Hoşgeldin, Ziyaretçi
Sitemizden yararlanabilmek için kayıt olmalısınız.

Kullanıcı Adı
  

Şifreniz
  





Forumda Ara

(Gelişmiş Arama)

Forum İstatistikleri
» Toplam Üyeler 56.782
» Son Üye Eren225
» Toplam Konular 12.172
» Toplam Yorumlar 30.186

Detaylı İstatistikler

Kimler Çevrimiçi
Şu anda 2397 aktif kullanıcı var.
» (0 Üye - 2392 Ziyaretçi)
Applebot, Bing, Facebook, Google, Yandex

Son Yazılanlar
Ereğli Ziraat Fakültesi B...
Forum: Konya Necmettin Erbakan Üniversitesi
Son Yorum: Mr.Muhendis
08-03-2026, 02:09 PM
» Yorum 0
» Okunma 57.327
Ereğli Ziraat Fakültesi T...
Forum: Konya Necmettin Erbakan Üniversitesi
Son Yorum: Mr.Muhendis
08-03-2026, 02:08 PM
» Yorum 0
» Okunma 7.858
Ereğli Ziraat Fakültesi T...
Forum: Konya Necmettin Erbakan Üniversitesi
Son Yorum: Mr.Muhendis
08-03-2026, 02:05 PM
» Yorum 0
» Okunma 464
Konya Necmettin Erbakan Ü...
Forum: Konya Necmettin Erbakan Üniversitesi
Son Yorum: Mr.Muhendis
08-03-2026, 02:03 PM
» Yorum 0
» Okunma 5.036
Konya Gıda ve Tarım Ünive...
Forum: Dijital Tarım Teknolojileri
Son Yorum: Mr.Muhendis
08-03-2026, 07:43 AM
» Yorum 0
» Okunma 59.566
Kastamonu Üniversitesi De...
Forum: Dijital Tarım Teknolojileri
Son Yorum: Mr.Muhendis
08-03-2026, 07:42 AM
» Yorum 0
» Okunma 10.409
Kütahya Dumlupınar Üniver...
Forum: Dijital Tarım Teknolojileri
Son Yorum: Mr.Muhendis
08-03-2026, 07:42 AM
» Yorum 0
» Okunma 7.936
Kırıkkale Üniversitesi De...
Forum: Dijital Tarım Teknolojileri
Son Yorum: Mr.Muhendis
08-03-2026, 07:41 AM
» Yorum 0
» Okunma 7.337
Pamukkale Üniversitesi Ça...
Forum: Dijital Tarım Teknolojileri
Son Yorum: Mr.Muhendis
08-03-2026, 07:40 AM
» Yorum 0
» Okunma 6.579
Burdur Mehmet Akif Ersoy ...
Forum: Dijital Tarım Teknolojileri
Son Yorum: Mr.Muhendis
08-03-2026, 07:39 AM
» Yorum 0
» Okunma 10.568

 
  Mikroorganizmalarda Kapsül Flagella ve Aksial Flament
Yazar: Mr.Muhendis - 02-26-2010, 05:20 PM - Forum: Toprak Bilimi ve Bitki Besleme - Yorum Yok

KAPSÜL ve SLİME (Glikokaliks, Mukoz, Sıvaşıcı tabaka)

Bazı bakteri hücrelerinin etrafı "Glikokaliks" ismi verilen vizkoz (peltemsi) bir madde ile çevrilmiştir. Bu yapılar polisakkaritten veya proteinden oluşabilir. Kapsül ve sıvaşıcı tabaka genelde polisakkarit tabaka için kullanılır. Kapsül ve sıvaşıcı tabakanın her ikisine birden glikokaliks denir. Eğer glikokaliks; sert bir tabaka halinde ise ve çini mürekkebi gibi partikülleri bu yapı içine almıyorsa buna kapsül denir. Bu tabaka hücre duvarı dışında oldukça iyi organize olmuş ve yıkama ile hücre yüzeyinden kolayca uzaklaştırılmaz. Eğer hücre yüzeyinden kolayca uzaklaştırılıyorsa ve düzgün bir organizasyon göstermiyorsa bu yapıya da sıvaşıcı tabaka denir.

Kapsül 0.2-10µm kalınlığında olup ışık mikroskobu ile görünür. Kapsül maddesinin büyük bir kısmı sudur. Katı madde miktarı % 2 kadardır. Katı madde genellikle kompleks polisakkarit yapısındadır. Kapsül birkaç bakteri türünde polipeptidlerden yapılmıştır. Bazı bakteri kapsüllerinin dış kısmında hücreye gevşekçe bağlanmış, amorf, kollodial bir tabaka bulunur. Buna "mukoz tabaka" denir. Mukoz teşkil eden bakteriler katı besiyerinde ürediğinde mukoz bakterinin etrafında bir kılıf gibi kalır ve bakteri kolonisine mukoid (sümüksü) bir görünüş verir. Bu madde suda eriyebilir ve hücreden kolayca ayrılır. Bakteri sıvı besiyerinde ürediğinde mukoz besiyerine dağılır. Kapsülün % 98’i su olması nedeniyle bakterinin selektif permeabilitesi etkilenmez. Kapsülün kaybolması bakteri hücresinin canlılığına veya üremesine etki etmez.

Kapsül ve mukoz tabaka kolay boyanmadığından basit boyama metotlarıyla görülemezler. Ancak, özel boyama metotlarıyla bakterinin etrafında geniş bir tabaka şeklinde görülürler. Kapsül ve Kaygan tabakanın görevleri şunlardır:

1) Bazı patojenik bakterilerin konak hücrelere tutunmasında önemli rol oynar.

2) Fagositoza karşı bakteri hücresini korur.

3) Bakteriyofajın tutunmasını önler.

4) Yüksek oranda su içerdiğinden kurumaya karşı hücreyi önler.

5) Yedek besin maddeleri depolar.

6) Deterjan gibi maddelerden hücreyi korur.

7) Hücrenin katı yüzeylere tutunmasını sağlar.

8) Bakterilerin virulansını artırır.

Kamçı (Kirpik, Flagellum)

Kamçılar, sitoplazmadan kaynağını alarak hücre dışına uzanan iplik şeklinde uzantılar olup, bakterilerin hareket organelidir. Bunlara kirpik veya flagellum (çoğulu flagella) da denilmektedir. Bakterilerde kamçı ile yapılan harekete "aktif hareket" ismi verilir. Bundan başka, hücrede olduğu yerde bir titreme hareketi vardır ki, buna "Brownian hareket" denir. Bir de düz olmayan yüzeyde sıvının bir tarafa akması sonucu içindekilerin pasif hareket etmesi durumu vardır. Bunları gerçek hareket olan aktif hareketle karıştırmamak gerekir. Suda yaşayan bazı bakterilerde ise gaz vezikülleri vardır. Bunların içinde ise gaz bulunur. Hücre böylece su yüzeyinde kalabilir.

Bir bakterinin kamçılı olup olmadığı; karanlık saha ve elektron mikroskoplarında veya özel boyama metotlarıyla boyanmış preparasyonların normal ışık mikroskobunda incelenmesiyle gösterilebilir. Ayrıca, bakterilerin hareketi, lam-lamel arası veya asılı damla preparasyonları ile ve % 0.3-0.5 ağar katılmış yarı katı besiyerlerine yapılan batırma kültürde yayılarak üremesiyle anlaşılır.

Kamçılar, 3-20 µm uzunluğunda ince, dalgalı iplikçiklerdir. Kimyasal yapısı "flagellin" denilen proteindir. Elektron mikroskopta spiral şeklinde görülürler. Kamçı; flament, çengel ve bazal cisimden oluşmuştur. Flament; hücrenin dışındaki kısım olup hücre yüzeyindeki çengele bağlanmıştır. Her flament flagellinden yapılmış 3-6 liften meydana gelmiştir. Çengel bazal cisme bağlıdır. Bazal cisim kamçının en kompleks kısmıdır. Elektron mikroskop resimlerinde hücre duvarına gömülü olarak, sitoplazmik zardan veya sitoplazmadan kaynağım almış olarak görülür. Bazal cisim Gram negatif bakterilerde iki çift, Gram pozitif bakterilerde bir çift halkadan oluşmuştur.

Bakterilerde hareket, çengelin bazal cisimden aldığı hareketi flamente aktarmasıyla olur. Flament de çark gibi bir dönme hareketi yaparak bakteriyi öne doğru ilerletir. Enerji ATP ile sağlanmaktadır. Ancak, kimyasal ve mekanik sistemler vasıtasıyla gerçekleşen bu hareketin mekanizması henüz tam olarak anlaşılamamıştır. Bazı bakteriler sulu ortamda saniyede 100 mm hızla yer değiştirebilirler. Yani, 2 mm uzunluğunda bir bakteri dakikada kendi boyunun 3000 misli bir mesafeyi kateder. Halbuki en süratli koşan hayvanlardan biri olan çita bile, dakikada vücut uzunluğunun sadece 1500 misli kadar yol alabilir. Kamçılar, bakterilerde bulundukları yerlere göre aşağıdaki şekilde isimlendirilirler.

a) Atrik (Atrichia): Kamçısı bulunmayan bakteriler.

b) Monotrik (Monotrichia): Tek kamçılı bakteriler.

c) Amfıtrik (Amphitrichia): Her iki ucunda birer kamçı bulunan bakteriler

d) Lofotrik (Lophotrichia): Bir ucunda püskül gibi kamçı bulunan bakteriler

e) Peritrik (Peritrichia): Bütün yüzeyi püskül şeklinde kamçı ile kaplı bakteriler.

Aksiyel Flament

Sarmal bakterilerde hareket, kamçı yerine aksiyel flament (eksen ipliği) vasıtasıyla yapılır. Bu flamentler vücudun bir ucundan diğer ucuna kesintili olarak uzanmıştır. Bakteri vücudu da bu flament etrafında spiral şeklinde sarılmıştır. Hareket, bakterinin bu flamentin etrafında dönmesi ile meydana gelir. Aksiyel flament sayısı, bakteri türlerine göre 2-8 arasında değişir.

Özet

Mikroorganizmalarda hareket genellikle flagella ile ilişkilidir. Prokaryotlarda flagellum çeşitli proteinlerden yapılan kompleks bir yapıdır. Flagellumun bir ucu serbest diğer ucu ise membran ve hücre duvarı içine gömülü vaziyettedir. Flagellum filamenti tek çeşit proteinden yapılmıştır. Flagellum proton motiv güç ile rotasyon hareketi yapar. Proton motiv güç flagellar motoru harekete geçirir.

Bu konuyu yazdır

  Mikroorganizmaların Hücre Duvarı
Yazar: Mr.Muhendis - 02-26-2010, 05:20 PM - Forum: Toprak Bilimi ve Bitki Besleme - Yorum Yok

Bakterilerin büyük çoğunluğunda hücre duvarı mevcuttur. Hücre duvan, türe ve kültürel şartlara bağlı olarak hücre kuru ağırlığının % 10 ile 40'ını teşkil eder. Ancak, Eubacteria grubunun Mycoplasma alt grubu ile, Archaeobacteria grubunun Thermoplasma alt grubu içine giren bakteriler hücre duvarına sahip değildirler. Bu bakterilerde hücrenin dış kısmında sadece sitoplazmik zar vardır. Eubacteria ve Archaeobacteria grubu bakterilerin hücre duvarları yapı ve kimyasal kompozisyon bakımından oldukça farklıdır. Eubacteria grubunda hücre duvan "peptidoglikan" (murein=mukopeptit) ihtiva etmesine karşılık, Archaeobacteria grubunda protein, glukoprotein ve kompleks polisakkaritler vardır.

Hücre duvan yapısı, Gram negatif ve Gram pozitif bakteriler arasında da önemli farklılıklara sahiptir. Gram negatif bakterilerin hücre duvan Gram pozitiflere göre daha koplekstir. Önemli bir fark olarak, Gram negatif bakterilerin hücre duvarında, poptidoglikan tabakasını kuşatan "dış membran" tabakası mevcuttur. Gram pozitiflerde bu tabaka bulunmaz. Dış membran, hücreye madde giriş çıkışım kontrol eder. Gram pozitif bakterilerde hücre duvan büyük oranda peptidoglikan meydana gelmiştir. Peptidoglikan hücre duvan kuru ağırlığının % 50 veya daha fazlasını teşkil eder. Bu oran Gram negatif bakterilerde % 5-10 kadardır. Gram pozitif bakterilerin hücre duvan diğerlerine göre daha kalın ve ozmotik basınca karşı direnci daha fazladır Gram pozitif bakterilerin hücre duvannda aynca polisakkaritler ve "teikoik asit" ler bulunur. Teikoik asitler poptidogiikan tabakası ile sitoplazmik zan birbirine bağlar. Gram negatif bakterilerin hücre duvarlarında ise, "lipoprotein" ve "lipopolisakkaritler vardır.

Peptidogfikan; N-asetil glukozamin, N-asetil müremik asit ve peptit zincirinden yapılmıştır.

Gram pozitif bakterilerde hücre duvarı bir enzimle (lizozim) muamele edilirse peptidoglikan tabakası parçalanır. Hücre orijinal biçimini kaybederek küresel bir şekil alır. Buna "protoplast" denir. Protoplast, ozmotik basınçtan korunduğu taktirde canlılığını muhafaza eder, sağlam bir bakteri gibi her türlü metabolik aktiviteyi gösterebilir. Gram negatif bakterilerde hücre duvarı sitoplazmik zardan tam olarak ayrılamaz. Sitoplazmik zar üzerinde yer yer hücre duvarı parçalan kalır. Buna "sferoplast" ismi verilir.

Gram (-) bakterilerin dış membranı

İnce bir peptidoglikan tabakası ve dışında da bir lipopolisakkarit (LSP) yapı bulunur. LSP iki kısma ayrılır; l) core polisakkarit 2) O-polisakkarit olarak ayrılır ve lipit A-Core polisakkaride bağlıdır.

Salmonella’ da yapılan çalışmalarda core polisakkaridin ketodeoxyoctonate (KDO), heptoses (7 C lu şeker), glukoz, galaktoz, N-asetil glukozamin içerdiği gözlenmiştir. O-polysakkarit de galaktoz, glukoz, rhamnose, mannose ve az rastlanan ebquose, kolitoz, paratose bulunur.

Endotoksin:

Endotoksin, Gram (-) bakterinin dış membran tabakasının biyolojik bir özelliğidir. Gram (-) bakteriler (Salmonella, Shigella, E.coli) insanlar ve diğer memeliler için patojen bakterilerdir. Lipopolisakkaritin lipit bölümü lipit A dır. Bu gliserol lipit değildir ve bunun yerine yağ asitidir ve NAGA fosfata ester amin bağı ile bağlanır. Gram (-) bakterilerin endotoksin özelliği lipit A dan dolayıdır. Çünkü Lipid A toksik. bir özellik taşır. Endotoksin LPS’nin toksik bileşeni için kullanılır ve LPS endotoksin aktivite gösterir.

Porinler ve Periplasm:

Gram (-) bakterinin dış membranı küçük moleküllere geçirgendir. Bunun sebebi ise, dış membranda. porin adı verilen proteinlerin olmasındandır. Bu yapı küçük moleküllere karşı plazma zarından daha geçirgendir. Porinler küçük moleküler ağırlıktaki hidrofilik maddelerin giriş çıkışlarında bir kanal vazifesi görürler. Bazı porinler spesifik bazıları ise spesifik değildir. En fazla 5000 moleküler ağırlıktaki maddeyi geçirirler. Porinler, transmembran proteinleridir. Dış membran küçük hidrofobik moleküllere geçirgendir buna rağmen enzimlere ve diğer büyük moleküllere karşı geçirgen değildir.

Dış membranın en önemli fonksiyonlarından biri bazı enzimleri yapısındaki Periplasm (sitoplazmik membranın dışındaki bölge ) bölgesinde bulundurmasıdır

Periplasm da 3 tip protein bulunur,

l) Hidrolitik enzim, besin moleküllerinin sindirilmesinde görevli olan enzim

2) Bağlayıcı proteinler; maddelerin taşınmasında görevli proteinler.

3) Kemoreseptörler, kemotaksis cevaba katılan proteinlerdir.

Özet:

Gram (-) bakterinin hücre duvarında en dışta lipopolisakkarit, protein ve lipoprotein vardır. Bu yapı dış membran olarak adlandırılır. Dış membran yapısında dıştan içe doğru, 0-polisakkarit, core polisakkarit, lipit A, fosfolipit tabaka, porinler ve bunları peptidoglikana bağlayan lipoproteinler, peptidoglikan ve bunun altında sitoplazmik membran vardır. Sitoplazmik membran ile Gram (-)’lerin membranı arasında ki kısma periplasm denir ve bunda peptidoglikan vardır. Porin olarak adlandırılan proteinler dış membrandaki geçiş permeabilitesini sağlar. Önemli hücre fonksiyonlarının yapıldığı çeşitli proteinler içeren boşluk kısım periplazm olarak adlandırılır.

l. Gram (-) bakterinin LPS tabaka bileşikleri nelerdir?

2. Porinlerin görevi yazınız ve Gram (-) hücre duvarında nerede bulunduğunu açıklayınız? 3.Gram (-) bakteride alkol neden hemen renksizlik sağlar?

Hücre Duvarı Sentezi

Bölünme işlemi boyunca hücre genişler, yeni hücre duvarı sentezi olur. Autolizin enzimi tarafından duvarın makromoleküler yapısında küçük açıklıklar olur. Autolizinler, lizozime benzer fonksiyon gösterir ve hücrede üretilir. Yeni duvar metaryali açıklıklara eklenir. Yeni ve eski peptidoglikan arasında bağlantı yapılır. İki taşıyıcı molekül peptidoglikanda sentezlenir: 1) Uridin difosfat ve 2) Lipid taşıyıcı (bactoprenol) (isoprenoid alkoldür) bactoprenol sitoplazmik membrana yerleşir. Özel taşıma ve kontrolü sağlar. Hücre duvarı sentezinde son aşama komşu glikan zincirleri arasında çapraz peptid bağlarının oluşma safhasıdır (transpeptidasyon,) Penisilin antibiyotiği transpeptidasyon olayını engeller.

Özet:

Bakterinin büyümesi esnasında yeni glikan üniteleri sentezlenerek duvara eklenir. Uzun alkol zincirleri olan bactoprenol yeni glikan ünitelerini sitoplazmik membran arasından taşır ve bu üniteler hücre duvarına bağlanır.

Bu konuyu yazdır

  Mikroorganizmaların Sınıflandırılması ve İsimlendirilmesi
Yazar: Mr.Muhendis - 02-26-2010, 05:18 PM - Forum: Toprak Bilimi ve Bitki Besleme - Yorum Yok

MİKROORGANİZMALARIN SINIFLANDIRILMASI

Dünyada yaklaşık 10 milyon canlı türü olduğu tahmin edilmektedir. Bunların binlercesi mikroorganizma türüdür. Bu kadar çok canlıyı özellikleri ile öğrenebilmek için bir sınıflandırmaya ihtiyaç vardır. Bu yüzden bilim adamları, canlıları benzerliklerine göre gruplandırmışlardır.

Mikroorganizmalar önceleri, hayvanlar ya da bitkiler alemi içerisinde incelenmeye çalışılırdı. Ancak, bazı mikroorganizmaların hem bitki hem de hayvan özelliği göstermesi karışıklıklara yol açıyordu. Mesela, mantarlar hareketsiz olmaları sebebiyle bitkiler alemine sokulmuşlardı. Halbuki bu organizmalar gelişme özellikleri bakımından hayvanlara benzerler. Aynı şekilde bakteriler birçok özellikleri yönünden bitkilere benzediği için, bitkiler alemi içerisinde incelenmişlerdir. Halbuki bakterilerin birçoğu hayvanlar gibi hareketlidir.

Bu gibi karışıklıkları önlemek için, tam olarak ne bitkiler ne de hayvanlar alemine sokulamayan mikroorganizmalar, "protista" denilen üçüncü bir alem içerisinde toplanmıştır. Protistalar alemine giren canlılar, daha basit yapılı oluşlarıyla hakiki bitki ve hayvanlardan ayrılırlar. Çoğu tek hücrelidir. Çok hücreli olanlar ise pek az doku farklılaşması gösterirler. 1957'de Stainer ve arkadaşları tarafından protistalar, yapısal özelliklerine göre aşağıdaki gibi gruplara ayrılmıştır.

1. Basit Protistalar

Bu gruba giren mikroorganizmalar prokaryotik hücre yapısı gösterirler. Yani yüksek organizmalardaki gibi gelişmiş gerçek bir nukleusa sahip değildirler. Hücre yapıları oldukça basittir. Çekirdekleri bir zarla çevrilmemiştir. Çekirdek maddesi sitoplazma içinde dağınık olarak veya belirli bölgelerde yağınlar halinde bulunur. Çekirdek tek bir kromozomdan ibarettir. Sitoplazma zarının devamı olan ve sitoplazma içine uzanan mezozom denilen keseler mevcuttur. Bu tip hücrelerde endoplazmik retikulum, mitokondrium, golgi cihazı gibi organeller bulunmaz. Bu sınıflandırmaya göre, basit protistalar içerisine bakteriler (riketsiyalar dahil) ve mavi-yeşil algler girerler.

2. Yüksek Protistalar

Bu gruba giren mikroorganizmalar ökaryotik hücre yapısına sahiptirler. Yani bitki ve hayvan hücreleri gibi, hakiki çekirdeği olan tam bir hücre yapısı gösterirler. Sitoplazma içerisinde çekirdek zan ile çevrili çekirdeği, birden fazla kromozomları vardır. Çekirdek zan dallanarak endoplazmik retikulum'u meydana getirmiştir. Ayrıca, yüksek protistalann sitoplazmasında mitokondriumlar golgi cihazı ve fotosentetik hücrelerde kloroplastlar bulunur. Yüksek protistalar içerisinde funguslar, protozoonlar ve algler (mavi-yeşil algler hariç) incelenirler.

1969'da Whittaker tarafından canlılar beş alem sistemine göre sınıflandırılmıştır. Bunlar: (1) Bitkiler, (2) Hayvanlar, (3) Protistalar, (4) Funguslar, (5) Monera'dır. Bu sınıflandırmaya göre mikroorganizmalar son üç grup içerisine yerleştirilmiştir. Protozoonlar ve tek hücreli algler Protista alemi, küfler ve mayalar Funguslar alemi, tüm bakteriler (prokaryotlar) Monera alemi içerisinde incelenmişlerdir.

1977'de Woese ve arkadaşları canlıları : (1) Archaeobacteria, (2) Eubacteria, (3) Eucaryotes (ökaryotlar) olmak üzere üç aleme ayırmışlardır. Archaeobacteria (veya Archaebacteria)'lar içerisine, metan gazı üreten bakteriler ile gelişme ortamlarında aşırı derecede tuza, aside ve yüksek sıcaklığa tolerans gösteren bakteriler girerler. Bu gruba giren bakterilerde, hücre duvarı ve sitoplazmik zar yapılarında ve protein sentezinde diğer bakterilere göre önemli farklılıklar görülür. Eubacteria alemi diğer bütün bakterileri içerisine alır. Ökaryotlar alemi ise, protozoonları, fungusları, bitkileri ve hayvanları içerisinde toplar.

Sadece canlı hücre içerisinde mecburi parazit olarak yaşayabilen viruslar ise, hücre yapıları ve üreme şekilleri bakımından ne prokaryotik ne de ökaryotik mikroorganizmalara uymamaktadır. Bu nedenle viruslar ayrı bir grup olarak incelenmektedir. Ayrıca, mikroorganizmaların sınıflandırılması farklı özellikleri dikkate alınarak daha birçok şekilde yapılmaktadır.

Mikroorganizmaların sınıflandırılmasında en küçük temel birim "tür" (species)'dür. Aynı tür içerisinde bulunan ve ikinci derecede özellikleri sebebiyle farklı topluluklar oluşturan suşlara "varyete" adı verilir (suş veya strain; aynı tür içinde tek bir hücrede meydana gelen mikroorganizma gruplarıdır).

Mikroorganizmaların sınıflandırılmaları aşağıda belirtilen temel gruplara göre yapılır:

Tür (Species) : Aynı soydan gelen ve benzer özellikleri taşıyan mikroorganizmalardır.

Cins (Genus) : Benzer türlerin meydana getirdiği daha büyük grup.

Familya: Birbirleri ile benzerlik gösteren cinslerin oluşturduğu grup.

Takım: Benzer familyaların meydana getirrdiği grup.

Sınıf: Birbirleri ile benzerlik göstereen takımların oluşturduğu grup.

Kök (Tümen): Birbirleri ile benzerlik gösteren sınıfların meydana

getirdiği grup. >

Alem : Birbirleri ile benzerlik gösteren köklerin oluşturduğu grup.

MİKROORGANİZMALARIN İSİMLENDİRİLMESİ

Mikroorganizmalar yüksek canlılarda olduğu gibi çift isim kullanım esasına (binomial sistem) göre, Latince olarak isimlendirilir. Bu sistemde birinci isim cins ismini göstermekte ve baş harfi büyük olarak yazılmaktadır. İkinci isim tür ismini belirtmekte ve küçük harfle yazılmaktadır. Bu isimler, el veya daktilo ile yazıldığında altları çizilir. Matbaa veya bilgisayarda ise italik (yatık olarak) yazılırlar. Örnek; Escherichia coli, Staphylococcus aureus, Salmonella typhi vb. Mikroorganizmaların isimlendirilmesi genellikle bazı kriterler esas alınarak yapılır. Bu kriterler mikroorganizmayı ilk bulan şahsın ismi, mikroorganizmaların özellikleri, yaşadıkları yerler, yaptığı hastalıklar vb. olabilir. Yukarıda verilen bakteri türü örneklerinde Escherichia coli isminde cins ismi teşkil eden Escherichia, bu bakteriyi ilk defa tanımlayan Escherich'in adına, tür ismini oluşturan coli de bu bakterinin yaşadığı kalın barsağa (colon) izafeten verilmiştir. İkinci bakteri türü örneği Staphylococcus aureus isminde ise, birinci kelime üzüm salkımı, ikinci kelime altın sarısı anlamındadır. Nitekim, bu bakteri mikroskop altında üzüm salkımı şeklinde görülürler, besiyerlerinde altın sarısı renginde koloniler oluştururlar.

Bu konuyu yazdır

  Besin alerjisi ve alerjiye neden olan besinler
Yazar: Mr.Muhendis - 02-26-2010, 05:06 PM - Forum: Gıda Mühendisliği ve Teknolojisi - Yorum Yok

Besin alerjisi: Immun sistem normal şartlarda zararsız olan bir maddeyi, yani besin maddesini, yanlışlıkla zararlı bir madde olarak algıladığı zaman besin alerjisi ortaya çıkar. Vücut buna yanıt olarak savunma sistemini harekete geçirerek o besin maddesine özgü IgE (immunoglobulin E) antikorlarını üretmeye başlar. Kişi aynı besin maddesini daha sonraları yediğinde, immun sistem büyük miktarlarda kimyasal maddeler ve histamin salgılar. Bu kimyasal maddeler, solunum sistemi, sindirim sistemi, cilt ve kalp-dolaşım sistemlerini etkileyebilecek bir dizi alerjik reaksiyonu tetikler.

Besin alerjileri bebeklik çocukluk döneminden ve hatta anne karnından başlayarak görüle bilmektedir.

Ailesinde en azından bir ebeveyni veya bir kardeşinde alerji öyküsü (alerjik rinit, astım, besin alerjisi veya egzema) olan bebeklerin yaşamlarının ilk 5-7 yılı içinde besin alerjisi ortaya çıkma riski %20 kadar yüksek olabilir.

Ailesinde alerji öyküsü olan bazı bebeklerde anne sütündeki ufak miktarlardaki alerjenlerin alınması yolu ile besin alerjisi gelişebilir. Alerji riski olan bebekler formül mamalardaki inek sütü ve soya proteinlerine karsı alerjik hale gelebilirler.

Tüm çocukların yaklaşık %6’sında 2 yaşına kadar besin alerjisi çıkma olasılığı olduğu tahmin edilmektedir. Bununla birlikte, ailelerinde alerji öyküsü bulunan bebeklerin normalden 2-4 kat daha fazla alerji riski vardır. Süt çocukluğu besin alerjisinin ortaya çıkması açısından çok hassas bir dönem olduğundan, alerjiyi önlemek için gerekenlerin yapılmasına doğumdan hemen sonra başlanmalıdır.

Besin alerjisi, alerji öyküsü olmayan ailelerde daha az görülür.

Yapılan araştırmalarda, toplumda insanların en az %15-20’sinin alınan bir besinin kendisini rahatsız ettiğine inandığını göstermektedir.

Besin alerjilerinin sıklığı genelde çocuklarda %2-8 arasında iken yetişkinlerde
%1 civarında, tüm nüfusta ise %2 oranında görülmektedir.

Besinler çoğunlukla birden fazla maddenin karışımı şeklinde olduklarından besindeki hangi maddenin alerjiye yol açtığını anlamak kolay değildir.

Besin alerjilerinde en sık rastlanılan belirtiler:
Kusma
Bulantı
Kramp tarzında karın ağrıları
Ürtiker
Egzama
Baş ağrıları
İshal
Astım
Öksürük, hırıltılı solunum
Tekrarlayan orta kulak sorunları
Nezle (burun kaşıntısı, aksırık, geniz akıntısı)
Besin alerjisi olan birçok insan için bu reaksiyonlar tehlikeli olmaktan çok rahatsızlık vericidir. Ancak ender de olsa bazı durumlarda anaflaktik (Duyarlı bir kişi, alerjen ile karşılaştığında vücudunda kızarıklık, şişlik, kaşıntı, nefes almada zorluk ve tansiyon düşüklüğü ortaya çıkar buna anaflaksi denir ) reaksiyonlar oluşabilir.
İnsanlar yaşamlar boyunca farklı besin ile karşılaşmaktadırlar. Bu besinlerin içerisinde
besin öğesi (protein, yağ, karbonhidrat, su ve vitamin ve minerallerdir )dediğimiz daha küçük yapı taşları mevcuttur.

Hazır gıdalarda ise tüm bu besin öğelerine ek olarak gıda katkı maddeleri eklenmektedir.
Süt ve yumurta meyve sebzelere göre daha sık alerjik reaksiyona neden olur.
Besinlerden bazıları daha ciddi reaksiyonlara neden olurlar(yer fıstığı ve
ağaç fıstıkları). Bazı besinler özellikle erken çocukluk döneminde
alerjik reaksiyonlara neden olurken (12-24 ay inek sütü alerjisi), bazıları ise hayat boyu devam eder.

Bazı besinlerin Kendileri alerjik reaksiyona neden olmanın yanında benzer türde besinlerle çapraz reaksiyonlara girerler. Örneğin ağaç fıstıklarından(badem, ceviz vb) birine alerjisi olan birinin tüm diğer ağaç fıstıklarına da reaksiyon vermesi söz konusu olabilir.

Süt çocukluğunda besin alerjisinin en sık nedenleri süt, yumurta ve soyadır. Son zamanlarda yer fıstığı ürünlerinin çok erken yaşlarda çocuklara verilmesi sonucu yer fıstığı alerjisi artmaktadır. Bebek büyüdükçe ve masadaki yemekleri yemeye başlayınca diğer besin alerjileri de ortaya çıkabilir.

Bütün yeni doğan bebeklerin 6 ay boyunca sadece anne sütü ile beslenmesi gerekmektedir. Anne sütü en ideal besin olduğundan büyümekte olan bebeğin yaşamının ilk 6 ayı boyunca başka besinlere ihtiyacı yoktur. Formül mama ile beslenen bebeklerle sadece anne sütü alanlar karsılaştırdıklarında sadece anne sütü ile beslenen bebeklerde yaşamın ilk yıllarında daha az sıklıkla egzama ve tekrarlayan alt solunum yolu problemleri görülmüştür.

Yer fıstığı proteini anne sütüne geçtiği için bebeği hassaslaştırarak ileride besin alerjisi riskini arttırabilir. Bu nedenle emziren anneler ceviz, fıstık gibi kuru yemişleri diyetlerinden çıkarmalıdırlar. Besin alerjisi görülme riski yüksek bebeklere, ek olarak biberon verilmesi gerektiği durumlarda hipo alerjik mamalar kullanılabilir. Böylece bu gruptaki bebeklerde inek sütü alerjisi ve alerjik egzama gibi durumlar inek sütü ve soya bazlı formül mama ile beslenen bebeklere göre daha az sıklıkla görülebilmektedir. Besin alerjisi olan veya besin alerjisi riski yüksek olan bebeklere katı gıdalara geç başlanmalıdır.

İnsanlarda sıklıkla alerjiye neden olan besinler :

İnek sütü: İnek sütüne karşı alerji çocukların % 3 alerji görülmektedir. İnek sütünün içerdiği proteinden özellikle alfa laktoglobulin, kazein, sığır gamma globülin, sığır albümin, ve beta laktoglobulindir alerjik niteliktedir. Diyetinden İnek sütü çıkarıldığı da Tereyağı, tereyağı aromalı diğer yağlar, margarin , Peynir çeşitleri, yoğurt, krema, muhallebi ve benzeri besinler tüketilmemelidir.

Yumurta: Sıklıkla tüketildiği hem de birçok yiyeceğin içinde bulunduğu için yaygın bir besin alerjenidir. Yumurta beyazına karşı alerji sarısına oranla daha fazla görülmektedir.
Yumurta alerjisi özellikle bebeklikte ve erken çocukluk döneminde yaygın olarak görülmektedir. Yıllar geçtikçe etkisi azalmakta ve yetişkinlik döneminde ise tamamen
kaybolmaktadır. Yumurta alerjisinde egzama veya kaşıntı deri ve göz lezyonları görülme sıklığı diğer besin alerjenlerine kıyasla daha fazladır.

Yumurta alerjisi, yumurtanın kendisinin veya yumurta içeren yiyeceklerin alınmasından sonra, dakikalar veya saatler içinde ortaya çıkan, yaygın kızarıklık, hırıltılı solunum,
kusma ve ishal ile kendini belli eder.

Yumurta akının bir yaşından önce verilmemesi, başlandığında ise yavaş yavaş arttırılması gereklidir. Alerji belirtileri ortaya çıktığında yumurtaya en az altı ay ara verilmelidir

Yumurta alerjisi olan bireyler yumurtayı ve yumurtalı besinleri diyetinden diyetlerinden çıkarmalıdır.

Balık ve kabuklu deniz ürünleri: Güçlü alerjenlerdir. Çocuklarda çoğu zaman astım veya egzamaya neden olmalarına rağmen aslında kaşıntı, deri ve gözde lezyonlar
(ürtiker) ve sindirim sistemindeki alerjiden sorumludurlar. Alerjik reaksiyonlar balığın ağza alınmasından birkaç dakika sonra görülebilir. Pişmiş ya da çiğ balığın kokusunu duyma, hatta bazen balığa sadece dokunma ile birlikte bile de aşırı duyarlı bireylerde semptomlar gözlenebilir. Alerjiye sebebiyet veren balık ve deniz ürünü yendikten sonra
deride kızarma, kaşıntı göz ve deride lezyonlar, sindirim siteminde; karın ağrısı, kusma, bulantı, ishal ve karında kramplar, solunum sisteminde; astım ve alerjik burun nezlesi, ve genel bir reaksiyon olarak anaflaksi gözlenebilir.

Alerjik reaksiyonlara neden olan balık ve deniz ürünlerinden bazıları şunlardır: uskumru, ton balığı, ıstakoz, morina balığı, sardalye, , kerevit, karides, yengeç, salyangoz, midye, istiridye, kalamar

Kabuklu ve yağlı kuruyemişler(fındık, fıstık gibi) :Sık görülen klinik belirtiler astım, dudaklarda ve yanak mukozasında kabarma, yutakta görülen ödem, ürtiker ve bazen de
egzamadır. Bu gruptaki alerjik besinler yerfıstığı, badem, hindistancevizi, kestane, ceviz, şamfıstığı, fındıktır. Genelde etkilerini yendikleri zaman göstermelerine rağmen; badem, kestane, fındık ve yerfıstığı yağları soluma yoluyla alerjik reaksiyon oluşturabilirler. Yer fıstığı alerjisi yaşamın erken dönemlerinde kendini gösterir ve çoğu bireyde yaşam boyu sürer

Tahıllar: Bu gruptaki diğer besinlere kıyasla buğday ve mısır daha sıklıkla görülen alerjen tipleridir. Mısır buğdaya kıyasla daha az alerjenik özelliğe sahiptir ve bu nedenle buğdaya göre daha fazla tercih edilir. Buğday ise her diyette önemli bir yere sahip olduğundan dolayı, diyetten çıkarılması oldukça zordur.

Buğday alerjisi olanlar Kepek, bulgur, Kuskus, krakerler, Nişasta, durum buğdayı ve durum unu, glüten, makarna, erişte diyetinde bulundurmaması gerekir.

Etler: Tavuk ve sığır etine karşı besin alerjisi de genelde bebeklik çağında görülür. Kuzu eti daha az alerjendir. Yakın antijenik ilişkilerden dolayı grup reaksiyonları görülebilir. Süte duyarlı hastalar, sığır etine alerjik reaksiyon gösterebildikleri gibi; yine aynı şekilde yumurta alerjisi olan bireyler de tavuk etine karşı duyarlılık gözlemlenebilir.

Meyveler, sebzeler: Sıklıkla alerjik reaksiyonlara neden olurlar. Herhangi bir meyve alerjik reaksiyona neden olabileceği için, tayin edilmesi zordur. Özellikle çocuklarda elma, armut, çilek, kavun, karpuz, kiraz, vişne, kayısı, şeftali alerjiye neden olurlar. Portakal sık tüketimi nedeniyle çocukluk döneminde semptomlara neden olabilir. Belirtiler pişmiş, konserve ya da reçelinden ziyade çiğ meyvelerin yenmesiyle ortaya çıkar. Çiğ meyvenin daha sık tüketildiği yaz aylarında ürtikerin görülme sıklığının arttığını görülmüştür.

Meyvelerde olduğu gibi sebzelerde de grup reaksiyonları gözlemlenebilir. Kabak ve domates gibi sebzeler çeşitli klinik belirtilere neden olabilirler. Çiğ sebzelere karşı alerji belirtileri gözlemlenirken, pişmiş şekillerine karşı herhangi bir reaksiyon oluşmayabilir.
Patates veya havuç gibi sebzelerin kabuğuna karşı bir duyarlılık mevcutken, yenebilir kısımlarına karşı bir belirti gözlemlenemeyebilir.

Kuru baklagiller: Özellikle bezelye, fasulye veya yerfıstığı ciddi alerjik reaksiyonlara neden olabilir. Baklagillerden olan soya fasulyesi özellikle çocuklarda alerjik reaksiyonlara yol açabilir. Protein içeriği nedeniyle birçok ticari besinde kullanılmaktadır.

Baklagiller arasında çapraz duyarlılık söz konusu olabilir ancak bireylerin birden fazla baklagille duyarlı olması nadir görülür.

Baharatlar ve çeşni vericiler: Dereotu, anason, kimyon, zencefil, kereviz tohumu, tarçın, karanfil, kişniş, hindistancevizi, hardal, karabiber, kırmızıbiber, nane, haşhaş tohumu, adaçayı, kekik ve vanilya bu tip besin alerjilerine neden olan yiyeceklerdir.

Bununla beraber baharat alerjileri çocuklarda sıklıkla görülmez, çünkü çocuklar yetişkinlere nazaran daha az baharatlı besin tüketirler.

Hardal: Kuvvetli bir alerjendir, özellikle çocuklarda astım veya ürtikere neden olurlar.
Karabiber ve Diğer baharatlardan, vanilya ve nane nadir olarak solunum sisteminde klinik belirtiler oluştururlar. Özellikle çeşitli yiyeceklerde kullanılan tarçın, nane ve hindistancevizi yağları deride ve vücudun diğer bölgelerinde geçici şişliklere neden olurlar.

Çikolata: Özellikle çocuklarda sık tüketiminden dolayı alerjik burun akıntısı, migren,
deride kızarma kaşıntı ve sindirim sistemi bozuklukları görülebilir. Semptomlar kaynağı
aynı olan çikolata ya da kakaonun tüketilmesiyle ortaya çıkabilir.

Bal :Bal nadiren alerjiye neden olur,

Bununla birlikte herhangi bir besin maddesi alerjiye yol açabilir.

Besin alerjilerinin tanısı :

Tam bir tanı için yapılan testler arasında besin kaydı tutmak çok önemlidir. Bir yiyecek günlüğü tutmak ve aldığınız tüm yiyecekleri ve ilaçları yazmanız gerekir. Tek başına günlük ya da kayıt tutma yiyecek ve belirti arasındaki sebep- sonuç ilişkisini açıklamaz. Tanı için deri testleri ve kanda şüpheli besinlere karşı antikor bakılması çok yardımcı olur
Bazı durumlarda besinin diyetten tamamen çıkarılması(eliminasyon diyeti) gerekebilir.


Besin alerjisinde tedavi

Diyet tedavisi; Eliminasyon diyetleri, empirik diyet, birkaç besin diyeti, elemental diyet. hiposensitizasyon, semptomatik tedavi.

Basit eliminasyon diyetleri Sadelimination diets) : Besin alerjilerinin tanısına olanak sağlayan diyetlerdir. Tanı için objektif testler olmadığı durumlarda klinik hikayeye dayanarak alerji yaptığı düşünülen besin veya besinlerin yasaklanması yoluna gidilir. Bir veya birkaç besinin (süt, yumurta gibi) yasaklandığı basit eliminasyon diyeti, hipoallerjenik diyet gibi çeşitli tipleri vardır. Tanı sonrası tedavide de eliminasyon diyeti kullanılır

Örneğin inek sütü alerjisi olan çocuğa süt ve süt türevleri içeren tüm besinler diyetten çıkartılır.

Çoklu eliminasyon diyetleri :

Eğer basit eliminasyon diyetinde alerjiye neden olan besin anlaşılmıyorsa daha karmaşık bir eliminasyon diyeti uygulanır. Çoklu eliminasyon diyetleri iki aşamada incelenir.

-Başlangıçta besin alerjisini oluşturabilecek büyük bir grup diyetten çıkartılır ve belli bir süre sonra bu besinler diyete tek tek eklenir.

-Çok sayıda besin diyetten yavaş yavaş çıkartılır.

Elemental diyetler SadElemental diets) : Besin ögelerinin basit formlarının karışımından oluşan, sindirim ve emilimi kolay posasız ticari diyetlerdir. 1950 li yıllarda geliştirilmiş, 1975 te enteral beslenme için en iyi diyet türü olarak değerlendirilmiştir. Ancak bu diyetlerin bileşimindeki besin ögeleri gerçek anlamda elemental (en basit) formda bulunmayabilir.

Besin alerjileri için çözüm yolları :

-Kendinizce tanı koymayın bu sizin veya çocuğunuzun büyüme ve gelişimi için çok önemli bir besinden mahrum kalmasına neden olabilir.
-Besin alerjisinin tanısında ve tedavisinde uzmanlardan yardım alın.
-Diyetisyen yardımı ile hangi besin yerine neyi seçebileceğinizi ya da dengeli bir beslenme için neler yapabileceğinizi öğrenin.
-Diyetle besin alerjilerinin kontrolünde yeterli ve dengeli beslenmeye dikkat edilmelidir, diyette alerjiye neden olabilecek besinlerin mümkün olduğunca kullanılmaması ve bu besinlerin yerine geçebilecek besinlerin aileye ve çocuğa öğretilmesi gerekmektedir.
-Etiket bilgisi okuma alışkanlığı kazanın (içindeki maddeler, üretim ve son kullanma tarihi).
-Yemek yapımında değişik yollar, değişik lezzetler deneyin.

Bu konuyu yazdır

  Alerjiye Neden Olan Gıdalar
Yazar: Mr.Muhendis - 02-26-2010, 04:59 PM - Forum: Gıda Mühendisliği ve Teknolojisi - Yorum Yok

Gıda alerjisine neden olan hububatlar

Hububatlar gıda alerjisine neden olabilmektedir. Hububat alerjisi genel nüfusta sık görülmemekle birlikte, tüketimin yaygın olduğu durumlara ait bazı vakalar rapor edilmiştir. Ancak çocuklarda buğday sık olarak bir gıda alerjisi nedenidir. Hububat alerjenleri polen alerjenleri ile çapraz reaksiyona girmektedir.

Balık ve kabuklular

Balık ve kabuklular yaygın gıda alerjenleridir. Bütün balık alerjenleri çapraz reaksiyona girmekte ve bu nedenle alerjik hastalar açısından güvenli olan bir balık türü bulunmamaktadır. Gıdanın işlenmesi alerjen özelliği etkileyebilmektedir ancak bu alerjen etkinin azaltılması açısından güvenilir bir metot değildir. Alerjik reaksiyona neden olabilecek doz balıklarda miligram, kabuklular grubundan karideste ise gram düzeyindedir. Eşik dozları henüz belirlenmemiştir.

Yumurta

Yumurta proteinleri alerjik reaksiyonları sık sık tetiklemektedir. Tavuk yumurtaları ile diğer türlere ait yumurtalar arasında klinik çapraz reaktiviteler olasıdır. Isı denatürasyonu ve diğer gıda işleme yöntemleri alerjen özelliği azaltmada güvenli olamamaktadır. Klinik çalışmalar sonucunda alerjik reaksiyonları tetikleyecek doz mikrogram ile düşük miligram aralığı olarak belirlenmiştir.

Yerfıstığı

Bakla tohumu ailesinden olan yerfıstığı yaygın olarak alerjik reaksiyonlara neden olmaktadır. Soya fasulyesi gibi bakla tohumuailesine ait gıdalarla çapraz reaksiyona girmektedir. Öldürücü gıda kaynaklı anafilaksinin başlıca nedenidir. Yerfıstığı gıdalarda ingrediyen olarak kullanılmaktadır. Isı ile alerjen etkisi artabilmektedir.
Mikrogram düzeyindeki doz reaksiyonları tetikleyebilmektedir. Güvenilir bir eşik değeri belirlenememiştir.
Yerfıstığı alerjenleri için duyarlı belirleme yöntemleri ticari olarak mevcuttur ancak işlenmiş gıdalardaki düşük seviyelerdeki alerjenlerin tespitinde kullanılmak için uygun değildir.

Soya Fasulyesi

Soya fasulyesi bir gıda alerjenidir ve soya proteini işlenmiş gıdalarda yaygın olarak kullanılmaktadır. Bir bakla tohumu olarak yerfıstığı dahil olmak üzere diğer bakla tohumları ile çapraz reaksiyona girmektedir. Ayrıca inek sütüyle çapraz reaksiyona girdiği belirlenmiştir.
Diğer pek çok gıda alerjeninde olduğu gibi ısı denatürasyonu ve enzimatik sindirim soyanın alerjen özelliğini etkilemekte ve yeni alerjen epitopların açığa çıkmasına neden olabilmektedir.
Soya ve soya alerjenlerinin tanınması için immünokimyasal ve PCR tanı yöntemleri belirlenmiştir, ancak bunlar gıdada tanı için uygun değildir.

Süt

En fazla gıda alerjeni potansiyeli olan süt inek sütüdür. Çok sayıda süt alerjeni tanımlanmış olup bunlardan bazıları gıdanın hazırlanması ve sindirimi süreçlerinde aktif halde kalabilmektedir. Elde edilen verilere göre alerjik bireylerin büyük kısmı çok düşük miktarlarda (mikrogram düzeyinde) alerjene bile tepki verebilmektedir. Ancak onaylanmış bir eşik değeri geliştirilememiş ve süt ürünlerine alerjisi bulunan tüketicilerin korunmasını sağlayacak maruz kalma düzeyi belirlenememiştir. Bu düşünceler inek sütü dışındaki sığır, keçi ve koyun sütlerine uygulanabilir.
Temel süt alerjenleri için immünokimyasal tanı metotları geliştirilmiştir. Ancak bunlar işlenmiş süt ürünlerine uygulanamamaktadır.

Kuruyemişler

Kuruyemişler alerjik reaksiyonların temel nedenlerindendir. Çoklu kuruyemiş duyarlılığı sık görülen bir durum olup genellikle yerfıstığı alerjisi ile ilişkilendirilmektedir. Ancak, çapraz reaksiyon veren alerjenler tanımlanmamıştır.
Huş ağacı polenine duyarlılığı olan bireyler fındık alerjenlerine tepki verebilmektedir. Kavurma işlemi ile fındığın alerjen özelliği azaltılabilmekte, fakat ortadan kaldırılamamaktadır. Diğer kuruyemişler için böyle bir veri bulunmamaktadır.
Gıdalardaki kuruyemiş alerjenlerini tanımlamak amacıyla pek çok sistem geliştirilmiştir.

Kereviz

Genellikle ön paketlenmiş gıdalarda bulunan kereviz gıda endüstrisinde aromatik tadı nedeniyle yaygın olarak kullanılmaktadır. Alerjik reaksiyonlar hakim olarak çiğ kerevizde görülür, pişirilmiş kerevizde düşüktür. Ancak kereviz tozunun alerjen özelliği çiğ kerevize yakın düzeydedir. Kerevize alerjisi bulunan hastalar miligram düzeyinde alerjene tepki verebilmektedirler, ancak veriler eşik değerinin belirlemesi için yeterli değildir.
Şu ana kadar geliştirilmiş bir tanı yöntemi bulunmamaktadır.

Hardal

Hardalda buluna en temel gıda alerjenleri ısı ve diğer gıda işleme prosedürlerine dayanıklıdır. Hardala alerjisi bulunan hastalar miligram düzeyinde alerjene tepki verebilmektedirler, ancak eşik değerleri belirlenmemiştir. Hardal alerjenleri için geliştirilmiş özel bir tanı yöntemi bulunmamaktadır.

Susam Tohumu

Susam tohumları yaygın olarak ve artan şekilde işlenmiş gıdalarda kullanılmaktadır. Birkaç miligram susam proteini alerjik belirtilere neden olabilmektedir.
Susam alerjenlerinin tanısı için geliştirilmiş denemeler mevcuttur.

Sülfitler

Sülfitler gıdalarda katkı maddesi olarak kullanılmakta ve astım hastaları başta olmak üzere pek çok kişide ağır reaksiyonlara neden olabilmektedir. Sülfite en fazla duyarlılığı olan bireyler 20-50 mg miktarında sülfit içeren sindirilmiş metabisülfite tepki vermektedirler. Duyarlı bireylerde reaksiyonu başlatan en düşük sülfit miktarı henüz belirlenmemiştir. Avrupa Birliği kurallarına göre 10 mg/kg ya da üzeri konsantrasyonda sülfit ajanı içeren gıdalarda bu durumun etikette belirtilmesi gereklidir. Duyarlılık reaksiyonları için eşik değer daha düşük olabilmektedir.

Bu konuyu yazdır

  Fare Kulağı - Dikondra-Dichondra repens
Yazar: Mr.Muhendis - 02-26-2010, 04:48 PM - Forum: Peyzaj Mimarlığı - Yorum Yok

Halk arasında farekulağı olarak ta bilinen; narin yapılı,sık yapraklı,bodur bir yer örtücü bitkidir.Ekildiği yerde yayılarak hızlı gelişir. Ezilme ve basılmaya karşı dayanıklı değildir. Derin biçim yapmak bitkiye zarar verebilir. Yılda iki kez (Mayıs ve Kasım) biçmek yeterli olabilir. Gölge ve yarı gölge yerlerde , çam altında homojen bir yeşil örtü için,iyi bir alternatiftir. Su ihtiyacı fazladır. Dichondra repens tohumu küçük olduğu için uygulanacak alana m²’ye 10-15 gr atılması yeterlidir. Tohum ekimi sırasında kum (yıkanmış, elenmiş dere mili) ile karıştırılarak atılırsa kapak toprağı kullanılmasına gerek yoktur.
Bazı kaynaklarda Dichondra micrantha olarak tanımlanır. Sarmaşıkgiller (Convolvulaceae) familyasına bağlı, sürünücü yapıda otsu ve çok yıllık bir bitkidir. 5-10 cm kadar boylanan bitki sülükleri ile oldukça hızlı yayılır.
Güneşli veya gölge şartlarda gelişebilir. Toprak seçiciliği yoktur. Ancak toprağın düzenli nemli olması gerekir. Soğuğa dayanımı zayıftır. 0C ' nin altındaki sıcaklıklardan çok zarar görür. Basılmaya ve çiğnemeye dayanımı da çok zayıftır. Ancak biçim istememesi, düzenli sulanan ve gübrelenen alanlarda çok iyi bir çim örtüsü oluşturması en önemli avantajlarıdır. Genellikle fazla biçim yapılmayan gölge ve yarı gölge alanlarda yetiştirilmesi önerilir.
Dichondra tohumla veya çelikle üretilebilir. Tohumlarının 1000 tane ağırlığı 0,5 g kadardır. Ekimde 1 m² alana 5 g tohum yeterlidir. Kısa sürede çim tesisi kurmak için iyi gelişmiş bitki örtüsünden alınan köklü bitkiler dikilebilir. Sık dikilen yerlerde dicondra hızla yayılır. Dikimden sonra 4-5 g/m² N gübrelemesi bitkilerin yayılmasına yardım eder.

Bu konuyu yazdır

  Fumigasyon Nedir - Fumigasyon Yöntemleri Nelerdir
Yazar: Mr.Muhendis - 02-21-2010, 07:22 AM - Forum: Bitki Koruma - Yorum Yok

Fumigasyon sözcüğünün dilimizdeki karşılığı dumanlamadır. Genel olarak kullanılan sözcük ise gazlamadır. Ancak bu metinde teknik ve yerleşik bir terim olması nedeniyle fumigasyon sözcüğü kullanılacaktır.

Fumigasyon tarımsal ürünlerde zararlı olan organizmaların zehirli gaz kullanılması yoluyla öldürülmesidir.

Fumigasyon özellikleri ambar zararlıları ile mücadele konusunda tüm dünyada diğer mücadele yöntemlerine oranla daha yaygın olarak kullanılan bir yöntemdir. Yaygın olma nedenleri şöyle açıklanabilir.

* Bulaşık ürüne doğrudan uygulanabilir.
* Uygun fumigant seçilmiş ve uygun teknik kullanılmışsa üründe koku ve kalıntı bırakmaz.
* Ürünün her yerinde ve zararlıların tüm yaşam devrelerine etkilidir.
* Kısa sürede kesin sonuç verir.
* Kısa sürede geniş çaplı uygulamalara olanak verir.
* Diğer mücadele yöntemlerine göre daha az girdi ve işgücü gerektirir.

Fumigasyon için zehirli gaz sağlanan kimyasal maddelere fumigant adı verilir. Çok sayıda fumigant bulunmakla beraber yurdumuzda daha çok Methyl bromide ve Ali-minium phospide etkili maddeli fumigantlar kullanılmaktadır. Ayrıca yarı fumigant etkili Dichlorvos etkili maddeli preparatlann bu özelliklerinden bazı koşullarda ambar zararlılarına karşı mücadele konusunda yararlanılmaktadır.

Methyl bromide (CH3 Br) cam tüp, teneke kutu gibi ambalajlar içinde yüksek basınç altında sıvı halde bulunan bir fumiganttir. Bu sıvı basınç baskısından kurtulup serbest hava içine geçince renksiz ve kokusuz bir gaz halinde bulunduğu ortama yayılır.

Methyl bromide'in fumigant olarak önemli özelliklen, alev alıcı olmaması, çok düşük sıcaklıklarda gaz haline geçebilmesi, hızlı biçimde yayılabilmesi ve emilme yoluyla hızla materyale nüfus edebilmesi olarak belirtilebilir. Renksiz ve kokusuz olma özelliğinden dolayı Methyl bromide preparat halinde % 2 oranında Chloropicrin içerir. Chloropicrin gözlerde yanma ve yaşartma özelliği nedeni ile fumigasyon uygulamalarında uyarıcı gaz olarak görev yapar.

Aliminium phospide etkili maddeli fumigantlar ticari olarak katı formda tablet, Pellet yada torbacıklar biçiminde ambalajlanmıştır. Bu fumigantlara kimyasal bileşiminden dolayı Alüminyum fosfit veya magnezyum fosfit etkili maddeli fumigantlar da denilmektedir. Fumigant havanın nemi ile temas ettikten yaklaşık bir saat sonra bulunduğu ortama yayılan Hidrojen fosfür (PH3 ) gazı çıkarır. Bu gaz karpit veya sarımsak kokusunda ve genizi yakan yanıcı bir gazdır. Ancak fumigantın bulunduğu ortama amonyak (NH3) ve karbondioksit (CO2 ) gibi söndürücü gaz verilmesi, hidrojen fosfürün yanıcı özelliğini kontrol altına alınmasını sağlar.

Dichlorvos etkili maddeli preparatlar ise emülsiyon formlu ilaçlardır. Dichlorvos özellikle sıcak ortamlarda buharlaşarak bulunduğu ortama yayılır ve zararlıları kontak etkisinin yanı sıra solunum yoluylada etkiler. Ancak Dichlorvos'un materyal içine nüfuz etme ve yumurta dönemine etkisi yoktur. Bu nedenle klasik fumigantlardan ayrılır. Sadece materyal dışındaki boşluklarda bulunan zararlılara etkisi söz konusudur.

Fümigasyon Yöntemleri

1. Vakumlu fumigasyon

Fumigasyon uygulanacak ortamın havasının önce boşaltılıp, sonra bu ortama hava gaz karışımının verilmesi yoluyla yapılan fumigasyona denilir. Kısa sürede sonuç alınan ve gazlanan materyalin her yerine hızlı bir nüfuz sağlanan bir yöntemdir. Özellikle paketlenmiş gıda maddeleri, pamuk ve tütün balyalan gibi sıkıştırılmış materyallerin fumigasyonunda kullanılan bir yöntemdir. Ancak vakumlu fumigayon özel düzen, araç ve gereç gerektirmesi nedeniyle pahalı bir yöntem olarak göze çarpar. Buna karşın vakumlu fumigasyondan, hızlı sonuç beklenen dış satıma dönük malların fumigasyonu için yararlanılmakta ve bu amaçla dışsatım merkezlerinde bulunan sabit veya seyyar vakumlu fumigasyon düzenleri bulunmaktadır.

2. Atmosferik fumigasyon

Normal hava basıncı altında yapılan fumigasyon uygulamasına denilir. Basit ucuz, fazla işgücü gerektirmeyen, değişik koşullar ve değişik ortamlarda uygulanabilen bir yöntem olması nedeniyle yaygın bir kullanılma alanına sahiptir. Burada yukarıda sözü edilen fumigantlarla ülkemizde ambarlanmış ürünlerdeki zararlılara karşı uygulanan atmosferik fumigasyon yönteminin uygulama biçimlerine değinilecektir. Sözü edilen uygulamalar hububat ve mamulleri, kuru tütün, kuru meyve, kuru sebze(baklagiller) vb. ambarlanmış ürünlerdeki zararlılara karşı yapılmaktadır.

2.1. Fumigatuvar ( gazlama odası) Uygulamaları

Fumigasyon için yapılmış gaz geçirmez odalara Fumigatuvar (gazlama odası) uygulamaları yada gazlama odaları denilir. Bu yapılar değişik boyutlarda olabilmektedir..Taşınabilecek boyda olanları olduğu gibi sabit büyük fumigatuvarlar da bulunmaktadır. Normal bir fumigatuvarda ürün giriş çıkışı için uygun bir kapı, bir gaz verme donanımı, gazın ortamda dağılmasını sağlayan bir vantilasyon düzeni bulunur. Kapı dışardan açıp kapamaya uygun olarak ve kapandığında gazın kaçmasına olanak vermeyecek biçimde yapılmıştır.

Fumigatuvarlarda fumigasyon uygulaması şöyle yapılır.

* Fumige edilecek bulaşık ürün, bölümler halinde ve bölümler arasında gaz sirkülasyonunu sağlayacak aralıklar bırakılarak yerleştirilir (ürünün tıka basa yerleştirilmesi gazın ürüne nüfuzu ve uygulamanın başarısı yönünden sakıncalıdır).
* Fumigatuvar hacmi ve doza göre. fumigatuvara verilerek fumigant miktarı hesaplanır.

a)Fumigasyonda Aliminium phospide etkili maddeli fumigantlar kullanılacaksa;

* Gerekli miktardaki fumigant oda ve ürün içine tek düze biçimde dağıtılarak kapı kapatılır. Vantilasyon düzeni bir süre çalıştırılarak gazın dağılması sağlanır.
* Aliminium phospide etkili maddeli fumigantlar, hububat fumigasyonu için çelik yada beton silolarda ürün içine verilerek uygulanır. Bu uygulamada fumigant, tabletleri özel sonda aleti ve ürün miktarına göre ayarlanan dozla (g /ton) ürünün çeşitli derinliklerine dağıtılır. Diğer bir yöntem ise, gene ürün miktarına göre belirlenen miktardaki tabletin hesaplanan zaman aralıkları ile ürünü silolara taşıyan evatörlere bırakılmasıdır.

b) Fumigasyonda Methyl bromide kullanılacaksa;

* Odanın kapısı kapatılır.
* Gerekli miktardaki t'umigant bir hortum aracılığı ile gaz verme deliğinden odaya sevkedilebilir ve vantilasyon ile dağılım sağlanır.
* Gazın odaya verilmesinde anahtar veya aplikatörden yararlanılır, (anahtar adı verilen gerece çadır uygulamalarında değinilecektir. ) Aplikatör Methyl bromide' in metal tüplerine takılan bir araçtır. Önce gerekli miktardaki sıvı Methyl bromide tüpü ile aplikatör arasındaki musluk açılarak aplikatöre alınır. Aplikatöre alınan gazın miktarı aplikatör haznesinin yanında bulunan ve bileşik kap yöntemi ile işleyen bir canı borucuk ile ölçülür ve ayarlanır. (Aplikatörde bu miktar İngiliz ağırlık birimi olan libre olarak okunduğu için önce kullanılacak fumigantın g olarak miktarının bu ölçü birimine çevrilmesi gerekir). Bundan sonra aplikatör ile gaz odasına uzanan hortum arasındaki musluk açılarak gazın odaya geçmesi sağlanır.
* Fumigatuvar gerekli süre kapalı tutulduktan sonra aspirasyon düzeneği çalıştırılarak gazın bacadan tahliyesi sağlanır.

2.2. Çadır altı uygulamaları

Bulaşık ürünün gaz geçirmez bir örtü altına alınması yoluyla yapılan uygulamadır. Bu uygulamalarda özel yapılmış tarpolin çadırlar veya polietilen örtüler kullanılır.

Çadır altı fumigasyonu için:

* Ürün, gaz sızmasını engelleyecek yapıda (şaplı beton veya plastik örtü ) düz bir zemin üzerine gaz sirkülasyonuna olanak verecek boşluklar bırakılarak yerleştirilir.
* Ürün miktarı veya hacmi ve doza göre verilecek fumigant miktarı hesaplanır.

a)Kullanılacak fumigant Aliminium phospide etkili maddeli ise :

* Fumigant tabletleri yığma dağıtılır.

b)Kullanılacak fumigant Methyl bromide ise;

* Ürün yığınının üst bölümüne gaz dağıtım düzeni yerleştirilir. Bu düzen 15 cm uzunlukta haç biçiminde bir metal boruya bağlanan 6 mm çaplı plastik hortumlardan oluşur. Haç biçimindeki boruya bağlı hortumlardan 3 tanesi yığının iki yanı ve ortasına yerleştirilir. Yığın boyunca uzanan bu hortumlarda gaz çıkışı için 75 cm aralıklarla delikler açılmıştır. Haç biçimli borunun dördüncü ucu ise aplikatöre veya anahtar adı verilen gerece bağlıdır. Aplikatörün kullanılma şekline t'umigatuvar uygulamalarında değinilmiştir. Anahtar ise Methyl bromide' in 453 gr. (1 pound) veya 680 gr. (1.5 pound) 'lik teneke kutu biçimindeki ambalajlan için özel olarak yapılmıştır.
* Anahtarın orta kısmına yerleştirilen teneke kutu anahtarın kapatılması yoluyla sıkıştırılır. Sıkışma sonucu anahtarın iç tarafında bulunan sivri uçlu boru kutu içine girer. Sivri uçlu boru gazın kaçmasını önlemek için lastik conta ile donatılmıştır. Kutu içindeki Methyl bromide bu borudan haç biçimli boruya, oradan da plastik hortumlara geçer ve ürün yığın içinde dağılır.
* Dağıtım düzeni hazırlandıktan sonra çadır, ambar dışında kalmak üzere yığının üzerine örtülür ve etekleri kum torbalan ile sıkıştırılarak kapatılır. Gaz verilmeden önce dağıtım düzeninin çadıra girdiği noktaya kum torbası konulmaz. Aksi halde kum torbası hortumu ezerek tıkanmasına yol açar. Bu da gazın çadır altına geçmesini engeller.
* İster aplikatörle, ister anahtarla olsun ürün için gerekli miktardaki fumigant çadır altına verilir. Fumigantın tümünün yığına geçtiği belirlendikten sonra haç şeklindeki boruyu anahtar veya aplikatöre bağlayan plastik hortum çıkarılarak çadırın altına itilir ve bu nokta kum torbası ile sıkıca kapatılır. Ancak şu nokta üzerinde önemle durmak gereklidir. Fumigasyonda Methyl bromide' in 453 veya 680 gr.hk teneke ambalajlı olanlarının kullanılma zorunluluğu varsa yapılacak yığın ölçülerinin bu miktarlara göre ayarlanması gereklidir. Çünkü anahtarla kullanılan bu ambalajlardan belirli miktarda gaz ölçme olanağı yoktur. Bu nedenle ürün yığınının boyutları kutu içindeki gazın tümünü kullanmaya olanak verecek hacmi sağlayacak şekilde ayarlanır. Bir örnekte açıklamak gerekirse; elimizde 453 gr'lik teneke ambalaj var, dozumuz m3 için 30 g bu durumda yığının hacmi 453:30=15.1 m3 olmalıdır.
* Fumigasyon süresi dolduktan sonra çadırın çevresindeki kum torbalan alınır. Rüzgar arkaya alınmak suretiyle çadır iki tarafından tutularak açılır ve yığın çevresinden hemen uzaklaştırılır. En az bir saat havalandırıldıktan sonra fumigasyon sona erdirilir.

2.3. Hacim (boşluk) fumigasyonun şeklindeki uygulamalar

2.3.1. Geniş kapasiteli un fabrikalarında hacim fumigasyonu uygulaması

Geniş kapasiteli un fabrikalarında yapılan hacim fumigasyonun da tablet formundaki Aliminium phospide etkili maddeli fumigantlar ve Dichlorvos etkili maddeli preparatlardan yararlanılır. Bu uygulamanın yapılacağı fabrikaların meskun yerlerle bağlantısı olmaması kapı ve pencereleri kapatıldığı zaman gaz kaçırma olasılığı olmaması gibi özellikleri taşıması gereklidir. Bu özelliklere sahip yapılarda uygulama şöyle yapılır.

* Fabrika çıkış kapısı dışındaki tüm kapıları ve pencereleri ile dışa açık filtrasyon ve havalandırma boruları kapatılır.
* Fabrika içindeki tüm makinelerle ( elek, vals, irmik, şasörü vb. ) makineler arasında bağlantı sağlayan elevatör ve taşıma borularının kapakları açılır. Bu işlem gazın bu bölümlere kolayca nüfuzunu sağlar.
* Fabrika hacmi ve doza göre fümigant miktarı hesaplanır.

a) Uygulamada Aliminium phosphide etkili maddeli tablet formlu fumigantlar kullanılacaksa;

* Hesaplanan fümigant miktarının fabrikanın her kat veya bölmesine düşen miktarı bulunur ve fümigant ambalajlı olarak bu ünitelere dağıtılır.
* Tüm işlemler son kez gözden geçirildikten ve eksiklikler giderildikten sonra fümigant verilmesine başlanır. Fümigant verilmesine çıkış kapısına en uzak yerden, genellikle en üst kattan başlamak gereklidir. Bu şekilde tüpler açılarak tabletler önceden serilen örtüler üzerine dağıtılır. Tabletler l saat sonra gaz vermeye başladığına göre tablet verimi ile çıkış kapısının kapanması arasındaki sürenin l saat olması gereklidir. Bu nedenle işgücü yada ekipteki eleman sayısı fabrika büyüklüğüne göre bu sürede fümigantın verilmesini sağlayacak şekilde ayarlanmalıdır. Aksi halde gazın dışarı kaçması ve uygulamayı yapanların gazdan etkilenmeleri gibi sakıncalar doğacaktır.
* Çıkış kapısının kapatılması fumigasyonun başlangıç zamanıdır. Fümigasyonda 1 tablet (3 gr.)/ m3 dozu kullanılırsa, fabrika 72 saat (3 gün ), 2 tablet (6 gr)/m3 dozu kullanılırsa fabrika 48 saat süre ile kapalı tutulur. Süre dolduktan sonra fabrikaya girilmeksizin dışardan açılabilen kapı ve pencereler açılarak fabrika 1-2 saat havalandırılır. Daha sonra içeri girilerek üzerinde fümigant kalıntıları bulunan örtüler toplanır. Bu kalıntılar daha sonra bir çukura gömülür.

Aliminium phospide ile yapılan bu uygulamada ortalama sıcaklığın 16°C 'nin üzerinde olması şarttır.

b) Uygulamada Dichlorvos etkili maddeli preparatlar kullanılacaksa ;

* Fabrikanın her 100 m3 boşluğu için bir litre su hesaplanarak ilaçlı su karışımı hazırlanır.
* Karışım, en üst kattan başlanarak atomizör ile fabrika boşluğuna verilir. İlacın fabrikadaki hububat veya un üzerine direkt olarak verilmemesi için özen gösterilmelidir.
* İlaçlamadan sonra fabrika 12-16 saat kapalı tutulur. Bu süre sonunda bir saat havalandırma yapılarak içeri girilir.

Dichlorvos uygulamaları için sıcaklığın 10°C 'nin üzerinde olması gereklidir.

Fabrikada yapılacak genel temizlikten sonra Dichlorvos uygulaması zararlılarla savaşım için etkili bir önlemdir.

2.3.2. Tütün depolarında hacim fumigasyonu

Aliminium phosphide etkili maddeli tablet fumigantlar, içinde balya halinde tütün bulunan depolarda hacim fumigasyonu yoluyla kuru tütün zararlıları ile savaşım için kullanılmaktadır. Bu uygulamanın ön koşulu ile kapı ve pencereleri kapatıldığında deponun gaz kaçırmamasıdır. Bu uygulama için;

* Deponun hacmi ve doza göre fümigant miktarı hesaplanır.
* İlgili kişi ve kuruluşlar uygulamadan haberdar edilmelidir.
* Fümigasyon sırasında sigara içilmemelidir.
* Fümiganllar kesinlikle deri ile temas etmemelidir.
* Methyl bromide uygulamasında gözlerde yaşarma olması gaz kaçağı olduğunu belirler, bu durumda kaçağı önleyici önlemlerin alınması gerek fümigasyonun başarısı, gerekse insan ve çevre sağlığı yönünden zorunludur.
* Aliminium phospide uygulamasında ise gaz kaçağı belirtisi çevrede karpit kokusuna benzer kokunun duyulmasıdır. Yine gerekli önlemler alınmalıdır.
* Aliminium phospide ambalajlan açık havada ve ihtiyaca yetecek kadar açılmalıdır.
* Aliminium phospide ile yapılan hacim fumigasyonlarında yapının bazı kapı ve pencerelerin havalandırmayı sağlamak üzere dışardan itme suretiyle açılabilecek şekilde ayarlanması gereklidir.
* Havalandırma tam olarak sağlanmadan fumigasyon ortamına yaklaşılmamalı ve girilmemelidir.
* Havalandırmayı sağlamak amacıyla fumigasyon ortamına girmek için varsa gaz maskesi kullanılmalıdır. Maske yoksa havalandırma önlemleri ortama kısa aralıklarla girip çıkılarak ve solunum tutularak alınmalıdır.
* Hacim fümigasyonunda tabletlerin bırakıldığı örtüler, havalandırma sağlandıktan sonra toplanarak, üzerindeki kalıntılar çukura gömülmelidir.
* Un fabrikalarında atomizör ile yapılan Dichlorvos uygulamasını yapan eleman maske kullanmalı yada ağız ve burnunu tülbentle kapatmalıdır.

Fümigasyonlarda kullanılan gazlarla zehirlenme halinde şu belirtiler görülür.

* Solunum yetmezliği
* Çift yada bulanık görme
* Baş dönmesi
* Baş ağrısı
* İştah azalması
* Karın sancısı
* Zihin karışıklığı
* Titremeler
* Kulak uğultusu
* Boğaz kuruması
* Bitkinlik
* Konuşma güçlüğü

Fümigasyon sırasında herhangi bir kişi de bu belirtilerden biri veya birkaçı görüldüğünde vakit kaybetmeksizin ilk yardıma başvurulmalıdır. Olanak varsa bir kişi hastaya ilk yardımı yaparken diğer bir kişi doktor çağırmalıdır.

Doktor gelinceye kadar alınacak ilk yardım önlemleri şunlardır.

* Hasta yürütülmeksizin açık havaya taşınmalıdır.
* Tüm kapı ve pencereler açılmalıdır.
* Hastanın giysileri gevşetilmeli ve rahatlatılmalıdır.
* Solunum durmuş yada düzensiz ise yapay solunum uygulanmalıdır.
* Üşümesini önlemek için hasta battaniyeye sarılmalıdır.
* Hasta sakin tutulmaya çalışılmalıdır. Hastanın paniğe kapılmaması gereklidir.
* Hasta gazın etkisi ile iki büklüm olmuşsa sessiz ve karanlık bir odaya alınmalıdır.
* Hastaya hiçbir şekilde alkol verilmemelidir.

Zehirlenmeler ciddi bir düzeyde ise tüm fümigasyon ekibi hastanede doktor gözetimine alınır ve zehirlenmeye neden olan fümigant ve özellikleri konusunda doktora bilgi verilerek tedavinin yapılması sağlanır.

Bu konuyu yazdır

  Tütün Depo Zararlıları
Yazar: Mr.Muhendis - 02-21-2010, 07:18 AM - Forum: Bitki Koruma - Yorum Yok

1. Sorun olan zararlılar

Tütün güvesi (Ephestia elutella Hbn. ) (Lepidoptera : Pryalidae) Tatlı kurt (Lasioderma serricorne (F.) (Coeoptera :Anabiidae)

2. Tanımı ve Yaşayışı Tütün Güvesi

Erginlerin rengi saman sarısından griye kadar değişir. Üst kanatların uç ve göğü-se yakın kısımlarında ikişer koyu renk bant bulunur. Alt kanatlan daha açık renkli ve saçaklıdır. Boyu 8-11 mm, kanat açıklığı 16-24 mm'dir. Larva pembe renkli 9-11 mm boyda ve vücut seyrek kıllarla kaplıdır. Pupa 7-8 mm boyda ve kahverengidir. Oval şekilli yumurtaları önceleri beyaz olup, sonra sarımtırak bir renge dönüşür.

Zararlı kışı tütün depoların duvar ve döşemelerin çatlakları arasında gevşek bir kokon içinde olgun larva olarak geçirir. Günlük ortalama sıcaklık 15 o C'nin üzerine çıktığında larva pupa olmaya başlar. İlk ergin çıkışı Nisan sonunda-Mayis ayında olur. Erginler çıkıştan sonra çiftleşir ve dişiler yumurtalarını tütün veya çuvalların üzerine bırakırlar. Bir dişi yaşam süresince ortalama 100-250 yumurta bırakır. Çıkan larvalar hemen gıdalanmaya başlarlar. Larva 5-7 gömlek değiştirdikten sonra bulunduğu ortamı terk ederek yarık ve çatlakların içinde pupa olur. Gelişme süresi 140 gündür. Yılda ortalama 3-4 döl verir. En fazla ergin uçuşu Haziran, Ağustos ve Ekim aylarında olmaktadır.

Tatlı kurt

Erginlerin rengi kırmızımsı sarı ile koyu kırmızıya kadar değişir. 2-3.5 mm boyda, baş vücudun altına gizlenmiş durumdadır. Dişiler erkekten daha iridirler. Üzeri kumral ince tüylerle kaplıdır. Yumurta oval şekilde, yarı şeffaf ve beyaz renklidir. Larva kıvrık şekilli, sarımsı beyaz renklidir. Vücudu uzun, parlak esmer kıllarla örtülüdür. Pupa önceleri beyaz sonraları esmer renkli, 2.5-3.5 mm boydadır.

Zararlı kışı tütün depolarında denkler içinde veya döşemeler arasında bir kapsül içinde larva olarak geçirir. Havaların ısınmasıyla birlikte beslenmesine devam eder. Olgun larva bir haftalık dinlenme periyodundan sonra pupa olur. İlk ergin çıkışı mayıs sonralarında olur. Yeni çıkan erginlerin çoğu çiftleşmek ve yumurta bırakmak için bulundukları besin ortamını terk ederler. Bir kısmı ise bulundukları yerde çiftleşir ve yumurta bırakırlar. Ergin dişi yaşamı süresince 40-103 yumurta bırakır. Çıkan larvalar hemen beslenmeye başlar. Gelişme süresi 50-60 gündür. Yılda 3 döl verir.

3. Zarar şekli, ekonomik önemi ve yayılışı

Tütün güvesinin larvası zararlıdır. Genellikle tütünlerin yaprak sathına doğru yaygın olarak damar aralarını yerler. Zarar ilerledikçe yaprağın sadece orta ve kalın damarları kalır. Tatlı kurt özellikle larva döneminde zarar yapar. İşlenmiş tütünü delik deşik eder. Erginler gıdalanmamakta birlikte tütün denklerinde açtıkları çıkış delikleriyle zarara katılırlar. Her iki zararlıda tütünde ağırlık kaybına sebep oldukları gibi bıraktıkları pisliklerle kalıntı ve salgıları ile tütünün kalitesini olumsuz yönde etkilerler.

Gerekli tarımsal mücadele önlemleri alınmadığında tütün depolarında her iki zararlının sebep olduğu kalite, para ve pazar kaybı gibi büyük kayıplar yanında ağırlık olarak da çok ekonomik kayıplara sebep olmaktadırlar.

Her iki zararlı da ülkemizin bütün bölgelerinde bulunur.

4. Konukçuları

Tütün güvesi; kuru tütün, meyve, hububat, un, makarna, baharat gibi maddelerde zararlıdır.

Tatlı kurt ise tütünden başka, kuru meyve, tarhana, baharat, kumaş, mobilya, un, kepek, kağıt gibi materyalde de zararlıdır.

5. Doğal düşmanları ve etkinlikleri

Tütün güvesinin larva paraziti olarak Bracon hebetor Say. (Hymenoptera : Bra-conidae), Tatlı kurt'un larva paraziti olarak Anisopteromalus calandrae Hovvard. Newp. (Acarina : Pediculoididae) saptanmıştır. Ancak etkinlik çalışması yapılmamıştır.

6. Mücadelesî

6.1. Kültürel önlemler

* Ekici evleri ve depolarda, temiz tütünün dışardan meydana gelebilecek bulaşmadan korunmak için pencerelere zararlıların geçemeyeceği sıklıkta kafes telleri takılmalı,
* Depoya bulaşık ürün, çuval ve benzeri malzeme konulmamalıdır.
* Yeni ürün, eski ürünle birlikte depolanmamalı.
* Ambarda zararlılara barınak olabilecek yarık çatlak gibi yerler sıva ile kapatılmalı.
* Ambarda önceki yılın ürün kalıntılarından temizlenmeli.
* Ambarın iç ve dış yüzeyleri kireçle badana edilmelidir.

6.2.Kimyasal Mücadele

Ambarlanmış tütün zararlılarına karşı kimyasal mücadele;

* Boş ambar ilaçlaması,
* Dolu ambar ilaçlaması,
* Ürün fümigasyonu,
* Koruyucu ilaçlama olmak üzere 4 şekilde uygulanır.

6.2.1. İlaçlama Zamanının Tespiti

Boş Ambar İlaçlaması: Ekici evleri ve tütün depolarında ürünün depoya alınmasından 20 - 25 gün önce yapılmalıdır.

Dolu Ambar ilaçlaması:Tütün ekici evlerinde, tütünlerin hevenk, dizi, balya halinde depolandığı yerlerde ürün ekici evlerine alındıktan sonra 15 gün aralarla ilaçlama tekrarlanmalıdır.

Depolarda ilaçlamaya, asılan yapışkan tuzaklarda 3. ışık tuzaklarında 10 - 15 böcek (Tütün güvesi veya Tatlı kurt) görüldüğünde başlanır. İlaç uygulanmasından sonra depo en az 12 saat kapalı tutulur. Bu uygulama böcek çıkış ve uçuşlarının devam ettiği sürece haftada 3 kez yarını doz üzerinden yapılmalıdır.

Fümigasyon: Üründe böcek bulaşma ve zararı yoğun olduğu zaman fümigasyona başvurmak gereklidir.

Koruyucu İlaçlama: Tütünler işlendikten sonra balyalamadan önce uygulanır.

6.2.2. Kullanılacak İlaçlar ve Dozları

Bos ambar ilaçlamalarında Malathion'lu preparatlar, dolu ambar ilaçlamalarında Dichlorvos'lu preparatlar, koruyucu ilaçlamadan Methoprene etkili maddeli preparat fu-migasyonda ise Metliyi bromide ve Alüminium phosphide etkili maddeli preparatlar kullanılır. Bu ilaçlara ait ayrıntılı bilgiler ve kullanma dozları ilgili tabloda belirtilmiş-tir.Kimyasal mücadele bölümüne bakınız.

6.2.3. Kullanılacak Alet ve Makineler

Boş Ambar İlaçlamasında basınçlı sırt pülverizatörü veya depolar büyük ve tavanları yüksek ise atamizör kullanılmalıdır. Dolu ambar veya ekici evlerindeki hevenk, dizi ve balyaların ilaçlamalarında atamizör kullanılır. Fümigasyon çadır altı veya gaz geçirmez özel odalarda (fümigatuvar) uygulanır. Fümigasyon için bunlardan başka aplika-tör, kum torbası, vantilatör, aspiratör ve gaz dağıtım düzeni için materyal gereklidir. Koruyucu ilaçlamada bu amaç için yapılmış özel bir aplikatör kullanılır.

6.2.4. İlaçlama Tekniği Boş Ambar İlaçlaması:

Boş depolarda ambar temizliği yapıldıktan sonra deponun her tarafının yüzey ölçüleri hesap edilerek listede verilen ilaçlardan biri (su emen yüzeyler için W.P., su emmeyen yüzeyler için Em. ve EC) yüzeye püskürtülür. İlaçlamadan önce aletin kalibrasyo-nu yapılarak 100 m2 için gerekli olan su miktarı saptanmalıdır. M2 üzerinden öğütlenen ilaç miktarı, hiç kuru yer kalmayacak şekilde bütün yüzeylere mutlaka püskürtülmelidir.

Fümigasyon:

Fümigasyon atmosferik koşullarda uygulanır. Fümigasyonda bulaşık ürün gaz geçirmez çadır altına veya gaz geçirmez odaya konulur. Bu ortama ilgili tabloda gösterilen dozlarda fümigant verilir ve ürün gerekli süre bu ortamda tutulur. Methyl bromide ile yapılan fümigasyonca süre genellikle 24 saattir. Hidrojen fosfürde ise çevre sıcaklığına bağlıdır. Bu süre 12 - LVC'de 5 gün, 16 - 20°C'de 4 gün, 20°C'nin üstünde ise 3 gündür. Süre dolduktan sonra çadır veya oda açılarak havalandırma yapıldıktan sonra fümigas-vona son verilir.

Dolu Ambar İlaçlaması:

Ekici evlerinde ve dolu depolarda emülsiyon haldeki Dichlorvos'lu preparatlardan biri cetvelde belirtilen dozda kullanılmalıdır.

Dolu ambar ilaçlaması ve tümigasyon ile ilgili ayrıntılı bilgi için Alüminium phosphide, Methyl bromide ve Dichlorvos etkili maddeli preparatlann ambar zararlılarına karşı tümigasyon yöntemine göre uygulanması, bölümüne bakınız.

Koruyucu İlaçlama:

Bu uygulama Tekel yada ihracatçı tüccarlara ait geniş kapasiteli tütün işletmelerinde yapılır. Uygulama için öncelikle yürüyen bant üzerinden belli bir zaman kesitinde geçen ürün miktarı hesaplanır. Daha sonra aplikatörle bu ürün miktarı için gerekli olan su - ilaç karışımı ayarlanarak püskürtülür.

7. Uygulamanın değerlendirilmesi

Boş ambar ilaçlamalarında, ambardaki tüm zararlıların ölmesi beklenir. İlaçlamadan sonra depo kontrol edilerek canlı-ölü böcek durumuna göre ilaçlamanın başarısı belirlenir.

Fumigasyon uygulamalarında zararlıların tüm biyolojik dönemlerine % 100 etki beklenir. Bunu belirlemek için fümigasyondan sonra fumige edilen üründen en az % 0.1 oranında alınan örneklerde canlı ergin, larva, pupa olup olmadığı araştırılır. Örnekler fumigasyonun yumurtalara etkisi incelenmek üzere oda koşullarında 2-3 ay kadar bekletilip zararlı çıkışı olup olmadığı kontrol edilir. Elde edilen sonuçlarla fumigasyonun başarısı belirlenmiş olur.

Dolu ambar ilaçlamalarında, depolarda ergin çıkışı başlamadan önce asılan ışık tuzakların ilaçlama yapılmadan önce her gün ostiko sürülmüş kağıtlar ile haftada bir kez kontrol edilerek yakalanan ergin miktarı sayılır. İlaçlamadan sonra da aynı şekilde sayımlar yapılarak ilaçlama öncesi ve ilaçlama sonrası karşılaştırılması yapılarak değerlendirilir.

Koruyucu ilaçlamada, uygulamadan sonra depoya asılan ostikolu tuzaklarda yapılacak aylık kontrollerle tuzağa gelen zararlı durumuna göre uygulama değerlendirilir.

Bu konuyu yazdır

  Mısır Depo Zararlıları
Yazar: Mr.Muhendis - 02-21-2010, 07:17 AM - Forum: Bitki Koruma - Yorum (2)

1. Sorun olan zararlılar

Arpa güvesi (Sitotroga cerealella Oliv.) (Lepidoptera :GeIechiidae) Pirinç biti (Sitophilus oryzae (L.) Coleoptera : Curculionidae) Mısır biti (Sitophilus zeameis Metsch) ( Coleoptera : Curculionidae)

2. Tanımları ve yaşayışları

Arpa Güvesi

Ergin sarımsı veya sarımsı esmer renklidir. Ergin dişi 5-7. erkek 4-5 mm boydadır. Kanat açıklığı 12-14 mm dir.Antenler vücuttan daha uzundur. Üst kanatlar sarımsı veya sarımsı kahverengi, alt kanatlar ise parlak kurşuni renktedir ve kenarları uzun tüylerle kaplıdır. Yumurta rengi yeni bırakıldığında beyaz olup, 24 saat sonra kırmızıya döner. Boyu 0.4-0.6 mm'dir. Larva beyaz veya pembemsi renkte olup vücudu kıllarla kaplanmıştır. Olgun larva 9-12 mm boydadır. Pupa, parlak saman renkli ve 4.5-5 mm boydadır.

Arpa güvesi ürüne daha tarlada iken bulaşır. Mayıs ayında tarlayı terk eden ergin güveler hemen çiftleşir ve çiftleşmeden birkaç gün içinde tarlada mısır bitkisinin koçanları üzerine, ambarda ise taneler üzerinde yumurta bırakır. Tarladan bulaşık olarak ambara giren ürünle zararlı ambarda üremeye ve zararına devam eder. Bir dişi yaşam süresince ortalama 100-300 hatta 400 yumurta bırakır. Çıkan larva embriyoya yakın kısımdan dane içine girerek gıdalanmaya başlar. Larva ve pupa dönemini dane içinde geçirir. Larva pupa olmadan önce ergin için çıkış deliği açar ve ergin bu delikten dışarı çıkar. Gelişme süresi 46-58 gündür ve yılda 3-4 döl verir.

Pirinç Biti

Ergin rengi kırmızımsı esmer ile kahverengi arasında değişir. Boyu 2.5-4 mm'dir. Baş uzun bir hortumla son bulur. Pronotum ve kın kanatlar üzerinde uzunca derin noktalar bulunur. Protoraksta ise oldukça sık nokta şeklinde çukurluklar bulunur. Kın kanatlar üzerinde dört tane kırmızımtırak sarı leke vardır. Pirinç biti erginleri iyi gelişmiş zar kanatları ile uçma yeteneğine sahiptir.Yumurtalar parlak beyaz rengindedir. Larva beyaz sarımsı renklidir. 2.5-3 mm boyda ve bacaksızdır. Başları kahverengi olup daima kıvrık olarak dururlar. Pupa öncesi beyaz sonraları sarımsı renkli ve 3.5-4.5 mm boydadır.

Pupa döneminden çıkan erginler bir hafta sonra çiftleşir ve yumurta bırakmaya başlar. Yumurtalarını mısır tanesinin genellikle embriyo kısmına yakın yerlerden hortumları ile açtıkları deliklere bırakırlar. Ergin dişi bu deliği ağzından salgıladığı bir madde ile kapatır. Larva ve pupa dönemini tane içinde geçirir. Erginler 6-8 ay yaşarlar ve bu süre içinde 120-280 yumurta bırakır. Yılda 5-6 döl verir. Bu türde kanatlar gelişmiş olduğundan uçabilirler ve yaz aylarında tarlada bulunan mısır koçanları üzerindeki tanelere yumurta bırakır. Hasatla birlikte ambara geçerek burada zararlı olur.

Mısır biti

Morfolojik olarak Pirinç bitine çok benzer. Kın kanatlar üzerinde bulunan 4 kırmızımtırak sarı leke Pirinç bitinden daha kesin sınırlıdır. Protoraks üzerindeki lekeler daha derindir. Antenlerin ikinci halkası üçüncünün iki mislidir. Pirinç bitinde ise bu halka üçüncüden biraz uzundur.

Biyolojisi Pirinç bitine çok benzer.

3. Zarar şekli, ekonomik önemi ve yayılışı

Sözü edilen zararlılar mısır tanelerini yiyerek beslenmeleri sonucunda üründe kalite ve ağırlık yönünden kayıplar meydana getirmektedirler. Ayrıca güveler ördükleri kokon ve değiştirdikleri gömlek artıkları ile de zararlı olmaktadır. Yenik danelerde çimlenme oranı önemli ölçüde azalacağından ürünün tohumluk özelliği azalır. Yoğun bulaşmalarda kızışma ve kokuşmalar meydana getirirler.

Ambarlanmış tahıllarda zarar yapan böceklerin neden oldukları ürün kaybı kesin verilere dayanmamakla birlikte yılda ortalama % 10 dolaylarında kabul edilmektedir. Bu kaybın, değer yönünden ve yüksek düzeydeki ambarlanmış üründe ortaya çıkması sorunun ekonomik önemini daha da artırmaktadır.

Üç zararlı da ülkemizin tüm bölgelerinde bulunmakla beraber Karadeniz Bölgesinde daha yaygın bulunmaktadır.

4. Konukçuları

Her üç zararlı da başta mısır olmak üzere tüm hububat çeşitlerinde zararlıdır.

5. Doğal Düşmanları ve Etkinlikleri

Ülkemizde Arpa güvesinin larva ve pupa predatörü olarak Pyemotes (Podiculoi-des) ventricocus Newp. (Acarina Pediculoididae) ve yumurta paraziti olarak da Trichog-ramma evenescens Westwoout. (Hymenoptera : Trichogrammatidae ) saptanmıştır. Fakat etkinlikleri ile ilgili olarak bir çalışma yapılmamıştır.

6. Mücadelesi

6.1. Kültürel Önlemler

Depoda bulunan temiz ürüne dışardan uçarak gelen erginlerin meydana getirebileceği bulaşmalardan korumak için pencerelere bu zararlıların geçemeyeceği sıklıkta kafes telleri takılmalıdır. Depoya bulaşık ürün, çuval ve malzeme konulmamalı, eski ürün artıkları temizlenerek yok edilmelidir.

6.2. Kimyasal Mücadele

6.2.1. İlaçlama Zamanının Tespiti

Boş ambar ilaçlaması yeni ürün ambara alınmadan 15 gün önce ambar temizlenip kireçle badana edildikten sonra uygulanır.

Koruyucu İlaçlama: Ürün ambara konulmadan önce uygulanır.

Ürün fümigasyonu: Ürün ambarda iken bulaşma görülünce uygulanır.

6.2.2. Kullanılacak İlaçlar ve Dozları

Boş ambar ilaçlamasında Malathion Metacrifos ve Bromophos, koruyucu ilaçlamada Malathion ve Metacrifos, fümigasyonda Aliminium phosphide etkili maddeli preparatlar kullanılır. İlaçlar ve kullanma dozları tabloda belirtilmiştir.Kimyasal mücadele bölümüne bakınız.

6.2.3. Kullanılacak Alet ve Makineler

Boş Ambar İlaçlaması: Basınçlı pülverizatör veya atamizör kullanılır. Koruyucu İlaçlama: Karışımı sağlamak amacıyla ilaçlama bidonu veya kürek kullanılır.

Dolu Ambar İlaçlaması: Bu ilaçlama gazlama şeklinde uygulandığından gaz geçirmez odalar veya çadır gereklidir. Aliminium phosphide aktif maddeli fumigantlar el veya özel sonda aletleri ile uygulanır.

6.2.4. İlaçlama Tekniği Boş Ambar İlaçlaması:

İlaçlama öncesi ambar temizliği yapılır. Deponun her tarafının alanı bulunarak listede öğütlenen ilaçlardan biri (Su emen yüzeyler için W.P., su emmeyen yüzeyler için Em. ve EC. ilaçlar) kullanılarak depo ilaçlanır, ilaçlamadan önce aletin kalibrasyonu yapılarak 100 m2 için gerekli su miktarı saptanmalıdır. m2 üzerinden öğütlenen ilaç miktarı hiç kuru yer kalmayacak şekilde bütün yüzeylere mutlaka püskürtülmelidir.

Koruyucu İlaçlama

Danelenmiş Mısırda: Toz ilaç kullanıldığında;

Ürün az miktarda ise ilaçlama bidonuna 100 kg mısıra gerekli miktarda ilaç konulur. Sonra ilacın mısırla iyice karışması için bidon 4-5 dakika süreyle çevrilir. Bu sürenin sonunda ürün bidondan alınır ve depoya konulur. Ürün çok miktarda ise aşağıda açıklanan metot uygulanır.

İlaçlanacak ürünün bir tonu düz bir yere ince bir tabaka halinde serilir. Bir tarafı tuzluk gibi delinmiş konserve kutusuna bir ton ürün için öğütlenen miktarda ilaç konularak serilen bu ürüne her tarafına eşit gelecek şekilde serpilir. Karşılıklı iki kişi kürekle bu ürünü aktarma ederek ilaçla ürünün iyice karışmasını sağlarlar. Böylece ürün birer tonluk partiler halinde ilaçlanarak depolanır. İlaçlama rüzgârsız ve sakin havalarda ve açık bir yerde yapılmalıdır.

İlaçlamada Metacrifos etkili maddeli ilaç kullanılacaksa l ton için gerekli ilaç l litre su ile karıştırılarak düz bir yere serilen ürün üzerine homojen olarak püskürtülür. Ürün karıştırılarak ilacın dağılımı sağlandıktan sonra ambara alınır.

Serende Koçanlı Mısırda:

Boş seren süpürülüp temizlenir ve zeminden tavana doğru her 15 cm.'de bir kalem veya tebeşirle işaretlenir. Sonra, Koçanlı mısırlar işaretlenmiş her 15 cm'cle ilaç serpilmek suretiyle tabakalar halinde cetvelde verilen miktarlarla ilaçlanarak seren doldurulur.

Serenin taban kısmının ve yığının üst yüzeyinin ilaçlanmış bulunmasına özen gösterilmelidir.

Fümigasyon

Çadır altında yapılan fümigasyon en eminidir. Bununla birlikte, depolar fümigasyon yapmaya elverişli ve gaz kaçırmıyorsa ve iyice bantlama yapılabiliyorsa Alüminium phosphide esaslı preparatların yığın içine sonda ile verilmesi veya çuvallanmış üründe çuvalların üst, yan ve aralarında bırakılması suretiyle fümigasyon yapılabilir. Alüminium phosphide esaslı preparatlarda verilen dozlarda sıcaklık 15°C veya daha yüksekse süre 72 saat olmalıdır. Uygulama şekli fümigasyon tekniği talimatında açıklanmıştır.

7. Uygulamanın değerlendirilmesi

Koruyucu ilaçlama ile ürün en az 6 ay süreyle zararlıların bulaşmasından korunması gereklidir. İlaçlamadan sonra aylık aralıklarla üründen örnek alınır ve böcek bulaşmasının olup olmadığı saptanır.

Fumigasyonda böceklerin tüm dönemlerine % 100 etki beklenir. Fumigayonun etkisini saptamak için fumige edilen ürün havalandırıldıktan sonra bu ürünü temsil edebilecek örnekler alınır ve her örnek 2 mm lik elekten elenir. Elek altında Pirinç biti ve Mısır bitinin erginleri, elek üstündeki materyalde Arpa güvesinin erginleri aranır. Bulunmadıkları takdirde bu örnek bir naylon torbaya konulup torbanın ağzı sıkıca bağlanır ve temiz yerde oda sıcaklığında 2 ay süreyle bekletilir. Bu süre içinde örnek her hafta kontrol edilerek üründe danelerde ergin çıkışı olup olmadığına bakılır. Örnek elendiğinde veya bekletildiğinde canlı ergin bulunursa fümigasyon etkili olmamıştır. Bunun nedenleri araştırılarak fümigasyon tekrarlanır.

Bu konuyu yazdır

  Kuru Meyve Zararlıları
Yazar: Mr.Muhendis - 02-21-2010, 07:14 AM - Forum: Bitki Koruma - Yorum Yok

1. Sorun olan zararlılar

* İncir kurdu (Ephestia cautella Walk.) Lep:Pyralidae
* Kuru meyve güvesi (Plodia interpunctella Hbn.) Lep:Pyralidae
* Kuru üzüm güvesi (Ephestia figuliella Greg.)Lep:Pyralidae
* İç fındık güvesi (Paralipsa gularis Zell.) Lep:Galleriidae
* Ekşilik böcekleri (Carpoplülus spp.) Col: Nitidulidac
* Testereli böcek (Oryzaephilus surinamensis L.) Col:Silvanidae
* Kuru meyve akarı (Carpoglyphus lactis (L.))Acarina:Carpoglyphidae

2. Tanımları ve yaşayışları incir kurdu

Erginlerin kanat açıklığı 16-20, boyları 9-10 mm dir.Ön kanallar gri renklidir ve üzerlerinde koyu renkli zikzak biçimli iki bant bulunur. Arka kanatlar beyazımsı gri renkli ve saçaklıdır.Yumurta oval şekilli ve beyaz renklidir. Açılıma doğru renk sarımsı turuncuya döner. Olgun larva 10 mm boyundadır.Sırtı pembemsi, diğer bölümleri kirli beyaz renklidir. Vücut koyu renkli halkalardan çıkan kıllarla kaplıdır. Pupa kokon içinde 6-8 mm boyunda ve kahve renklidir.

Erginler 1-2 hatta yaşarlar. Ergin dişi bu sürede ortalama 230-270 kadar yumurta bırakır. Yumurtalar gıda ortamına bırakılır. Larva 5 gömlek değiştirdikten sonra pupa olur. Uygun koşullarda gelişme süresi 42-52 gündür. Bu zararlı Karadeniz Bölgesi fındık depolarında 3 döl verir. Ege bölgesinde ise sergilerde yumurta bıraktıkları incirlerin depolara alınması nedeniyle döl sayısı 4'e kadar çıkabilir.

Kuru meyve güvesi

Erginin ön kanatlarının bir bölümü sarı bir bölümü kırmızı ve koyu lekelidir. Boyu ortalama 9 mm, kanat açıklığı 18 mm'dir. Arka kanatlar sarımsı gri renklidir. Larva kirli beyazdan pembemsi kreme kadar değişen renklere sahiptir. Boyu 10-12 mm'dir Pupa kokon içinde, kahve renkli ve 6-8 mm boyundadır.

Erginler pupa döneminden çıkar çıkmaz çiftleşerek yumurta bırakmaya başlarlar. Ergin dişi 2-4 haftalık yaşamı süresince gıda ortamına 300-400 kadar yumurta bırakır. Larva 5 gömlek değiştirdikten sonra kokon örerek pupa olur. Gelişme süresi uygun koşullarda 37-52 gündür. Yılda, iklim koşullarına göre 2-5 döl verir.

Kuru üzüm güvesi

Ergin kırmızı, ender olarak açık sarı renkli olup, 8-9 mm. boyundadır. Kanat açıklığı 26-18 mm'dir. Ön kanatlar enine koyu renk bantlıdır. Arka kanatlar daha açık renkli ve saçaklıdır. Yumurta, larva ve pupanın morfolojik özellikleri incir kurduna benzer.

Erginler 24 gün yaşar. Ergin dişi bu süreçte 350 kadar yumurta bırakır. Uygun koşullarda gelişme süresi 43 gündür. Yılda 3-4 döl verir.

İç Fındık güvesi

Erginlerin kanat açıklığı 22-23 mm'dir. Ön kanatlar, gri . esmer ile gri maviden kahverengimsi toprak rengine kadar değişen renklerdir. Dişi kelebeğin ön kanadının ortasında büyükçe bir siyah leke bulunur. Erkeklerde bu leke daha küçüktür. Yumurta 0.7 mm boyda, oval şekilli ve beyaz renklidir. Larva olgunlaştığından 20-25 mm boyda, sarımsı, bazen pembe renkli ve kıllıdır. Pupa kokon içindedir.

Kışı olgun larva halinde depolarda geçirir. Mayıs-Temmuz periyodunda ergin hale gelir. Dişi yaşamı süresince ortalama 238 yumurta bırakır. Yılda bir döl verir.

Ekşilik böcekleri

Ülkemizde 4 ekşilik böcek türü saptanmıştır. Ancak depolanmamış kuru meyveler açısından sadece Carpophilus hemipterus (L.) türü önem taşımaktadır. Erginler 3-3.5 mm boyundadir.Elytralar (kın kanatlar) üzerinde sarımsı gri renkli bantlar ve noktalar bulunur. Elytralar abdomeni tam olarak örtmüş.Yumurta dar uzun şekilli ve saydam beyaz renklidir. Larva silindirik şekilli, 6-7 mm boydadır. Baş ve son vücut segmenti esmer, diğer renkler beyaz renktedir. Pupa 3-4 mm boyda, parlak beyaz renklidir.

Erginler iyi uçarlar ve bu özellikleri ile depolardan bahçelere uçarak olgun meyvelere yumurtalarını bırakırlar. Larva meyve içinde beslenerek gelişir. Uygun koşullarda gelişme süresi 4-5 haftadır. Ergin dişinin 1000 kadar yumurta bırakabildiği saptanmıştır. Kışlama dönemi doğada ve depoda meyve içinde geçer.Yılda 5 döl verir.

Testereli böcek

İnce uzun ve yassı şekilli; kırmızıdan koyu kahveye kadar değişen renkte bir böcektir. Boyu 2.5-3 mm dir. Pronotumun her iki yanında 6'şar adet testere dişi şeklinde çıkıntı vardır. Yumurta beyaz renkli ince ve uzun şekillidir. Larva silindirik şekilli beyaz renkli ve 3 mm uzunluktadır. Pupa krem renkli 3.5-5 mm boyundadır.

Kuru Meyve Akarı

_0.4 mm boyda, oval ve basık şekilli, saydam renklidir. Ergin 4 çift bacağa sahiptir. Vücudun sonunda ve bacaklarda uzun kıllar vardır. Yumurta saydam ve parlak görünümlüdür. Larva ergine benzer ancak 3 çift bacağa sahiptir. Nimf dönemlerinde de 4 bacağa sahiptir.

Erginler 40-50 gün yaşar. Bu sürede dişi 25-30 yumurta bırakır. Uygun koşullarda gelişme süresi 15-20 gündür. Yüksek orantılı nemi ve sıcaklığı seven bu tür uygun koşullarda yılda pek çok döl verir.

3. Zarar şekli, ekonomik önemi ve yayılışları

İncir Kurdu, Kuru meyve güvesi, Kuru üzüm güvesi ve İç güvesi'nin zarar ve beslenme biçimleri birbirine benzer. Bu güveler yalnız larva döneminde beslenir ve zarar yaparlar. Larvalar bulundukları gıda ortamında beslenerek ürün kayıplarına neden olurlar. Buna ek olarak çıkardıkları artıklar ve değiştirdikleri gömlek ve baş kapsülü kalıntıları ile ürünün niteliğini bozarlar. Araştırma çalışmalarıyla İncir kurdu. Kuru meyve güvesi ve Kuru incir güvesi Ege bölgesinde kuru incirin sergi döneminde % 12-23, depolarda ise % 39-68 oranında kayıplara neden olabildikleri kanıtlanmıştır. Ayrıca bu zararlılar larva döneminde incir içine bıraktığı baş kapsülleri dış satımda tıkanmaya yol açabilmektedir. İç fındık güvesi, Kuru meyve güvesi ve diğer güvelerle birlikte Karadeniz Bölgesi fındık depolarında % 20 dolayında bulaşmaya yol açmaktadırlar. Yapılan bir çalışmada 1 adet İç fındık güvesi larvası 0.8 g, l adet İncir kurdu larvası 0.6 g, 1 adet Kuru meyve güvesi larvasının 0.5 g fındık tükettiği ortaya konulmuştur. Ayrıca Kuru meyve güvesi, Malatya ili ve dolaylarında kuru kayısılarda önemli zararlara neden olmaktadır.

Ekşilik böcekleri bir taraftan kuru meyvelerde zararlı olurken diğer taraftan bu ürünlerde çürüme ve ekşimelere neden olan Aspergillus spp.Alternaria spp ve Penicil-lum spp.gibi funguslara taşıyıcılık yaparlar.

Ekşilik böceklerinin bu taşıyıcılıkları, Kuru incirde son yıllarda ortaya çıkan ve dişsatişta sorunlaraa yol açan Aflatoksin oluşumuna neden olacaktır. Ekşilik böceklerinin çok yönlü zararları sonunda ürünün kalitesinin düştüğü, ayrıca tüketimde sağlık yönünden sakıncalar ortaya çıktığı ve özellikle incirde kurdun oranının arttığı göze çarpmaktadır.

Testereli böcekler, özellikle uzun süre depolanan kuru üzümde ekonomik önemde zarara sebep olurlar.

Kuru meyve akarının son yıllarda Ege bölgesinde kuru incir ve kuru üzüm depolarında zararları görülmektedir. Zararlı uygun koşullan bulduğu takdirde populasyon yoğunluğunu artırır. Bu artış üründe akar kalıntıları nedeniyle ürün kayıplarına yol açar.

Kuru meyve zararlılarından İç fındık güvesi Doğu Karadeniz Bölgesinde Ekşilik böcekleri Ege bölgesinde yaygındırlar. Diğer zararlıların ise tüm bölgelerde yaygın oldukları söylenebilir.

4. Konukçuları

Kuru meyve zararlıları çok konukçulu zararlılardır. Ancak her zararlının 'birinci derecede tercih ettiği konukçular kuru meyvelerdir.Zararlıların bu tercihinin yanı sıra gıdalandıkları diğer konukçular aşağıda belirtilmiştir.

* İncir kurdu. Kuru meyve güvesi, Kuru üzüm güvesi ve iç fındık güvesi:

İncir, üzüm,erik,kayısı, hurma v.b. kuru meyvelerde, kestane,ceviz,iç fındık, Antep fıstığı, yer fıstığı, badem, susam,ayçiçeği vb. yağlı tohumlarda, hububat ve mamulleri, kakao, süt tozu, baharat, keçi boynuzu vb. materyallerde,

Ekşilik böcekleri: Kayısı, üzüm.elma, şeftali, armut, Trabzon hurması, portakal, nar, ayva vb. meyvelerin yaş ve kuru dönemlerinde, hububat ve mamullerinde, ceviz, fındık, yerfıstığı, kakao vb. materyallerde.

Testereli böcek:Hububat ve mamulleri, kurutulmuş meyve ve kurutulmuş sebzelerde.

Kuru meyve akarı: Şeker içeren ve fermente olan ürünlerde zararlıdır. Özellikle incir, üzüm, kayısı vb. kuru meyvelerin şeker salgıları üzerinde beslenirler. Ayrıca marmelat, peynir, maya, meyve suları artıkları, süt, bira, şarap gibi fermente olan ürünler üzerinde zarar yaparlar.

5. Doğal düşmanları ve etkinlikleri

Ülkemizde depolanmış kuru meyvelerde zararlı güvelerin ortak doğal düşmanı olarak Hymenoptera takımına bağlı aşağıdaki parazit türler saptanmıştır.

Braconidae familyasından; Phoneretoma flavitestsoce Fisher, Apentelca serule Esinhard, Bracon hebetor Say. Ichnomonidae familyasından: Diatlegma ohryacetieta Omel., Hessestorun tranfuga Grav., ve Nemeritis canescens Grav.

Bu parazit türlerden B.hebetor türü ile Ege bölgesinde incir depolarında kitle üretim ve salım çalışmaları yapılmıştır. Parazit, baskısının olgun larva populasyonu üzerinde oldukça etkili olduğu ancak, zararın önlenmesi yönünde yararlı olmadığı anlaşılmıştır. "İncir yönetmeliği" yürürlüğe girdikten sonra üretim çalışmalarına son verilmiştir.

Bunlara ek olarak Ege bölgesi incir depolarında güvelerde predatör olarak aşağıdaki akar türleri saptanmıştır.

Elattisecius mali (Berlese), B.tarsalis (Oademans) (Acarina: Parasitoformes: Acaosejidae)

6. Mücadelesi

Kuru meyve zararlıları ile mücadelede temel ilke. temiz ambara temiz ürün koymak ve ürünü ambarlama süresince bulaşmalardan korumaktır. Bu amaca ulaşmak için kültürel, mekaniksel, kimyasal, biyolojik ve yasal bir dizi önlemin entegre biçimde uygulanması gerekir.

6.1. Kültürel önlemler

Kuru incir zararlıları için önlemlere bahçe döneminden itibaren başlanır. Bahçelerde zararlılara barınak olabilecek kuru dallar, işi bitmiş ilekler bahar aylarında toplanıp yakılmalı ve toprak sürülmelidir. Hasat döneminde ürün kerevetler üzerinde kurutulmalı ve ürünü bulaşmalardan korumak amacıyla geceleri kerevetler üst üste konularak üzerleri örtülmelidir. Ağaç altına düşen buruk incirler sabah ve akşam olmak üzere en az iki kez toplanarak sergilere konulmalıdır. Kuruyan incirler sergilerden her gün gün ışığında seçilip alınmalıdır. Sergilerden alınan kuru incirler hurda ve incir olmak üzere seçilerek ayrı ayrı yığın yapılmalıdır. Elde edilen kuru incirin bahçe deposunda birikmesine meydan verilmemeli, küçük partiler halinde de olsa en kısa zamanda alım merkezlerine ulaştırılmalıdır. Hatta her gün elde edilen ürünün alım merkezlerine ulaştırılmasının yararlı ve zorunlu olduğu gözden uzak tutulmamalıdır. Bahçe depolarında ve sergilerde geceleri herhangi bir amaçla ışık yakılmamalıdır.

Kuru meyve depolanacak depolarda aşağıdaki kültürel önlemler alınır.

Ambarda zararlılara barınak olabilecek yarık,çatlak vb. girintiler sıva ile kapatılır.

Ambar önceki yılın ürün kalıntılarından temizlenir.

Ambarlama süresince zararlı girişini önlemek üzere kapı ve pencerelere uygun sıklıkta tel geçirilir.

Ambarda bir yıl önceden çuval,kutu,sepet ve diğer ambalaj materyali kullanılmadan fumige edilir.

Ambarın iç ve dış yüzeyleri kireçle badana edilir.

Ambarın serin, aydınlık ve havadar olması için gerekli önlemler alınır.

Ürün çuvallı ise ızgara üstüne istiflenir. Dökme ise tek yığın olarak değil, fazla yüksek olmayan yığınlar halinde ambarlanır. İstif ve yığınlar ile duvar arasında 0.5 m aralık bırakılır.

Eski ürün ile yeni ürün veya bulaşık ürün ile temiz ürün ayrı ayrı depolanır.

Geceleri depolarda ışık yakmaktan kaçınılır. Yakma zorunluluğu varsa ışık çevresine ostikolu tuzak asılır.

Ürün nakliyatı gündüz yapılır. Gece yapılma zorunluluğu veren ürünün üzeri branda ile sıkıca örtülür.

2. Mekaniksel mücadele

Bu mücadele yöntemi, incir bahçelerinde Ekşilik böcekleri ve Sirke sinekleri için kullanılır. Bu zararlılar ilkbahardan itibaren incir bahçelerine asılacak çekici yem tuzakları tarafından yoğun olarak tuzaklanabilir. Bu yem tuzağının çekici maddesi 220 g incir, 0.5 litre su ve 1 g mayadan oluşur. Bu maddeleri içeren kabın üst kısmında böcek toplama bölümü bulunur. Kabın ağzında zararlıların içeriye girmesine uygun sıklıkta bir tel bulunur.Yem tarafından çekilerek içeri giren böcek, filtre emdirilerek toplama bölümüne yerleştirilen DDVP buharlarının etkisi ile ölür. Tuzağın etkili maddesi ve ilaçlı filit 15 günde bir yenilenir. Bahçelerde dekara l adet hesabı ile kullanılan tuzaklar, ilkbahar başından itibaren kışlaktan çıkan böcek populasyonu etkilediği için bu zararlıların gelecek dölleri ile oluşacak populasyon üzerinde yüksek oranda etkili olmaktadır.

6.3. Kimyasal mücadele

Kuru meyve zararlılarına karşı kimyasal mücadele;

—Boş ambar ilaçlaması

—Ambarlanacak ürünün fumigasyonu

—Dolu ambar ilaçlaması olmak üzere 3 şekilde uygulanır.

6.3.1. Mücadele zamanı

Boş ambar ilaçlaması, ambarda yukarıda belirtilen kültürel önlemler alındıktan ve ambar kireçle badana edildikten sonra yapılır.

Fümigasyon ambarlama öncesi dönemde bulaşma almış olan ürünlere, ambarlamanın başında uygulanır.

Dolu ambar ilaçlaması, depolama süresinde bulaşma görüldüğü takdirde uygulanır. Bu uygulama depoda bulunan ostikolu tuzaklarda 3-4, açık tuzaklarında 10 - 15 ergin böcek görüldüğünde yapılır.

6.3.2. Kullanılacak İlaçlar ve Dozları

Boş ambar ilaçlamasında Malathion , Bromophos ve Chlorpyrifosmethyl, tümi-gasyonda Methyl bromide ve Aliminium phosphide dolu ambar ilaçlamasında Alimini-um phosphide ve Dichlorvos etkili maddeli preparatlar kullanılır. Bu ilaçlara ait ayrıntılı bilgiler ve kullanma dozları tabloda belirtilmiştir.Kimyasal mücadele ürünleri bölümüne bakınız.

6.3.3. Kullanılacak alet ve makineler

Boş ve dolu ambar ilaçlamasında basınçlı sırt pul verizatörü ve atamizör kullanılır.

Fümigasyon atmosferik ve vakumlu olmak üzere iki yöntemle uygulanır. Vakumlu tumigasyon bu amaçla özel olarak hazırlanmış tümigatuvarlarda uygulanır. Bu fümigatuvar basınca dayanıklı bir metal hücre, hava boşaltma, gaz veren ve aspirasyon düzeninden oluşur. Atmosferik fümigasyon ise çadır altı veya gaz geçirmez özel odalarda (fümigatuvar) uygulanır. Atmosferik fümigasyon için bunlardan başka aplikatör, kum torbası, vantilatör, aspiratör ve gaz dağıtım düzeni gibi materyal gereklidir.

6.3.4. İlaçlama tekniği

Boş ambar ilaçlaması için ambarın tüm yüzeyleri hesaplanır. Ayrıca ambara harcanacak su miktarı kalibrasyon yapılarak bulunur. Ambar için gerekli su ve ilaç ile hazırlanan karışım, ambarın tüm yüzeylerine yıkama şeklinde pülverize edilir. Bu uygulamada su emen yüzeyler için ilaçların WP formları, su emmeyen yüzeyler için ise Emülsiyon formları kullanılmalıdır.

Fümigasyon uygulamasında zaman kısıtlı ise uygulama olanağı varsa vakumlu fümigasyon tercih edilir. Vakumlu fümigasyonda bulaşık ürün basınca dayanıklı metal hücreye konulur ve hücre kapatılır. Hava boşaltma düzeni çalıştırılarak hücrede bulunan hava belli bir basınç düzeyine dek boşaltılır. Bu işlemden sonra hücreye, ekli tabloda gösterilen dozda Methyl bromide hava ile karışık biçimde verilir. Süre dolduktan sonra aspirasyon düzeni çalıştırılarak gazın hücreden tahliyesi sağlanır. Tabloda görüldüğü gibi vakumlu fümigasyonda süre kısa, fümigant dozu ise yüksektir.

Atmosferik fümigasyonda bulaşık ürün gaz geçirmez çadır altına veya gaz geçirmez odaya konulur. Bu ortama ekli tabloda gösterilen dozlarda fümigant verilir ve ürün gerekli süre bu ortamda tutulur. Methly bromide ile yapılan fümigasyonda süre genellikle 24 saattir. Aliminium phosphide ise süre çevre sıcaklığına bağlıdır. Bu süre 12 -!5°C'de 5 gün, 16 - 20°C'de 4 gün, 20°C'nin üstünde ise 3 gündür. Süre dolduktan sonra çadır veya oda açılarak havalandırma yapıldıktan sonra tumigasyona son verilir. Aliminium phospide ile yapılan iç fındık fümigasyonunda tabletlerin ürüne değmemesine özen gösterilmelidir. Ayrıca iç fındık fümigasyonunda Methly bromide kullanılmamalıdır.

Depolama süresince bulaşma görüldüğü taktirde Aliminium phospide veya Dichlorvos etkili maddeli preparatlarla fümigasyon tekniği ile uygulama yapılır. Ancak Dichlorvos etkili maddeli preperatlar atomizör ile şişleme şeklinde ambar boşluklarına pülverize edilir ve ambar 24 saat kapalı tutulur. Bu uygulama haftalık aralıklarla yinelenir.

7. Uygulamanın değerlendirilmesi

Yukarıda sözü edilen mücadele önlemleri ile kuru meyve zararlılarına karşı ba-şinh olunabilmektedir.

Ekşilik böceklerini tuzaklamak amacıyla incir bahçelerine asılan tuzakların etkililiği tuzakların etkili maddelerin yenilenmesi sırasında tuzaklanan böcek sayıları saptanarak belirlenebilir.Böylece tuzakların sezon boyunca yakaladığı toplam böcek sayısı ve başarısı saptanmış olur. Ayrıca bu sayı böceklerin incir hasadına kadar verdiği 2 döl ve ergin dişilerin bıraktıkları yumurta sayıları göz önüne alınarak değerlendirilirse, tuzakların sonraki populasyonları kırma yönündeki başarısı da ortaya konulmuş olur.

Kimyasal mücadelede boş ambar ilaçlamasından tüm zararlıların ölmesi beklenir. İlaçlamadan sonra köşe bucak taranır ve canlı-ölü zararlı duruma göre ilaçlamanın başarısı belirlenir.

Fumigasyon uygulamalarında zararlıların tüm devrelerine % 100 etki beklenir. Bunu irdelemek amacıyla fumigayondan sonra fumige edilen ürünün değişik kesimlerinden örnekler alınır. Alınacak örnek miktarı en az % 0.1 oranında olmalıdır. Bu örneklerde canlı ergin, larva, pupa olup olmadığı araştırılır. Örnekler fumigasyonun yumurtalara etkisini incelemek üzere oda koşullarında 2-3 ay kadar bekletildikten sonra zararlı çıkış olup olmadığı kontrol edilir. Bu kontrol sonuçları ile fumigasyonun başarısı belirlenmiş olur.

Aliminium phospide ile yapılan dolu depo ilaçlamasının başarısı, fumigasyonda olduğu gibi incelenir. DDVP ile yapılan ilaçlamalarda ise değerlendirilme tuzaklarla yapılır. İlaçlamadan sonra tuzaklanan böcek sayıları, ilaçlamadan önce tuzaklananlarla kıyaslanarak uygulama değerlendirilir.

Bu konuyu yazdır