Süt, insan sağlığı açısından çok faydalı bir gıda olmasına rağmen, içersinde bulunan kalıntı maddeleri insan sağlığı açısından büyük bir sorun teşkil ediyor. Birçok katkı maddesi ve doğal olmayan yollarla yapılan üretimler insanları organik gıdalar tüketmeye teşvik ediyor. Organik süt, organik hayvansal üretim ile meydana gelmiş hayvanların organik bitkiler ile beslenmesi sonucu üretilmektedir.
Organik süt üretmi yapan tesislerden alınan sütlere bazı analizler yapılıyor ve sonuçlar normal üretim yapan çiftliklerden alınan sütler ile karşılaştırılıyor. Her iki sütteki protein, yağ ve kuru madde oranlarına bakıldığında çok küçük miktarlarda farklılık olduğu gözleniyor.
Peki neden daha pahalı olmasına rağmen organik sütü tercih etmemiz gerekiyor?

Doğal yollarla beslenen beslenen ineklerden elde edilen sütlerde E vitamini içeriğinde %50′e, beta karoten içeriğinde ise %70′e varan artışlar meydana gelmiştir. Ayrıca organik sütlerde 2 kat daha fazla antioksidan içeriği tespit edilmiştir.
Organik sütün en önemli faydalarından bir diğeri ise kalp sağlığı için gerekli olan omega-3 içeriği bakımından zengin oluşudur.
Organik besinlerle beslenen hayvanlarda mastitis hastalığı gibi risklerin daha az olduğu tespit edilmiştir. Bunun sonucunda sütteki somatik hücre sayısında düşüş ve süt kalitesinde artış meydana gelmektedir.

Dünya’da organik süt üretimi:
Dünya’da organik süt pazarına bakıldığında sürekli yatırım yapılan ve gelişen bir sektör olarak gözüküyor.
İnsanların bilinçlenmesiyle birçok ülke bu alanda birtakım değişikliklere gitmiştir. Bunlardan en önemlisi hayvancılıkta kullanılacak yem katkı maddelerinin birçoğunda kısıtlamaya gidilmiş olmasıdır. Hayvan yemlerinde kullanılan katkı maddeleri hem et kalitesine hem de süt kalitesine önemli ölçüde zarar vermektedir.
Dünyadaki ülkelerin organik süt üretimine bakıldığında Avusturya, Danimarka, İsveç, Fransa ve Hollanda başı çekiyor.
İsveç’in hedefi 2021 yılına kadar toplam süt üretiminin %25′ini organik süt üretimi haline getirebilmek.
Türkiye’de organik süt üretimi:
Türkiye’de ise organik süt sektörü yeni yeni gelişmekte olan bir sektör. Türkiye’de ilk organik süt, 2005 yılında Pınar Süt ve Doğan Holding bünyesindeki Doğan Organik Ürünler arasında yapılan işbirliği sonucu 600 düve ile üretilme başlandı. Gümüşhane’nin Kelkit ilçesinde kurulan besi işletmesinden alınan sütler Pınar Süt’ün İzmir ve Eskişehir fabrikalarına gönderilerek dolumunu yapıp satışa sunan firma, şuan için ayda 3 bin ton organik süt üretimi yapmayı planlıyor.
Türkiye’de organik süt sektörünün gelişmesini engelleyen en önemli faktörlerin başında uygun standartların belirlenememiş olmasıdır. Türkiye’nin biran önce gerekli standartları belirleyip, hayvancılık ve tarımla uğraşan kişileri organik üretime teşvik edici kararlar alması gerekiyor.
Organik süt üretminin az miktarda olmasının nedeni insanların bu konu hakkında yeterince bilinçli olmaması ve organik süt fiyatlarının, normal süt fiyatlarına göre daha yüksek oluşudur. Türkiye’de organik süt tüketen kişilere baktığımızda eğitim seviyesi yüksek ve ekonomik durumu yerinde olan ve sağlığına dikkat eden kişilerin olduğu görülmektedir.

Bu konuyu yazdır

  Pastörize Süt
Yazar: Mr.Muhendis - 01-28-2010, 01:20 PM - Forum: Süt Teknolojisi - Yorum Yok

Süt, doğanın memeli yavrularına, doğumu takiben verdiği mükemmel bir gıda maddesidir. İnsan yavrusu doğumu takiben 4-6 ay başka hiçbir gıda maddesine gereksinim duymadan beslenebilmekte ve gelişimini gereği gibi sürdürebilmektedir. Bu mükemmel gıda maddesinin, ihtiyacımız olan besin öğelerinin neredeyse tamamına yakınını içerdiğini söylemek yanlış olmayacaktır. Süt insanların gereği gibi beslenebilmesi için, vazgeçilmez bir gıda maddesidir.
Diğer yandan süt; gelişmiş ve sanayileşme sürecini tamamlamış ülkelerin dahi tarımsal üretim modelleri içerisinde vazgeçemedikleri; üretimini cazip kılmak için sürekli politikalar üretmeye çalıştıkları bir üründür. Süt üretimi ülkelerin ekonomi politikaları içerisinde daima stratejik bir yere sahip olmuştur.
İşte bu en temel iki nedenledir ki; süt daima tüketicilerin, ülkelerin, medyanın gündeminde olmuştur. Süt üzerine çok söz söylenmiş, spekülasyonlar yapılmış, sahtecilik arayışlarını odağı olmuştur. Dünya Ticaret Örgütü kuralları her ne kadar ticarete sağlık önlemleri dışında engel getirilemeyeceğini bildirse de; sütün uluslararası ticareti de oldukça düşük seviyelerde seyretmiştir.
Ben bugün sütün sahip olduğu özellikler, yaygın olarak bilinen ve pompalanan yanlış inanışlar üzerinde durmaya ve tüketicilerimizi aydınlatmaya çalışacağım. Süte yönelik uygulanan ve uygulanmakta olan politikaları, yapılması gerekenleri bir başka yazıda irdelemeyi umuyorum.
Sütün mükemmel bir gıda maddesi olduğunu vurgulamıştık. İçerisinde önemli miktarda protein, yağ, karbonhidrat ve yanı sıra bir kısım vitamin ve mineral bulunur. Ancak; besin öğeleri açısından zengin olan tüm gıda maddelerinde olduğu gibi; içeriğindeki bunca kıymetli besin öğesi sütü mikroorganizmalar açısından da cazip bir ortam haline getirmekte; sıvı halde olması ise mikroorganizmaların işini kolaylaştırmakta ve raf ömrünü kısaltmaktadır. Süt; ilksel üretiminden/ahırdan itibaren hijyenik koşullara uyulmaz ve zamanında gereken işlemler yapılmaz ise çok kısa sürede bozulabilen bir üründür.
Çiğ sütün içerdiği mikroorganizma yükü, elde edildiği ortamın temizliği ile ters orantılıdır.
Ahır ve işletme hijyenini sağlamak, süt toplama merkezlerini modernize etmek yönünde atılan her olumlu adım, sütün mikroorganzima yükünü azaltmaktadır. Hayvan hastalıkları ile mücedele için de aynı şeyi söylemek doğru olacaktır: sağlıklı hayvandan elde edilen süt; hastalık (Örn: Brucella, verem) bulaştırma olasılığı en az olan süttür.
Her mikroorganizma insanlar için hastalık etmeni değildir. Ancak insanlar açısından zararsız da olsa; mikroorganizmalar bir an evvel en doğru yöntemlerle ortamdan uzaklaştırılmazlarsa süt şekeri laktozu kullanarak; ortama asit salarlar ve sütün bozulmasına (ekşimesine) neden olurlar. Ortamdaki mikroorganizmaları uzaklaştırmak amacıyla kullanılacak işlemlere yönelik teknoloji geliştirilirken ısıl işlemin; sütteki besin ögelerinde kayba neden olmaması ve insan sağlığını riske atacak mikroorganizmaları içermemesi amaçlanır. Buna ilaveten ürünün kullanım amacına yönelik olarak raf ömrü beklentisi gündeme gelir. Bu amaca yönelik olarak 2 temel işlem geliştirilmiştir: pastörizasyon ve sterilizasyon. Her iki teknoloji de sadece ısıl işlem uygulamasıdır, sütte katkı maddesi ve koruyucu kullanımı yasaktır. Yaygın olarak inanıldığı ve dillendirildiği gibi; sütlerin ambalajlanmasında kullanılan kutular da koruyucu amaçlı kimyasal içermezler. Ürünün bozulma süresi tamamen ortamda mikroorganizma varlığı ile ilgilidir.
Pastörize sütlerde uygulanan ısıl işlem ile sütteki insan sağlığına zararlı mikroorganizmalar yok edilmekte, ancak zararsız olanlar az sayıda da olsa ortamda canlı kalmaktadır. Bu nedenledir ki, bu sütler buzdolabı sıcaklığında yaklaşık 3 gün süre ile dayanırlar ancak haftalarca muhafazaları mümkün değildir. Isıl işlem sonucunda ortamda kalan sağlığa zararı bulunmayan mikroorganizmalar tarafından bozulurlar.
Sterilize sütlerde ise uygulanan ısıl işlem ile hastalık etmeni olsun, olmasın sütte bulunan tüm mikroorganizmaları yok etmektedir. Ortamda mikroorganizma kalmaması, ambalajı açılmadığı sürece ürünün oda sıcaklığında dahi uzun süre muhafaza edilebilmesini sağlamaktadır.

Ancak; ambalaj açıldıktan sonra, dış ortamdaki mikroorganizmaların süte bulaşması nedeni ile ürün bozulabilir hale gelmekte ve bu nedenle buzdolabında saklanarak 2–3 gün içerisinde tüketilmesi gerekmektedir.
Konu içme sütü olunca; ambalajlı sütlerin alternatifi olarak tüketicilere önerilen, daha sağlıklı olduğu ifade edilen “sokak sütü”ne de değinmenin çok önemli olduğuna inanıyorum. Sokak sütünün sakıncalarını irdelemeden önce; ahır hijyeninden, süt toplama merkezlerine; üretici örgütlerinden ilgili Bakanlığın yapısı ve denetim anlayışına kadar birçok koşulda yapılacak köklü değişikliklerin ardından direkt üreticiden tüketiciye sütün ulaştırılabileceği güvenilir ve sağlıklı bir sistem kurmanın mümkün olduğunu vurgulamak gerekir. Ancak, bu uzun soluklu ve çok yönlü bir çalışma, farklı bir bakış gerektirmektedir.
Sokak sütleri, kontrolsüz ve denetimsiz ortamlarda elde edildiklerinden içlerinde barındırdıkları gözle görülemeyen fiziksel safsızlıkların yanı sıra, çok sayıda ve çeşitte mikroorganizma da içermektedir. Bu sütlerin, sağımdan sonra soğutucularda taşınmadığı da dikkate alınırsa, bozulma veya tüketiciler arasındaki yaygın deyişle “kesilme” riskleri oldukça yüksektir. Bazı durumlarda bozulmasalar bile hastalık yapıcı mikroorganizmaların bulunması ve bu süreç içinde artması nedeniyle sağlık açısından son derece riskli olmaktadırlar. Bunu önlemek için, süte katılması yasak olan soda gibi bir takım maddeler karıştırılmakta ve tüketici yanıltılmaktadır. Böylece aslında tüketici sağlığını riske atacak düzeyde mikroorganizma içeren sütler bozulmadan rahatlıkla satılmaktadır. Bu ürünler evlerde kaynatılarak tüketilmektedir. Kaynatma işleminde uygulanan sıcaklık ve süreyi hassas bir biçimde ayarlamak imkan dahilinde olmadığından; ürün az kaynatıldığında sağlık riskleri taşımakta, fazla kaynatıldığında ise besin öğeleri açısından önemli bir miktarda kayba uğramaktadır. Bununla birlikte kaynama sıcaklığının üzerine çıkılamadığından risk teşkil eden bazı mikroorganizmaların yok edilmesi mümkün olmayabilir. Ayrıca Bu sütler ambalajlı ve etiketli olmadığından taze olup olmadıklarını anlamak mümkün olmadığı gibi, su katmak veya yağını çekmek gibi her türlü hileye de açıktır.


Kaynak : cumhuriyet.com.tr

Bu konuyu yazdır

  Armut Kara Lekesi Hastalığı Mücadelesi - PDF
Yazar: Mr.Muhendis - 01-28-2010, 08:12 AM - Forum: Bitki Koruma - Yorum Yok

Armut Kara Lekesi Hastalığı hakkında bilgiler, resimler ve mücadelesi anlatılmaktadır.

Venturia pirina Mücadelesi.


İNDİR


Kaynak: Ankara Zirai Mücadele Merkez Araştırma Enstitüsü

Bu konuyu yazdır