Hoşgeldin, Ziyaretçi
Sitemizden yararlanabilmek için kayıt olmalısınız.

Kullanıcı Adı
  

Şifreniz
  





Forumda Ara

(Gelişmiş Arama)

Forum İstatistikleri
» Toplam Üyeler 56.782
» Son Üye Eren225
» Toplam Konular 12.172
» Toplam Yorumlar 30.186

Detaylı İstatistikler

Kimler Çevrimiçi
Şu anda 3334 aktif kullanıcı var.
» (0 Üye - 3329 Ziyaretçi)
Applebot, Bing, Facebook, Google, Yandex

Son Yazılanlar
Ereğli Ziraat Fakültesi B...
Forum: Konya Necmettin Erbakan Üniversitesi
Son Yorum: Mr.Muhendis
08-03-2026, 02:09 PM
» Yorum 0
» Okunma 57.258
Ereğli Ziraat Fakültesi T...
Forum: Konya Necmettin Erbakan Üniversitesi
Son Yorum: Mr.Muhendis
08-03-2026, 02:08 PM
» Yorum 0
» Okunma 7.848
Ereğli Ziraat Fakültesi T...
Forum: Konya Necmettin Erbakan Üniversitesi
Son Yorum: Mr.Muhendis
08-03-2026, 02:05 PM
» Yorum 0
» Okunma 464
Konya Necmettin Erbakan Ü...
Forum: Konya Necmettin Erbakan Üniversitesi
Son Yorum: Mr.Muhendis
08-03-2026, 02:03 PM
» Yorum 0
» Okunma 5.028
Konya Gıda ve Tarım Ünive...
Forum: Dijital Tarım Teknolojileri
Son Yorum: Mr.Muhendis
08-03-2026, 07:43 AM
» Yorum 0
» Okunma 59.514
Kastamonu Üniversitesi De...
Forum: Dijital Tarım Teknolojileri
Son Yorum: Mr.Muhendis
08-03-2026, 07:42 AM
» Yorum 0
» Okunma 10.382
Kütahya Dumlupınar Üniver...
Forum: Dijital Tarım Teknolojileri
Son Yorum: Mr.Muhendis
08-03-2026, 07:42 AM
» Yorum 0
» Okunma 7.917
Kırıkkale Üniversitesi De...
Forum: Dijital Tarım Teknolojileri
Son Yorum: Mr.Muhendis
08-03-2026, 07:41 AM
» Yorum 0
» Okunma 7.320
Pamukkale Üniversitesi Ça...
Forum: Dijital Tarım Teknolojileri
Son Yorum: Mr.Muhendis
08-03-2026, 07:40 AM
» Yorum 0
» Okunma 6.564
Burdur Mehmet Akif Ersoy ...
Forum: Dijital Tarım Teknolojileri
Son Yorum: Mr.Muhendis
08-03-2026, 07:39 AM
» Yorum 0
» Okunma 10.533

 
  Mekan Bahçelerini Oluşturan Elemanlar
Yazar: Mr.Muhendis - 02-16-2010, 02:14 PM - Forum: Peyzaj Mimarlığı - Yorum Yok

1. Bitkiler

Ev içi bahçelerini oluşturmak üzere bir ortama dikilecek olan tüm bitkilerin sıcaklık ve nem isteklerinin birbirine benzer olması gerekir. Küçük ev içi bahçelerinde ışık şartları da tüm bitkiler için aynıdır. Ancak nispeten büyük alanı kaplayan ev içi bahçelerde ön kısımda yer alan bitkiler arkadakilere veya orta kısımda kalanlara göre daha fazla ışık alırlar.

2. Saksı

Ev içi bahçelerinde yer verilen bitkilerin saksılarıyla birlikte dikilmesi doğrudan ortama dikilmesine göre daha avantajlıdır. Böylece bitkilerdeki form değişiklikleri ara sıra saksıları döndürülmek suretiyle engelleneceği gibi kök sisteminin gelişmesi de sınırlandırılmış olur. Ayrıca saksıların değiştirilmesi veya çiçeklenme dönemi sonunda atılacak bitkilerin ortamdan çıkarılması çok kolaydır. Saksıların her birinde dren deliği olmalıdır.

3. Turba (Peat)

Ev içi bahçelerinde kullanılan turba toprağının tüm saksıların kenarlarına ulaşması gerekir. Nemli olmalı ancak aşırı sulanmamalıdır. Böylece her bir saksının etrafında bitki için uygun bir nem sağlanmış olur. Ayrıca tatil zamanlarında da nem istekleri temin edilmiş olur.

4. Suyu Akıtma (Drenaj)

Ev içi bahçelerde ortamda böyle bir yapıya pek de gerek yoktur. Ancak turba toprağını ilave etmeden önce kasanın taban kısmına ince çakıl, kuvars kumu sermek iyi bir fikirdir. Böyle bir oluşum yapılabilirse içine odun kömürü topaklan ilave edilmelidir.

5. Taşıyıcı (Kap)

Seçiminize bağlı olarak suyu geçirmeyen birçok kap bu amaç için kullanılabilir. Bu kaplar plastik, gösterişli kavanozlar, eski bakır kazanlar, evde yapılan kutular olabilir. Eğer bu kap odundan yapılmışsa iç yüzeyi ile köşelerinin su geçirmemesi gerekmektedir. Bu amaçla poli üreten vernik veya iyi kalitede mum kullanılabilir ancak katran asla kullanılmamalıdır.

Bu konuyu yazdır

  Saksılı Süs Bitkilerinin Değerlendirilme Şekilleri
Yazar: Mr.Muhendis - 02-16-2010, 02:13 PM - Forum: Peyzaj Mimarlığı - Yorum Yok

1. Örnek-Model Bitkiler

Bulundukları yerde ve saksılarında tutulurlar. Örnek veya model bitkiler tek başına ve başrolde olan yapraklı veya çiçekli süs bitkisidir. Doğrudan saksıları içinde bırakıldıkları gibi küçük kasalara da şaşirtilabilirler.

2. Saksı Grupları

Bu tür satışa sunma veya teşhir etme yetiştirmede iç mekan saksili süs bitkileri diğer birçok süs bitkisi ile beraber tutulur. Saksı grupları yoğunluk etkisi ortaya koymak için birkaç süs bitkisinin birbirine yakın bir biçimde yetiştirilerek tutulması ile elde edilirler. Burada saksı grupları diğerlerinden ayrı olarak oluşturulur.

3. Ev İçi Bahçeler

Saksılı süs bitkilerinin bu şekilde değerlendirilmesinde birçok süs bitkisi bir kasa içine dikilerek aynı ortamda yetişen grup elde edilir. Burada sadece kasa görünür ve saksıların görünmesi söz konusu değildir. Saksılar ortamdan uzaklaştırılmış veya tam anlamıyla gizlenmişlerdir.

4. Teraryumlar

Burada saksılı süs bitkisi büyük veya küçük kavanozlar içinde diğerleriyle birlikte yer alır. Teraryum, içinde süs bitkilerinin yetiştirildiği şeffaf filmden veya camdan yapılmış kaplardır. Üst (tepe) kısımları doğal yollarla veya suni olarak şeffaf materyallerle örtülmüştür Evlerde teraryumlara rastlamak oldukça zordur Aslında pahalı olmayan ve her zaman etrafta bulunabilecek materyallerle kolayca yapılabilirler, ihtiyaç duyulan materyaller balık fanusu, akvaryum tankı, büyük kavanoz veya cam karışımı kaplardır Aslında içini gösteren bir materyalle etrafı çevrilebilen tüm bu oluşumlar teraryum için uygundur. Teraryumun temel noktası süs bitkilerinin etrafını taşıyıcı tarafından çevrilmiş olması ve çevredeki havanın ortama girişinin en az düzeyde olmasıdır. Sonuç olarak yaprakların çevresindeki hava her zaman nemli kalır ve bitkileri öldüren kuraklık durumu hiç hesaba katılmaz. Bu yüzden öncelikle çoğu odada zarar görebilen nazik, narin bitkiler seçilmeli ve bu bitkilerin bakım isteği de en az olmalıdır. Sulama birkaç haftada bir yapılır veya hiç yapılmayabilir. Çünkü sistemde su vardır ve yeniden döngüde kullanılarak geri döner. Teraryumların sakıncası su baskını olasılığının öldürücü olması ve direkt güneş ışığına maruz bırakılmamalıdır. Çiğleşme (buğulaşma) sıkıntılı olabilir. Cam temizleninceye kadar kapak açık tutulmalıdır

5. Akvaryum Teraryumu

Bu teraryumların oluşturulmasına akvaryumun dip kısmının çakıl, kum veya mangal kömürü ile kaplanmasıyla başlanır. Daha sonra özel olarak hazırlanmış kompost (baby seed and cutting compost) ilave edilir. Çoğu durumda bu kompostun düz alanlar ve yükseltiler oluşturacak şekilde yerleştirilmesi iyi bir görünüm için gereklidir. Küçük taşlar veya çakıl taşlan kullanılabilir ancak hastalık ve zararlılara yataklık yapacak odun kalıntılarının asla kullanılmaması gerekir Dikim sonrası akvaryumun üzeri plastik veya cam ile örtülür (Şekil 38).

Korumalı ortamlar, dar alanlar ve tecrit edilmiş oluşumlar olan teraryumlarda yetiştirilebilecek bitkiler gerçekten çok sınırlıdır. Teraryumlarda,

* Çiçekli
* Hızlı büyüme gösteren yapraklı bitkiler
* Kaktüsler kullanılmamalı,
* Sukkulentler asla kullanılmamalıdır.

Aşağıda verilen örneklerden seçim yapılarak teraryumlar oluşturulabilir;

* Acorus
* Begonya rex (küçük yapraklı)
* Calathea
* Cryptanthas
* Osacaena
* Eğreltiler
* Ficus pumila (kauçuk)
* Inttonya
* Hedera helix (küçük yapraklı tip)
* Marantha
* Pellionia
* Pilea
* Saxifraga
* Selaginella

6. Şişe Bahçeleri

İngiltere de son yıllarda oldukça popüler hale gelen teraryumların ilgi çekici olanı damacana veya şişe bahçeleridir. Yapılması son derece zordur ve özel olarak bazı aletlerlerin yanı sıra beceri ister Öncelikle şişelerin temiz ve kuru olduğuna emin olmak gerekmektedir. Ağız kısmına katı cisimden yapılmış bir huni yerleştirecek, dip kısmında 5 cm kalınlığında bir çakıl tabakası oluşturulur, üzerine ince bir tabaka mangal kömürü ilave edildikten sonra üzerine ince bir tabaka kompost (baby dry seed and cutting compost) serilir. Kompostun bir kısmı arka tarafa doğru yığılabilir Artık bitkileri ortama yerleştirebiliriz. İhtiyaç duyulan aletler 3 adet uzun saplı kaşık, çatal ve ucunda tıpa olan aletlerdir. Dikim sonrası yumuşak tıpalı alet ile bitkilerin etrafındaki toprak sıkıştırılır. Dikim sonrası sulama yapılır. Sulamada uzun sulama hortumu olan kaplar kullanılır ve su cama yaklaştırılarak verilir Böylece şişenin kenarından aşağı doğru akış sağlanır. Son derece az su kullanılmalıdır Burada önemli olan verilen suyun şişenin yüzeyini temizleyecek şekilde akıtılması ve ortamı nemlendirmesidir. Daha sonra şişenin tıpası takılır. Eğer buğulanma (çiğleşme) olursa bir süre tıpa açılarak yoğunlaşma kayboluncaya kadar beklenir ve tıpa yeniden takılır Bu aşamada sulamaya gerek yoktur .

7. Ev İçi Bahçeleri için Bitki Önerileri

Bu amaç doğrultusunda çok farklı süs bitkilerinden oluşan kombinasyonlar kullanılabilir. Burada dikkat edilecek nokta ışık, sıcaklık ve nem bakımından istekleri birbirine yakın olan çeşitlerin seçilmesidir. Ayrıca ev içinde oluşturulacak mini bahçeler insanlarla beraber yaşayacağı için sevilen çiçeklerin seçilmesi gerekmektedir. İkinci aşama taşıyıcı (konteynır) içerisine dikilecek olan süs bitkilerinin kaplayacağı alan ve şekillerini belirlemektir. Bitki boyundaki değişimden amaç yaprakların kontrast oluşturması, yapıları ve kontrollü bir renklendirmedir. Bunların başında görünüme derinlik ve yükseklik kazandıracak boylu bitkiler gelir. Küçük olan ev içi bahçelerinde diğer bitkileri özellikle bodur olanları gölgede bırakacak, gelişmelerini engelleyecek bir süs bitkisi seçilmemeli, bu bitkinin çok geniş alana yayılmaması gerekir. Senseveria (paşa kılıcı, tavşan kulağı) çok fazla yayılmadan yükseklik kazanabilen bir süs bitkisidir. Dizygotheca ve Grevillea gibi tüylü, hafif ve yumuşak yapraklı türlerde geniş yaprakların gölge etkisinden kaçınmak gerekmektedir. Geniş ev içi bahçeleri için sivri tepe yapısına sahip olan türlerin seçilmesi oldukça kolaydır. Buralarda;

* Palmiyeler
* Dracaena
* Kauçuk
* Deve Tabanı ve
* Fil kulağı yaygın olarak kullanılmaktadır.

Birçok ev içi bahçede daha güzel bir görüntü için orta boylu süs bitkileri kullanılmaktadır. Eğer renk olarak çiçekli bitkileri kullanmak istemiyorsanız yapraklan yeşil olmayan bazı çeşitleri kullanabilirsiniz. Örneğin kırmızı yapraklı Cordyline terminaller, sarı potos sarmaşığı (scindicaspus) değişik sarmaşıklar, Chlorophytum, çok renkli Kroton, Coleus (kolyoz yaprak güzeli) ve begonya rex (reks begonyası). Sonuç olarak ev içi bahçelerinde taşıyıcıların sert olan kenarlarının yumuşatılması da unutulmamalıdır.

Bu konuyu yazdır

  Süs Bitkilerinde Çoğalma
Yazar: Mr.Muhendis - 02-16-2010, 02:11 PM - Forum: Peyzaj Mimarlığı - Yorum Yok

İç ve dış mekanlarda kullanılan süs bitkileri genel olarak iki yöntemle çoğaltılmaktadır. Generatif (eşeyli) çoğaltma ve vegetatif (eşeysiz) çoğaltma.

1. Generatif Çoğaltma (Eşeyli Çoğaltma)

1.1. Tohumla çoğaltma

Çiçek açan tüm bitkiler özellikle, annual-(tek yıllık)- ve biannual-(iki yıllık)-süs bitkileri eşeyli olarak yani tohumla üretilir. Tohumla üretim şu koşullarda geçerlidir: Ekimden itibaren bitki gelişene dek geçen kültür süresinin uzun zamana gereksinim göstermediği, çimlenme yeteneğine haiz, iyi kaliteli tohum elde etmenin kolay olduğu, çelikle üretim için elde yeterince anaç bitkinin bulunmadığı, fazla sayıda bitki ve yeni çeşit elde etmenin söz konusu olduğu durumlar.

Eşeyli üretimde en önemli hususlar:

* Tohum alınacak bitkilerin saptanması,
* Hasat olgunluğuna ulaşmış tohumların saptanması,
* Tohumların toplanma zamanlarının saptanması

Ekim yapılacak kasa, tava veya yastıkların diplerine, suyun drene olmasını sağlayarak genç fideciklerde kök çürümelerine engel olmak üzere küçük saksı kırıkları veya çakıldan l .5-2 cm yükseklikte bir drenaj tabakası yapılmalı, bu tabakanın üzerine de sterilize edilmiş harç yerleştirilmelidir Az miktarda tohum ekiminde, dibi delikli tahta veya plastik kasaların kullanılması elverişlidir. İdeal bir çimlenme ortamı, tohumların çimlenmesini sağlayacak kadar neme, tohuma sürekli su temin edebilecek fiziksel özelliklere ve iyi bir havalandırma yeteneğine sahip olmalıdır Çimlendirme ortamı olarak toprak, kum, yaprak çüruntüsü, torf, perlit, vermikülit veya bunların değişik oranlarda karıştırılmasından elde edilen harçlar kullanılır. Tohum ekiminde, tohumlara verilecek asgari derinlik genellikle tohum büyüklüğü kadardır Çok ince, hafif tohumların üzen örtülmez, çimlendirme ortamına düz bir tahta ile hafifçe bastırılır. Tohum ekim kabı, ekimden sonra suya batırılarak alttan su emmesi sağlanır. Tohumların yerlerinden oynamaması için üstten sulama yapılmamalıdır.

Ekilen tohumların üzeri çimlenme görülünceye kadar plastik bir örtü, cam bir levha veya gazete kağıdı ile kapatılarak oransal nemin aynı seviyede tutulması sağlanır Tohumların çimlenmesinden bir süre sonra fideler birbirlerinin beslenme, havalanma ve ışıklanmalarını engellememek ve kaliteli fide elde etmek için 2-3 gerçek yapraklı iken başka bir ortama nakledilirler. Bu işleme "şaşırtma" yada "seyreltme1 adı verilir. Bazı süs ağaç ve çalılarının tohumları fizyolojik çimlenme engeline sahip olup, tohum kabukları da geçirgen olmayan bir yapıya sahiptir. Bu yapıya sahip bitkilerin tohumlan optimum çimlenme koşullarına ekilseler dahi, önceden gerekli bazı ön işlemlere tabi tutulmadıkları takdirde çimlenemezler. İste, tohum kabuğunu yumuşatmak, dinlenme halindeki embriyoları çimlenme olgunluğuna getirmek amacıyla yapılan bu ön işlemlerden en çok uygulananı "katlama"dır. Katlama, çimlenme engeli olan tohumların serin bir ortamda ve nemli kum içinde, tohumların tür ve çeşidine göre değişen sürelerde ve derecelerde bekletilmesidir. Gül, Ladin, Göknar, Erguvan, Akçaağaç gibi süs bitkilerinin tohumları katlama işleminden sonra ekilirler.

Tek veya çok yıllık çiçek açan süs bitkilerinin tohumları kasa, tava veya yastıklara ekilebilir. Sera içinde ve alttan ısıtmalı sıcak yastıklara yapılacak ekim için her yıl yeni torf kullanılmalı veya eski torf metil bromit ile dezenfekte edildikten sonra kullanılması gerekmektedir. Kasa veya tavalara yapılacak ekimlerde alt kısma suyun drene edilmesi ve kök çürümelerini engellemek amacıyla çakıl taşlan veya saksı kırıkları serilir üzerine ince deliklere sahip elek teli serilir ve torf ilave edilir. Az miktarda tohum ekiminde dibi delikli tahta veya plastik kasalar kullanılabilir. Çiçek tohumları serpme, tek tek veya elek kullanılarak birbirine temas etmeyecek şekilde torfun üzerine ekilir. Ekim sırasında torflu yüzeyin düzgün olması gerekir. Aksi taktirde tohumlar derinde kalır ve çıkış oranı (çimlenme) azalır

Tohumların üzerlerinin kapatılması (kapaklama) için bir miktar torf ayrılmış olmalıdır Ayrılan bu torf demir telden yapılmış ince delikli eleklere konularak elek hafifçe sallanır ve tohumların üzerinde 1-2 mm kalınlık oluşturacak şekilde serilir. Tohumlar ekildikten ve üzerleri torf ile kapaklandıktan sonra süzgeçli kovalar yardımıyla tavalardaki torfun yukarıdan aşağıya doğru en az 4-5 cm 'lik kısmı ıslanacak şekilde ilaçlı su ile sulanma yapılır. Sulama sırasında suyun damlalar şeklinde değil çok ince zerrecikler şeklinde olması gerekir Aksi taktirde tohumların üzeri açılabilir. İlk sulama sırasında sulama suyuna kök boğazı çürüklüğü ve çökerten hastalığına karşı PREVİCUR-N (veya PROPIANT) ilacı katılmalıdır. Tohumlar ekildikten ve ilk sulama suyuna yukarıda adı geçen ilaç katıldıktan sonra her üç günde bir bu ilacın katıldığı su ile sulama yapılarak hastalıklara karşı önlem alınmalıdır. Sulamada mistleme sisteminden yararlanılır. Ancak mistleme başlıklarının açık olması, tıkalı, bozuk olmaması ve suyu damlatacak şekilde bırakmaması gerekmektedir. Sulama sıklığı TORF YÜZEYİ KURUDUKÇA SULA prensibine dayanır. Alttan ısıtma tavalarındaki sıcaklık (bottom heating) 18-20 °C olmalıdır.

iyi bir çimlenme ortamı yeterli neme, iyi fiziksel özelliklere ve havalanmaya sahip olmalıdır. Bu amaçla toprak, kum, yaprak çürüntüsü, torf, perlit, vermikülit veya daha önce de belirtildiği gibi bunların değişik oranlarda karıştırılması ile elde edilen harçlar kullanılmaktadır.

Tohum ekiminde çimlenmede ışığın rolü dikkate alınarak (Celosia - vapur dumanı mutlak ışık ister) yüzeye veya tohum kalınlığı kadar derine ekilir. Çok ince ve hafif olan tohumların üzen örtülmeyebilir. Tohumlar sıraya veya serpme olarak ekilir. Ekim öncesi ortam tahta veya mala ile düzeltilir ve hafifçe bastırılır. Ekim sonrası süzgeçli kova ile veya mistleme yardımıyla üstten sulama yapılır. Kasa veya küçük kaplara yapılan ekimlerde kap su içine batırılarak alttan su emmesi sağlanır. Üstten yapılacak sulamalarda tohumlar yerinden oynayabilir.

Ekilen tohumların üzeri çimlenme başlayana kadar plastik örtü, cam, levha veya gazete ile kapatılarak oransal nem aynı seviyede tutulur. Fidelerde gerçek yapraklar çıkınca torbalara şaşırtma yapılmalıdır. Bu işlem ışık, beslenme ve havalanma bakımından fidenin isteklerinin karşılanmasını ve kaliteli fide elde etmeye imkan sağlar. Şaşırtma yapılmayacak ise mutlaka seyreltme yapılmalıdır.

Gül, ladin, göknar, erguvan ve akçaağaç gibi süs bitkilerinin tohumları büyük ve sert kabuklara sahiptir. Suya karşı geçirgen olmayan bu kabukların yumuşatılması ve çimlenmeyi engelleyici maddelerin tohum bünyesinden uzaklaştırılması amacıyla yapılan işlem katlama'dir.

1.2. Sporla çoğaltma

Eğrelti olarak bilinen çiçeksiz süs bitkileri (Adiantum, nephrolcpis) spor ile üretilir. Spor, tek hücreden oluşmuş nemli ortamlarda yaşayan ve yaprakların alt yüzeyinde meydana gelen oluşumlardır Spor kesesi içinde yer alan bu sporlar kesenin olgunlaşıp patlaması ile etrafa yayılarak uygun ortam bulunca çimlenerek gelişmeye başlarlar

Sporlar özel ortamlarda çimlendirilir. Bu amaçla 1:1 oranında torf+ince kum veya 1:1:1 oranında tınlı toprak+yaprak çürüntüsü+kaba kum karışımları kullanılmaktadır. Bu karışımlar, spor ekiminden önce elekten geçirilerek sterilize edilmelidir. Sporların ekiminde iki yöntem izlenir Bunlardan biri sporlar yaprakların üzerinden ayrılmadan yaprak parçalarının sporlu kısmı harç üzerine yerleştirilir diğerinde ise sporlar yapraklardan ayrıldıktan sonra elle karışım üzerine ekilir.

Spor ekimi özellikle ağustos-eylül veya aralık-mart ayları içinde yapılır. Spor ekimi yapılan tavaların üzeri cam ile örtülür veya 21-24°C'lik alttan ısıtma sıcaklığı uygulanır Çimlendirme ortamı sürekli nemli tutulmalıdır. Yapraklar oluşuncaya kadar alttan sulama yapılırken sonra üstten yapılır. Çimlenme başladıktan sonra yastığın üzerindeki cam veya plastik örtü biraz ışık girmesi için aralanır Sporların tümü çimlendikten sonra

Bitkilerin vegetatif organlarıyla (sürgün, gövde, kök, yaprak gibi) yapılan üretimdir. Süs bitkileri genelde generatif yöntemden çok vegetatif yöntemlerle üretilmektedir. Vegetatif üretim sonucu ana bitkiye benzer özellikler taşıyan bitkiler elde edilmektedir. Bununla birlikte vegetatif üretilen bitkilerde zaman zaman mutasyonlar sonucu genetik yapıda farklılıklar görülebilir. Mutasyonlar, hücre bölünmeleri sırasında kromozomlarda meydana gelen değişiklikler sonucu ortaya çıkmaktadır. Kısmen mutasyona uğramış dokular himeyre adı verilen farklı bir yapı meydana getirmektedir Buna örnek olarak sarı kenarlı Paşa Kılıcı bitkisi verilebilir

2. Çelikle çoğaltma

Bir bitkinin gövde, değişikliğe uğramış gövde, yapraklar veya kökler gibi vegetatif organlarının ana bitkiden kesilip ayrılarak uygun çevre koşulları altında başka bir yerde köklendirilmesiyle yapılan üretim yöntemine "çelikle üretim" denir. Üretimde kullanılan bitki parçasına ise "çelik" denir. Çeliklerin köklendirilmesinde köklendirme ortamı olarak toprak, kum, torf, yaprak çürüntüsü, sphagnum yosunu, perlit veya bunların değişik oranlarda karıştırılmasından oluşan harçlar kullanılır. Toprak olarak iyi havalanma sağlayan tınlı- kumlu topraklar tercih edilir. Kum olarak temiz, ince organik materyal, toprak ve tuzdan arınmış kum istenir. Torf, su yeteneğini artırmak amacıyla kum yada perlite değişik oranlarda karıştırılarak kullanılır. Perlit ise, iyi bir drenaja ve havalanmaya olanak vermesi nedeniyle köklendirme materyali olarak gerek tek başına gerekse diğer köklendirme materyalleriyle değişik oranlarda karıştırılarak kullanılır Ayrıca kolay 'köklenen bitki türlerinin çelikleri suda da köklenmektedir Fakat, büyük çaplı üretimlerde uygulama alanı bulamamıştır. Suyun en önemli sakıncası havalanmanın olmayışıdır Çelik alınacak ana bitkinin beslenmesi, alınan çeliklerin köklenme ve sürgün verme oranım önemli ölçüde etkiler. Çelikte iyi bir köklenme için, çeliğin karbonhidrat kapsamı yüksek, fakat azot düzeyinin düşük olması istenir İdeal olan çelik sert, büküldüğünde kırılan, pişkinleşmiş çeliktir Çelik alınacak ana bitkiye verilecek azot miktarı azaltılmalı ve tam güneş ışığı altında yetişen bitkilerden çelik alınmalıdır. Yine, genç bitkilerden alınan çelikler yaşlı bitkilerden alınan çeliklere oranla daha iyi köklenmektedir. Köklendirmeden iyi sonuç alabilmek için, çelik alma zamanı iyi seçilmelidir. Pratik olarak, odun çelikleri kış dinlenme döneminde bir yıllık dallardan, yapraklı ve yeşil çelikler ise büyüme döneminde henüz odunlaşmamış kısımlardan alınır. Zor 'köklenen bitkiler yeşil çeliklerle üretilirler. Çünkü, yeşil çeliklerin köklenmesi odun çeliklerine göre daha kolaydır. Ancak daha fazla özene ihtiyaç gösterirler. Çelik, sabahın erken saatlerinde bitki henüz turgor halindeyken alınmalıdır. Çeliğin yapraklı olması, kök oluşumunu olumlu yönde etkiler. Çünkü yapraklarda köklenmeyi teşvik edici oksin grubu hormonlar üretilmektedir. Bu nedenle solmaya meydan vermeyecek miktarda, en fazla yaprak yüzeyini bitkide bulundurmak zorundayız. Yine çelik üzerinde tomurcuk, özellikle büyümeye başlamış tomurcuk bulunması da köklenmeyi olumlu yönde etkilemektedir. Çelikler, kullanılan parçaya göre gövde çeliği, yaprak çeliği, kök çeliği ve tepe çeliği olmak üzere 4 kısımda incelenirler:

3. Gövde çelikleri ile çoğaltma

a) Sert odun çelikleri: Kışın yapraklarını döken ve herdem yeşil (sürekli yeşil) iğne yapraklı süs ağaç ve çalılarının üretilmesinde kullanılan çeliklerdir. Odun çelikleri kışın yapraklarını döken süs bitkilerinde kış dinlenme döneminde (sonbahar sonu - ilkbahar başı), bir yaşlı dallardan yapraksız olarak alınırlar. Hazırlanmaları ve taşınmaları kolay olup, köklenme sırasında özel ekipmana gerek göstermezler. Gül, Altın çanak, Leylak, Mor salkım gibi süs bitkileri odun çelikleriyle çoğaltılmaktadır Herdem yeşil iğne yapraklı süs bitkilerinden bazılarının (Göknar, Ladin, Çam gibi) odun çeliklerinin köklenmesi genellikle güçtür. Çeliklerin alınma zamanı şiddetli soğuklardan önce bitkilerin dinlenmeye girdikleri kış başlandır. Genellikle köklenmeyi uyartici maddelerle (IBA, NAA gibi) çeliklerin muamele edilmesi yarar sağlar. Porsuk, Yalancı servi gibi süs bitkilerinin köklendirilmeleri ise diğerlerine göre daha kolaydır Odun çelikleri adı, dipçikli ve ökceli olmak üzere 3 tipte hazırlanırlar

Adı çelik 10-30 cm uzunlukta düz bir dal parçasından ibarettir. Çelik alınacak sürgün üzerinde en az iki ya da üç gözün olması istenir Çelik alttaki gözün hemen altından düz olarak üstteki gözün l cm üstünden ters tarafa meyilli olarak kesilir. Ökçeli çelik, dibinde iki yıllık odunun küçük bir kısmı bulunan çelik tipidir. Dipçikli çelik, dibinde iki yıllık odundan tam bir kesit bulunan çelik tipidir. Bu parça çeliğe kökler oluşuncaya kadar yedek besin maddesi sağlar. Odun çelikleri yeşil çeliklere göre çok daha uzun zamanda köklemrler. Bu tip çelikler köklenmeden önce kallus adı verilen yara dokusu oluşturmaktadır. Bu doku bitki türüne ve çeşidine göre değişmekle beraber genellikle 4-10°C'lerde 30-120 gün arasında serin, nemli ortamlarda meydana gelmektedir Kışların sert geçtiği yerlerde, alınan çelikler aynı boyda hazırlanıp demetler haline getirilir ve kallus oluşana dek depolarda kum içersinde saklanırlar. İlkbaharda havalar ısınmaya başlayınca yerlerine dikilirler.

b) Yarı odun çelikleri: Geniş yaprak herdem yeşil süs ağaç ve çalılarının üretilmesinde kullanılan çeliklerdir. Bu çelikler, yaz aylarında büyümenin başlamasından ve yeni sürgünlerin kısmen odunlaşmasından sonra alınır. Bu çelikler de adı, dipçikli yada ökçeli olarak hazırlanabilir. Pittosporum, Kamelya, Taflan, Ateş dikeni, Açelya, Defne gibi bitkiler yarı odun çelikleriyle üretilmektedir. Bu çelikler 7.5-15 cm uzunluğunda yapraklı olarak hazırlanır. Alt yapraklar temizlenir, üst yaprakların da bir kısmı terleme ile su kaybını azaltmak için kopardır ya da yarı yarıya kesilerek yaprak alanı daraltılır. Hazırlanan çelikler dipten ısıtılan, mistleme sisteminin (suyun ince zerreler halinde püskürtüldüğü sistem) olduğu köklendirme ortamlarına dikilirler. Çeliklerin dikim öncesi köklendirme hormonlarıyla muamelesi yarar sağlar.

c) Yumuşak odun çelikleri (yeşil odun çelikleri): Bu tip çelikler, odunsu bitkilerin etli yumuşak, yeni ilkbahar sürgünlerinden alınır. Çelik alınacak bitkiye bağlı olarak nisan ayından haziran sonlarına dek yumuşak odun çelikleri hazırlanabilir. Bu çeliklerde odunlaşma henüz söz konusu olmadığından ve çelik taze yeşil olduğundan "yeşil odun çeliği" adı da verilebilir. Çelikler 7.5-15 cm uzunlukta adı çelik tarzında ve yapraklı olarak hazırlanır Çeliklerin köklendirme ortamına dikileceği alt kısımlarındaki yapraklar yan yarıya azaltılabilir. Çelikler dipten ısıtılan (tercihen 24-27°Ç) ve suyun çok ince zerreler halinde püskürtüldüğü mistleme sisteminin bulunduğu ortamlarda veya soğuk yastıklarda hormon uygulaması ile köklendirilir. Hormon uygulamasında %0.3' lük toz veya 2000-2500 ppm'lik sıvı uygulama (IBA, N A A) önerilmektedir. Bitkilerin yeşil odun çelikleriyle köklendirilmesi, odun ve yan odun çelikleriyle köklendirilmesinden daha kolay ve daha çabuk (2-6 hafta) olmaktadır Bununla beraber daha fazla dikkat ve ekipmana ihtiyaç göstermesi bakımından fazla tercih edilmemektedir.

d) Otsu çelikler (yeşil çelik) : Otsu yapıdaki çok yıllık bitkilerden alınan çeliklerdir. Örneğin Sardunya, Karanfil, Krizantem, Begonya gibi bahçe ve sera bitkilerinden alınan gövde çelikleri otsu çeliklerdir. Bu çelikler de yumuşak odun çeliklerinde anlatıldığı şekilde hazırlanıp köklendirilirler. Bu çeliklerin köklendirilmesi su içinde de yapılabilir. Yeşil çelik ve yapraklı çelikler mantari hastalıklara karşı bir fungusitle ilaçlanmalıdır. Bu amaçla örneğin; 2 gr Benlate + 15 mi Previcur karışımı 10 litre su ile seyreltilerek dikim ortamına ve çeliklerin üstüne 15 günde bir püskürtülür.

4. Yaprak çelikleri ile çoğaltma

Yaprak çelikleri, üretim için uygun sürgün veya gövdeye sahip olmayan geniş ayali ve köklenme kabiliyetinde yapraklara sahip olan süs bitkilerinde uygulanır. Üretimde kullanılan yaprağın göz bulundurup bulundurmamasına göre yaprak çelikleriyle üretim iki kısımda incelenir.

a) Gözlü yaprak çelikleri: Gözlü yaprak çeliği bir yaprak ayası, yaprak sapı ve üzerinde göz bulunan kısa bir dal parçasından oluşur Normal yaprak çeliği olarak köklendiği halde sürgün oluşturamayan türlerde gözlü yaprak çeliği kullanılmaktadır. Kamelya (Camellia japonica) ve Kauçuk (F/cus elastica) gözlü yaprak çeliğiyle üretilen iç mekan süs bitkilerine örnek olarak verilebilir. Geniş yaprak ayasına sahip olan türlerde yapraklardan aşırı nem kaybını azaltmak amacıyla, yaprak hum şeklinde kıvrılarak iple bağlanabileceği gibi, ayanın bir kısmı kesilerek küçültme yoluna da gidilebilir. Ancak yaprakların oksin üreterek köklenmeyi teşvik ettiği göz önünde bulundurularak fazla miktarda yaprak küçültülmemelidir. Diffenbachia gibi sağlam ve kalın gövdeli bitkilerde yapraksız gözlü gövde çelikleri kullanılmaktadır Her parçada bir göz bulunacak şekilde kesilen çelikler köklendirme ortamına, göz toprak yüzeyinden 1-1.5 cm yukarıda kalacak şekilde yatay olarak yerleştirilir. Çeliklerin kesim yüzeylerinin dikim öncesi eritilmiş parafinle sıvanması ya da odun kömürü tozuna batırılması çürümeyi önleyeceğinden yararlıdır. Çeliklerin köklenmeleri nem, sıcaklık ve ışık gibi çevre koşullarının etkisi altındadır. Yapraklı çeliklerin üzerine, nem kaybına karşı şişleme yapılır. Yapraklı çeliklerin köklenmeleri için ışık bulunmalıdır. Çünkü ışık, kök oluşumunu uyaran oksinin üretilmesi için mutlak gereklidir. Sıcaklık da köklenme üzerine direkt etkili çevre faktörlerinden biridir. Çelik yastıklarında (çelik dikiminin yapıldığı, içinde köklendirme ortamı bulunan üretim birimleri) gündüz 21-27°C ve gece 16-21°C'lik sıcaklık birçok süs bitkisinde köklenme için yeterli olmaktadır.

b) Gözsüz yaprak çelikleri: Gözsüz yaprak çelikleriyle üretim iki şekilde yapılır : Birinci şekilde, yaprak çeliği yaprak ayası ve sapıyla beraber alınır ve sapın uç kısmı köklendirme ortamına dikilir Örnek olarak Afrika Menekşesi (Saintpaulia ionantha) verilebilir. Orta olgunlukta bir yaprak steril ve keskin bir bıçakla, sapıyla birlikte kesilir Yaprak sapının uzun olması istenir. Çünkü, sapta çürüme olduğunda, çürüyen uç kısım kesilerek yaprak tekrar üretimde kullanılabilir. Ayrıca yaprak çeliği, yeni oluşacak bireye gölge yapmaması için köklendirme ortamına eğik olarak dikilmelidir. Gözsüz yaprak çelikleriyle üretimde kullanılan ikinci şekilde ise yaprağın yalnız ayası kullanılır. Hegonia rex'e has olan bu yöntemde yaprak ayasından değişik şekillerde yararlanılmaktadır:

5. Yaprak damarları üzerinde yaralama yapılarak

Olgun yaprak sapıyla beraber alınır Yaprak damarları görülecek şekilde ters çevrilir. Damarlar, kesişme yerlerinden steril bir jiletle çizilir. Çizilen kısım nemli köklendirme ortamı üzerine gelecek şekilde yatırılır. Yaprak sapı da ortama gömülür Yaprağın üzerine birkaç küçük taş parçası konularak ortama temas sağlanır. Ortam sıcaklığı 21 -28°C olduğunda 3-4 hafta içinde kesilen damar yerlerinden yem bitkicikler oluşur.

Yaprak ana damarı boyunca parçalara ayırarak : Yaprak, ana damar boyunca 2-3 cm2 büyüklüğünde parçalara ayrılır. Bu parçalar yüzeysel şekilde köklendirme ortamı içerisine daldırılır veya yatırılır.

Yaprakların enine parçaları kesilmesi : Bu yöntemde yapraklar enine parçalara kesilir. Kesilen parçaların, yaprak üzerinde bulundukları duruma göre alt ve üst kısımların karıştırılmamasına özen gösterilmelidir. Paşa kılıcı (Sansevieria trifasciatd) gibi uzun yapraklı salon bitkilerinde de bu yöntem kullanılır. Orta olgunlukta bir yaprak alınır. 7.5-10 cm uzunluğunda enine parçalara bölünür.

Elde edilen parçalar uzunluklarının yarısına veya dörtte üçüne kadar köklendirme ortamına gömülürler. Kesim sırasında, kesilen parçaların üst ve alt kısımlarının karışmasını önlemek amacıyla çeliklerin alt tarafına bir çentik atılır. Çentikli olan kısım ortama gömülür.

6. Tepe çelikleri ile çoğaltma

Tepe çelikleriyle üretimde, adından da anlaşılacağı gibi bitkinin yumuşak olan sürgün uçlarından yararlanılır Gövdenin yalnızca 7.5-10 cm uzunluğundaki uç kısmını içerir. Alınacak çelikler çok sert olmamalıdır. Bu nedenle odunsu bitkilerde ilkbahar döneminde, otsu bitkilerde çiçeklenme dönemi sonunda hazırlanmalıdır. Çelik, yaprak boğumunun hemen altından elle veya keskin bir bıçakla alınır. İyi ve kısa sürede köklenmeyi sağlamak amacıyla kesim yerlerinin düzgün olması gerekir. Sera bitkilerinin çoğu bu yöntemle üretilebilir. Örneğin, Atatürk çiçeği (Euphorbia pulchernma) ve Kroton' Codiaeum variegalum) gibi.

7. Kök çelikleri ile çoğaltma

Kök çeliği, yeni kökler ve sürgünler oluşturabilen etli veya odunsu köklerde alınan parçalardır. Çelikler, 2.5-5 cm uzunluğunda üst kısımları düz, alt kısımları ise eğik olacak şekilde kesilirler. Kök çeliklerinin bitki köklerinin depo maddeleri yönünden zengin olduğu dinlenme döneminde alınması başarıyı arttırır Hazırlanan çelikler köklendirme ortamına yatay veya dikey olarak dikilebilirler. Yatay dikimde, çelikler köklendirme ortamına yatırılıp üzerleri ortam ile kapatılarak sulanırlar. Dikey olarak yapılan dikimde, çeliğin üst yüzeyi ortam ile aynı seviyede olacak şekilde köklendirme ortamına gömülür Daha sonra üzerleri 1.5-2 cm kalınlıkta kum ile kapatılıp sulanır Üretim ortamlarının cam veya plastik ile kapatılması yarar sağlar. Kök çeüklenyle üretilen iç mekan süs bitkilerine örnek olarak; Salon eğreltisi (Nephrolepis exeltata) ve Yumru Begonya (Begonia tuberhybrida) verilebilir. Bahçe bitkilerinden Alev çiçeği (Phylox sp.), Gaylardia (Gaillardia sp.), Manisa lalesi (Anemone sp.) kök çelikleriyle üretilebilir.

8. Stolon uçlarıyla çoğaltma

Bu yöntem, stolon (toprak üstü sürünücü gövdesi) oluşturabilen bitki türlerinde uygulanır. Bitkinin uç kısmında genç bitki taşıyan stolonlar kesilerek ana bitkiden ayrılır ve içinde köklendirme ortam, bulunan saksılara dikilir. Nem kaybını önlemek amacıyla saksıların üzerleri plastik örtüyle örtülmelidir. Ayrıca, genç bitkiler direkt güneş ışınlarından korunmalı ve köklendirme ortamının kurumamasına özen gösterilmelidir 18-2I°C arasında sıcaklık sağlandığında türe göre değişmekle beraber yaklaşık 10 gün içinde köklenme görülür. Köklenmeden sonra bitkinin üzerindeki plastik örtü kaldırılıp bitkiler daha ışıklı ve serin bir yere alınabilir. Bu yöntemle üretilen iç mekan süs bitkilerine örnek olarak, Salon Eğreltisi (Nephrolopis exeltata), Kurdela (Chloropytum comosum) verilebilir.

9. Daldırma ile çoğaltma

Çelikleri kolaylıkla köklenemeyen bitkilerde ve küçük çaplı üretimlerde bitkinin herhangi bir dalının ana gövdeden ayrılmadan toprak içinde köklendirilmesine "daldırma ile üretim" denir. Daldırma yapılacak bitkinin dallan esnek ve kıvrılabilir nitelikte olmalıdır, iyi bir kök oluşumu için sürekli neme, iyi bir havalanmaya ve köklenme bölgesinde bitki türüne göre değişen optimum sıcaklık seviyesine ihtiyaç vardır. Adi daldırmada gövdenin alt kısmındaki bir dal yay şeklinde kıvrılarak toprağa gömülür ve ucu topraktan çıkarılır Bu tip daldırma daha çok dış mekan bitkileri için söz konusudur Daha önce, toprak içinde kalacak olan bir gözün hemen altından bir çentik açmak suretiyle köklenme teşvik edilir. Ayrıca, dalın gövdeye kadar olan bütün gözleri köreltilir. Açılan çentikten köklenme olduğunda, kesilerek ana bitkiden ayrılan köklü çelik ayrı bir yere dikilir. Uzun sürgünlere sahip bitkilerde sürgün birkaç kez toprağa kavisli olarak daldılırsa buna" yılankavi daldırma" denir. Adi daldırma uygulanacak bitkilere örnek olarak Zakkum (Nerium oleander), Altın çanak (J'brsythia intermedia), Leylak (Syringa vulgaris), bitkileri verilebilir.

İç mekan süs bitkilerinde "hava daldırması" uygulanır. Bu yöntem daha çok alt yapraklan döküldüğü için dış görünümü bozulmuş olan yada dalları toprak yüzeyine dek bükülemeyen bitkilerde uygulanır Bu iş için en uygun zaman mayıs- temmuz ayları arasıdır Daldırma yapılacak gövde üzerinde, toprak seviyesinden itibaren en az 3-4 göz kalacak şekilde iki göz arasındaki bir noktadan keskin bir bıçakla çentik ya da bilezik açılır. Yaranın veya çentiğin arası bir parça yosunla açık tutulur Daha sonra plastik bir örtü, yarayı çevreleyecek şekilde bitkiye sardırılır ve kesim yerinin altından ve üstünden plastik örtü, rafya ile gövdeye bağlanır. Plastik örtünün içi hacim olarak 2 kısım sphagnum yosunu,! kısım torf ve l kısım kum karışımından oluşan köklendirme materyali ile doldurulur ve nemlendirilir. Yara yerinde köklenmenin gerçekleşip gerçekleşmediği zaman zaman plastik örtü açılarak kontrol edilir. Bu arada köklendirme materyali kurumuş ise nemlendirilir ve plastik örtü yeniden bağlanır. Yara yerinde köklenme görüldükten sonra gövde köklenmiş kısmın altından keskin bir bıçakla kesilerek saksı içindeki ana bitkiden ayrılır ve başka bir saksıdaki harca dikilir Tepesi kesilmiş olan ana bitki de, gövdesi üzerinde bırakılmış olan gözlerden birinin zamanla aktif hale geçmesiyle yeni sürgünler oluşturur. Hava daldırma yöntemi uygulanan iç mekan süs bitkilerine örnek olarak, Difenbahya (Dieffenbahchia spp.) Kardeş kanı (Dracaena derememis) ve Kauçuk (Mcus elastica) verilebilir.

10. Ayırma ile çoğaltma

Küçük çaplı üretimlerde kullanılır Kökleri kazık kök yapısında olmayan, birden fazla sürgün oluşturan iç ve dış mekan süs bitkileri bu yöntemle üretilebilir Ayırma için en uygun zaman ilkbahar ve sonbahar aylarıdır Bu zamanlarda bitki, tüm kök kitlesiyle birlikte saksıdan veya topraktan çıkarılır. Kök kitlesine hafifçe vurularak kök etrafındaki toprağın dökülmesi sağlanır. Bu sırada bazı bitkilerde yeni sürgünler toprağın silkelenmesi ile birlikte ana bitkiden ayrılır Kendiliğinden ayrılmayan sürgünler ise steril bir bıçakla, her parçada en az bir sürgün ve yeterince kök bulunacak şekilde kesilir. Uzun olan kökler kısaltılır ve köklü sürgünler hemen saksılar içindeki harca dikilirler.

Aşı, iki ayrı bitki parçasının birbirleriyle sürekli olarak birleştirilme tekniğine verilen isimdir. Üzerine aşı yapılan ve kökü oluşturan kısma anaç, aşı yerinin üstünde olan ve bitkinin tacını oluşturan, üretilmek istenilen kültür çeşidinden alınan kısma ise kalem denir Aşıyla üretim, çelikle üretimi zor olan yada çelikle üretimle iyi bir kök sistemi oluşturmayan ve gerçek tohum bağlamayan bitkilerde uygulanan bir yöntemdir. Aşılar iki kısma ayrılırlar: Göz aşılan ve Kalem aşıları. Anaç üzerine takılan kısım tek bir gözden oluşan bir kabuk parçasıysa bu aşıya göz aşısı denir. Eğer takılan kısım, üzerinde 3-4 göz bulunduran bir dal parçasıysa buna da kalem aşısı denir Göz aşısında, üretilmek istenen çeşidin bir yıllık sürgününden alınan göz, anacın gövdesi üzerinde toprak seviyesine yakın bir kısımda, kabukta, T şeklinde açılmış olan yaranın içme yerleştirilir. Daha sonra takılan gözün rafya ile alt ve üstünden bağlanır. Aşı tutup da göz sürmeye başladığında gözün üzerinden anaç kesilir. Güllerde yaygın olarak kullanılmaktadır.

Kalem aşısında ise, anaç üzerinde çeşitli şekillerde açılan yarığa, üretilmek istenen çeşitten alınan kalem yerleştirilir ve bağlanır. Aşıda en önemli nokta anacın ve kalemin kambiyum tabakalarının birbirleriyle temas halinde olmasıdır Kalem aşılarının kabuk aşısı, kakma aşı ve yarma aşı gibi çeşitleri bulunmaktadır.

Aşı ile üretim, iç mekan süs bitkilerinden çok, süs ağaç ve çalılarının çoğaltılmasında yaygın olarak kullanılmaktadır. Bununla beraber iç mekan süs bitkilerinin bazılarında da aşıyla üretim yapılmaktadır. Açelya, Kamelya ve Kaktüsler aşıyla üretilebilmektedir.

11. Toprakaltı organlarla çoğaltma

Bu organlar, aslında gıda maddesi depo etmek üzere özelleşmiş bitki kısımlarıdır. Bunlara sahip olan bitkiler çok yıllık olup, sürgünleri büyüme mevsimi sonunda ölmesine karşın toprak altı organları canlı kalır. Bu organlar, ertesi yıl yeni sürgünler oluşturmak üzere tomurcuklanırlar. Yani, bunların görevi vegetatif yolla üremeyi sağlamaktır.

Soğan; yaprak pullarından oluşmuştur Soğanla ve soğan yavruları ile üretilen iç mekan süs bitkilerine örnek olarak Klivya (Clivia miniata), Şövalye yıldızı (Hippeastrum vittatum), dış mekan süs bitkilerine Lale (Tulipa sp.), Sümbül (Hyacmthus sp.), Zambak (Lilium sp.), verilebilir.

Yumru kökler, Tipik kök özelliğinde olan yumru kökler, gerçek yumrulardan, üzerlerinde boğum ve boğum aralan bulunmasıyla ayrılırlar. Yumru köklerle üretilen iç mekan süs bitkilerine örnek olarak Yumru begonya (Regoma tiiberhybrida), Siklamen (Cyclamen persicum), Yıldız (Dahlia sp.) verilebilir.

Soğanımsı gövdeler (korm); Gövde ekseninin kuru pul benzen yapraklarla kaplanmış dip kısmıdır. Yaprak pullarından oluşmuş soğanın aksine korm, boğum ve boğum araları ile iyice belirgin yekpare bir gövde yapısındadır. Korm, hacminin büyük bir kısmı paranşim hücrelerinden ibaret depo dokusudur. O yıl çiçek veren korm çürürken, üzerinde yeni korm ve bunlar arasında çok sayıda kormel oluşturur Bunlar üretimde kullanılır. Kormlu bitkilere örnek olarak Glayöl (Gladiolus sp.), Safran (Crocus sp.) Kayısı çiçeği (Freesia sp.), verilebilir.

Yumru; yedek besin maddelerinin depolanması nedeniyle inleşmiş olan toprakaltı gövdesinin uç kısmıdır. Kesitlerinde boğum ve boğum aralan yoktur, epidermis bütündür ve hemen her yönden kök sürme yeteneğindedir Caladium (Caladium bicolor) yumru ile çoğaltılmaktadır Ana yumru her parçada bir göz olacak şekilde parçalara bölünerek ayrı ayrı dikilir (Bölme Yöntemi).

Rizom; toprakaltında büyüyen yatay bir gövdedir Bitkinin ana ekseni olup alt yüzünden kök verir; toprağın üstüne doğru yaprak ve çiçek sürgünleri oluşturur. Rizom değişik formlarda olabilir, üzerinde daima boğum ve boğum araları bulunur Süsen (iris spp.), Kala (Çala spp.) rizom ile çoğaltılan bitkilerdir. Rizomlu bitkiler her parçada bir göz olacak şekilde parçalara ayrılarak çoğaltılırlar.

12. Doku kültürü ile çoğaltma

Doku kültüründe bitkilerin değişik organlarından alınan çok küçük parçacıklar (explant) steril koşullarda ve özel olarak hazırlanmış büyüme ortamlarında yetiştirilir ve tekrar tam bitki olarak geliştirilirler, "in vitro" yapay koşullarda tüpler içinde anlamına gelmektedir. Bu yöntem, kullanılan bitki organlarına göre meristem, kallus (yara dokusu), anter, polen, embriyo, hücre ve protoplazma kültürü olarak isimler alır. in vitro kültürünün diğer vegetatif üretim yöntemlerinden üstün yönleri

* Hastalıklardan ari bitki kazanma ve bunların varlığını sürdürme,
* Çok sayıda, homojen ve kısa sürede bitki üretimi,
* Diğer yöntemlerle üretimi zor olan bitkilerin üretimi
* Az sayıdaki anaçla çok sayıda üretim,
* Yıl boyu üretim.

Anaç bitki yetiştiren işletmelerin mutlaka bir doku kültürü laboratuarına sahip olmaları gerekir. Ülkemizde doku kültürü ile anaç bitki yetiştiren işletmelerin sayısı ve kapasiteleri yeterli olmadığından anaç bitkiler yurt dışından ithal yoluyla gelmekte, bu da büyük döviz kaybına yol açmaktadır. Bugüne kadar pek çok bitkide in vitro ile üretim başarılmıştır ve bu bitkilerin sayıları giderek artmaktadır, in vitro ile üretimi yapılan iç mekan süs bitkileri ve bitki kısımları aşağıdaki gibidir.

[Resim: jujvk1.gif]

Başarılı bir in vitro üretim için üç bölümden oluşan bir laboratuvar zorunludur.

1. Bölüm-Ön Hazırlık Odası - %100 steril çalışmayı sağlamak için gerekli olan Steril Dolap (Clean-bench) adı verilen çalışma masasının bulunduğu odadır.

2. Bölüm - Yıkama Odası - Burada besin ortamının hazırlanması, cam laboratuvar malzemesinin ve besin ortamının sterilizasyonu ve cam eşya temizliği yapılır.

3. Bölüm - Kültür Odası - Bu odada sıcaklık ve ışık kontrol edilebilir durumdadır. Tüpler içindeki besin ortamına konulmuş örnekler gelişmelerini burada sürdürürler.

Doku kültürü ile üretim iyi bir laboratuar yanında beceri ve titizlik gerektirir. Tüm in vitro tekniği steril koşullar altında yürütülmelidir. Bunun için de üretim amacıyla alınan örneğin alınmadan önce veya sonra sterilize edilme zorunluluğu vardır Alınan örneğin sterilizasyonu alkol, kalsiyum ve sodyum hipoklorit vb. ile yapılabilir. Ancak sterilizasyon sırasında bitki hücrelerinin ölmemesine özen gösterilmelidir. Özellikle örneklerin kesim yerleri sterilizasyon maddesine çok hassas olduğundan, sterilizasyondan sonra tekrar kesim yapılması zorunludur. Bundan dolayı üretime geçilmeden önce sterilizasyon maddesi ve süresi önceden denenerek saptanmalıdır.

Bu yöntemde kullanılacak aletler ve besin ortamı da steril olmalıdır. Doku kültüründe kullanılan besin ortamı, damıtık su içinde bulunan organik maddeler çözeltisidir. Bazı bitki türleri hemen hemen her besin ortamında gelişebilirler. Fakat bazı türler özel hazırlanmış besin ortamı gerektirir. Besin ortamı içeriklerinin farklı olması sadece tür değişikliğine bağlı kalmaz, aynı bitkinin farklı bitki kısımları da farklı içerikli besin ortamı hazırlanmasını gerektirebilir Bu yüzden en uygun besin ortamı her üretimden önce deneme yapılarak saptanmalıdır.

Genel olarak besin ortamları; Makro ve mikro elementler, organik karbon kaynakları, bitkisel hormonlar (gelişme hormonları), vitaminler ve aminoasitlerden oluşmaktadırlar. Besin ortamları sıvı ve katı olarak kullanılabilirler Ortamın katılaştırılması "Ağar" eklenmesi de yapılabilir. Steril koşullarda yetiştirilen küçük bitkilerin normal kültürde kontrol edilmeleri zorunludur. Çünkü steril ortamda yetiştirilen küçük bitkiler, normal ortam şartlarına ve enfeksiyonlara karşı hassastırlar. Bitkiler bir süre sera koşullarına alıştıktan sonra satışa çıkarılabilirler.

Bu konuyu yazdır

  Kompost Materyalleri ve Kompost Hazırlama
Yazar: Mr.Muhendis - 02-16-2010, 02:06 PM - Forum: Peyzaj Mimarlığı - Yorum Yok

Süs bitkileri yetiştiriciliğinde kullanılan toprak başlı başına yeterli bir kaynak değildir Toprak bazı materyallerle karıştırılarak bitki için uygun bir harç haline getirilmelidir. Bu harçları hazırlarken yapılacak hatalar ürün, zaman ve emek kaybına neden olacaktır. Bu nedenle öncelikle harçların hazırlanmasında kullanılan materyalleri tanımak gerekir

Ülkemizde harç hazırlamada genel olarak toprak, çiftlik gübresi, dere kumu, perlit, torf, yaprak çürüntüsü kullanılmaktadır. İyi bir harç toprak, organik materyal ve kaba materyalin değişik oranlarda karışımından oluşmaktadır Son yıllarda topraklı karışımların bazı dezavantajları (toprak yorgunluğu, çeşitli hastalık ve zararlılara yataklık yapması, tuzluluk sorunu, sterilizasyon zorluğu gibi) nedeniyle topraksız kültür dikkat çekmesine karşın, burada yine yaygın olarak kullanılan topraklı karışımları oluşturan materyaller ve hazırlanan harçlar üzerinde durulacaktır.

1. Saksı harcı hazırlamada kullanılan Materyaller

1.1. Toprak

Toprak katı, sıvı ve gaz halindeki maddelerden oluşmuş, üç fazlı bir sistem olarak kabul edilir. İyi bir bitki gelişimi için bu üç faz arasında belirli bir denge bulunması gerekir. Toprağın katı fazı inorganik ve organik maddelerden oluşur İnorganik maddeler çeşitli büyüklükteki parçacıklardan meydana gelir. Topraktaki inorganik maddelerden büyüklükleri 2 mm'den fazla olanlar (taş, çakıl v.b.) toprağın iskelet maddeleri olarak kabul edilir. Toprakta asıl işleve sahip olan 2 mm'den küçük parçacıklar ise kum, silt (0.002 - 0.02 mm) ve kil (<0.002 mm.) olmak üzere değişik gruplara ayrılır. Topraktaki organik maddeler ise canlı ve cansız organizmalardan oluşur Canlı organizmalar içerisine toprak florası (mikroorganizmalar) ve toprak faunası (toprakta yaşayan hayvanlar) girmektedir Cansız organik maddeler ise çeşitli ayrışma derecelerindeki hayvansal ve bitkisel artıkları içerir. Organik maddenin ayrışma ve parçalanması ile oluşan "humus" kolloidal özellikte olup, su ve bitki besin maddelerinin tutulmasında önemli rol oynar Harçta kullanılacak toprağın ideal olarak tınlı (% , 7-27 kil, % 28-50 şilt ve % 22-52 kum) olması istenir. Fakat ülkemiz toprakları genelde killi-tınlı olduğundan iri dere kumu veya iri perlitin toprağa katılması uygundur Toprağın karıştırılmadan önce tuzluluğu ölçülmeli, yüksek ise yıkanmalı veya tuzluluğu düşük başka bir toprak kullanılmalıdır. Harç toprağı yaklaşık % 20 dolayında kil içermeli ve 5.5 - 6.5 arasında bir pH değerine sahip olmalıdır Toprakta iyi bir agregasyon mevcut olmalıdır Agregatlar kararlı olmalı; toprak ıslandığında parçalanmama!) ve dağılmamalıdır. Harç toprak yeterince organik madde kapsamalıdır.

1.2. Kum ve çakıl

Kum, harca ilave edilen önemli bir materyaldir. Kum ve çakıl arasındaki fark parça büyüklüğünden kaynaklanmaktadır İnce kum: 0.02-0.2 mm, kaba kum 0.2-2.0 mm, çakıl: >2.0 mm tane çapına sahiptir Süs bitkileri yetiştiriciliğinde tatlı ve akar su kaynaklarından elde edilen, çok ince taneli olmayan ve toprak içermeyen dere kumlan idealdir. Kum ve çakıl yalnız başlarına iyi bir drenaj hızına sahiptir ve geçirgendir. Bununla birlikte bu materyaller bir harca karıştırıldıklarında, daha çabuk karışıma giren başka materyallerin fiziksel özelliklerinin etkisinde kalarak hep aynı sonucu vermezler. Bu arada bir kumun seçiminde dikkate alınacak en önemli nokta, karbonhidratlardan arınmış olmasıdır Eğer kum karbonatlı ise, harcın pH'smda yükselmelere neden olacak ve dolayısıyla basta iz elementlerin ve organik azotun yarayişhliği azalacaktır. Kum saksı harcının gevşek ve geçirgen olması için kullanıldığı gibi, saf halde çeliklerin köklendirilmesmde de kullanılmaktadır. Ancak alkali yapıda (pH 8) olduğunda zararlı olabilir.

1.3. Çiftlik gübresi

Organik gübrelerin en önemlisi olan çiftlik gübresi ya da ahır gübresi genellikle sığır, at, koyun, keçi gibi hayvanların katı ve sıvı dışkıları ile yataklık olarak kullanılan sap saman gibi materyallerden oluşur. Çiftlik gübresinin içerdiği besin maddeleri hayvanların cinsi, yaşı, gördüğü iş, kullanılan yem ve yataklığın cins ve miktarı, gübrenin ahır ve gübrelikte saklanma durumu, gübredeki katı ve sıvı dışkı oranı gibi elementlere bağlı olarak değişmektedir. Çiftlik gübresinde % 70-80 su, % 15-20 organik madde % 5-10 inorganik maddeler ile % 0.5-0.7 N, % 0.2 - 0.3 fosfor, % 0.4 - °/o 1.7 K20 bulunmaktadır Buna ek olarak Ca, Mg, S, Fe, Mn, Sn, Cu, B ve Mo gibi elementleri de içermektedir Süs bitkilerinde harçlar için kullanılmaya en uygun ahır gübresi sığır gübresidir. At, koyun, tavuk ve kuş gübreleri fazla miktarda azot ve fosfor kapsamaları ve hızlı etki yapmaları nedeniyle ancak şerbet şeklinde verilebilir. At ve koyun gübreleri bünyelerinde az su içerdiğinden ve taze iken çürümeleri esnasında yüksek sıcaklık verdiklerinden sıcak gübrelerdir. Ağır killi topraklarda kullanılır. Sığır ve manda gübreleri ise bünyelerinde yüksek oranda su içerdiklerinden, taze iken çürümeleri esnasında düşük sıcaklık verirler Bunlar da soğuk gübrelerdir Kumlu topraklar için uygundur Taze haldeki çiftlik gübresindeki tuz miktarı yüksek olduğundan hemen kullanılmaz. Gübreliklerde en az bir yıl çürütülmelidir. Üzerinde çıkan otların çokluğu ve gelişmesi pratik olarak gübrenin iyi olduğunu gösterir.

1.4. Çürümüş yaprak toprağı (Yaprak çürüntüsü)

Geniş yapraklı veya ibreli ağaç yapraklarının parçalanması ve çürümesi sonucu oluşan materyallerdir. Koyu kahverengi toz şeklinde veya ince parçalar halindeki bu materyal, humusça oldukça zengin olup az miktarda besin maddesi içerir. Organik madde kaynağı olarak, özellikle saksı harçlarında başka materyallerle çeşitli oranlarda karıştırılarak yaygın şekilde kullanılır. Yaprak çürüntüsü, ormanlık alanlarda yüzeydeki yaprak döküntü tabakasının hemen altında doğal olarak bulunduğu gibi, yaprakların bir sandık veya tel kafes içerisine yığılması ve çürütülmesi yoluyla da yapay olarak hazırlanabilir. Çürümeyi kolaylaştırmak için yaprak tabakaları arasına azotlu bir bileşik katılmış toprak ince tabakalar halinde serilmeli ve sulanmahdir. Meşe ve özellikle kayın yapraklarından oluşan yaprak çürüntüleri en iyileridir. Ülkemizde "kestane toprağı" olarak bilinen toprak, kestane ağaçlarının altından alınan çürümüş yaprak toprağıdır. Erica, Calluna, Arbutus, Cistus, Rhododendron gibi fundalığı oluşturan bitkilerin (Ericaceae = Fundagiller familyası) artıklarının fermantasyonu (çürümesi) sonucu elde edilen siyah renkte kumlu geçirgen toprak da "funda toprağı"dır. Besin maddesince oldukça fakirdir. İğne yapraklı ağaçlardan (özellikle çam ağaçlarından) dökülen yaprakların çürümesi sonucu oluşan topraklar da "çam ibreli toprak dır. Bunlar, pH'si oldukça düşük, gevşek ve çok geçirgen topraklardır. Ancak uzun süre bekletildiklerinde geçirgen özelliklerini kaybederler. Çam ibreli toprağın yarı yarıya torf ile karıştırılmasıyla hazırlanan harç asitli ortam isteyen Açelya, Kamelya gibi bitkiler için ideal bir ortam oluşturur. Genel olarak çürümüş yaprak toprağının harca karıştırılması, bitkiye besin maddesi sağlamaktan çok saksı harcının PH' ını düşürmek, harca organik madde sağlamak, harcın su tutma kapasitesini artırmak amacıyladır.

1.5. Çayır toprağı

Çayırlı sahalardan elde edilen değerli bir toprak olmakla beraber elde edilmesi güç olduğundan pratikte pek kullanılmaz. Çayır toprağı genellikle killi olduğundan çiftlik gübresi, kum veya kompost ile karıştırılmak suretiyle kullanılmalıdır.

1.6. Torf (Turba veya peat)

Saksılı süs bitkileri yetiştiriciliğinde çok değerli bir materyaldir. Torf, nemli ve çok yağış alan, yaz sıcaklıklarının düşük olduğu yörelerde bataklık ve benzeri su altındaki arazilerde yetişen bitkilerin kısmen çürümesi ve kalın yataklar meydana getirmesi sonucu oluşur Çürüyen bitki çeşidine, çürüme derecesine ve iklime göre peat (torf) farklılık gösterir ve sphagnum peat, hypnum peat, sedge peat, forest peat, black peat gibi isimler alır. Asit reaksiyonludur (pH: 3.5 - 4.5), azot dışında (% 3.5 azot içerir) besin maddelerince fakirdir, hafif geçirgen ve gevşek yapıda olup, su tutma kapasitesi çok yüksektir. Torfun alınabilir su miktarı % 59' dur. Nispeten sterildir, bu bakımdan toprağa göre çok avantajlıdır. Kahverengiden siyaha kadar değişen renkte, lifli, taneli yapıda veya toprak halindedir. İngiltere, İrlanda gibi kuzey ülkelerinde torf, turbiye adı verilen sahalardan kalıplar halinde kesilerek çıkarılmakta, kalıp halinde veya öğütülmüş olarak ihraç edilmektedir. Ülkemizde de değişik yörelerde ve kalitelerde torf bulunmaktadır. En zengin torf yatakları Bolu-Yemçağ (Reşadiye gölü) yöresindedir. Bunun dışında Abant, Kayseri ve Giresun çevresinde de torf yataklarına rastlanmaktadır. Piyasada ithal ve yerli torflar bulunmaktadır. Torf tamamen kuruduğunda bünyesine su absorbe etmesi çok güç olduğundan, kullanımında bu hususa çok dikkat etmek, hep nemli tutmaya özen göstermek gerekir.

1.7. Perlit

Volkanik orijinli, kimyasal bileşimi alüminyum silikat olan bir kayaçtır Topraktan çıkarılan bu kayaç parçalanır, elenir ve sonra fırınlarda 1000°C'ye kadar ısıtılarak beyaz, hafif ve parçacık!), patlamış küçük mısır tanelerine benzer bir yapıya dönüştürülür Hacim ağırlığı l 13 g/cm"tür. Saksı kapasitesi ve solma noktası arasındaki su hacmi % 7' dir. Perlit değişik büyüklüklerde olabilir. 1-5 mm çapındakiler karışımlarda kullanılır.

Ülkemizin dünya perlit kaynaklarının yarısından fazlasına sahip olması yanında, perlitin belli başlı özellikleri süs bitkileri yetiştiriciliğinde yaygın olarak kullanılmasına nedendir. Perlit kimyasal olarak nötrdür, sterildir standart ve hafiftir. Özellikle iri perlitin drenaj ve havalanması çok iyidir. Hücreli bünyesinin kapalı oluşu nedeniyle, su sadece parçacıkların yüzeyinde ve parçacıklar arasındaki boşluklarda tutulur. Bu da, yüksek oranda perlit içeren harcın iyi drene olduğunu ve fazla su tutmadığını gösterir. Uzun yıllar kullanılabilir. Besin maddesi içermez Saf olarak veya torf ile karıştırılarak süs bitkilerinden alınan çeliklerin köklendirilmesinde başarıyla kullanılır. Harç içersine de belirli oranlarda katılmak suretiyle yaygın olarak kullanılmaktadır.

1.8. Vermikülit

Isıtılınca belirli şekilde genişleyen mikalı mineraldir. Hacim ağırlığı 0.089 cm³'tür. Kimyasal bileşimi sulu Mg-AI - Fe silikattır. Gelişmiş ülkelerde harç yapımında kullanılmaktadır. Sterildir, fazla miktarda su absorbe etme yeteneğindedir. Parçacık büyüklüğüne göre sınıflandırılır. Vermikülitin pH değerlen farklı olan iki tipi vardır. Hafif asidik (pH: 6 - 6.8) olanı yetiştiricilikte aranır Diğerinin pH'si, nötrün üstündedir: Alkali şartlarda mineral beslenme daha güç olduğundan pek istenmez. Vermikülitin saksı kapasitesi ve solma noktası arasındaki su hacmi % 42'dir. Gözenekli olup, su ve hava oranı iyidir.

Vermikülit yetiştirme ortamı olarak, uzun devre ürünü için kullanıldığında bal peteği şeklindeki yapılar çökerek havalanma ve drenaj azalır, ortam ıslak bir duruma geçer. Bu nedenle harç yapımında içine bir miktar torf veya perlit karıştırılır.

1.9. Kompost

Her çeşit bitkisel döküntü ve organik artıkların bakteriler yardımıyla çürütülmesiyle hazırlanır. Bu amaçla mutfak artıkları (meyve, yumurta kabuklan, çay artıkları v.b.) yaprak, saman, biçilmiş çim, sebze, meyve, çiçek saplan kullanılabilir.

Kompost hazırlanacak yere bir metre genişlikte, istenen uzunlukta sığ bir çukur açılır. Çukurun dibine 10 cm yükseklikte bir drenaj tabakası (iri dişli kum ve çakıl taşlan karışımı) yerleştirilir Toprak üstüne 15 cm yükseklikte bitki artıkları yayılıp üstüne kireç serpilir. Im'komposta 5-6 kg sönmemiş kireç verilir Bunun üstüne yine aynı yükseklikte bitki artığı yayılıp üstünde nitrojenli gübre - NH4 (S04)2 veya NH4NO3 serpilir ve toprakla örtülür. Bu işleme yığının boyu 1.20 metreye ulaşıncaya dek devam edilir. En üste de 5 cm'lik toprak örtülür. Yağışların olmadığı zamanlarda yığın sık sık sulanarak nemli tutulmalıdır. Yığın zaman zaman aktarılarak üst ve alt kısımların yer değiştirmesi, dolayısıyla havalanması sağlanır Sıcak havalarda iki ayda, soğuk havalarda dört ayda kompost hazır hale gelir. Kompost, aynı ağırlıktaki çiftlik gübresine göre besin maddelerince daha fakirdir Açık havada kurutulmuş kompost % 0.6 N, % 0.2 P ve % l K; ahır gübresi ise % 0.7 N, % 0.3 P ve % l .7 K içerir.

1.10. Yeşil gübre

Bakla, bezelye, çayır üçgülü, tüylü fiğ gibi yetiştirme süresi kısa olan baklagillerin ve buğdaygillerin çiçeklenme devresinde toprağa gömülmesine yeşil gübreleme, bu amaçla kullanılan bitkilere de yeşil gübre denir. Baklagillerin köklerinde havanın serbest azotunu tutmaya yarayan nodoziteler bulunduğundan, toprağı nitrojen bakımından zenginleştirirler. Yeşil gübre, toprağa bitki besin maddesi sağladığı gibi, toprak geçirgenliğini artırır ve havalandırmayı iyileştirir.

Doğrudan bahçeden alınarak saksılara konulan toprak, iç mekan saksılı süs bitkileri için uygun değildir. Bu topraklarda bulunabilecek hastalık ve zararlılar iç ortamlardaki ılık şartlarda hızlı bir artış göstererek süs bitkilerine zarar verebilir. İç mekan saksılı süs bitkileri kompost adı verilen ortamlarda yetiştirilmelidir. Ayrıca harç olarak da ifade edilen ve farklı materyallerin karıştırılması ile elde edilen ortamlarda bahçe toprağı, dere kumu, yanmış ahır gübresi, yaprak çürüntüsü, orman altı toprağı, çayır toprağı, torf, perlit, vermikülit, kompost ile yeşil gübre kullanılmaktadır. Bu materyaller farklı oranlarda karıştırılır ve dezenfekte edildikten sonra kullanılmalıdır.

Toprak içeren kompostlar: Kompostların temeli verimli bataklık topraklarına dayanır. Bu topraklar otların iyice köklendikten sonra yığın haline getirilmesi ile elde edilirler. Kullanılmadan önce veya kum, gübre ve verimli toprak ile karıştırılmadan önce dezenfekte edilmeleri gerekir.

Topraksız kompostlar: Verimli toprakların temin edilmesi son derece zor, pahalı ve kalite bakımından da farklılık gösterdiklerinden günümüzde kullanılan modern kompostlar turba (bitki çürüntüsü) veya turba ve kum karışımından elde edilmektedir. Kaliteleri değişmediği gibi temiz ve hafif materyal olarak bilinirler. En önemli avantajı ise saksısı değiştirilecek süs bitkisinin turba içinde iyi bir gelişme göstermesidir. Çünkü bu ortamlar 2-3 ay bitkiyi besleyebilecek elementleri bünyelerinde bulundurur. Topraksız karışımların bazı dezavantajları da olabilir. Bazılarının ıslatılması zor olabilir ancak birçoğunda suyun ortama alınmasını sağlayan bazı ilaveler bulunmaktadır. Büyük çaplı bitkilerin saksıları değiştirilirken hafiflik dezavantaj olabilir. Böyle durumlarda kil saksılar kullanılır ve komposta bir miktar dişili dere kumu katılır. Böyle kompostlar belli bir şekli alacak biçimde preslenmemelidir. Aksi taktirde bitki kökleri açısından önemli olan hava boşlukları ortadan kalkar ve bitki zarar görür.

İnce çakıllar: Boşluk içeren kil agregatların oluşturduğu hidrokültürler köklerin tutunma yeri olarak kompostlarla yer değiştirmiştir. Bu ortamda hem bitki kökleri hem de agregatlar, sulandırılmış besin solüsyonuna bandırılır. Bu sistem evlerde özel bir saksı kullanılarak oluşturulur. Hidropot olarak bilinen bu

ortamlar pahalıdır ancak 2-3 haftada sadece bir defa sulanmaları bakımından avantaj sağlarlar. Gübrelerin ortama ilavesi özel bir filtre ile gerçekleştirilir.

Hidropot'larda yetiştirilen bitkiler daha etli ve kalın kök oluştururken normal toprakta yetişen bitkilerde ince ve lifli kökler oluşur. Fil kulağı (Philodendron scandens), potos sarmaşığı (Scindapsus uureus.), aglonema, beyaz yelken (Spathiphyllum wallisii) ve kaktüsler bu ortamda diğerlerine göre daha iyi gelişme göstermektedir. Saksıların değiştirilmesinde problemler yaşanabilir. Kompost ortamında yetiştirilen bitkiler de hidropotlara aktarılamaz.

2. Harçların Hazırlanması ve Sterilizasyon

Harç hazırlanırken toprak elenmeli, iri parçalar atılmalı, böylece parçacıkların homojen bir büyüklükte olması sağlanmalıdır. Karışımda kullanılacak materyal çok kuru ise hafifçe ıslatılmalıdir. Bu konu özellikle torf (peat) açısından önemlidir. Çünkü torf, kuru iken toprakla karıştırılırsa suyu yavaş emer. Ancak torfun çok yaş ve yapışkan olmamasına özen gösterilmelidir. Karıştırma işleminde, karışımı oluşturacak toprak, torf, kum gibi kısımlar tabakalar halinde üst üste yığılmalı ve daha sonra bir kürekle alt üst edilmelidir. Toprak karışımının hazırlanması, kullanılacağı günden tercihen en az bir gün önce yapılmalıdır. Bunu izleyen 24 saat içinde, nem bütün karışım içinde her tarafa eşit miktarda dağılma gösterir. Toprak karışımı, kullanılacağı zaman ufalanıp dağılmaması için bir parça nemlendirilmeli, fakat elle sıkıldığı zaman topak haline geçecek kadar da nemli olmalıdır. Bu, karışımın tavında olduğunu gösterir. Karışımlar bitkinin cinsine, türüne, üretim amacına, işletmecinin şahsi tecrübesine, yörenin mevcut olanaklarına göre değişiklik gösterir. İyi bir saksı harcı yeteri kadar gözenekli olmalı, suyu ve besin maddelerini bitkinin kolayca yararlanabileceği şekilde tutmalı, aynı zamanda iyi bir havalanmaya olanak vermelidir. Harç homojen, kolay bulunabilir, ucuz, temiz ve tercihen hafif olmalı, tuzluluk sorunu olmamalıdır Ülkemizde iç mekan yetiştiriciliğinde geleneksel olarak kullanılan standart saksı harcı;l kısım bahçe toprağı, l kısım yanmış çiftlik gübresi ve l kısım kum karışımı ile hazırlanmaktadır Son yıllarda toprak kapsamayan "topraksız karışım" adı verilen harçlar yaygın olarak kullanılmaktadır. Bu harçların hazırlanmasında; l kısım yaprak çürüntüsü, torf ya da kompost, kısım çiftlik gübresi, kısım kum ya da perlit karışımı kullanılmaktadır.

Çeşitli saksılı süs bitkileri yetiştiriciliğinde kullanılan bazı harç örnekleri aşağıda verilmiştir:
A. 2 kısım orman altı çürümüş yaprak toprağı
2 kısım bahçe toprağı
1 kısım kum (perlit)
B. 5 kısım orman altı çürümüş yaprak toprağı
2 kısım çiftlik gübresi
3 kısım torf
C. l kısım bahçe toprağı
3 kısım çiftlik gübresi
5 kısım torf
D. 3 kısım orman altı çürümüş yaprak toprağı
4 kısım çiftlik gübresi
2 kısım kompost
1 kısım kum
1 kısım torf
Çok Amaçlı Harç
4 kısım tınlı toprak 2 kısım torf 1.5 kısım çiftlik gübresi 2 kısım kum
Asit Toprak Seven Bitki Harcı
4 kısım tınlı toprak 3 kısım kum
3 kısım torf
2 kısım çiftlik gübresi
Asit Toprak Seven Bitki Harcı
4 kısım tınlı toprak 3 kısım kum
3 kısım torf
2 kısım çiftlik gübresi
Kaktüs ve Sukkulentler İçin Harç
1 kısım tınlı toprak
1 kısım çürümüş yaprak toprağı
1 kısım kum
1 kısım odun kömürü kırığı

Bütün materyaller hacim olarak karıştırılmalıdır Bitkilerin harca dikilmesinden bir ay kadar sonra sulu gübre uygulamasına başlanmalıdır. Karışımlara tuğla, saksı kırıkları odun kömürü parçalan ilave etmek havalanmayı ve gözenekli yapıyı artırma bakımından yarar sağlar. Odun kömürü parçaları, fazla su ve zararlı maddeleri emdiklerinden, harcın asitleşmesini de önler

Sterilizasyon buharla veya kimyasal maddelerle yapılır. Buhar ideal olarak en iyi sistemdir, insan sağlığına zararsızdır Ancak uygulama için özel ekipman gerektirmesi kullanımını güçleştirmektedir. Buhar, harcın 30 cm kadar altına yerleştirilmiş delikli borulara verilir, veya plastik örtü altında yüzeyden uygulanır.

Sterilizasyondan önce harç kuru olmalıdır. Buhar hava karışımı için ısıtma süresinin 71°C de 30 dakika olması yeterlidir Toprak pH'mn 5 5-6.5 arasında, ideal olarak 6.3 olarak tutulması önemli bir noktadır. pH düşükse, bir birim artırmak için 2.7 kg/m3 CaCO5, bir birim düşürmek için 0.75 kg/m3 kükürt tozu katılmalıdır. Sterilizasyondan sonra hemen dikim yapılmaz, ortam yıkanır ve nitrojen ve mangan zehirliliğini belirlemek için, bunlara hassas aslanağzı çiçeği fidelen 2-3 hafta ortamda yetiştirilerek kontrol yapılır. Kimyasal madde olarak pratikte "methyl bromide" ve "metil isothiocyanate" kullanılmaktadır Methyl bromide insan için çok zehirli olup, kullanımında son derece dikkatli olunmalı, gaz maskesi kullanılmalıdır. Uygulama öncesi harç, nemli ve tavında olmalıdır. Uygulama plastik örtü altında yapılır. Harca plastik bir örtü serip, üzerine 30 cm'yi geçmeyecek şekilde harç yığıp Sterilizasyon yapılabilir. Kullanma dozu hacme göre 0,7 kg/m3'tür. Uygulama sonrası plastik örtü 4-5 gün bekletilir ve harç havalandırılır (en az 24 saat). Bundan 3 gün sonra ekim veya dikim yapılabilir. "Methyl isothiocyanate" 'in sıvı ve kuru şekli vardır. Sıvı şekli olan methamsodium (Sistan, Vapam, Corpam) uygulamasında harç nemli ve tavında olmalı, 15 cm. yüksekliğindeki harcın (aktif maddeye göre olmayan % l'lik solüsyondan 30 It/m3'lük doz) 7 nr'lik yüzeyine verilmelidir. Uygulamada harcın sıcaklığı !O°C'den yüksek olmalıdır. Mefhyl isothiocyanate'm kuru şekli olan "Dazomet" granül halde olup, yetiştiricilerin kendi başına uygulayabileceği bir maddedir. Dazomet nemli harca 250 g/mj dozunda, yanı 5 cm yüksekliğindeki harcın 7 m2'lik yüzeyine yayılıp karıştırılır. Harç plastik bir örtü ile 10 gün kapatılır Daha sonra örtü kaldırılıp, harç sıcaklığı 18°Ç'nın üzerindeyse 10 gün havalandmlarak kahntilann çıkması sağlanır. Tüm Sterilizasyon yöntemlerinde ekim veya dikimden önce fumigasyon artıklarının kalıp kalmadığını anlamak için marul tohumları ekilerek harcın ekim ve dikime hazır olup olmadığı tespit edilmelidir Tohumların 19°C de 2 günde normal bir çimlenme göstermesi, harçta toksik maddelerin kalmadığını gösterir. Azot zehirlenmesini anlamak için ise, ortamda aslanağzı fidelen yetiştirilir. Kimyasal sterilizasyonda ısıtma almadığından mangan zehirlemesi görülmez (Varış ve Altay, 1991). Süs bitkileri yetiştiriciliğinde harç bünyesine giren maddelerin mutlaka sterilize edilmesi gerekmektedir. Bu amaçla buhar veya metil bromit kullanılabilir Sterilize edilen harcın kontrolünde marul testi yapılır. Bu testte ekilen marul tohumlarının 19°C'de 2 günde çimlenmesi gerekmektedir.

1. METİL RROMIT SON DERECE ZEHİRLİ bir maddedir. Dezenfeksiyonun uzman kişiler tarafından yapılması gerekir.
2. Dezenfekte edilecek materyal yığın yapılır. Değişik kısımlarına galenler açılır.
3. Metil bromit kapalı tüptedir ve bu tüp yığının kenarına konulur. Tüpe bu aşamada müdahale edilmez.
4. Yığının üzeri dişanya karşı deliği, sızıntısı, akıntısı olmayan bir plastik örtü, branda veya buna benzer materyal ile örtülür.
5. Yığının üzerine örtülen naylonun etrafi çok sıkı bir şeklide toprak ile kapatılır.
6. Ucunda kanca bulunan ve 3-4 m uzunluğunda olan bir sap kullanılarak örtünün bir kenarındaki açıklık vasıtasıyla metil bromit tüpü açılır ve ortamdan uzaklaşılır.
7. Bu madde uçucudur ve sıcaklık ile birlikte buharlaşarak etrafa yayılır. Kesinlikle solunmamalıdır. Çok tehlikelidir.
8. Dikkatli bir şekilde hazırlanan ve gaz sızıntısı olmayan yığın 4-5 gün süre ile ellenmemelidir.
9. Beş gün sonra yığının üzerindeki naylon uzak bir noktadan açılır ve ortamdan uzaklaşılır.

3. Saksı toprağının bitmesi

Saksıda yetişen süs bitkilerinin saksıları, saksıdaki toprak bitmeden veya bitki kökleri saksıya sıçramadan değiştirilmez. Saksı sıçraması olan bitkilerin bazıları sadece çiçek açarken Bromelad'lar bu aşamadayken saksı değiştirmeye asla ihtiyaç duymazlar Saksı sıçraması olan bitkilerde gübreleme iyi yapılsa bile gövde ve yapraklardaki gelişme çok yavaş olur, toprak çok kısa sürede kuruyacağından sıkça sulama gerekir, kökler dren deliğinden dışarıya doğru gelişme gösterir. Son kontrol olarak, yukarıda da belirttiğimiz gibi saksı çıkarılır ve saksı sıçraması olmuşsa dış kısımda kökler tarafından kaplanmış ve donuk-mat bir bölge gözükür. Bu kısımda toprağın kalmadığı da izlenir. Böyle bir oluşum yoksa toprak saksısına geri konularak zarar meydana gelmemesi sağlanır. Doğrudan bahçeden alınarak saksılara konulan toprak, iç mekan saksılı süs bitkileri için uygun değildir. Bu topraklarda bulunabilecek hastalık ve zararlılar iç ortamlardaki ılık şartlarda hızlı bir artış göstererek süs bitkilerine zarar verebilir. İç mekan saksılı süs bitkileri kompost adı verilen ortamlarda yetiştirilmelidir. Ayrıca harç olarak da ifade edilen ve farklı materyallerin karıştırılması ile elde edilen ortamlarda bahçe toprağı, dere kumu, yanmış ahır gübresi, yaprak çürüntüsü, orman altı toprağı, çayır toprağı, torf, perlit, vermikülit, kompost ile yeşil gübre kullanılmaktadır Bu materyaller farklı oranlarda karıştırılır ve dezenfekte edildikten sonra kullanılmalıdır.

Bu konuyu yazdır

  Saksılı Süs Bitkilerinde Budama, Destek Sağlama ve Temizleme
Yazar: Mr.Muhendis - 02-16-2010, 02:04 PM - Forum: Peyzaj Mimarlığı - Yorum Yok

Odunsu yapıda olan ve boylanan saksılı süs bitkilerinin bodurlaşması ve alttan itibaren yeni sürgün vermeleri için budanmaları gerekmektedir. Afrika menekşesi (Saintpaula lonantha) toprak yüzeyinden dallandığı, eğrelti türleri ise toprak içinden fışkırarak yeni sürgün oluşturdukları için budanmazlar. Sukkulentlerde budama ile yara izi meydana geldiğinden, palmiyeler ise tek gövdeli olduklarından ve çok uzun zamanda yeni sürgün oluşturdukları için budanmaları önerilmemektedir.

Budama ilkbaharda veya saksı değiştirme sırasında yapılır Saksı değiştirme anında yapılan budamada sürgünlere ilaveten kökler de dikkatli bir şekilde gözden geçirilmelidir. Gençleştirme veya şekil verme amacına yönelik olarak yapılan budamalar kısa (3-4 göz) yapılmalıdır. Hızlı gelişme döneminde tepe alma yapılarak yan dalların daha iyi gelişmesi sağlanır ve sağlıklı çiçekler meydana gelir. Tepe tomurcuğunda tek ve büyük bir çiçek olması isteniyorsa süs bitkisinin yan tomurcuklarının koparılması gerekir. Solmuş, açmış ve geçmiş çiçekler ile solmuş, kurumuş yapraklar saplan ile birlikte budanmalıdır.

İç mekan süs bitkilerinin birçoğu desteğe ihtiyaç duymadan büyüyebilir. Ancak narin, ince yapılı ve sarınıcı sürgünlere sahip olan süs bitkilerinin desteğe ihtiyacı vardır. Işığa yönelen bitkilerde de desteğe ihtiyaç vardır. Destekler güvenli olmalı ve dikkat çekmemelidir. Deve tabanlarının (Momtera deliciosa) dik durabilmesi için desteklenmeleri gerekir. Kullanılacak destek kalın keresteden olmamalı ve yeterince uzun olmalıdır. Deve tabanı gibi hava kök oluşturan süs bitkilerinde yosun desteklerden çok daha iyi yarar sağlanır. Yosun ile sarılan plastik boru veya tahta iyi bir destek olur. Potos sarmaşığı (Scindapsus aureus) gibi uzun ve tırmanıcı olan süs bitkileri bir kafes içinde dışarıya doğru serbest olarak yetiştirilmesi daha iyidir. Tırmanıcı bitkiler yeşil yapraklı olduğu için destek olarak kullanılan materyal beyaza boyanırsa kontrast oluşturulur. Bitkinin desteğe bağlanmasında plastik kaplanmış tel veya rafya kullanılabilir.

Süs bitkilerinin yapraklarında binken toz tabakası mutlaka temizlenmelidir. Bu toz, gözenekleri kapatır, görünümü bozar, büyüme ve gelişmeyi olumsuz yönde etkiler. İri ve sert yapraklara sahip olan kauçuk (Ficus elastica), deve tabanı (Monstera deliciosa), paşa kılıcı (Sansevieria trifasciata) ve parlak aralya (Schefflera antinophylla) ılık suya batırılan sünger veya bez ile silinir Temizlemede kullanılan su sabunlu olabilir ancak deterjan içermemelidir. Mümkün mertebe çamur yaratmadan yapraklar silinmelidir Benjamin kauçuğu (Ficus benjamica) ile Afrika menekşesi (Saintpaula ionantha) ince ve narın yapraklara sahip olduğundan pülverize su ile yıkanmalıdırlar. Saksılı süs bitkilerinin temizliğinde kullanılan su kireç içermemeli ve oda sıcaklığında olmalıdır

Güneş ışığı altında yapraklara su püskürtülmemelidir. Aksi taktirde yapraklarda leke oluşur. Yapraklardaki su damlacıklar kuruduktan sonra bitkiyi güneşli ortama çıkarmak gerekir.

Bu konuyu yazdır

  Saksılar ve Saksı Yenileme
Yazar: Mr.Muhendis - 02-16-2010, 02:03 PM - Forum: Peyzaj Mimarlığı - Yorum Yok

Yeni satın alınan saksılı süs bitkilerinin saksıları uzun bir süre değiştirilmez. Aksi taktirde getirildiği çevreye uyum sağlamaya çalışan bitkilerde yeni bir zorlama meydana gelir ve bitki zayıflar.

* Bitkilerde kökler uzamış gelişmiş ve kök balyası oluşmuş ise,
* Bitki gelişmesi zayıflamışsa,
* Bitki daha sık sulamaya ihtiyaç duyuyorsa, süs bitkisinin saksısı değiştirilir.

Saksılı süs bitkilerinde kullanılan saksılar genel olarak kil veya plastikten imal edilir. Her birinin kendine özgü tipleri vardır ancak her iki tip saksı da süs bitkileri için iyidir. Sulama ihtiyaçlarının farklı olması nedeniyle süs bitkileri herhangi birisinde süreklilik sağlanarak tutulmalıdır. Çünkü süs bitkilerinin kök oluşturma durumları kil veya plastik saksılarda farklılık göstereceğinden sulama rejimine dikkat edilmelidir. Kil saksılar genelde aynı görüntüye sahiptir veya birkaç farklı formda üretilebilmektedirler. Ancak plastik olanlar gerek yüzey gerekse form bakımından çok farklı görünüşte yapılabilmektedirler. Kış aylarında ısıtılmayan odalarda yetiştirilen süs bitkileri için plastik saksılar izolasyon bakımından belli bazı avantajlara sahiptirler.

Saksı yapımında sadece kil ve plastik kullanılmaz, bunun yanında odun, fleksiglass ve cam yerleştirilmiş kasalar da bu amaç için uygundur. saksı tipinin seçiminde serbestsiniz, ancak iyi bir dren sis temine sahip olması gerektiği unutulmamalıdır. saksıların dip kısımlarında uygun ve yeteri sayıda dren deliği yoksa suyun akışını sağlayacak birkaç adet açılmalıdır. Evlerde yetiştirilen ve ağaç formunda olan süs bitkileri için dren deliği açmak çoğu zaman pratik olmayabilir. Çünkü aşırı derecede büyük delik açmalı ancak bitkinin boğulmasına karşı da dikkatli olmak gerekmektedir.

Süs bitkileri için saksı seçiminde, Dren deliği veya birkaç deliğe sahip olan, Gerek içine dikilecek bitki ile gerekse bulunduğu ortam ile uyum sağlayan bir saksının seçilmesi ve mutlaka altlık (tava) kullanılması gerektiği unutulmamalıdır.

1. Kil Saksılar

1. Ağırdırlar.
2. Plastik saksılara göre devrilme (toople över) riskleri daha azdır.
3. Kolayca taşınamazlar.
4. Kırılma riskleri fazladır.
5. Delikli yapılarından dolayı su ile dolma (logging) riskleri yoktur.
6. Doğal renkleri vardır ve bu renk kolay kolay değişmez.
7. Tehlikeli olan tuzlar komposttan dışarı süzer.
8. Çatlaklar oluşabilir.
9. Yeniden kullanımlarda zor temizlenirler.

2. Plastik Saksılar

1. Hafifletirler
2. Kolay taşınırlar
3. Devrilince kırılmazlar
4. Sulama durumu daha seyrektir
5. Çok renkli ve dekoratif özelliğe sahiptirler
6. Çatlama riskleri yoktur
7. Yeniden kullanılmak istendiğinde kolayca temizlenirler.

Süs bitkileri için kullanılan saksılarda yükseklik hemen hemen iç çapa eşittir. saksı büyüklüğü cm olarak ifade edilir ve 13 cm'lik saksı ile iç çapı 13 cm olan saksı ifade edilmektedir. saksının iç kısmına doldurulan kompost ile saksının üst kısmı arasındaki boşluk sulama yüksekliği olarak ifade edilir ve saksının büyüklüğüne göre değişir.

Saksıların büyüklüğü 4-6-0-13-18-25-30-40 cm olabilir. saksı büyüklüğüne göre sulama yüksekliği aşağıda verilmiştir.

[Resim: 2wrdbbo.gif]

Saksılar standart, yarım saksı ve tohum tavası olarak da sınıflandırılmaktadır. Yarım saksılar genelde açalya, bromeladlar, begonya ve menekşeler için kullanılırken tohum tavaları saksı altlığı olarak kullanılmaktadır.

Süs bitkilerinin saksıları değiştirildiğinde daima saksı büyüklüğü 2.5 cm artırılır. Ancak bu durum depodaki saksı sayısını artırır Bunun yerine 6>9>13>18>25>35 şeklinde bir saksı yenileme yapılabilir (Şekil 9).

Süs bitkileri için kullanılan ve kendi kendini otomatik olarak sulayabilen saksılar da bulunmaktadır.

Sulamanın düzenli olarak yapılamadığı ortamlarda bulunan süs bitkileri için bu saksılar idealdir. Çift saksı metoduna göre çalışırlar Bürolar ve hafta sonlan değerlendirilen yerlerdeki çiçekler ile sürekli olarak nemli toprak isteyen çiçekler için idealdir. Belli bir süre ıslak ve belli bir süre kuru toprak şartları isteyen çiçekler için su haznesinin bir süre boş bırakılması gerekebilir. Ayrıca kış döneminde sürekli su dezavantaj yaratabilir.

Süs bitkilerinin saksılarının başarılı bir şekilde değştirilebilmesi için 7 aşamanın dikkatli olarak yerine getirilmesi gerekmektedir. saksı değitirmenin en iyi zamanı ilkbahardır. Çünkü farklı bir ortama dikilen süs bitkisinin kökleri kış dinlenme dönemine girinceye kadar gelişebilmesi için yeterli bir süre gerekmektedir. Bu amaçla ilk olarak süs bitkisinin içine dikili olduğu saksıdan daha büyük bir saksı seçilmelidir. Çok büyük saksılarda yapılacak yapılacak yetiştiricilikte daha çok dikkatli olmak gerekmektedir. saksı değiştirmenin aşamaları;

1. Aşama: Seçilen saksı daha önce kullanılmışsa fırça yardımı ile temizlenir. Kil saksılar kullanılmadan önce bir gece boyunca su içinde bekletilmelidir.

2. Aşama: Kil saksı kullanılacaksa dren deliğinin üst kısmına çakı, iri ta vea saksı kırıklları yerleştirilir. bunun üzerine bir miktar harç konulur.

3. Aşama: Saksısı değiştirilecek süs bitkisi bolca sulanır. Sulamadan 1 saat sonra çiçek sol el parmakları arasına alınarak saksı ters çevrilir ve toprağı ile birlikte arılması için saksının kenarını bir masa kenarına hafifçe vurabilir veya bir bıçak kullanarak saksı kenarından aşağıya doru sokabilir ve toprağı saksıdan ayırarak toprağı sağ elle çıkarabilirsiniz.

4. Aşama: Kök bölgesinde saksı kırıntıları varsa bunlar temizlenir. Gerekiyorsa kötüleşmiş kökler de kesilerek alınır. Bu arada çürümüş, esmerleşmiş ve kararmış olan kökler ortamdan uzaklaştırılmalı ancak köklere aşırı zarar verilmemelidir.

5. Aşama: Süs bitkisi yeni saksıdaki kompost tabakasının üzerine yerleştirilir ve boş kalan yerler hafifçe nemlendirilmiş ve kompost içeren toprak ile doldurulur

6. Aşama: Baş parmağınızla bastırmak suretiyle kompost, süs bitkisinin kök boğazına ulaşıncaya kadar saksıya doldurulur Kompostun saksı içine tam olarak yerleşmesi için saksıyı masanın üzerine 1-2 kez hafifçe vurabilirsiniz.

7. Aşama: Saksı dikkatli bir şekilde sulanır ve bir gün süre ile yaprakların solmaması için serin (gölge) bir yere yerleştirilir. Daha sonra süs bitkisi asıl yetişme ortamına konularak normal uygulama yapılır

Dinlenme dönemine giren saksılı süs bitkilerin neye ihtiyaç duyuyorsa onu vermelisiniz. saksılı süs bitkileri konusunda hazırlanan makalelerin tamamında bitkilerin dikkatli bir bakım şartlarına tabi tutulmaları bildirilmektedir. Bunlar; ışık, su, nem, beslenme ve sıcaklıktır. Ancak bir tanesi vardır ki genelde ihmal edilmektedir. Hemen hemen tüm süs bitkilerinin bir dinlenme periyodu vardır ve bu genelde kış aylarına rastlar. Bu dönemde normal olarak yapılan bakım işlemleri değişmektedir Yumrulu ve soğanlı bitkilerin (Sümbül-Hyacinth, Siklamen-Cyclamen, Gloxinia) toprak üstü organları geriye doğru ölür, çok yıllık odunsu süs bitkilerinin yapraklan (Punica, Poinsetlia) dökülür. Dinlenme dönemine giren süs bitkilerinde sulama azaltılır veya tamamıyla kesilir.

Bu konuyu yazdır

  Saksılı Süs Bitkilerinin Yetiştirilme ve Bakım Şartları
Yazar: Mr.Muhendis - 02-16-2010, 02:00 PM - Forum: Peyzaj Mimarlığı - Yorum Yok

Saksılı süs bitkilerinin her birinin farklı sıcaklık, ışık, su, toprak ve nem isteği vardır Evlerde yetiştirilmek veya sevdiklerimize hediye edilmek üzere satın alacağımız süs bitkilerine karar vermeden önce parasal duruma değil süs bitkisinin sıcaktık, ışık ve , nem isteğinin mutlaka bilinmesi gerekmektedir Bazı süs bitkileri direkt güneş ışığından hoşlandığı için canı veya pencere kenarlarına konmaları gerekir. Bazı la n süzülerek gelen ışığı sevdiği için camdan uzak, tanı veya yarı gölge yerlere konmaları gerekirken yüksek nem ve ışık isteyenlerin mutfak veya banyoya yakın yerlere konmaları gerekebilir. Ayrıca gübreleme, saksı yenileme, ilaçlama, saksı içinde kullanılan ortam (harç), kültürel uygulamalar ve üretim teknikleri de mutlaka bilinmelidir

1. Işık

Saksılı süs bitkileri yetiştiriciliğinde başarısız olmanın temel sebeplerinden biridir Yetiştiricilikte başarılı olmak için bitki türlerinin ışık ihtiyaçları bilinmeli, ayrıca süs bitkilerinin yapraklı veya çiçekli olmalarına göre ışık ayarlaması yapılmalıdır.

Çiçekli saksılı süs bitkileri orta derecede ışık şiddetine ihtiyaç duyarlar. Işık şiddeti çok zayıf olan ortamlarda tutulan süs bitkilerinde, çiçekler az, renksiz ve soluk olur, sürgünlerde yayvanlaşma görülür ve yapraklarda sararmalar meydana gelir.

Aşırı düşük ışık şartlarında; çiçekler az cansız ve renksiz olur. Sürgünler dağınıklaşır Yapraklar sararır Gelişme çok az olur veya gelişme durur.

Aşırı yüksek ışık şartlarında; Yapraklarda kahverengileşme meydana gelir. Yaprak ayasında lekeler oluşur. Yaprak kenarları kurur veya kıvrılır. Yaprakların asıl rengi kaybolur.

Saksılı süs bitkilerinden Palmiyeler ve barbunya (Pelargonium zonac ) aydınlık ortamlardan, dua çiçeği (Marantha leuconeura hyhrid), begonya (Regonia clatior ), küpe çiçeği (Fukhsia hybrida) gölge yerlerden hoşlanır.

Çiçekleri için yetiştirilen saksılı süs bitkilerinin birçoğu Güneydoğu ve Batıya bakan pencereleri tercih eder. Afrika menekşesi ise (Satnlpanla ionanlha) doğu ve Kuzeye bakan yerlerde iyi yetişir Çiçeklenme dönemine giren saksılı süs bitkileri direkt güneş ışığına maruz bırakılmamalıdır

Sera şartlarında yapılan entansif saksılı süs bitkileri yetiştiriciliğinde ışık kaynağı olarak flüoresan lambalar kullanılır Işık doğrudan bitkilerin üzerine yönlendirilirken göze gelmemesi için de önlem alınır. Işık kaynağı ile yapraklı süs bitkileri arasındaki mesafe 30-60 cm iken bu uzaklık çiçeği için yetiştirilen süs bitkileri için 15-30 cm'dir

Sera şartlarında ışık kaynağı olarak metal halid (MH), düşük basınçlı sodyum, yüksek basınçlı sodyum lambaları da kullanılabilmektedir Sera içinde ışık yayılımının maksimum, harcanan enerjinin ise minimum olması için reflektörler kullanılmaktadır.

Serada yapılan yoğun süs bitkileri yetiştiriciliğinde ışıktan maksimum düzeyde yararlanmak için sıcaklık, karbondioksit, su ve gübrelemenin de optimum düzeyde olması gerekmektedir. Bu şartlarda süs bitkilerinin gelişimi en yüksek düzeyde olacaktır

Yapraklı süs bitkileri ışık ihtiyacı bakımından 3 gruba ayrılır:
1. Işık ihtiyacı düşük olanlar
2. Orta derecede ışık isteyenler
3. Yüksek oranda ışık isteyenler

Salon yaprağı (Aspidistra elatior), telgraf Çiçeği (Tradescanlhia jlumierensis), beyaz yelken (Spathyphyllum vvallisii), kurdela çiçeği (Clorophytum comosum), eğrelti türleri (l'erns), kuşkonmaz (Asparagus), salon camı (Araucaria), vidalı çam (Pandamı), filkulağı (Philodendron scandens ) gölge yerlerden hoşlanırlar

Yapraklı süs bitkileri için Kuzeye bakan cam önlen ve ince bir tül perdeden süzülerek gelen ışık uygundur. Yaprak güzeli (Coleits blumei), cam

güzeli (Impatiens valleriand), kaktüs türleri ve Gynura sarmentura gibi tam güneş ışığına ihtiyaç duyan süs bitkilerinin Güneye bakan pencere önlerine yerleştirilmesi gerekir.

Sürekli olarak pencere önlerinde bulunan ve yüksek boy yapan süs bitkileri 3-4 günde bir kez çevrilerek şeklinin bozulması engellenmelidir. Düşük ışıklı ortamdan yüksek ışık alan ortamlara ani değişiklik sakıncalıdır. Çünkü süs bitkileri bulundukları ortama uyum sağlarlar ve ortam değişikliği ışıktan faydalanmayı engeller. Bu durum özellikle boylu süs bitkileri için geçerlidir. Düşük ışıktan yüksek ışığa aktarılan bitkilerde yapraklar beyazlaşır ve yanma meydana gelir. Zorunlu olmadıkça süs bitkilerinin yeri değiştirilmemelidir.

2. Sıcaklık

Çiçekli saksılı süs bitkileri genel olarak 18-22°C 'lık gündüz sıcaklığı ve 10-18°C' lik gece sıcaklığına ihtiyaç duyarlar. Evlerin çoğunda bulunan sıcak ve kuru ortam şartları çiçeklerin ömrünü kısaltmaktadır. Çiçek açmayan ve yapraklan için yetiştirilen süs bitkileri ise gece boyunca daha serin bir ortam isterler. Kış periyodunda cam kenarındaki saksılı süs bitkileri diğerlerine göre soğuğa daha çok maruz kalırlar Dolayısıyla evin içindeki sıcaklık cam kenarında ölçülmelidir.

* Aechmea
* Dieffenbachia
* Marantha
* Kroton
* Philodendron

Tropik süs bitkileri olup 8-10 °C' nin altında zarar görürler.

Evlerdeki kalorifer radyatörlerinin üzerleri süs bitkileri için uygun değildir. Çünkü, alttan gelen sıcak ve kuru hava yaprak kenarlarının kahverengileşmesine ve kuruyarak dökülmelerine neden olurlar

Sıcaklık isteği bakımından saksılı süs bitkileri 3 gurup altında toplanmaktadır.

1. Yüksek Sıcaklık isteyenler: Tropik süs bitkileri bu gurupta yer almaktadır Bu bitkiler için kış aylarındaki sıcaklığın 16-20°C, yaz aylarınkinin ise 18-25°C arasında olması gerekir.

Örnek: Kroton Dieffenbachia Marantha (Dua çiçeği) Anthurium (Filamingo Çiçeği), Kaladyum Aglonema Philodendron (Fil kulağı)

2. Orta Derecede Sıcaklık İsteyenler: Bu gurupta ılıman iklim kuşağında yetişen süs bitkileri yer almaktadır. Bunlar kış aylarında 8-10°Ç'lik bir sıcaklık isterken yaz aylarının 15-18°C'ler arasında olması gerekir.

Örnek: Bilbergia Gardema (gardenya), Aechmea

3. Düşük Sıcaklık İsteyenler: Bu guruba giren süs bitkilerine soğuk sera bitkileri de denir. Bunlar kış aylarının 5-8°C' ler arasında değişmesini isterken yaz aylarında bahçelerde yer alırlar.

Örnek: Aspidistra (Salon yaprağı), Araucaria (Salon çamı), Azalea (Açelya), Fukhsia (Küpe çiçeği)

3. Nem

Kalorifer ile ısıtılan evlerde kış aylan boyunca hava son derece kuru olur. Radyatör veya soba ü/erine konulan kaplar vasıtasıyla ortam nemlendirilebilir Ayrıca saksıların altlarına yerleştirilen ve suyu akıtmayan kapların içine nemli kum, torf, çakıl veya perlit ile doldurulmuş ortamlar bitki çevresinde nem sağlamak için idealdir. Saksılar bu materyalin içine değil ü/erine konulmalıdır. Düşük nemin etkisini a/.altmanm diğer bir yolu da yapraklara su püskürtmektir. Afrika menekşesi, Aechmea ve eğrelti türleri %40-60 arasında nem isterler. Bu bitkiler ışık gören ve nem içeriği yüksek olan mutfak veya banyo gibi yerlere konulmalıdır

Nemin çok az olması durumunda;

1. Yaprak uçları kahverengileşerek kurur,
2. Çiçek ve tomurcuklar kuruyarak dökülür,
3. Yaprak kenarları sarıya döner ve aşağı doğru kıvrılmalar meydana gelir,
4. Eğer süs bitkisi kuru hava şartlarına çok hassas ise yapraklar dökülür.

Nemin çok fazla olması durumunda;

1. Yaprak ayasında gri küfün kapladığı bölgeler oluşur,
2. Yaprak sapı ve gövdede çürümeler meydana gelir. Kaktüs ve sukkulentler bu duruma çok daha hassastır,
3. Çiçekler gri küf ile kaplanır.

4. Sulama

Saksılı süs bitkilerinin çoğu yanlış sulamalar sonucu zarara uğramakta hatta ölebilmektedir. Sulama miktarı ve sulama sıklığı, bitki türüne, bitkinin uzunluğuna, bitki tipine (çiçekli, yapraklı), ışık, sıcaklık, nem ve toprak tipine göre değişir.

Genel bir ifade ile çiçekli olan bitkiler diğerlerine göre daha fazla suya ihtiyaç duyarlar. Ancak süs bitkilerinin solacak kadar susuz, boğulacak kadar da sulu bırakılmaması gerekir. Saksının içindeki ortamın nem durumu rengine göre veya dokunmak suretiyle tespit edilebilir. Kuru bırakılan topraklarda çatlama meydana gelir ve toprak ile saksı arasında boşluk oluşur. Sulamada verilen su bu boşluktan akarak dren deliğinden saksıyı terk ederek asıl vazifesini yapmaz Bu durumu ortadan kaldırmak için saksı kısa süreli olarak su ile doyurulur Kuru topraklarda çiçekler kuruduğu gibi çatlama sonucunda kökler zarar görür. Çok nemli topraklarda ise kökler boğulur, patojenler ve toprak kaynaklı zararlılar artar.

Açalya ve kamelya kireçli ortamlardan hoşlanmaz. Bunların yağmur suyu ile sulanması gerekirken diğer süs bitkileri için musluk suyu uygundur. Saksılı süs bitkilerinde sulama alttan veya üstten yapılabilir.

Üstten yapılan sulamalarda;

1. Küçük ve ince-uzun sulama ucu olan su kapları kullanmalı,

2. Suyun sulama ucundan saksıdaki toprağa bırakılması gerekir

3. Yapraklara suyun temas etmemesi gerekir.

4. Saksının dibinde bulunan dren deliğinden su çıkıncaya kadar sulamaya devam edilir.

Alttan yapılan sulamalarda;

1. Saksının içindeki toprağın tamamı nemlendirilir,

2. Bu şekilde yapılan sulamalarda saksılı süs bitkisi içi su dolu kaba yerleştirilebilir,

3. Saksılı süs bitkisi, içi su dolu kovaya daldırılabilir (toprak seviyesine kadar) ki buna suya daldırma ve kurutma tekniği de denir .

4. Su yüzeyine hava kabarcıklarının çıkışı son buluncaya kadar saksı su içinde tutulur Daha sonra ortamdan çıkarılan saksı drene edilerek tabağına yerleştirilir. Saksıların altlarına yerleştirilen tavalar (tabaklar) bu iş için genelde

Düzenli olarak alttan sulanan saksılı süs bitkilerinde toprak yüzeyinde zamanla tuz birikimi olur. Üstten sulama yapılınca tuz kök ortamından geçerek tabakta toplanır Bu tuzun tekrar kök bölgesine absorbsiyonunun engellenmesi gerekmektedir

Toprak yüzeyinde biriken tuz tabakası çok fazla ise bu yolla kaldırılamaz. Bu durumda kazınması ve yerine yeni toprağın konulması gerekir.

Saksılı süs bitkilerinin sağlıklı bir şekilde gelişebilmesi için saksının drenajına özel önem verilmelidir Bunun için saksının dip kısmına ince çakıl taşlan konulmalı ve drenaj deliklerinin kapanması engellenmelidir. Buna göre dren deliğinin üzerinden yukarı doğru çakıl taşı, dere kumu ve harç şeklinde bir sıralama yapılarak saksının içi doldurulur.

Bulunduğu ortamda daima nemli bir toprağa ihtiyaç duyan bazı saksili süs bitkileri vardır. Bu türlere örnek olarak Acorus, Azalea (Açalya) ve Cyperus (Japon şemsiyesi) gösterilebilir. Bu türlerin yer aldığı toprağın nemlendirilmesi yetmemekte ıslanması gerekmektedir.

Sulama Hataları:

Üstten verilen suyun dren deliğinden çıkması :

Bunun sebebi saksı içindeki kompostun saksı kenarından ayrılmasıdır. Çözüm için saksının su dolu kovaya veya küvet içine batırılması, çıkarılması, dren edilmesi ve tekrar tabağına konulması şeklinde uygulanabilir Sulama suyunun absorbe olmaması : Bunun sebebi toprak yüzeyinin sertleşmesidir. Çözümü ise yüzey toprağının küçük bir mala veya çatal ile delinmesi, bu kısmın (3-5 cm) alınması ve yerine yeni kompost ilave edildikten sonra saksının suya daldırılıp çıkarılması sonrasında dren edilmesi ve tekrar tabağına konulmasıdır

Aşırı derecede yetersiz su:
1. Çiçekler düşer veya aniden solar.
2. Yapraklar yumuşar ve solar, yapraklarda çok az veya hiç büyüme olmaz.
3. Yaşlı yapraklar öncelikle dökülür.
4. Alt yapraklar kıvrılır, solar, sarıya döner, yaprak kenarları kahverengileşir ve kurur.

Aşırı derecede fazla su:
1. Çiçekler küflenir
2. Yapraklar gevşer, yumuşar, çürük alanlar ortaya çıkar, büyüme zayıflar
3. Alt yapraklar kıvrılır, sararır ve solar
4. Yaprak uçları kararır
5. Kökler kararır ve çürür (lapalaşma olur)

Sera şartlarında yapılan saksılı süs bitkileri yetiştiriciliğinde ise kaliteyi artırması bakımından otomatik sulama tercih edilmektedir Bunun yanında,
1. Saksıların altında bulunan tavaların saksı diren deliğine kadar su ile doldurularak 3-5 dakika sonra dren edilmesi (ebb and flood),
2. Suyun doğrudan saksıların bulunduğu zemine verilmesi ve akmasına izin verilmesi (ebb and flood floors) ki burada verilen suyun %10'u saksı dren deliği vasıtasıyla süs bitkisine ulaşırken %90'ı tekrar rezervuarda toplanır.
3. Kanal sulama,
4. Kapillar saksı altlığı kullanarak sulama, damlama sulama ve spagetti tüplerle sulama gibi sulama şekillen kullanılmaktadır.
5. Tek yıllık süs bitkileri (bedding plants) yastıklarda veya tüplere şaşırtıldıktan sonra el ile veya otomatik sistemlerle sulanabilmektedir Otomatik sulamalarda fırlatıcı başlıklar, sabit başlıklar veya suyun verilerek çekilmesi (ebb and flood floors) sistemi kullanılabilir.

5. Gübreleme

Yeni satın alınan saksılı süs bitkileri eve getirildikten sonra 3 ay boyunca ek gübrelemeye ihtiyaç duymazlar. Ayrıca, aşın gübreleme tehlikelidir Yeni satın alınan bitkiler 4-5 ay sonra gübreleme programına alınırlar. Saksılı süs bitkilerinin büyüme ve çiçeklenme döneminde 15-30 günde bir kez gübrelenmesi yeterli olacaktır. Kış aylarında gübreleme yapılmaz. Hastalıklı, yeni dikilmiş, saksısı yenilenmiş veya solmuş olan saksılı süs bitkileri gübrelenmez. Hasta olan bitkiler iyileşince, solan bitkiler su verilip solma bittikten sonra, saksısı değiştirilenler ise yeni ortama alıştıktan sonra gübrelenmelidir. Saksılı süs bitkilerinde büyümenin yavaşlamasını öncelikle ışık veya suyun hatalı olup olmamasına bakılır sonra gübreleme yapılır.

İç ve dış mekan süs bitkilerinin hepsi büyüme ve gelişme için N, P, K ve az da olsa iz elementlere ihtiyaç duyarlar. Besin maddeleri yeterli olunca bu bitkiler gerektiği kadar iyi ve sağlıklı bir büyümenin yanı sıra çiçek ve yaprak oluştururlar.

Dış ortamda yetişen süs bitkileri toprağa uygulanan gübrelerden veya kökleri vasıtasıyla etraftaki besin maddelerinden kök salmak suretiyle yararlanırlar. Saksı veya dar ortamlarda bulunan toprak (kompost) besin maddeleri bakımından yeterli değildir. Ayrıca bu ortamdaki besin maddeleri sulama sonucunda yıkanarak veya kökler tarafından kullanılarak tüketilmektedir Besin maddesi eksikliği giderildikten sonra süs bitkilerinde düzenli bir büyüme ve gelişme meydana gelir Kaktüsler uzun bir süre beslenmeksizin canlı kalabilir. Ancak kuvvetli gelişen yapraklı ve çiçekli süs bitkileri özellikle çiçeklenme dönemlerinde düzenli beslenmezlerse ciddi olumsuzluklar ortaya çıkar.

Saksılı süs bitkileri için üretilen gübreler genelde N, P ve K içeren kompoze gübrelerdir Bu gübreler piyasada kutular içinde satılmakta ve kanunen kutu üzerinde içeriği yazılmaktadır Etiketi olmayan kutular satın alınmamalıdır. Hatalı veya yanlış gübre olduğu düşünülebilir Bunlara ilaveten humus ekstarktı veya iz elementler içeren besleyici maddeler de satılmaktadır Saksılı süs bitkilerinin gübrelenmesinde;

* Çözünmeyen Toz ve Granüller : Toz veya granül şeklindeki gübreler daha çok dış mekanlarda ve bahçelerde kullanılabilirken saksılı süs bitkileri için kullanımları sınırlı olmaktadır. Bu tür bitki besin maddeleri ortamın yüzeye yakın kısımlarında depolanır ve bitkinin kök bölgesine yeterli miktarda ulaşma olmaz. Ayrıca bu gübrelerin alımı bitkiler dinlenme dönemlerinde iken durdurulamaz.
* Hap ve Çubuklar : Saksı içerisine bir besin hapı veya besin çubuğu yerleştirmek işgücü bakımından oldukça avantajlıdır. Ancak dezavantajları da vardır Çünkü kök aktivitesini artırmasına rağmen besin maddesi bir noktaya yoğunlaştırılmakta ve ayrıca dinlenme periyodunda bitkinin gübre teminini kesmek mümkün değildir.
* Sulu Besin Solüsyonları : Saksılı süs bitkilerinde en etkili beslenme yolunun sıvı solüsyonlar olduğu genelde yaygın olan bir kanaattir. Bu amaçla piyasada satılan "baby bio" adlı solüsyon yardımıyla saksılı süs bitkilerine hem su hem de besin maddesi temin edilebilmektedir. Böylece iş gücü azalırken aşırı beslenmeden de kaçınılmış olur. Bu amaçla sulama suyuna 5 damla "baby bio'1 ilave edilerek süs bitkisine verilir.

Saksıdaki ortamlar saksı yenilendikten sonra ilk 2 aylık periyot için bitkiye yeterli olacak besin maddelerini içerir. Bu süreden sonra bitki dinlenmeye girmiyorsa gübreleme yapılır. Saksılı süs bitkileri Mart-Ekim ayları arasındaki büyüme ve çiçeklenme dönemi ile kışın çiçek açan türlerde de kış döneminde gübreleme yapılır. Saksılı süs bitkileri dinlenmeye girince gübreleme yapılmaz.

Gübrenin çok yetersiz olması durumunda;

1. Çiçekler oluşmaz veya çok küçük kalırlar, renklenme tam olmaz, soluk kalır.
2. Yapraklarda gelişme zayıflar, hastalık ve zararlılara karşı dayanıklılık azalır.
3. Alt yapraklarda solar, renkleri yıkanmış gibi olur, sarı lekeler meydana gelir.
4. Gövde zayıflar ve alt yapraklar erkenden dökülür.

Gübrenin çok aşırt olması durumunda ise;

1. Yaz büyümesi geriler ve bitkide bodurlaşma meydana gelir. Kış döneminde meydana gelen büyüme zayıflar.
2. Yapraklarda solma meydana gelir.
3. Alt yapraklarda hafif de olsa kahverengileşme, yaprak kenarlarında ise kavrulmalar meydana gelir.
4. Saksının sulu kalmış kısımlarında ve kompost da beyaz tabakalar oluşur.

Saksılı süs bitkilerinde gübrelemenin kurallarını şu şekilde sıralayabiliriz:

* Süs bitkisi belli bir ortamda (kompost veya toprak) yetişiyorsa besin elementlerinin bir yerde veya belli bir bölgede toplandığı gübre uygulamalarından kaçınmalı.
* Saksılı süs bitkilerinin gübreye yani beslenmeye ihtiyaç duymadığı zamanlar iyi bilinmeli ve bu periyotlarda gübre verilmemelidir.
* Beslemede kullanılan gübre miktarının saksı ve bitki büyüklüğüne göre ayarlanması gerekir.
* Saksılı süs bitkileri gelişme ve çiçeklenme dönemlerinde iken mutlaka beslenmeleri gerekir.
* Saksılı süs bitkileri dinlenme dönemine girdiğinde gübreleme kesilmeli veya azaltılmalı.

Bu konuyu yazdır

  Süs Bitkilerine Giriş
Yazar: Mr.Muhendis - 02-16-2010, 01:57 PM - Forum: Peyzaj Mimarlığı - Yorum Yok

Dünyada ve ülkemizde hızlı şehirleşme sonucunda doğa bütünlüğü parçalanmakta, şehirler beton yığınlarına dönmekte, kişi başına düşen yeşil alan miktarı her geçen gün azalmakta ve insanlar yeşile, ağaç, ağaççık veya çalı formundaki bitkilere olan özlemlerini giderememektedirler. Gün geç tikçe daha dar alanlarda yaşamaya mahkum edilen insanlar göz zevklerini tatmin etmek ve yeşile olan özlemlerim azda olsa gidermek için süs bitkileri yetiştirmekte hatta bu bitkileri evlerinin içine kadar getirmektedirler.

Ülkemiz, saksıda yetiştirilen, kesme çiçek olarak tüketilen ve dış mekan bitkileri olarak kullanılan birçok türün anavatanıdır. Lale basta olmak üzere birçok sus bitkisi bu topraklarda yaratılmış ve buradan diğer ülkelere yayılmıştır Maalesef değerini bilmediğimiz yüzlerce süs bitkisi türü çeşitli yollarla ülkemiz topraklarından koparılarak kaçırılmakta ve ileride ithal yoluyla tekrar bizlere dönmektedir. Çünkü, süs bitkileri konusunda ilen ülkelerde bu materyallerden seleksiyon veya melezleme yoluyla yeni tip ve çeşitler elde edilmektedir.

Türkiye bir bağ-bahçe cenneti olduğu kadar birçok süs bitkisi için de uygun şartlara sahiptir Buna rağmen son 25 30 yıldır bu konu üzerine pek durulmamıştır. Son yıllarda özellikle kesme çiçek türleri başta olmak üzere saksılı ve dış mekan süs bitkilerinin tarım sektörü içindeki payı artmıştır. 1994 yılı verilerine göre 25 milyon dolarlık kesme çiçek ihracatı yapılmışken Türkiye'deki tüketim İSO-200 milyar lira olarak gerçekleşmiştir. Ancak saksılı ve dış mekan süs bitkileri satışı veya üretimi konusunda istatistiki bilgi yoktur.

İnsanoğlu doğaya ve doğal güzelliğe karşı olan yakınlığı nedeniyle her evde bir veya birkaç süs bitkisi mutlaka yer vermektedir Örnek olarak birleşik çiçekli türlerden sardunya (Pelarganîum spp), açalya (Azalea), çok yıllık ve çiçekli orman gülü (Rhudodendrori), Afrika menekşesi (Samtpaitla ionanthd), kaktüslerden palmiyelere kadar birçok saksılı, yapraktı, çiçekli ve çalı formundaki süs bitkisine her yerde rastlamak mümkündür.

Göz alıcı, stres giderici, ruh güzelliği ve dekoratif özelliklerinden dolayı evlerimize kadar giren saksılı süs bitkileri dış mekan veya kesme çiçeklere tercih edilmektedir Özellikle kentleşme sonucunda büyük şehirlerdeki yeşil alanlar, bahçeler hatta balkonlar ortadan kalktığı için evlerdeki salon süs bitkileri günümüz insanı için son derece önemli olmaktadır. İnsanların birlikte yaşamak zorunda olduğu eşyalar cansız, soğuk ve asık suratlıdır. Bu durum, yapraklı veya çiçekli saksılı süs bitkileri ile canlandırılırken insanı hayata bağlar ve ortama canlılık getirir.

İç mekan süs bitkileri dış ortamdakilere göre daha kontrollü şartlarda yetişme imkanı bulduğundan nerede olursanız olun istediğiniz tür veya çeşit süs bitkisini yetiştirebilirsiniz Çünkü dış ortamdaki toprak ve ıklım (sıcaklık, ışık, nem, yağmur, rüzgar) özelliklerini kontrol altına almak imkansızdır. İç ortamda yetiştirilen süs bitkileri özel harç konulmuş saksılarda ve nemli (mutfak), bol ışık (salon) veya az ışık (hol) alan ortamlara konularak rahatlıkla yetiştirilebilir. Ayrıca saksılı süs bitkileri uzun ömürlüdür ve kesme çiçeklere göre tercih edilirler.

Saksılı süs bitkileri sera şartlarında çoğaltıldıktan ve belli büyüklükteki kaplara dikildikten sonra evlere ulaşmaktadır. Dolayısıyla yeni ortama uyum sağlamaları, uzun ömürlü olmaları ve gelişmelerini artırarak kolayca çoğaltılabilmeleri için yetiştirme, bakım gibi teknik ve kültürel uygulamaların bilinçli bir şekilde yapılması gerekmektedir Örneğin, çok pahalı olan bir Avize çiçeği Yuğca falamentosa veya Filamingo çiçeği Anihiirntm andreanum yanlış bakım (su, beslenme, çevre, toprak, saksı) sonucunda ölür ve kaybedilir Çok değerli olan saksılı süs bitkilerinin ev veya ofislerden uzun süreli ayrılmalarda ölmemesi için alınabilecek tedbirleri şöylece sıralayabiliriz.

1. Büyük bir leğene su doldurularak süs bitkileri saksılı olarak bu leğenin etrafına dizilir ve pamuk ipler yardımıyla saksı-su bağlantısı yapılır

2. Tüm çiçekler bir odada toplanır, bir pencere hava ve ışık için açık bırakılır. Bu amaçla banyo veya mutfak kullanılabilir. Banyo küvetinin içme su doldurulur, tuğla taşlan yerleştirilerek saksılar su içinde olmayacak şekilde tuğlaların üzerine yerleştirilir. Eğer mutfaktaki ışık ve sıcaklık yeterli ise aynı işlemler lavabo içinde de yapılabilir Böylece çiçekler 3-4 ay canlı kalabilir.

3. Bahçe veya balkonlardaki saksı 11 süs bitkileri gölge yerlere çekilerek, daha büyük kaplar içine konup saksıları ıslatılarak canlı kalmaları sağlanır.

Tabiatı gereği etrafında yeşil görmeyi çok seven insanların çiçekler tarafından da sevilmesi için;

1. Saksıların yerlerinin sık sık değiştirilmemesi gerekir. Tül perdenin arkasında yetişen bir süs bitkisini güneşe çıkarmaya kalkışmayınız, bırakın orada yetişmeye devam etsin.

2. Saksılı süs bitkilerinin çiçek açmaması veya yeni yaprak oluşturmaması size küs olduğunu göstermez, aksine Fosfor istediğinin işaretidir. Bu amaçla hazır vitamin solüsyonları kullanılabilir.

3. Her yıl bir boy büyük olmak üzere saksısını yenilenmesi gerekir.

4. Dar ortamlardaki az toprak kısa sürede biteceği için mutlaka toprağı yenilenmelidir.

5. Ortam sıcaklığının 18-22 °C arasında olmasını sağlayınız.

Şekil 1.1. Pamuk ip (Fitil) ile saksıdaki süs bitkisinin su ihtiyacının uzun süreli olarak karşılanması.

Güzellik ve zarafetin sembolü olan süs bitkileri her alanda insan yaşamına girmiştir. Ekonomik olarak üretim ve maddi katkı sağlama aşaması ise 20. yüzyılda ortaya çıkmıştır. Teknoloji çağında olduğumuz şu günlerde makineleşmeye paralel olarak çevre kirliliği artmış ve kentleşme sonucunda kişi başına düşen yeşil alan miktarı azalmıştır. Dolayısıyla süs bitkilerine olan talep gün geçtikse artmaktadır.

Süs bitkileri terimi çok geniş bir anlam ifade eder. Bütün bitki türleri süs bitkisi olarak kullanılabilmektedir. Bir meyve ağacı dış mekan süs bitkisi olarak kullanılabildiği gibi yabani soğanlar ile tropik ormanlardaki doğal bitkiler İç mekan süs bitkisi olarak değerlendirilebilmektedir. Bu nedenle geniş bir bitki topluluğunu kapsayan süs bitkilerini 4 grup altında incelemek mümkündür.

1. Kesme

Çiçekler: Bu grupta çelik, aşı veya doku kültürü ile çoğaltılanlar; soğanlı, yumru tu ve rizomlu olanlar ile tohumdan yetişen süs bitkileri yer almaktadır.

2. Dış Mekan Süs Bitkileri

Bu grupta ibreli ağaç ve ağaççıklar, sarınıcı, tırmanıcı, yer örtücü bitkiler, çim ve mevsimlik bordur bitkileri yer almaktadır.

3. İç Mekan Süs Bitkileri

Salon veya saksılı süs bitkileri olarak da isimlendirilen bu grupta yapraklı, çiçekli ve sarılıcı-tırmanıcı özellik gösteren salon bitkileri yer almaktadır.

4. Doğal Çiçek Soğanları

Türkiye'nin doğal florasında bulunan ve ihraç edilen Galanthus (kardelen), Leucojum ve Cyclamen gibi soğanlı çiçekler bu gruba girmektedir.

Dünya'da 145 ülke 223000 ha'lık alanda süs bitkisi üretmektedir. 11170 ha ile Japonya ilk sırada yer alırken bunu ABD (9279 ha), Hollanda (2499 ha) ve İtalya (3252 ha) izlemektedir. Türkiye'de ise sadece 300 ha'lık bir alanda çiçek üretimi yapılmaktadır. İstanbul, Bursa, Yalova, İzmir, Muğla, Samsun, Trabzon, Ankara, Kırşehir, Antalya, İçel, Adana, İskenderun, Erzurum ve Diyarbakır ilerimiz süs bitkisi üretiminde söz sahibidir. Süs bitkileri üretiminde kullanılan alan bakımından %63'lük bir pay ile dış mekan süs bitkileri ilk sırada gelirken bunu kesme çiçek (%34) ve İç mekan süs bitkileri (%3) izlemektedir. Kesme çiçek satış değerleri bakımından ülkemizde 13 000 000 dolar ile karanfil ilk sırada yer almaktadır. Bunu 102 000 dolar ile krizantem, 18 000 dolar ile gül ve 2 000 dolar ile orkide takip etmektedir. Diğer türlerin toplam satışı ise 337 000 dolardır. Kesme çiçek ihraç eden ülkelerin başında Hollanda (%70), İsrail (%6), Kenya (%4) ve Kolombiya (%4) gelmektedir. Avrupa Birliği ülkelerince ithal edilen kesme çiçekler sırası ile gül (%19), karanfil (%15), kasımpatı (10), orkide (%4) ve glayöl (%0.5)'dür. Ülkemizde süs bitkisi üretimi yapılan iller arasında 3900 da ile İzmir ilk sırada yer almaktadır. Bunu Ankara (2019 da), Antalya (1708 da) ve İstanbul (1482 da) izler. Kesme çiçek üretiminde İzmir (2777 da), Antalya (1477 da) ve Yalova (420 da) ilk üç sırada yer alır.

Bu konuyu yazdır

  Mantar Hastalık ve Zararlıları
Yazar: Mr.Muhendis - 02-16-2010, 10:10 AM - Forum: Bitki Koruma - Yorum (2)

Mantar yetiştiriciliğinde dikkat edilmesi gereken en önemli konulardan biriside hastalık ve zararlılarla mücadeledir. Bu mücadele diğer bitkilerden daha değişik boyutlar göstermektedir. Mantarcılıkta hastalık ve zararlılarla mücadele ancak sürekli hijyenik önlemlerin alınması ile mümkündür. İlaçlı mücadele en son başvurulacak yol olarak düşünülür.

1.Hijyenik Önlemler

1.1.Kompost yapımında Hijyen

Kompost hazırlandığı yerin beton olmasında yarar vardır. At gübresinin ara depolaması sadece beton zemin olmalıdır. At gübresi ve diğer materyallerin yığıldığı yer daha önceden temizlenmeli, tozlar alınmalı suyla yıkanmalı ve %2'lik Formalin veya %2'lik Gevisol ile dezenfekte edilmelidir. Parçalama aletleri ve makineleri daha önceden temizlenmelidir. Kaba materyallerin parçalanmasında veya gevşetilmesinde önemli ölçüde toz birikimi meydana gelir. Bu tozlar mantar sporlarının karşıtı olan mikroorganizmaları taşır. Tozların yetiştirme yerlerine girmemesine, fermente olan veya pastörize edilen yığının üzerine sonradan uçmamasına özen gösterilir.

Karışım 1. Fermantasyondan sonra mümkün olduğu kadar kısa sürede pastörize odasına alınmalıdır. Çünkü hazırlanan kompostta yaşayan nematot ve sinek larvalarının bütün işletmeyi sarma tehlikesi söz konusudur. Bu nedenle kompost hazırlama zemini yığın yapmadan önce dezenfekte edilmelidir. Aynı şekilde zemin, yığından sonra da temizlenmeli kalan artıklar derhal odadan kaldırılmalıdır. Kompostun taşınması sırasında yollara dökülen artıklar temizlenmeli ve dezenfekte edilmelidir.

Fermantasyonun ikinci safhası devam ederken zararlı mikroorganizmaların fermantasyon alanından uzaklaştırılmaları gerekir. Çünkü materyal kısa sürede zararlı organizmaların barınamayacağı bir sıcaklığa ulaşır. Daha sonraki devre zararlıların bulaşmaları için çok uygundur. Bu nedenle pastörize odasının havalandırma işlemi toz filtresinin süzülen hava ile yapılmalıdır. Filtre dışarıdan gelen zararlı sporları tutar. Sporlar sıcak ve nemli filtre üzerinde çimlenirler. Hava hareketiyle içeriye giren sporlar tüm komposta bulaşır. Eğer 2.fermantasyon eski bir tesiste yapılıyorsa, bu durumlarda pastörize odasının havası kendi içinde dolaştırılmalıdır.

İstenilen niteliklerde kompost eldesi en basit hijyenik tedbirlerin bile eksiksiz yerine getirilmesine getirilmesi ne bağlıdır. Bunun için pastörize odasının yıkanabilir nitelikte olması gerekir. Kompost pastörizasyona alınmadan önce, oda iyice yıkanmalı ve dezenfekte edilmelidir. Formaldehit veya benzeri preparatlar bu iş için yeterlidir. Dezenfekte işlemine alet ve makineler de dahildir. Kültür odalarının dezenfeksiyonu ve filitre ile havalandırılması en az pastörize odaları kadar önem taşımaktadır. Misel aşılama da aynı şekilde dikkat istemektedir. Misel şişeleri aşılama sırasında açılmalı ve temiz elle kompost içine dağıtılmalıdır. Aşılama yapan ve karıştırılan işçiler ayrı kişiler olmalıdır.

1.2. Gelişme Sırasında Hijyen

Gelişme odası 10-21 gün süre ile dikkatle korunmalıdır. Oda içindeki sıcaklık, diğer organizmaların gelişmeleri için çok uygundur. Bu nedenle az önce değinilen esas hijyenik önlemler gelişme odalarında da sürdürülmelidir. Odalar her boşaltmadan sonra ve doldurmadan önce iyice temizlenmelidir. Dezenfeksiyon %0.5 Formalin, %0.5 Gevisol veya diğer etkili bir preparatla yapılabilir.

Agaricus bisporus'ta 1. Gelişmeye alınan kompostun üzerine kağıt örtülmesi önemli bir işlemdir. Kağıtlara haftada 2-4 kez %0.5'lik formalin püskürtülmelidir. Bu devrede yapılacak havalandırmada, hava mutlaka filtreden geçirilerek odaya alınmalıdır. Havalandırma saatleri dışında filtre kapatılmalıdır.

Gelişme odasının kapısının önünde formalinli paspas bulundurulmalıdır. Bu sayede ayaklarla girilecek zararlılar öldürülür. Odanın doldurulup boşaltılması mümkün olduğu kadar kısa süre de yapılmalıdır. Temizlik bakım kontrol gibi günlük işlere önce yetiştirme odasından başlanmalıdır. Aksi halde dışarıdan hastalık ve zararlıların taşınması artar. Bir yerde herhangi bir şekilde küf mantarı oluştuğunda o kısım derhal yetiştirme ortamından uzaklaştırılmalıdır.

Yetiştiricilikte örtü toprağının serilmesi de hijyenik tedbirleri gerektirir. Örtü toprağı getirilmeden önce duvarlar ve yer iyice temizlenmeli, dezenfekte edilmelidir. Örtü toprağı getirilip hemen serilmelidir. Herhangi bir bulaşmaya karşı %2'lik formalin'le ilaçlanmalıdır. Örtü toprağı, serildikten sonra %2'lik formalinli su ile m2'ye 1-1.5 lt olacak şekilde nemlendirilir. 24 saat sonra havada biriken formalin buharı kuvvetli bir havalandırma ile ortamdan uzaklaştırılır. İçerde kalacak veya örtü toprağında bulunacak formalin mantar misellerinin daha sonraki gelişmelerini önler ve verim gücünü düşürür.

1.3. Hasat Sırasında Hijyen

Hasat sırasında hijyenik tedbirler biraz gevşetilebilir. Agaricus bisporus kültüründe zararlı bulaşması hasat sırasında ortaya çıkarsa bu durum ürün üzerine büyük ölçüde zarar vermez. Hasat sırasında oda temiz su ile yıkanır. Bu sırada kimyasal ilaçlama ürün azalması getirebildiği gibi mantarlar üzerinde kalacak ilaç kalıntıları yiyenlere de zarar verebilir. Bu aşamada sadece ürün dalgaları arasında %0.5'lik formalin püskürtülebilir.

Mantar yetiştiriciliğinde en önemli hijyenik tedbirlerden bir tanesi artık maddelerin uzaklaştırılmasıdır. Sap artıkları, hastalıklı mantarlar, hasat sırasında plastik bir torba içine konmalı yere hiçbir şekilde atılmamalı ve derhal işletmeden uzaklaştırılmalıdır.

Boş kasaların 12 saat 70-80°C'de buharla muamelesi en ucuz ve en eski yöntemdir. Başka çare kalmadığında %2'lik formaldehit veya klor ile ilaçlama yapılmalıdır. Yalnız kimyasal ilaçlamada boş kasalar işletmeden uzaklaştırılmalı ve zararlıların çevreye yayılması önlenmelidir.

2. Mantar hastalıkları

2.1.Paraziter Olmayan Hastalıklar

Kültür mantarının zararlıları ve hastalıkları yanında paraziter olmayan hastalıkların da gözlenmesi gerekmektedir. mantarın normal yaşam koşullarının değiştirilmesi fiziksel ve kimyasal etkiler, hastalık olarak karşımıza çıkar.

Yumaklaşma(yüzen mantarlar):

Mantar üretiminde bu şekildeki görünümde miseller örtü toprağının üzerine doğru gelişir. Pamuk ve yün görünümünde yayılır veya bazen hifler birbirinden ayrı gelişir. Yumaklaşmanın olduğu kısımda örtü toprağında primordium oluşumunu oldukça kısıtlanır ve oluşan primordiumlar sararır. Yumaklaşmanın nedeni kültür hatalarıdır. Yetiştirme anında, 20°C ve üzerinde yüksek sıcaklık havalandırma azlığı, örtü toprağının fazla ıslak olması kültür odasındaki fazla nem misellerde yumaklaşmaya neden olur. Bu durumlar dışında kompost kuru ise ve misel örtü toprağının nemli tabakasından dışarı doğru gelişmiş ise yine yumaklaşma meydana gelir. Uygun olmayan örtü toprağı karışımıda buna neden olabilir. Yumaklaşma aynı zamanda genetik bir olaydır. Eğer kompost yumaklaşma gösteren bir tohumluk misel ile aşılanırsa, misellerin çoğalması sırasında yumaklaşma meydana gelir. Bu nedenle tohumluk misel devamlı kontrol edilmeli ve bu kısımlar kullanılmamalıdır. Yumaklaşma sıcaklığın düşürülmesi ve havalandırmanın çoğaltılması ile önlenebilir. Kültür odasındaki fazla nem oranının düşürülmesi bu simptonu ortadan kaldırır. Yumaklaşmanın görüldüğü kısım yetiştirme yerinden alınıp uzaklaştırılmalıdır.

Uzun Sap Oluşumu:

Uzun sap oluşturan virüs yanında , bu durum kültür hatalarından da ileri gelebilir. Kültür odalarının yetersiz havalandırılması sonucu CO2 konsantrasyonunun artışı kolayca uzun sap oluşturur. Çünkü çok sık mantarların bir arada bulunmasından dolayı normal havalandırmaya rağmen sık mantarlar arasında biriken CO2 çekip alınamaz. Bunun için birinci ve ikinci hasat dalgasında uzun sap oluşumu daha fazla olur. Örtü toprağının gevşetilmesi ve kültür odasının optimal'in üzerinde havalandırılması uzun sap oluşumunu önleyici bir önlemdir. bir önlemdir. Yastıkların orta kısmında 0.2-0.3 m/s'lik bir hava hızı optimaldir. Buna göre hava hızı ayarlanmalıdır.

Pullanma ve Timsah Derisi görünümü:

Kuvvetli havalandırma yanında ortam neminin düşük seviyede bulunması şapkanın üst kısmının kurumasına ve üst derinin parçalanmasına neden olur. Bu durumun derinin pulcuklanmasına yol açar. Mantarın üzeri timsah derisi gibi görünüm kazanır. Formalin gibi gazların ve yakıt durumunun yüksek konsantrasyonu pullanmaya ve timsah derisi gibi görünüme yol açar. Çeşitler bu duruma değişik reaksiyonlar gösterir. Pullanma ve timsah derisi görünüm kültür hatalarının düzeltilmesi ile ortadan kalkar.

Şapka Deformasyonu:

Şapkanın çatlaması fazla büyümeden meydana gelir. Şapkanın üstderisinin üzerinde çıkıntılı bir görünüm oluşur ve lameller tersine çevrilerek başın üst kısmına doğru döner. Bu durum koruma ilaçlarının kullanımından; şapkanın yağ, katran veya tahta koruyucu gibi maddelerle bulaşmasından; motor gazlarının yüksek konsantrasyonunun oda içine dolmasından ve yetiştirme odalarında sürekli fazla sigara içilmesinden sonra ortaya çıkar. Kompost içindeki fazla besin maddesi de hastalığa yol açabilir.

2.2. Virüs Hastalıkları:

Belirtisi:

Virüsle bulaşmış olan yastıklar üzerinde hasada doğru yaklaştıkça çıplak sahalar ortaya çıkar. Buralardaki miseller örtü toprağında gelişemez ve şapka oluşamaz, yüzen miseller meydana gelir. Boş sahalar çevresinde sağlıklı mantarlar oluşur fakat bu mantarlar kısa sürede kalitesini yitirir. Virüs misel gelişmesini kuvvetli bir şekilde kısıtladığından hasat 2-3 günlük gecikmelerle yapılabilir. Şapkası erken açılmış mantarlar ve toprak içinde şapka oluşumu virüs bulaşması sonucunda sık görülen arazdır.

Virüs hastalığını simptonları mantar sap ve şapkasında değişiklik gösterir. Sap oldukça uzar, kolayca kırılır ve devrilir. Et yumuşar ve kahverengileşir. Diğer bir belirtide cüce mantar oluşumudur. Virüs hastalığının sık ortaya çıkan bir görünümü de şapkanın kahverengi yumuşak bir bakteri bulaşması ile 2. Bir enfeksiyona uğramasıdır. Deforme olmuş şapkalar örtü toprağı üzerinde aralıklı olarak bulunur ve dokununca devrilir.

Yayılması:

Mantar virüslerinin yayılması hastalıklı şapkalardan alınan sporlarla ve misellerle olur. Bir mantarın lamelleri içinde 40 milyondan fazla spor bulunur. Virüsle bulaşık şapkaların çok erken açılması sonucunda dağılan sporlar hastalığın yayılmasına yol açar. Yastıklar üzerine düşen virüslü sporlar çok çabuk çimlenir ve sağlıklı misellerle birleşir.

Enfeksiyon zamanı, ürünün çok azalması ile belirir. Enfeksiyon ne kadar önce olursa ürün azalması o kadar fazladır. Örtü toprağından sonraki devre daha az tehlikelidir. Yalnız bu devrede örtü toprağının karıştırılması, enfeksiyonu arttırıcı bir etmen olarak karşımıza çıkar.

Bulaşma kaynağı genellikle tahta kasalar, alet ve ekipmandır. Ayrıca eski materyal ve ambalajlama materyalleri ile de hastalık yayılır. Nematod, salyangoz ve misel yiyen sineklerde sağlam mantarlara enfeksiyon taşırlar ve hastalığı yayarlar.

Hastalığın önlenmesi ve mücadelesi:

Mantar yetiştiriciliğinde virüs hastalığı ile mücadelede kullanılacak hiçbir yöntem yoktur. Ancak hastalığın yayılmasını önleyici ve sağlıklı kültürleri koruyucu önlemler vardır. Burada, kullanılan aletlerin, kullanımdan önce ve sonra %2'lik formaldehitle ilaçlanması çok önemlidir. Diğer bir önlem de bütün tahta kısımların sodyum pentaklorfenolat ve %0.5-1 soda ile yıkanmasıdır. İlaçlanan kısımlar altı saat olduğu gibi bırakılmalı, bu süre sonunda bol su ile yıkanmalıdır. Ancak bu şekilde, tahta içerisinde gelişmiş olan miseller etkisiz hale getirilir ve daha sonra bulaşması engellenir. Buhar uygulaması da iyi bir tedbirdir. Buhar yönteminde boş kasaların 80 °C'de 3 saat tutulması gerekir.

Virüs arazı görülen mantarlar mutlaka işletmeden uzaklaştırılmalıdır. Sağlıklı mantarlara da virüs taşınabildiğinden hasat sırasında kullanılan kapların bakımı büyük önem taşır. Hastalık, kaplarla bir işletme içinde taşınabileceği gibi, işletmeler arasında da taşınabilir. Bilhassa tahta hasat kaplarda çok dikkatli davranmalıdır. Ürün taşınmadan önce ve sonra kaplar mutlaka steril hale getirilmelidir. En iyi tedbir hasat kaplarının bir kez için kullanılmasıdır.

2.3. Bakteriyel Hastalıklar

Bakteriler formlarına göre yuvarlak, çubuksu ve helezon gibi gruplara ayrılır. Kültür mantarında hastalık yapan bakteriler çubuk formundadır.

Bakteriler ortalama 1 mikron büyüklüğünde tek hücreli canlılardır. Hücre sümüksü materyalden ibaret bir zar ile çevrelidir. Ve bu zar çevre koşullarına karşı hücrenin korunmasını sağlar. Bakteri hücrelerinin karakteristik formu hücre duvarı ile temin edilir. Hücre içinde çekirdek ve depo maddeleri bulunur. Mantarcılıkta hastalık etmeni olarak bilinen bakteriler, plazma üzerinde kamçılarla hareket ederler.

Bazı bakteri türleri uygun olmayan koşullarda dayanıklı hücre meydana getirir. Bu kötü koşullarda neslini korur ve ortamın yeniden düzelmesiyle spordan tekrar bakteriler oluşur. Hastalık etmeni bakteriler parazit yaşama tarzına sahiptirler.

2.3.1. Leke hastalığı (Pseudomonas tolaasi):

Belirtisi:

Bu bakteri, genç ve tam gelişmiş şapkalar üzerinde küçük parlak sarı pas, geç dönemde çikolata renginde lekeler halinde görülür. Lekeler başlangıçta şapka üzerinde küçük ve ayrı ayrı dururlar. Fakat daha sonraki dönemde sarımsı kahverengi halini alırlar. Bakteri yüksek nem ve sıcaklık koşullarında çabuk yayılma gösterir. Bazen şapka üzerinde çizgiler halinde renk değişimine de rastlanabilirler. Genellikle bakteri enfeksiyonuna maruz kalan mantarlar biraz yağlı ve yapışkan bir görünümdedir.

Yayılması:

Hızlı bakteriyel gelişme için çok fazla neme ihtiyaç vardır. Bakteriyel lekeler bu nedenle yüksek sıcaklık ve nemin olduğu yaz aylarında ortaya çıkar. Yeterli havalandırmanın olmaması, mantarın üzerine doğrudan su verilmesi ve mantarın üzerinin uzun süre ıslak kalması bakteri için iyi bir gelişme ortamı sağlar. Genellikle enfeksiyon sıcaklığının 15-16 °C üzerinde olması ve durgun nemin bulunmasıyla ilerleme gösterir.

Mantar şapkalarında içsel bakteriler ile içi yapışkan sıvıyla dolu çukurların gelmesine küçük kurtçuklar olması neden olabilir. Kurtçukların açtığı çukurlara bakteriler doluşur. Bu çukurlarda sirke sinekleri yavruları da bulunmaktadır. Daha sonraki aşamada bu sinekler hastalığın yayılmasına yardımcı olabilir.

Önlenmesi ve Mücadelesi:

Yastıkların alt kısımları ve görülen zemindeki artıklar işletmeden uzaklaştırılmalıdır. Sulamadan sonra iyi bir havalandırmayla mantarların üst kısmının çabucak kuruması sağlanmalıdır. Eğer hastalık işletmede yayılmış durumdaysa, örtü toprağının yeni ve temiz bir yerde dezenfekte edilmesi önerilir. Hastalığın önlenmesinde, hastalıklı kısımlara 0.5'lik klor çözeltisi püskürtülmelidir.

2.3.2. Mumyalaşma Hastalığı (Pseudomonas sp.):

Belirtisi:

Mumyalaşma hastalığının belirtisi, virüs hastalığına çok benzemektedir. Bununla beraber bu iki hastalık arasındaki enfeksiyon farklılıkları teşhisi kolaylaştırır. Bu hastalığın ilk belirtisi yastığın belirli bir alanında flush öncesi gelişmenin geri kalmasıdır. Bu alandaki mantarlar daha yavaş büyür. Gövdenin dip kısmı daha kalın gelişir ve beyaz tüylü bir kenar oluşturur. Bunun yanında yassılaşmış ve hafifçe kıvrılmış bir gövde üzerinde şapka meydana gelir. Bu durum yoğun CO2 'în olduğu yetiştirme koşullarındaki mantarların durumu gibidir. Hastalıktan etkilenen mantarlar yastık yüzeyine kuvvetli bir şekilde bağlanırlar.

Yayılması:

Esas olarak hasta miseller, sağlıklı misellerle kaynaşarak birleşirler. Bu hız 24 saatte 20 cm düzeyindedir.

Önlenmesi ve Mücadelesi:

Hastalıklı kısmın sağlıklı kısımdan ayrılması iyi bir yöntemdir. Hastalıklı kısımdan sağlıklı kısma bulaşma olacağı dikkate alınarak bu kısma kireç serpilmelidir. Herhangi bir yolla gelen hastalıklı misellerin taşınmasını önlemek için hastalıklı kısmın içine % 0.2 'lik kireçli su dökülmelidir. En iyi yöntem hastalıklı kasa ve torbaların çıkartılarak ortamdan uzaklaştırılmasıdır.

2.3.3. Lamel Damla Hastalığı (Pseudomonas agarici):

Belirtisi:

Kapalı genç mantarlarda herhangi bir enfeksiyon görülmez. Açılmış şapkaların lamellerinde ilk olarak kahverengi lekeler görülür. Daha sonra lameller üzerinde oluşan damlalar kısa sürede birleşerek lamelleri zararlandırır ve yumuşamış bir şekle dönüştürür.

Yayılması:

Lameller üzerindeki sulu maddeler sağlıklı mantarlara bulaşır. Sinekler hastalığın taşınmasında büyük rol oynar.

Önlenmesi ve Mücadelesi:

Kültür odalarındaki nemin azaltılması, kısıtlı sulama, şapkaların açılmadan önceden toplanması tedbir olarak sayılabilir.

2.4. Fungal Hastalıklar

2.4.1. Islak Kabarcık:

Belirtisi:

Kültür mantarları üzerinde çok sık rastlanan ve büyük zararlara yol açan bir küftür. Bu küf meydana geldiği zaman yastıklar üzerinde sağlıklı bir tek mantarın gelişemediği durumlar vardır.

Hastalık, toplu iğne formundaki genç mantarlar enfekte olduğu zaman mantarlar anormal şekilde gelişirler. Hatta bunlar mantara bile benzemezler.

Normalden önce görülen birinci ürün dalgasında beyazımsı gri parçalar ve şekilsiz yığınlar bir yumruk büyüklüğü kadar gelişir. Böyle bir durumda örtü toprağı, ıslak kabarcık enfeksiyonuna uğramış demektir.

Enfeksiyon, mantarlar belli bir büyüklüğe ulaştıktan sonra olursa, kalın sap oluşumu dikkati çeker. Mantar gövdesinin tümü önce beyaz, daha sonra kahverengi misellerle kaplanır.

Yayılması:

Yetiştirici hastalanmış gövde ve diğer hastalıklı parçaları birkaç gün toplama kabında bırakırsa, hastalık çevreye kolaylıkla yayılır. Aşılamadan sonraki görülen enfeksiyon eller, aletler, sinek ve böcekler yoluyla yayılır. Özellikle hastalıklı mantarda su damlalarının etrafa sıçraması sağlıklı kültürler üzerine taşınmasında en belirgin yoldur.

Önlemler ve Mücadelesi:

Islak kabarcık hastalığının kontrolü oldukça zordur. Çünkü Mycogone miselleri örtü toprağı üzerinde olduğu kadar, içinde de gelişebilmektedir. Örtü toprağı iyi dezenfekte edilmişse, küf alt katlara hemen yayılamaz. Bu durum önlem almada bir ölçü olabilmektedir.

Yastıklar üzerindeki gövde parçalarını kaldırmak, hastalıklı materyali üretim yerinden uzaklaştırmak ve yok etmek gerekir. Yastıklar üzerinde sadece birkaç kabarcık etmenine rastlanıldığında, üzerlerine tuz dökülmeli ve bu kısım CuSO4 eriğine batırılmış bir kaşık yardımıyla alınmalıdır. Daha başka bir önlem olarak da hastalıklı alan üzerine formaldehit çok düşük dozlu bir eriyik püskürtülür, kireç tozu serpilir ve daha sonraki günlerde bu kısım tamamen kaldırılıp atılır.

2.4.3. Yeşil Zeytin Küfü (Chaetomium globosum):

Belirtisi:

Yeni sıcaklık uygulaması yapılan kompost içinde ve üzerinde beyaz tüy gibi parçacıklar halinde görülür. Birkaç gün sonra beyaz tüyler tamamen kaybolur ve koyu zeytin yeşili veya siyaha yakın spor kümeleri oluşur. Küf, siyaha çalan kompost kalıntıları üzerinde gelişir ve etrafa nemli küf kokusu saçar. Böyle bir kompost içinde mantar misel gelişimi çok az veya hiç olmaz. Kompost içindeki küfün yoğunluğu çok fazla değilse bazen birkaç hafta sonra gelişen mantar miselleri tarafından üzeri örtülebilir.

Yeşil zeytin küfünün meydana çıkması için elverişli ortam, sıcaklık ve uygulamasından sonra kompost içinde amonyağın kalması veya amonyak oluşmasıdır. Yüksek sıcaklıkta (60 - 62 °C) uzun süre patörizasyon zayıf havalandırma yanında birinci fermantasyon sonunda fazla miktarda azotun kalması ve ikinci fermantasyonun çok kısa yapılması, kompost içinde yüksek oranda amonyağın birikmesine neden olmaktadır. Bazen protein bileşiklerinin başarısız bir şekilde amonyağa dönüşmesi bile bu küfün gelişmesi için uygun bir ortam yaratabilir.

Yayılması:

Hastalık yetiştirme odasındaki hava akımı sonucu sporların dağılmasıyla olur. İyi olmayan hijyenik önlemler hastalığın taşınmasına yol açar.

Önlenmesi ve Mücadelesi:

Fermantasyonun birinci safhasının iyi yapılmasıyla son aktarma esnasında komposta yeniden yüksek dozda azot verilmemesi, ikinci fermantasyon sırasında fazla taze hava verilmesi ve optimal sıcaklığın muhafaza edilmesi gerekir. Bulaşma misel aşılamadan önce çıktığından komposttaki fazla amonyak uzaklaştırılmalıdır. Eğer aşılamadan sonra küf tespit edilirse yetiştirme odası çok kuvvetli havalandırılmalıdır.

Yeşil zeytin küfünün varlığı üzerinde kuşku duyulursa aşılamadan sonra kültüre süperfosfat çözeltisi atılması tavsiye edilir.

2.4.4. Beyaz Alçı Hastalığı (Scopuleariopsis fimicola)

Belirtisi:

Örtü toprağı katlarının en üst kısmında veya kasaların tahtaları arasındaki yarıklarda, kompostun dış kısmında sık sık görülür. Hastalığın en önemli belirtisi belli bir süre beyaz ve tüylü olarak gelişim göstermesi ve daha sonra merkezi beyaz bir toz halini almasıdır. Bu durum örtü toprağı üzerine kireç serpilmiş hissini uyandırır. Geç aşamada bu noktalar önce pembe daha sonra ise kahverengimsi bir renk almaktadır. Çok yaşlı noktalar bazen sarı küfle karıştırılır. Hastalığın meydana geldiği kısmın altındaki kompost içinde de beyaz alçı hastalığı misellerinin sık olarak geliştiği görülür. Bu alanlarda mantar misellerin gelişmesi kısıtlanır veya tamamen durur. Enfeksiyona uğrayan kompost siyahlaşır ve çürük kokusu duyulur.

Yayılması:

Hastalık kompost ile işletmeye yayılır. Eski ve kötü depolanmış gübre bu hastalığın çıkmasına neden olur. Özellikle kompost hazırlamada karışımın fazla ıslak olması, oksijen yetersizliği ve ısınma azlığı, kompostun iyi gelişmemesi, pH'ın yüksek kalması sonucunu getirir. Bunun yanında eski ve yıpranmış kasaların kullanılması, hasat veya diğer çalışan kişilerin hijyenik tedbirlere uymaması hastalığın yayılmasında büyük etkendir.

Önlenmesi ve Mücadelesi:

Fermantasyon dikkatli bir şekilde yapılmalıdır. Karışımın içine konacak alçı miktarı iyi saptanmalı ve yığının ısınmasından önce ve sonra çok fazla ıslaklık bulunmamalıdır. Birinci ve ikinci fermantasyonda kompostun yeterli havalanma koşulları sağlanmalıdır. Pastörizasyonda ve yetiştirme odalarında kullanılan kasaların enfeksiyon kaynağı olmaması için gerekli temizlik yapılmalıdır.

2.4.5. Kahverengi alçı Hastalığı(Papulaspora byssina)

Belirtisi:

Mantar işletmelerinde oldukça sık görülür fakat beyaz alçı hastalığından daha az öneme sahiptir. Kompostun ve daha sonra örtü toprağının üzerinde beyaz lekeler oluşur. Bu lekelerin orta kısmından misellerin koyulaştığı ve kahverengine dönüştüğü görülür. Bulaşık kısımda ürün azalması olur.

Yayılması:

Yayılması beyaz alçı hastalığındaki gibidir. Hijyenik tedbirlere uyulmaması hastallığın yayılmasına neden olur.

Önlenmesi ve mücadelesi:

Beyaz alçı hastalığında alınması önerilen tüm önlemler bu hastalık için de geçerlidir.

2.4.6. Yeşil küf( Trichderma sp.):

Belirtisi:

Mantar yetiştiricilinde eski işletmelerde daha çok görülen bir hastalıktır. Temiz olmayan kasaların kullanılması, kesilen mantar sap artıklarının olduğu gibi bırakılması sonucu örtü toprağı üzerinde ve mantarlar arasında beyaz pamuksu miselleri ile dikkati çeker. Kompost üzerinde mantar misellerinin gelişmeye başlamasından 48 saat sonra görülürler. Yeşil küf miselleri daha hızlı geliştiğinden mantar misellerinin gelişmesi durur. Kompost üzerine tohumluk misel serpildiğinde bu durum ortaya çıkmaz.

Yayılması:

Yeşil küf sporları hava hareketi ile yayılır. Ayrıca örtü toprağı üzerine bırakılan mantar artıkları önemli enfeksiyon kaynağıdır. Yüksek hava nemi, kompost üzerinin ıslak olması, havalandırma azlığı yeşil küf oluşumunu hızlandırır.

Önlenmesi ve Mücadelesi:

Hastalıklı mantarlar, hasat artıkları temizlenmelidir. Kuvvetli havalandırma yapmak, nem miktarını azaltmak ve kompost üzerinin ıslak bırakılmamasına dikkat edilmelidir. Ön gelişme devresinde kompost yüzeyi kağıtla örtülmeli ve formalin çözeltisi ile mücadele yapılmalıdır. Kompostun aşılanması sırasında yeşil küf ile bulaşmış tohumluk kullanmaktan kaçınılmalıdır.

Aşılama sırasında kompost sıcaklığının 24ºC'yi geçmemesine dikkat edilmelidir.Sıcaklık artışı kompostdaki tüm organizmaların aktivitesini arttırırken kültür mantarının gelişmesini kısıtlamaktadır. Ön gelişme odasında kompostun konulmasından sonra %0.5'lik formalinle dezenfeksiyon yapılmalı ve 24 saat sona havalandırma yapılarak formalin buharı dişari atılmalıdır. Bu yolla yapılacak mücadele yeşil küf gelişimini büyük ölçüde engellemektedir.

2.4.7. Sarı küf (Chrysosparium spp.)

Belirtisi:

Kompost ile örtü toprağı arasındaki sınır üzerinde kahverengi sarı benekler halinde görülür. Bu benekler 1-2 cm büyüklüğüne erişebilir. Bazen beneklerin bir araya gelmesinden birleşik formda sarı yığınlar da oluşabilir. Mantarların hasadını takip eden birinci veya ikinci haftadan itibaren, çok sayıda ölü mantar oluşur ve birden bire azalır. bu durum sarı küfün yaptığı en önemli zarar şeklidir. Sarı küfün yaşam dönemi hakkında bilgiler azdır. Bilinen, kompostun pastörizasyon sırasında yeterli sıcaklık düzeyine ulaşmaması ve yeterli süre bu sıcaklıkta kalmamasıdır.

Yayılması:

Yetiştirme odalarında tahta aksam üzerinde gelişerek, havalandırma sırasında sporların dağılmasıyla yayılır. Sarı küf , genellikle 2. Ürün dalgasında görünmesine rağmen 1.ve2. ürün dalgası sonunda da görülebilir. Küf ağır kompostta samanı fazla olan hafif komposta göre daha hızlı gelişir. Aynı şekilde ıslak kompost üzerindeki gelişimi kuru komposta göre daha hızlıdır.

Önlenmesi ve mücadelesi:

Kompost yapımında çok dikkatli olunmalı ve birinci fermantasyonda iyi bir kızışmanın sağlanması için karışım içine şeker pancarı artığı, malt artığı veya soya fasulyesi unu ilave edilmelidir.

İkinci fermantasyon sırasında kompost sıcaklığının 56-58ºc'de en az 12 saat süre ile kalması sağlanmalıdır. Yetiştirme periyodu sonundan odalara buhar verilerek 70ºc2de 12 saat tutulmalı ve üretim kasaları %2'lik Sodyum pentaklorfenalt çözeltisi ile muamele edilir.

2.4.8. Örümcek Ağı küfü(Dactylium dendroides)

Belirtisi:

Genellikle kesilmiş ve yastıklar üzerinde bırakılmış mantar parçaları ile ölü mantar gövdelerinden kaynaklanan bir hstalıktır. Örtü toprağı ve mantarlar üzerinde beyaz ağ meydana gelir. Enfeksiyona uğramış mantarlar sarımsı kahverengine döner, bükülür ve düşerler. Esas gelişme devresinde hızlı bir yayılım göstererek örtü toprağını ve mantarların üzerini örterler. Gelişen tüy halindeki miseller daha çok kırmızımsı mor renktedir.

Yayılması:

Küf sporlarının üretim yerlerinde, örtü toprağı içinde meydana geldiği tahmin edilmektedir. Yüksek nem hastalığının yayılmasını kolaylaştırmaktadır.

Önlenmesi ve Mücadelesi:

Örtü toprağının formaldehit veya buhar ile dikkatli bir şekilde dezenfekte edilmesi gerekir. Eğer üretim devresinde görülürse bu noktaların üzerine tuz dökülmesi veya formaldehit solusyonu ile iyice doyurulması oldukça iyi sonuç verir. Formaldehitin etkisini arttırmak amacıyla solusyonun verilmesinden sonra lekeler üzerine toz kireç serpilmelidir.

Örtü toprağının serilmesinden sonraki aşamada hasat aralıklarında her 100m2'ye 150g benomyl atılması da tavsiye edilir. Her hasattan sonra yarı ölü mantarlar veya kesilen mantar artıkları mutlaka uzaklaştırılmalıdır.

2.4.9. Yalancı Domalan(Diehliomyces microspora):

Belirtisi:

Bu küf kompostun derinliklerinde gelişme gösterir. Daha sonraları örtü toprağı içine ve üzerine yerleşir. Miselleri sarımsı beyaz renkte kalın ipliksi formdadır. Yalancı domalan misellerinin geliştiği yerde mantar miselleri gelişemez.genç yalancı domalan örtü torağı içinde ve üzerinde geliştiği zaman kusurlu veya ölü meydana gelmiş küçük mantarlara benzetilmektedir. Misellerin yoğun olarak bir araya gelmesinden oluşan genç domalanlar sarımsı beyaz renktedir.

Yayılması:

Genellikle örtü toprağı ile bazen de taze at gübresi gibi ham materyallerde işletmeye gelir. Kültür odasında sporların yayılması hava hareketi ile olur. hijyenik tedbirlerin aksamasıyla ortaya çıkar.

Önlenmesi ve Mücadelesi:

Örtü toprağı serildikten sonra aşırı sulama yapmamalı ve oda içinde yüksek nem oluşmadına engel olmalıdır. Tersi durumlar kahverengi küfün gelişmesine uygun etki yapar. Fungisitlerle mücadelesi yoktur.

2.5.Şapkalı Mantarlar

2.5.1.Mürekkep mantarı (Coprinus spp.)

Birinci fermantasyon sırasında yığın üzerinde, ön gelişme devresinde kompost üzerinde veya yeni topraklanmış yastıklar üzerinde görülen şapkalı bir mantardır. İnce uzun çan şeklindedir. Önce krem renginde daha sonra mavimsi siyah ve pullu bir görünüm alır. Bu mantar bazen yastıklar üzerinde salkımlar halinde gelişir. Kompostun derinliklerine kadar uzanan dayanıklı saplara sahiptir. Şapkalar görünmelerinden birkaç gün sonra çürür ve siyahımsı renkte yapışkan bir yığın oluşturur. Pastörizasyonda optimum sıcaklıklarda tutulamayan kompostta mürekkep mantarına rastlamak mümkündür.

2.5.2.Çanak mantarı,kulak mantarı(peziza spp.):

Birinci ve ikinci fermantasyonu iyi bir şekilde yapılmış olan kompostun kullanılması ile üretim anında, kültür mantarı ile beraber gelişen çanak şeklinde kısmen kulağa benzeyen bir yapıda meydana gelir. Önlenmesi için 1.ve2. fermantasyonun iyi bir şekilde yapılması gerekir.

3.Mantar Zararlıları

3.1.Nematotlar

Parazit nematotları:

Mantar yetiştiriciliğinde doğrudan doğruya zarar yapan nematotlardır. Mantarın parzit durumunda yaşarlar ve miselleri yiyerek beslenirler.

Bu yolla zarar gören misellerin görünümü bakteri ve küf mantarının verdiği zararın görünümüne benzer.

Yayılması:

Gübre örtü toprağına veya samanla dışarıdan iletmeye taşınır. İşletme içinde ise elle elbiseyle ve çalışma aletleri ile yayılabilir. Ayrıca sinekler de nematotlarıda taşıyabilir. İşletmedeki tahta ve beton çatlakları nematotlar için uygun birer konaklama yeridir.

Önlenmesi ve mücadelesi:

Metil bromit veya D.D.V.P. ile dezenfekte edilmeli ayrıca hijyenik önlemlere uyulmalıdır. ikinci fermantasyonda kompost içerisinde nematotların olduğu düşünülerek optimum sıcaklık koşullarına uyulması gerekir.

3.2.Sinekler

Kanatsız böcekler:

Larvaları mantar misellerini yiyerek beslenirler. Sapı delerek şapkaya ulaşırlar zarar gören şapka siyah bir renk alır. Bu sinekler larva gelişme döneminde zarar verirler. Kuvvetli populasyon zararın etkisini arttırır.

Önlenmesi ve mücadelesi:

İkinci fermantasyon sırasında 3-4 saat süre ile 57-60ºC düzeyinde uygulanması ile öldürülürler kuvvetli bulaşmada kültür odası boşaltılmalı ve iyi bir dezenfekte yapılmalıdır.

Bu konuyu yazdır

  Mantarın Değerlendirilmesi
Yazar: Mr.Muhendis - 02-16-2010, 10:07 AM - Forum: Bahçe Bitkileri - Yorum Yok

1. Taze Tüketim

Mantar daha çok taze tüketilen bir sebze türüdür. Dünyada üretilen yemeklik mantarların %40-50'si taze olarak tüketilir. Geri kalanı ise konserve, dondurulmuş veya kurutulmuş olarak pazarlanır. Hasat edilen mantar 1-7 gün süreyle rahatlıkla saklanır. İyi bir işletme satışa verdiği ambalajları, satılmamışsa 4-5 gün sonra geri çekmeli ve firmasının itibarını korumalıdır. Bu toplanan mantarlar işletmede kurutmalık mantar olarak değerlendirilmelidir. Taze mantar satışının ve tüketiminin gerçekleştirilmesi, mantarın saklanma koşullarına bağlıdır. Mantar çok çabuk bozulan bir yapıya sahiptir. Hasattan sonrada mantarın bünyesinde bulunan enzimatik parçalanma olayları hızla devam eder. Ayrıca mantar üzerinde bazı küf mantarları ve bakteriler de oluşabilir. Eğer mantarlar ıslak olarak paketlenmiş ve depolanmış ise bakteriyel leke hastalığı meydana gelir ve şapka lekeli bir görünüm kazanarak kalitesini büyük ölçüde yitirir. Bunun için yıkanan mantarların hemen kurutulması ve soğukta muhafaza edilmesi gerekir. Böylece hem mantarın bünyesindeki enzimatik faaliyetleri en az düzeye indirilir.

Hasattan sonra ürünün hemen ön soğutmaya alınması çok önemlidir. Hasadı izleyen 6-12 saat normal oda sıcaklığında kalıp sonra 0ºC'desoğutmaya alınan mantarlarda dyanma ve saklama süresi yarı yarıya kısalmış olur. Yapılan araştırmalar 21ºC'de bulunan mantarların 0ºC'de bulunanlara göre 9.5 kez daha fazla solunum yaptığını göstermiştir. Bu bakımdan mantarların hasadı izleyen 0.5-1 saat içinde ön soğutmaya alınması önerilir. Mantarın en iyi saklama sıcaklığı 2-5ºC'dir. Kısa süreli saklamada mantar, ağırlığının %5-10 kadarını kaybeder.

Uzun süreli saklamada derin dondurma yapılır. Paketlenmiş mantarlar çok az bir zaman aralığında -30 veya -40 ºC'ye kadar soğutulur ve bu şekilde uzun süre muhafaza edilir. Su kaybı az olduğundan ağırlık kaybı da çok az olur. Işınlanma ile mantarın saklama süresi oldukça uzatılabilmekte ve ayrıca uzun süre mantarın rengi beyaz kalmaktadır. Tat üzerine ve insan sağlığı üzerine ışınlanmanı herhangi bir zararı olmadığı söylenmektedir. Hasattan hemen sonra ışınlama işleminin yapılması geç yapılmasına göre daha iyi sonuç vermektedir.

2. Kurutma

Ürünün bol olduğu ve pazarda satışların azaldığı dönemde işletmede satılamayan fazla mantarlar veya satışa verilip 4-5 gün sonra geri alınan mantarlar kurutma dolaplarında 60-70ºC de 2-3 saatte kurutulurlar. Kurutmaya işlenecek mantarlar, 3x3 mm boyutlarında küp şeklinde veya 1-2 mm kalınlığında dilimler halinde kesilerek hazırlanırlar. Küp şeklinde kesilip kurutulanlar çorbalar veya yemeklik konserveler içine katılırlar. 1-2 mm'lik dilimler halinde kesilenler değirmenden geçirilerek mantar unu elde edilir. Mantar unu, boya ve ilaç sanayiinde veya mantar çorbası yapımında kullanılır.

3. Konserve

Mantarlın bol ve elde kalan kısmı konserveye işlenerek değerlendirilir. Mantarlar ayrı olarak konserveye işlendiği gibi, diğer sebzelerle karıştırılarak da kullanılabilir. Her iki durumda da konserve yapılacak mantarlar önce temizlenir ve yıkanır. Sonra sırasıyla boylama, kaynatma, kutulama. sterilizasyon işlemlerine tabi tutulur ve etiketlenerek piyasaya sürülür.

Temizlemede sap düzgün kesilir. Bütün olmayan mantarlar ve şapkası açılmış olanlar ayıklanır. Daha sonra yıkanarak, üstündeki örtü toprağı kalıntıları giderilir. Yıkama için özel makineler geliştirilmiştir tir. Hatta birçok ülkede özel hatlar imal edilmektedir. Temizlenen mantarlar bir tanker içine konduktan sonra yıkanıp boylanırlar. Yıkama paslanmaz çelik kazanlarda yapılmalıdır. Yıkama suyuna kararma ve sararmayı önlemek için 100 lt soğuk suya 100g dozunda limon tuzu ilave edilir. Yıkanan ve boylanan mantarlar yine paslanmaz çelik kaynatma kazanında haşlanırlar. Kaynatma suyunun 100lt 300g tuz ve 50-100g limon tuzu ilave edilir. Bu kaynatma suyunu her seferinde 30g tuz ve 5-10 g limon tuzu ilave edilerek birkaç defa kullanmak mümkündür. Haşlanan mantarların suyu süzülür. 125-250-500-1000g'lık kavanoz veya teneke kutulara doldurulur, içinde %1 oranında tuz bulunan su ilave edilir. Kavanoz ve kutuların ağzı kapatılır. Otoklavda 115-125ºC'de 10-15 dakika sterilize edilir. Otoklav yoksa bu işlem açıkta bir kazanda 100ºC kaynar sıcak içinde de yapılabilir. 125-250g'lık kutular kaynar su içine konur ve 80 dakika kaynatılır. 500-1000g'lık kutular için süre 120 dakikadır. Sterilizasyon bitiminde kutular soğutulur ve etiketlenir. Konservesi yapılan mantarlarda önemli bir nokta, iyi sterilize edilmeyen kutularında öldürülemeyen bazı çürükçül bakterilerin kalmasıdır. Bunlar içinde Clostridium botulinum bakterisi sporla çoğalır ve doğal halde her yerde bulunur. Oksijen olmayan koşullarda bu bakteri iki toksik madde oluşturur. Bu konserveleri yiyen insanlarda kısa sürede zehirlenme olayı görülür. Zehirlenmenin ön belirtisi, adale seğirmesi ve kramplardır. Daha sonra karın ile göğüs arasındaki diyafram etkilenir, kalp damarlarının çalışmasını önler ve ani ölümler ortaya çıkar. Geçtiğimiz yıllarda da ülkemizde de, kırsal alanda ailelerin kendi yaptıkları bazı sebze konservelerinin tüketilmesinde zehirlenme olayları meydana gelmiş ve bunlardan bir kısmı ölümle sonuçlanmıştır. Bu bakterilerin varlığı ilk önce A.B.D 'de tespit edilmiştir. Sterilizasyonun iyi ve yeter sürede yapılması bu bakterinin ölmesini temin eder.

Bu konuyu yazdır