Hoşgeldin, Ziyaretçi
Sitemizden yararlanabilmek için kayıt olmalısınız.

Kullanıcı Adı
  

Şifreniz
  





Forumda Ara

(Gelişmiş Arama)

Forum İstatistikleri
» Toplam Üyeler 56.781
» Son Üye Richarditart
» Toplam Konular 12.172
» Toplam Yorumlar 30.186

Detaylı İstatistikler

Kimler Çevrimiçi
Şu anda 2952 aktif kullanıcı var.
» (0 Üye - 2947 Ziyaretçi)
Applebot, Bing, Facebook, Google, Yandex

Son Yazılanlar
Ereğli Ziraat Fakültesi B...
Forum: Konya Necmettin Erbakan Üniversitesi
Son Yorum: Mr.Muhendis
08-03-2026, 02:09 PM
» Yorum 0
» Okunma 57.180
Ereğli Ziraat Fakültesi T...
Forum: Konya Necmettin Erbakan Üniversitesi
Son Yorum: Mr.Muhendis
08-03-2026, 02:08 PM
» Yorum 0
» Okunma 7.810
Ereğli Ziraat Fakültesi T...
Forum: Konya Necmettin Erbakan Üniversitesi
Son Yorum: Mr.Muhendis
08-03-2026, 02:05 PM
» Yorum 0
» Okunma 463
Konya Necmettin Erbakan Ü...
Forum: Konya Necmettin Erbakan Üniversitesi
Son Yorum: Mr.Muhendis
08-03-2026, 02:03 PM
» Yorum 0
» Okunma 5.000
Konya Gıda ve Tarım Ünive...
Forum: Dijital Tarım Teknolojileri
Son Yorum: Mr.Muhendis
08-03-2026, 07:43 AM
» Yorum 0
» Okunma 59.428
Kastamonu Üniversitesi De...
Forum: Dijital Tarım Teknolojileri
Son Yorum: Mr.Muhendis
08-03-2026, 07:42 AM
» Yorum 0
» Okunma 10.351
Kütahya Dumlupınar Üniver...
Forum: Dijital Tarım Teknolojileri
Son Yorum: Mr.Muhendis
08-03-2026, 07:42 AM
» Yorum 0
» Okunma 7.896
Kırıkkale Üniversitesi De...
Forum: Dijital Tarım Teknolojileri
Son Yorum: Mr.Muhendis
08-03-2026, 07:41 AM
» Yorum 0
» Okunma 7.292
Pamukkale Üniversitesi Ça...
Forum: Dijital Tarım Teknolojileri
Son Yorum: Mr.Muhendis
08-03-2026, 07:40 AM
» Yorum 0
» Okunma 6.553
Burdur Mehmet Akif Ersoy ...
Forum: Dijital Tarım Teknolojileri
Son Yorum: Mr.Muhendis
08-03-2026, 07:39 AM
» Yorum 0
» Okunma 10.490

 
  Protein Nedir
Yazar: Mr.Muhendis - 01-27-2010, 08:23 PM - Forum: Gıda Mühendisliği ve Teknolojisi - Yorum Yok

Proteinler, amino asitlerin zincir halinde birbirlerine bağlanmasından oluşan büyük organik bileşiklerdir. Açlık anında en son tüketilir. Kimyasal sindirimi midede başlar.

Proteinler, amino asit yapıtaşlarından oluşan polimerlerdir. Her proteinin kendisine has özelliklerinin olmasını sağlayan özel amino asit dizilimleri vardır. Proteinlerin işlevlerinin çoğu, kendisini oluşturan amino asitlerin özelliklerinin tayin edilmesiyle anlaşılabilir. İnsandan virüse proteinlerin oluşumunda en çok kullanılan 22 çeşit amino asit vardır.

Bu zincirde bir amino asitin karboksil grubunun bir diğerinin amino grubuna bağlanmasıyla oluşan bağ peptit bağı olarak adlandırılır. Her proteindeki amino asit dizisinin sırası bir gen tarafından tanımlanır ve genetik kod ile kodlanmıştır. Genetik kod 22 "standart" amino asit tanımlasa da proteinlerdeki amino asitler translasyon sonrası değişimle kimyasal olarak değişikliğe uğrar. Bu değişimler ya proteinin işlev görmeye başlamasından önce gerçekleşir ya da kontrol mekanizmalarının parçası olarak, proteinin işlevini değiştirmek için olur. Proteinler belli işlevleri yerine getirmek için beraberce de çalışabilirler ve bazıları bir araya gelip kararlı kompleksler oluşturabilir.

Polisakkaritler, nükleik asitler ve yağlar gibi biyolojik makromoleküllere benzer şekilde, proteinler de canlı organizmaların temel bileşenlerindendir ve hücrelerin içindeki her süreçte yer alırlar. Çoğu protein, biyokimyasal tepkimelerde katalizör işlevi olan enzimlerdir ve metabolizma için yaşamsal bir role sahiptir. Başka proteinlerin ise yapısal veya mekanik işlevleri vardır: örneğin hücre iskeletindeki proteinler, hücrenin şeklini koruması için bir iskele görevi yaparlar. Proteinler hücre haberleşmesi, bağışıklık yanıtı, hücre tutunması ve hücre bölünme döngüsünde yer alır.

Protein, beslenmemizin önemli bir parçasıdır. Hayvanlar her amino asiti sentezleyemediklerinden, zorunlu (esansiyel) aminoasitleri gıda yoluyla almak zorundadırlar. Sindirimde hayvanlar yedikleri proteini serbest amino asitlere parçalayıp bunlarla yeni proteinler sentezler.

"Protein" sözcüğünün kaynağı, Yunanca'nın "birincil öneme sahip" anlamını taşıyan πρώτα (prota) sözcüğüdür. Bu isim, proteinleri 1838'de ilk tanımlayan Jöns Jakob Berzelius tarafından verilmiştir. 1926'da James B. Sumner'in üreaz enziminin bir protein olduğunu göstermesine kadar, proteinlerin canlılar için ne derece önemli olduğu tam anlaşılmamıştır. Yapısı çözülen ilk proteinler arasında insülin ve miyoglobin bulunur ki, insülin için Sir Frederick Sanger 1958'de, miyoglobin için de Max Perutz ve Sir John Cowdery Kendrew 1962'de Nobel Kimya Ödülü kazanmıştır. Her iki protein de kırınım analizi ile üç boyutlu yapıları çözümlenen ilk proteinlerdendir.

Bu konuyu yazdır

  Hayvan Besleme Biyokimyası Ders Notları
Yazar: Mr.Muhendis - 01-27-2010, 08:21 PM - Forum: Ders Notları - Yorum Yok

Ünite ünite, konu konu aşağıdaki linklerden ulaşabilirsiniz.


Karbonhidratlar Ders Notu

Karbonhidratlar

Lipidlerin Sınıflandırılması

Lipidler - Yağlar

Proteinlerin Yapısı

Protein Sentezi Nasıl Olur

Amino Asit Nedir

Protein Nedir

Minerallerin Sınıflandırılması ve Özellikleri

Vitaminler ve Vitaminlerin Özellikleri

Enzimlerin Yapısı ve İşleyişi

Bu konuyu yazdır

  Karbonhidratlar Ders Notu
Yazar: Mr.Muhendis - 01-27-2010, 08:18 PM - Forum: Ders Notları - Yorum (17)

İçindekiler

  1. Karbonhidratların Sınıflandırılması
  2. Karbonhidratların İsimlendirilmesi
  3. Asimetrik Karbon Atomu
  4. Karbonhidratların Metabolizması
  5. Karbonhidratların Absorbsiyonu
  6. Glukojenezis
  7. Glukojenolizis
  8. Glukozun Organizmada Kullanılması
  9. Glukolizis
  10. Aerobik Glukolizis
  11. Pentoz Fosfat Yolu ile Glikolizis
  12. Glukoneogenezis
  13. Kar Şekeri
  14. Kar Glukozunun Düzenlenmesi
  15. Karbonhidrat Metabolizması Bozuklukları
  16. Şeker Hastalığı
  17. Glukoz Tolerans Testi
  18. Özet
  19. Değerlendirme Soruları
  20. Yaralanılan ve Başvurulabilecek Kaynaklar


Aşağıdaki bağlantıdan indirebilirsiniz.

BURDAN

Bu konuyu yazdır

  Karbonhidratlar
Yazar: Mr.Muhendis - 01-27-2010, 08:14 PM - Forum: Gıda Mühendisliği ve Teknolojisi - Yorum Yok

-Yapılarında C,H,O bulunur.
-Yapılarında N yoktur.
-Bütün canlılarda bulunur.
-Hücre zarının yapısına katılır.
-Bitkilerde hücre çeperinin yapısına katılır.
-DNA,RNA ve ATP`nin yapısına katılırlar.

MONOSAKKARİTLER:
-Tek şekerliler (basit şekerliler)
-Karbonhidratların yapı taşıdır.(monomer)
-Sindirime uğramazlar.
-Hücre zarından kolayca geçerler.
Riboz------->RNA ve ATP`nin
Deoksiriboz------->DNA`nın yapısına katılırlar.
1-Gilikoz(üzüm şekeri)
-Fotosentezle bitkiler tarafından üretilir.
-Bütün canlılarda bulunur.
-Beyin hücreleri glikoz ve O2 yokluğunda yaşayamaz.
2-Fruktoz(meyve şekeri)
-Bitkiler tarafından sentezlenir.
3-Galaktoz(süt şekeri)
-Memeli hayvanlar tarafından sentezlenir.

DİSAKKARİTLER:
-Hücre zarından geçemezler.

monosakkarit + monosakkarit--------->disakkarit + H2O

1-Sakkoroz(Sükroz):Genelde şeker pancarı ve şeker kamışından elde edilir.Bitkiler tarafından sentezlenir.
2-Laktoz:Süt şekeri ve hayvansal kaynaklı bir şekerdir.Memeli hayvanlar tarafından sentezlenir.
3-Maltoz:Arpa şekeridir.Bitkiler tarafından sentezlenir.
Disakkaritlerin arasında oluşturdukları bağa glikozit bağı denir.
Ağızda pişmiş nişasta tükürükteki amilaz enzimi ile maltoz ve desktirine parçalanır.
Midede değişikliğe uğramadan ince bağırsağa geçerler.Burada pankreas öz suyundaki amilaz ile tamamen maltoza parçalanırlar.
İnce bağırsak hücrelerindeki maltoz,laktoz,sükroz ile monosakkaritlere yıkılırlar.
Glikoz + Glikoz -------->Maltoz + H2O
Glikoz + Fruktoz------->Sükroz + H2O
Glikoz + Galaktoz------->Laktoz + H2O

POLİSAKKARİTLER:
n Monosakkarit ---------->Polisakkarit + (n-1) H2O

1-Nişasta
-Bitkiler tarafından sentezlenir.
-Bitkilerde depo maddesi görevi yapar.
-Lökoplastta depolanır.
-Nişastanın ayıracı iyottur.
2-Glikojen
-Hayvanlar tarafından sentezlenir.
-Hayvanlarda depo maddesi olarak kullanılır.
-Karaciğer ve kaslarda depolanılır.
-Bakteri ve mantarlarda depolanır.
3-Selüloz
-Bitkiler tarafından sentezlenir.
-Bitkilerde yapı maddesidir.
-Bitkilerde hücre çeperinin yapısına katılır.
-Hayvanlarda selülozu sindirecek enzim yoktur.Sadece otçul hayvanların sindirim sistemlerinde selülozu sindiren tek hücreli canlılar
bulunur.Bu canlılar sayesinde selülozu kullanabilirler.
4-Kitin
-Böceklerin dış iskeletini oluştururlar.

KARBONHİDRAT GEREKSİNİMİ
Günlük enerji ihtiyacımızın % 50 - % 60`nın karbonhidrat kaynaklı yiyeceklerden sağlanması normalde yeterlidir (300-350 gr/günde).
Yoğun antrenman gerektiren spor dallarında ve kas glikojen depolarında sürekli doygunluk sağlanması istendiğinde diyetteki karbonhidrat
oranı % 65 - 70`e kadar çıkartabilmektedir.Kadın ve erkek sporcularda 8 - 9 gr/kg/gün karbonhidrat alımı yeterlki olmaktadır.

BİLEŞİK KARBONHİDRATLAR VE BASİT ŞEKERLER
Sağlıklı beslenme ve sportif performans açısından karbonhidratın günlük tüketiminin % 85`i bileşik karbonhidrat içeren besinlerden
( tahıl ürünleri,sebzeler ve kurubaklagiller bu gruba girmektedir.),ancak % 15`i basit karbonhidrat içeren besinlerden (şeker ve şeker türevleri,
şeker içeren içecekler,bal,reçel vb.) oluşmalıdır.Bileşik karbonhidratların sindirimleri basit şekerlere göre daha uzun sürdüğünden (3-4 saat)
kan şekeri üzerine olan etkileri daha yavaş olmakta ve uzun sürmektedir.Karbonhidratlar ince barsaklarda fazla bir değişikliğe uğramadan
15dk gibi kısa bir sürede doğrudan kana geçerler.


BİLEŞİK KARBONHİDRATLAR (Nişasta içerenler):

Tahıl ürünleri:Ekmek,pasta,kek,prinç,makarna,bulgur,irmik,şehriye,bisküvi,mısır,tarhana bakliyat ve Baklagiller;bezelye,mercimek,fasulye,
barbunya,bakla,nohut.
Köklü sebzeler:Patates,Kuruyemişler:Tuzsuz yer fıstığı,fındık,kestane,badem.Kuru meyveler:kuş üzümü,kuru üzüm,kuru kayısı,kuru erik
,.Bazı meyveler:elma,armut,muz,portakal,üzüm

TERCİH EDİLME NEDENLERİ:
-Kan şekerini düşürmezler.
-Kas glikojen depolarını basit şekerlere göre daha fazla artırırlar.
-Protein,vitamin ve mineraller açısından daha zengindir.
-Yeterince posa içerirler.
-Bu yönleri ile daha ekonomiktirler.

BASİT ŞEKERLER:
Şeker ve Türevleri:Çay şekeri,bal,pekmez,reçel,marmelat,çukolata,karmela,akide şekeri
Şekerli İçecekler:Kola,limonata,siyah kuş üzümü,meyve suyu
Şeker Katkılı Besinler:Tatlı bisküvi,tatlı kek,meyveli tart,dondurma,meyveli kastırt,sütlü puding,taze meyveler,süt tozu (yağsız)

TERCİH EDİLMEME NEDENLERİ:
-Kan şekerini düşürürler,buna bağlı olarak baş dönmesi,göz kararması,
-Rafine şekerler protein,vitamin ve mineral içermezler.
-B1 vitaminin (Thiamin) yetersizliğine neden olurlar.
-Ağız sağlığını bozarlar ve diş cürümesine neden olabilirler.
-Sporcu performansını olumsuz etkiler.


Karbonhidratlar Ders Notu - PDF

Bu konuyu yazdır

  Lipidlerin Sınıflandırılması
Yazar: Mr.Muhendis - 01-27-2010, 08:12 PM - Forum: Gıda Mühendisliği ve Teknolojisi - Yorum (5)

Aşağıdaki bağlantıdan indirebilirsiniz.


BURDAN

Bu konuyu yazdır

  Lipidler - Yağlar
Yazar: Mr.Muhendis - 01-27-2010, 08:08 PM - Forum: Gıda Mühendisliği ve Teknolojisi - Yorum Yok

LİPİDLER: Lipidler suda çözünmeyen ve kloform, eter, benzen gibi çözücülerde çözünen orga*nik maddelerdir. Lipidler yapılarında yer alan yağ asitlerinin özelliklerine göre belirli sınıflara ayrılırlar.

Lipidlerin genel anlamda dört temel iş*levleri vardır:

1) Hücre membranlarının yapısal elemanıdırlar.
2) Metabolik yakıtın hücre ici deposudurlar.
3) Metabolik yakıtın bir taşınma biçimidirler ve
4) Bakteri ve bitki hücrelerinin koruyucu kabuğunu, böceklerin dış kabuklarını ve omurgalıların derilerini oluştururlar. Lipidler genel çerçevesi içerisinde değerlendirilen, bazı vitamin ve hormonlar gibi, önemli biyolojik etkin*likleri olan moleküller de vardır. Lipid moleküllerinin yapı taşları olan yağasitleri hücreler ve dokuların çoğunda serbest halde ancak eser miktarlarda bulunur. Tümünün uzun bir hid*rokarbon zinciri (…CH2-CH2-CH2-CH2…Wink nin ucunda bir karboksil grubu (HO—Ç = 0) bulunaca biçimde bir yapısı vardır. Hidrokarbon zinciri üzerinde çift bağlar bulunursa yapı doymamış, çift bağ yoksa doymuş yağasitleri durumundadır. Yağasitlerini birbirlerinden ayırdeden özellik hiçlrokarbon zincirlerinin uzunluğu ve bu zincir üzerindeki doymamış bağların yeri ve sayısıdır.Yağ asitlerinin diğer genel özelliklerini de şöyle sıralayabiliriz. Hemen hemen tümünün zincir yapısındaki karbon sayısı çift numaradır (14, 16 18, 22). Doymamış yağasitleri, doymuş tiplere kı*yasla daha fazla oranda bulunurlar. Doymamış yağasitlerince zengin nötral yağlar 5°C ısıyg kadar sıvı durumda bulunurlar. Yüksek yapılı or*ganizmalarda en çok olarak bulunan doymamış yağasitleri; oleik, linoleik ve arakhidonik asitler*dir. Uzun zincirli yağasitleri genelde suda çözün*mezler, fakat bunların Na + ve K + tuzları suda çözünürler. Bu bileşikler günlük yaşamımızda kullandığımız sabunların temel maddesidir.


Lipidlerin Sınıflandırılması

Bu konuyu yazdır

  OMÜ Ziraat Fakültesi 2009-2010 Bütünleme Tarihleri
Yazar: Mr.Muhendis - 01-27-2010, 08:40 AM - Forum: Samsun Ondokuz Mayıs Üniversitesi - Yorum (1)

Aşağıdaki bağlantıdan indirebilirsiniz.


BURDAN

Bu konuyu yazdır

  Hindi Resimleri
Yazar: Mr.Muhendis - 01-26-2010, 11:31 PM - Forum: Tarımsal Resimler - Yorum Yok

Hindi Fotoğrafları

[Resim: p88wp.jpg]

[Resim: 5af2c7.jpg]

[Resim: zvaf5e.gif]


Hindicilik - Hindicilik Yöntemleri

Bu konuyu yazdır

  Melez Çeşit Islahı
Yazar: Mr.Muhendis - 01-26-2010, 10:01 PM - Forum: Tarımsal Biyoteknoloji - Yorum Yok

melez çeşit ıslahı

Melezlerin anaçlarından daha üstün olması genel bir özellik olup,buna melez azmanlığı (heterosis) denir.Melez azmanlığından yararlanarak yeni ıslah sistemleri geliştirilerek ilk olarak mısırda uygulanmış ve melez mısır büyük başarı kazanmıştır.Günümüzde sorgum ve şekerpancarı gibi allagom bitkilerle,domates gibi autogam bitkilerde bu özellikten pratikte yararlanma yoluna gidilmektedir.
Melez çeşit sözcük olarak,değişik kendilenmiş hatlar,klonlar veya populasyonlar arasında gerçekleşmiş melezlerin F1 döllerini ifade eder.Heterosisten yararlanmak için F1 tohumluğun kullanılması gerekir.En çok kullanılan melez çeşit,iki veya daha fazla kendilenmiş hattan elde edilen çeşitlerdir.Günümüzdeki uygulama,kendileşmiş hatların elde edilmesi ve bunlar arasında uygun melezlerin yapılması şeklindedir.Bu nedenle melez çeşidi verecek kendilenmiş hatlar ve bunların elde edilmesi çok önemlidir.
Kendilenmiş hatların elde edilmesi :
Açılan bir populasyondan kendilenmiş hatların geliştirilmesi 6 aşamayı kapsar:
1. Açılma gösteren bir populasyonun bulunması
2. Yeterli bir homozigotluk derecesine ulaşıncaya kadar populasyonun kendilenmesi
3. Kendilenmiş hatların çeşitleri özellikler 8morfolojik,fizyolojik,patolojik,kalite v.s.) yönünden değerlendirilmesi
4. Kendilenmiş hatların genel uyuşma yeteneğinin belirlenmesi
5. Kendilenmiş hatların ticari melez tohumluk potansiyelinin belirlenmesi (özel uyuşma yeteneği)
6. Kendilenmiş hattın temel tohumluğun (breeder seed) hazırlanması
Teorik olarak bir kendilenmiş hat tamamen homozigot hale gelmiş bir çeşit demektir.Kendilenmiş hatlar bir populasyonda bitkilerin kendi çiçek tozlarıyla tozlanmaları sağlanarak elde edilir.Bu işleme “kendileme” denir.Kendileme 5-7 yıl süreyle yapılırsa bitkiler hemen tamamen homozigot hale gelir ve kendilenmiş hat elde edilmiş olur.Kendilenmiş hatlar arasında yapılan melezlerin hepsinde “heterosis” beklenmez.
Yukarıda bahsettiğim domates tohumlarının hibrid safhasına kadarki süreci ifade etmektedir.Bu süre en az 6-7 sene,rezistans genler 10 yıla çıkabilmektedir.O yüzden ıslahçının bölge adaptasyonu ve bölge istemine cevap verecek çeşitleri iyi öngörüp gelecekteki değişimleride hesaplamalıdır.
Bundan 10 yıl önce verimlilik,renk ve aroma ön plandayken zaman içinde taşımacılığa uygun ve raf ömrü uzun çeşitlere yönelindi.Şu anda ise kaybedilen aromanın ve hastalıklara rezistansın önemi artmakta,daha az ilaç kullanımı,aroma oranı daha yüksek,lycopen miktarı arttırılmış çeşitler ön plana çıkmıştır.
Bu yüzden ıslahçı üretim sorunlarına duyarlı,ona iletilen bilgilerin doğruluğu,gelecek tüketim anlayışına açık olmalı ve çalışılmalıdır.Her zaman ıslahçı ve üretici arasındaki teknik ekip sorunların çözümünde,bilginin aktarılmasında,ıslahçının yönlendirilmesinde önemli sorumluluklar yüklenmiştir.

Bu konuyu yazdır

  Hibrit Tohum Üretimi ve Melezleme Çeşitleri
Yazar: Mr.Muhendis - 01-26-2010, 09:57 PM - Forum: Tarımsal Biyoteknoloji - Yorum Yok

Hibrit tohum nedir?

İki farklı saf hattın birbirleriyle melezlenmesinden elde edilen yavru döl (hibrid) melez olarak adlandırılır.
Hibrid tohum elde edilirken izlenen yollar şunlardır:

1. İntrodüksiyon
2. Seleksiyon
a. Teksel seçme ( saf hat seleksiyonu )
b. Toptan seçme ( mass seleksiyon )
3.Melezleme
a. Açılan döllerde teksel seçme
b. Açılan döllerde toptan seçme
c. Geri melezleme
d. Çoklu melezleme
e. Türler arası melezleme

İntrodüksiyon:

Bitki ıslahında ilk adım,ıslah için gerekli olan materyalin toplanmasıdır.Materyal toplamada önemli olan husus,toplanan materyalin,bulunan yerin çevre koşullarına benzer yerlerden (yurtiçi yada yurtdışı)sağlanmış olmasıdır.
İntrodüksiyon yolu ile materyal toplamanın amaçları şunlardır:
1.Yurdun herhangi bir bölgesinde yetiştirilmekte olan üstün bir çeşidi arayıp bularak diğer bölgelere de yayılmasını sağlamak.
2.Diğer ülkelerde yetiştirilen çeşitler arasında ıslahçının çalıştığı ekolojiye uygun ,üstün vasıflı çeşitleri arayıp bulmak ve bunları üretilmelerini sağlamak.
3.Yerli ve yabancı materyal içinden belli karakterler bakımından üstün olan çeşit veya tipler seçip bunları doğrudan doğruya üretime almak veya melezlemelerde anaç olarak kullanmak.

Seleksiyon

Teksel Seçme(saf hat seleksiyonu):

Teksel seçme,populasyondan tek bitkilerin seçilmesine ve tek bitkilerin yavru döllerinin kontrolü temeline dayanır.Teksel seçme ile ortaya çıkan çeşit,homozigot bir bitkinin kendine döllenmesi ile meydana gelen döllerin çoğalması ile elde edilmiştir.Bu nedenle böyle çeşitlere ‘saf hat çeşidi’ denir.
Doğada uzun yıllar kendi halinde yetişmiş olan autogam bitki populasyonları (yerli çeşitler) seleksiyon için büyük değer taşımaktadır,çünkü bunlar tarımsal,patolojik ve kalite karakterleri yönünden farklı genotipli saf hatlardan oluşurlar.Bu gibi yerli çeşitler,yeni ıslah çeşitleri ile yer değiştirdikçe giderek ortadan kalkmakta ve asırların seleksiyonu ile ortaya çıkmış genotipler kaybolma tehlikesiyle karşılaşmaktadır.Bu nedenle yerli materyalin toplanması ve korunması önemli bir sorundur.
Teksel seçmenin uygulanması aşağıda özetlenmiştir.Pratikteki ıslahçı,kendi koşul ve amaçlarına göre değişiklikler yapabilir.

1. yıl : Populasyon içinden (karışık bir çeşit veya açılım gösteren melez materyal) 200 – 1000 kadar bitki seçilir.Bunlara elit bitkiler denir.

2. yıl : Seçilen her bitki ayrı sıra yada ocaklara ekilir.Bütün yetişme süresince yapılan gözlemlere göre üstünlük gösteren sıralar seçilir ve her sıra ayrı hasat edilir.Her sıradan elde edilen tohum yeni bir ‘deneme hattı’dır.

3. yıl : Seçilen hatlar,tekrarlamalı (genellikle 3 tekrarlamalı ) gözlem ve mikro verim denemelerine alınır.Bu denemelerde her tekrarlama genellikle 1 sıra ve her sıra 5 m. Uzunluğundadır.1/5 ve 1/10 oranında kontrol çeşidi de kullanılır.Gözlemler ve verim sonucuna göre en üstün görünen hatlar seçilir.

4. – 7. yıl : Tekrarlamalı denemelere devam edilir.Verin denemelerine paralel olarak gerekirse hastalıklara dayanma gibi özel denemelerde yürütülür.Bu denemelerde tekrarlama sayısı genellikle 4, parsel büyüklüğü ise ürünün çeşidi ve arazi durumuna göre 5 – 10 m2 olabilir.Verim denemeleri sırasında ürünün gelişme devrelerinde yine gözlemler yapılır.Bunlar kışa-kurağa dayanma,erkencilik,hastalıklara dayanma v.b. gibi gözlemlerdir.

8. yıl : Deneme sonuçlarına göre en üstün ve ümitvar görünen bir veya birkaç çeşit seçilir ve bölge çeşit denemeleri yapılmak üzere,Bölge Çeşit Deneme İşleri Müdürlüğüne verilir,bir yandan tohum üretimine başlanır.Genellikle üç yıl orada da denendikten sonra tescil edilir ve yeni bir çeşit olarak çiftçiye dağıtılır.Böylece başlangıçtan çiftçiye dağıtılma safhasına kadar 11 – 12 yıl kadar zaman alır.

Toptan seçme(mass seleksiyon):

Fenotipik olarak birbirlerine benzeyen bitkilerin seçilip,birlikte harman edilerek tohumlarının karıştırılmasına ‘toptan seçme’ denir.Toptan seçme ile elde edilen çeşitler;renk,olgunlaşma zamanı v.s. gibi gözle görülebilen karakterler bakımından oldukça saftır,fakat verim ve kalite gibi kantitatif karakterler bakımından farklı hatları (genotipleri) içerebilirler.
Toptan seçmede bitkiler fenotip esasına göre seçilir.Hasat edilen tohumlar döl kontrolü yapılmaksızın karıştırılır.Amaç,populasyonda mevcut ve üstün genotipleri seçerek populasyonun genel düzeyini yükseltmektir.
Toptan seçme yönteminin uygulama prensipleri genel hatları ile aşağıda açıklanmıştır:

1. yıl : Populasyon içinden birbirine benzeyen ve arzulanan tipte birkaç yüz bitki seçilir,harman edilerek tohumları karıştırılır.

2. yıl : Seçilen bitkilerin tohumları,bölgenin standart çeşitleriyle karşılaştırmalı ön verim (mikro verim) denemelerine alınır.Eğer toptan seçme eski ve karışık bir çeşidin saflaştırılması amacıyla yapılıyorsa,bu eski çeşit de kontrol olarak denemede bulundurulur.Çeşitlerin bitki boyu,yatma,erkencilik,kışa dayanama gibi karakterleri yönünden gözlemler yapılır.Kalite ve verimleri de saptanır.

3. – 6. yıl : Standart çeşitlerle karşılaştırmalı verim ve adaptasyon denemelerine devam edilir.

7. yıl : Önceki yıllar denemelerinde yeni çeşit üstün durum gösteriyorsa,tohum üretimine başlanır ve çiftçiye dağıtılır.

Kendine döllenen bitkilerin ıslahında toptan seçme metodunun kullanılmasının iki sakıncası vardır:
1.Grup olarak ayrılan bitkilerin heterozigot yada homozigot oldukları belli değildir.Heterozigot olan bitkiler ileriki kuşaklarda açınım göstereceklerinden yeniden fenotipe göre seçim gerekli olabilir.
2.Bitkilerin içinde yetiştiği çevre koşulları,onların gelişmesi ve saflığı üzerinde etkilidir.Bu nedenle fenotipe göre yapılan toptan seçmede,üstün görünüşlerinin genotipten mi,yoksa çevre koşullarından ileri gelen bir durum mu olduğunu bilmek olanaksızdır.Bu nedenlerle kendine döllenen bitkilerde toptan seçme yöntemi,teksel seçme yöntemine göre daha az kullanılır.Toptan seçme daha çok karışık çeşitlerin saflaştırılmasında ve çeşitli kuruluşlar tarafından dağıtımı yapılan tohumlukların saf tohumluğunu koruyabilmek amacıyla kullanılır.

Melezleme ıslahı:

Kendini dölleyen bitkilerde uygulanan melezleme ıslah yöntemi; iki çeşidi birbiriyle melezleyip,açılan kuşaklarda anaçlarda arzu edilen karakterlerini taşıyan bitkileri seçme temeline dayanır.Amaç değişik anaçlarda bulunan karakterleri aynı bitki üzerinde toplamaktır.
Ana ve baba karakterlerini bir bitki üzerinde toplamanın yanında,kantitatif kalıtım gösteren,verim,kışa dayanma,erkencilik v.b. gibi karakterleri bakımından anaçlardan daha üstün genotipler elde edilmesi de mümkün olabilir.Bu üstün kombinasyonlar ‘Transgressif açılımlar’ sonucu meydana gelmektedir,domates bitkisi de kendine döllenen bir bitkidir.

Melezlemede anaç seçimi :

Melezleme ıslahı yönteminde,ıslah amaçlarına göre anaç seçilir.Melezlemede kullanılacak anaçlar,aynı türden olabilecekleri gibi farklı türlerden de seçilebilir.Ancak yeni çeşidin yörede kullanılan eski çeşidin yerini alacağı,bu nedenle yeni çeşidin yerini alacağı eski çeşitten verim ve adaptasyon bakımından üstün olması gerektiği dikkate alınarak melezlemede kullanılacak anaçlardan biri yerli anaçlar arasından seçilmelidir.Diğer anaç ise ilk anaçtaki zayıf özellik veya özellikleri tamamlayıcı niteliğe sahip olmalıdır.Eğer bu melezlemeden istenilen karakterleri taşıyan bitkiler elde edilemez ise üçüncü gerekirse dördüncü bir anaçta melezlemeye katılabilir.
Seçilen anaçlar farklı zamanlarda ekilerek melezleme süresince çiçekli olmaları sağlanmaya çalışılır.Bu amaçla geçci olan anaç daha erken,diğer anaç ise daha geç ekilir.Eş zamanlı çiçeklenmeyi sağlamak için her anaç 3- 4 farklı tarihte de ekilebilir.

Melezlemenin uygulanması :

İstenilen sayıda F1 tohumluğu elde etmek amacıyla ana olarak kullanılacak bitkilerde yeterli sayıda salkım kısırlaştırılır.Ana olarak kullanılacak bitkiden çiçek tozu keselerinin (antherlerin) koparılıp uzaklaştırılması işlemine ‘emasculasyon’ denir.Emasculasyonun ne zaman yapılacağı,üzerinde çalışılan bitkilerin çiçek yapısı ve döllenme biyolojisine bağlıdır.Genel prensip ana bitkinin erkek organlarının çiçek tozlarını dökmeden koparılması ve dişi organın canlılığını kaybetmeden tozlanmanın yapılmasıdır.Bu işlem sırasında antherlerin yeşilimsi ve fazla gelişmemiş olması;yapılan işlemin doğru ve güvenilir olması açısından önemlidir.Emasculasyon işlemi özellikle hava sıcaklığı yüksek ise öğleden önce yapılmalıdır.
Kısırlaştırılmış salkım,kağıt yada bez torba ile dışarıdan gelebilecek çiçek tozlarına karşı korunur.Bu amaçla tül ile kaplı izolasyon kafesi de kullanılabilir.Kısırlaştırılmış salkımlar etiketle belirlenir.Etiket üzerine ana bitkinin çeşidi ve kısırlaştırılma tarihi yazılır.Kısırlaştırılma işleminden 1 – 3 gün sonra tepecik (stigma) çiçek kabul etme olgunluğuna gelince,baba olarak seçilen bitkilerden alınan çiçektozları tozlanır ve tekrar kese kağıdı v.b. ile izole edilir.Salkıma bağlı etikete baba olarak kullanılan çeşidin adı ve tozlanma tarihi yazılır.

Bir diğer önemli konu ise:

Geri Melezleme :

Geri melezleme yöntemi,aslında üstün olan bir çeşidin noksan yada yetersiz olan bir veya birkaç karakterini tamamlama amacıyla kullanılır.Yöntemin planlanması oldukça basittir.Anaçların seçimi önemlidir.Anaçlardan birinin bölgeye adapte olmuş verimli bir çeşit;diğerinin de birinci çeşitte bulunmayan üstün karakteri taşıyan bir çeşit olması gerekir.Bu iki çeşit arasında melezleme yapıldıktan sonra meydana gelen F1, bölgenin standart çeşidi olan birinci anaçla yeniden melezlenir ve bu işlem birkaç kez tekrarlanır.Her melezlemeden sonra ortaya çıkan bitkiler arasından ikinci çeşidin üstün karakterlerini taşıyan bitkiler seçilir ve birinci çeşitle geriye melezlenir.Böylece yalnız aktarılması arzulanan karakteri taşıyan bitkiler geri melezlemede kullanılır.Buna tekrarlanan ‘recurrent’ anaç denir.Diğer anaç ise yalnız bir kez melezlemeye girmiş ve aktarılması istenen karakterlerini vermiştir,buna verici ‘donör’ anaç denir.
Geri melezleme standart çeşidin bütün karakterleriyle birlikte ikinci anacın üstün karakterini de taşıyan çeşit elde edilinceye kadar sürdürülür.Geri melezleme bir çeşit kendileme sayılabilir.Her geriye melezleme sonunda standart çeşidin özellikleri(genleri) artarak çoğalır.Her geriye melezlemede tekrarlanan anaçtan genlerin yarısı geldiğinden,donör (verici) çeşidin genleri %50 azalır.Donör çeşidin genotipteki payı (gen yüzdesi) ( ½ )n formülüne göre hesaplanır.Burada “n” tekrarlanan anaçla yapılan melezleme sayısıdır.Geri melezleme sayısı ıslahçının görüşüne ve aktarılacak karakterin kalıtım özelliğine göre 1-8 arasında değişir.Eğer aktarılması istenen karakterin kalıtımı basit ve melezlerde kolayca görülebilen dominant bir karakter ise,geri melezleme yöntemi daha kolay ve başarılı olur.

Melez çeşit ıslahı :

Melezlerin anaçlarından daha üstün olması genel bir özellik olup,buna melez azmanlığı (heterosis) denir.Melez azmanlığından yararlanarak yeni ıslah sistemleri geliştirilerek ilk olarak mısırda uygulanmış ve melez mısır büyük başarı kazanmıştır.Günümüzde sorgum ve şekerpancarı gibi allagom bitkilerle,domates gibi autogam bitkilerde bu özellikten pratikte yararlanma yoluna gidilmektedir.
Melez çeşit sözcük olarak,değişik kendilenmiş hatlar,klonlar veya populasyonlar arasında gerçekleşmiş melezlerin F1 döllerini ifade eder.Heterosisten yararlanmak için F1 tohumluğun kullanılması gerekir.En çok kullanılan melez çeşit,iki veya daha fazla kendilenmiş hattan elde edilen çeşitlerdir.Günümüzdeki uygulama,kendileşmiş hatların elde edilmesi ve bunlar arasında uygun melezlerin yapılması şeklindedir.Bu nedenle melez çeşidi verecek kendilenmiş hatlar ve bunların elde edilmesi çok önemlidir.

Kendilenmiş hatların elde edilmesi :

Açılan bir populasyondan kendilenmiş hatların geliştirilmesi 6 aşamayı kapsar:
1. Açılma gösteren bir populasyonun bulunması
2. Yeterli bir homozigotluk derecesine ulaşıncaya kadar populasyonun kendilenmesi
3. Kendilenmiş hatların çeşitleri özellikler 8morfolojik,fizyolojik,patolojik,kalite v.s.) yönünden değerlendirilmesi
4. Kendilenmiş hatların genel uyuşma yeteneğinin belirlenmesi
5. Kendilenmiş hatların ticari melez tohumluk potansiyelinin belirlenmesi (özel uyuşma yeteneği)
6. Kendilenmiş hattın temel tohumluğun (breeder seed) hazırlanması

Teorik olarak bir kendilenmiş hat tamamen homozigot hale gelmiş bir çeşit demektir.Kendilenmiş hatlar bir populasyonda bitkilerin kendi çiçek tozlarıyla tozlanmaları sağlanarak elde edilir.Bu işleme “kendileme” denir.Kendileme 5-7 yıl süreyle yapılırsa bitkiler hemen tamamen homozigot hale gelir ve kendilenmiş hat elde edilmiş olur.Kendilenmiş hatlar arasında yapılan melezlerin hepsinde “heterosis” beklenmez.

Yukarıda bahsettiğim domates tohumlarının hibrid safhasına kadarki süreci ifade etmektedir.Bu süre en az 6-7 sene,rezistans genler 10 yıla çıkabilmektedir.O yüzden ıslahçının bölge adaptasyonu ve bölge istemine cevap verecek çeşitleri iyi öngörüp gelecekteki değişimleride hesaplamalıdır.
Bundan 10 yıl önce verimlilik,renk ve aroma ön plandayken zaman içinde taşımacılığa uygun ve raf ömrü uzun çeşitlere yönelindi.Şu anda ise kaybedilen aromanın ve hastalıklara rezistansın önemi artmakta,daha az ilaç kullanımı,aroma oranı daha yüksek,lycopen miktarı arttırılmış çeşitler ön plana çıkmıştır.
Bu yüzden ıslahçı üretim sorunlarına duyarlı,ona iletilen bilgilerin doğruluğu,gelecek tüketim anlayışına açık olmalı ve çalışılmalıdır.Her zaman ıslahçı ve üretici arasındaki teknik ekip sorunların çözümünde,bilginin aktarılmasında,ıslahçının yönlendirilmesinde önemli sorumluluklar yüklenmiştir
Domates ıslahında bölgesel istemler önemlidir,bunun kadar geleceği şekillendirmekte öngörüdür.

Ticari melez tohum üretimi şu şartlar bağlıdır:
1. Tohumların meydana geldiği ebeveyn çiçek tozu meydana getirmelidir.
2. Çiçek tozu hazır olarak baba çeşitten kolayca transfer edilebilmelidir.
3. Ebeveyn olarak oldukça homozigot hatlar kullanılmalıdır.

Domates ıslahında 3 ana kompenant vardır:
1.Bitki ıslahı ve genotip seçimi
2. Moleküler destekli ıslah programlarında yabani çeştlerden gen nakli
3. rDNA teknikleri kullanarak diğer çeşitlerden de genleri nakletmek germplasmı zenginleştirmek.

Bu konuyu yazdır