Hoşgeldin, Ziyaretçi
Sitemizden yararlanabilmek için kayıt olmalısınız.

Kullanıcı Adı
  

Şifreniz
  





Forumda Ara

(Gelişmiş Arama)

Forum İstatistikleri
» Toplam Üyeler 56.782
» Son Üye Eren225
» Toplam Konular 12.173
» Toplam Yorumlar 30.187

Detaylı İstatistikler

Kimler Çevrimiçi
Şu anda 2598 aktif kullanıcı var.
» (0 Üye - 2593 Ziyaretçi)
Applebot, Bing, Facebook, Google, Yandex

Son Yazılanlar
Ereğli Ziraat Fakültesi B...
Forum: Konya Necmettin Erbakan Üniversitesi
Son Yorum: Mr.Muhendis
08-03-2026, 02:09 PM
» Yorum 0
» Okunma 57.527
Ereğli Ziraat Fakültesi T...
Forum: Konya Necmettin Erbakan Üniversitesi
Son Yorum: Mr.Muhendis
08-03-2026, 02:08 PM
» Yorum 0
» Okunma 7.881
Ereğli Ziraat Fakültesi T...
Forum: Konya Necmettin Erbakan Üniversitesi
Son Yorum: Mr.Muhendis
08-03-2026, 02:05 PM
» Yorum 0
» Okunma 466
Konya Necmettin Erbakan Ü...
Forum: Konya Necmettin Erbakan Üniversitesi
Son Yorum: Mr.Muhendis
08-03-2026, 02:03 PM
» Yorum 0
» Okunma 5.065
Konya Gıda ve Tarım Ünive...
Forum: Dijital Tarım Teknolojileri
Son Yorum: Mr.Muhendis
08-03-2026, 07:43 AM
» Yorum 0
» Okunma 59.689
Kastamonu Üniversitesi De...
Forum: Dijital Tarım Teknolojileri
Son Yorum: Mr.Muhendis
08-03-2026, 07:42 AM
» Yorum 0
» Okunma 10.469
Kütahya Dumlupınar Üniver...
Forum: Dijital Tarım Teknolojileri
Son Yorum: Mr.Muhendis
08-03-2026, 07:42 AM
» Yorum 0
» Okunma 7.963
Kırıkkale Üniversitesi De...
Forum: Dijital Tarım Teknolojileri
Son Yorum: Mr.Muhendis
08-03-2026, 07:41 AM
» Yorum 0
» Okunma 7.370
Pamukkale Üniversitesi Ça...
Forum: Dijital Tarım Teknolojileri
Son Yorum: Mr.Muhendis
08-03-2026, 07:40 AM
» Yorum 0
» Okunma 6.605
Burdur Mehmet Akif Ersoy ...
Forum: Dijital Tarım Teknolojileri
Son Yorum: Mr.Muhendis
08-03-2026, 07:39 AM
» Yorum 0
» Okunma 10.627

 
  Daha Az Su İle Daha Çok Üretim
Yazar: Livadi - 04-16-2010, 07:50 PM - Forum: Tarımsal Yapılar ve Sulama - Yorum Yok

[COLOR="DarkSlateGray"]Daha Az Su İle Daha Çok Üretim
Yazar : Hasan BOYACI
Mevlüt YILMAZ
Serdar TOPRAK [/COLOR]

Dünya ve ülkemiz tatlı su kaynakları açısından oldukça fakirdir. Dünyanın toplam suyunun sadece %2,5 kadarı tatlı su kaynağından oluşmaktadır. Bu sebeple, tüm insanların su kaynaklarından yararlanmada daha dikkatli olmaları, yerüstü ve yeraltı su kaynaklarının kullanımında en yüksek verimin hedeflenmesi gerekmektedir.



Ülkemizde suyun tarımsal alanlarda kullanımında yapılan yanlışlarla %70`lere yakın kayıplar olmaktadır. Uygun sulama sistemleriyle boşa akıtılan bu su, daha fazla alanın sulanmasında kullanılabilir. Bu sebeple tarımsal alanlarda en az su-en yüksek verim ilkesi ile sulama çalışmaları programlanmalıdır.



Bitkilerin farklı gelişme dönemlerinde ihtiyacı olan su ve elde edilecek verim ilişkisi farklılık gösterir. Yüksek ve nitelikli verim için hangi dönemde ne kadar suyun kullanılması gerekliliği doğru bir biçimde anlaşılmalıdır. Sorunun çözümü için belli bir sulama programı gereklidir. Sulama programı oluşturulmasında kullanılacak suyun ve tarımsal alanın durumu göz önüne alınmalıdır. Kurak ve yarı kurak bölgelerde bitkinin gelişebilmesi için bitki kök bölgesinde devamlı uygun miktarda su bulunmalıdır. Bitkilerin gelişme dönemleri çok önemli olmakla birlikte bitki kök bölgesinde uygun nem yoksa verimde azalmalar beklenebilir. Bunun için, mevsim içerisinde farklı sulama zamanlarının tespit edilmesi gerekir. Bitki büyüme esnasındaki su eksikliği ile verimdeki düşmeler arasında sıkı bir ilişki kurulmalıdır.



Kısıntılı sulama tekniği, bitkinin belli dönemlerde daha az sulanarak verim kayıplarına planlı olarak izin verilmesi stratejisidir. Kısıntılı sulamada normalden daha az su uygulanmakta ve daha fazla alan sulanmakta, bir başka deyişle daha fazla alan üretime açılmaktadır. Sulama programlarında farklı su kısıntıları uygulanabilir. Bitkinin gelişme dönemi içindeki farklılıkların bilinmesi gerekmektedir. Genelde uygulanan kısıntılı sulamalar ya dönemde su atlatılması (hiç su vermeme) ya da dönemde oransal su kısıntısıdır. Su atlatılması ile verim azalması, bitkinin tüm büyüme mevsimindeki farklı dönemlerde bir veya birkaç kez sulamaları keserek verimde azalmalar bulunarak belirlenir. Uygulanan su kısıntısı programları ile verimdeki azalmalar, bitkinin suya karşı gösterdiği hassasiyetin bilinmesini sağlar. Sulama programlarının değiştirilmesi yoluyla evapotranspirasyonun azaltılmasını ya da bitki su gereksinimini azaltmaktan çok hangi kısıntı düzeyine karar verilmesini sağlayacaktır.



1990-1992 yılları arasında Eskişehir Toprak ve Su Kaynakları Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü`nde yapılan bir çalışmada, mısır yetiştirilmesinde su kısıntısı programı uygulanmıştır. Bu amaçla dane mısırın 4 evresi (vegetasyon, tepe püskülü çıkarma, koçan çıkarma, süt olum) dikkate alınarak, bu farklı dönemlerde su kısıntısı ve su atlatma programı uygulanmıştır. Su-verim ilişkisinden yararlanılarak farklı sulama koşullarında uygulanan su kısıntısı ile kazanılan alan-üretim miktarı ve kısıntılı sulama neticesindeki ürün kaybı arasındaki fark değerlendirilmiştir. Bu fark hangi dönemde su kısıntısına gidilebileceğini gösterecektir.



Yapılan çalışmaya göre; su atlama yöntemi vegetasyon, koçan çıkarma ve süt olum dönemlerinde yapıldığında, buradan sağlanan su ile sulanacak yeni alandan elde edilen verim, su atlamadan kaynaklanan verim kaybından daha fazla çıkmıştır. Su kısıntısı yöntemi ise uygulanan iki dönemden koçan çıkarma döneminde verimli, tepe püskülü çıkarma döneminde ise verimli değildir. Bu çıkan sonuçlara göre; tepe püskülü çıkarma döneminde ne su atlatması, ne de oransal olarak su kısıntısı yapılabilir. Ancak diğer dönemlerde ise hem su atlatması, hem de oransal olarak su kısıntısı yapılabilir. Böylelikle su tasarrufu yapılarak daha fazla alan ve üretim miktarı elde edebilir. Ülkemizde bu gibi uygulamalarla su tasarrufu ile ilgili çalışmalar tüm bölge ve bitkilerde yürütülüp elde edilecek su ile daha fazla alanın sulanması sağlanarak doğal kaynaklarımızın optimum kullanımı sağlanabilir.

Bu konuyu yazdır

  Kırsal Kalkınma Projeleri Başarılı mı
Yazar: Livadi - 04-16-2010, 07:46 PM - Forum: Genel Konular - Yorum Yok

[COLOR="DarkSlateGray"]Kırsal Kalkınma Projeleri Başarılı mı?
Yazar : Cihan ÜZÜLMEZ, Uğur ALTINOK

[/COLOR]

Türkiye`de 1950 sonrası uygulanan kırsal kalkınma projeleri incelendiğinde "örnek köyler", "merkez köyler", "köy-kent projesi" gibi uygulamalar göze çarpmaktadır. Başlangıç tarihi 1950`lere dayanan kırsal kalkınma yaklaşımları zaman içinde teknolojik ve sosyo-ekonomik faaliyetlerin etkisi ile farklılıklar göstermiştir. 1960`larda modernizasyon, 1970`lerde devlet müdahaleleri, 1980`lerde serbest pazar ve 1990`larda katılım ve yetkilendirme gibi fikirler ortaya çıkmıştır. Örneğin; 1980`lerde "yoksulluğun hafifletilmesi", 1990`larda "yoksulluğun azaltılması" şeklinde kullanılırken 2000`lere gelindiğinde bu kavram yerini "yoksulluğun ortadan kaldırılmasına" bırakmıştır.



Türkiye`de Kamu Kurum ve Kuruluşlarının Uyguladığı Kırsal Kalkınma Projeleri

Bu projelerle, kırsal toplumun yaşam kalitesinin yükseltilmesi, kırsal alanların ülke ekonomisine katkısının arttırılması, göç ve istihdam sorunlarını yerinde çözüp kırsal nüfusu yerinde kalkındırma, kırsal alanlara olumsuzluklar getiren çevre koşullarının iyileştirilmesi, kırsal altyapının geliştirilmesi, kırsal alanlarda yaşayanlara eğitim-danışmanlık gibi hizmetlerin verilmesi ve bu hedeflerin sürekliliğinin sağlanması amaçlanır.



Gönüllü Kuruluşların Yürüttüğü Kırsal Kalkınma Projeleri

Gönüllü kuruluşların uyguladığı kırsal kalkınma projeleri kamu kurum ve kuruluşlarının uyguladığı projelere göre daha başarılıdır. Gönüllü kuruluşların projelerinde gönüllülük esasının öne çıkması, çiftçi ve kırsal alan koşullarının göz önüne alınarak kırsal alan projelerinin uygulanması gibi sebepler bu projelerin başarısını arttırmaktadır. Ayrıca gönüllü kuruluşlara; bu projeler sonucu kurulan tesislerden elde edilen ürünlerin pazarlanması konusunda da teknik destek verilmektedirler.



Türkiye Kalkınma Vakfı`nın (TKV) uygulamış olduğu projeler daha çok sosyal kalkınmaya yönelik projelerdir. Örneğin, TKV`nin projelerinde erozyonu önleme, mera ıslahı, sulama gibi teknik amaçlı kalkınma uygulamalarından ziyade biraz daha sosyal kalkınmayı sağlayacak şekilde kırsal yörelerde yaşayan halkın eğitilmesi ile bu projelerin benimsetilmesi ve sürdürülebilirliğini sağlamak gibi amaçlar göze çarpar.



TEMA`nın kırsal kalkınma projeleri ise, biraz daha teknik bölümleri kapsayan çevreci, sürdürülebilirliği olan projelerdir. TEMA`nın projelerinde erozyonu önleme, mera ıslahı, toprağın verimliliğini arttırma, biyolojik çeşitliliği koruma, ağaçlandırma gibi doğrudan toprakla ve doğa ile ilgili projelere ağırlık verilmiştir.



Uluslararası Kuruluşların Desteklediği Kırsal Kalkınma Projeleri

Uluslararası kuruluşların desteklediği kırsal kalkınma projeleri daha çok sosyal riski azaltma projesi (SRAP) kapsamında olup, kırsal alanlar ile kentsel alanlar arasındaki gelişmişlik farklarını azaltmak, herkese eşit imkânları sunmak, kırsal alanlarda yaşayanların da kültürel, çevresel ve teknolojik değişiklikleri görmesi ve benimsemesini sağlamak, güçlü bir dünya oluşturmak gibi amaçları kapsar.



Dünya Bankası, daha çok yoksulluğun azaltılması, kırsal altyapının geliştirilmesi, kadınların ve işsizlerin eğitimi gibi alanlara yoğunlaşmıştır. Avrupa Birliği daha çok GAP Projesi kapsamında, sosyal, ekonomik, tarımsal ve fiziksel sürdürülebilirlik konusundaki projeleri desteklemiş ve diğer uluslararası kuruluşlar gibi yoksulluk, eğitim ve sosyal farklılıkların azaltılması gibi konulara ağırlık vermiştir. Ayrıca, AB`nin desteklediği projelerde, kırsal yapının bozulmasının engellenmesi ve bozulan alanların bir nevi restorasyonunun yapılması gibi faaliyetlerde amaçlamaktadır.



Birleşmiş Milletler daha çok sosyal hizmetler, üretkenliğin attırılması, sürdürülebilirlik, yerel girişimlerin desteklenmesi, doğal kaynakların korunması mantalitesi ile hareket edip, sosyal kalkınma, istihdam, kadınların ekonomik ve sosyal alanda güçlenmesi, muhtaç durumdaki çocuklara yardım gibi amaçları hedeflemektedir. Birleşmiş Milletler, GAP Bölgesi`nde Sürdürülebilir Kalkınma Programına destek olmuştur. Bu projede de hedefler aslında diğer uluslararası kuruluşların hedefleri ile aynı doğrultudadır.



Projelerin Etkinliği Nasıl Arttırılabilir?

Kamu kurum ve kuruluşlarının bu tarz projelerde etkinliğinin arttırılabilmesi için, bu kurumların özerkleştirilerek hizmetleri daha seri ve zamanında yapmaları sağlanmalı, sivil toplum örgütlerinin bu tür faaliyetleri yapmaları için her tür kolaylık sağlanmalıdır. Özel sektörün de bu alanda çalışmalara özendirilmesi hatta çeşitli yaptırımlar geliştirilerek, kırsal kalkınma projelerini yapan ve uygulayan kuruluşların mutlaka yaptıkları projelerin ön etüdünün yapılması sağlanmalı, zaman ve para kaybına meydan verilmemesi, yapılan projelerin çiftçi şartlarına uygun olması mutlaka göz önünde bulundurulmalıdır. Projeler sürdürülebilir ve o yöre insanın anlayabileceği sadelikte olmalı, kaynaklara ulaşabilme yolları çiftçilere öğretilmeli, uygulamada sorunlar oluştuğunda sorunu nasıl çözebileceğinin yolları mutlaka çiftçiye verilmelidir. Bunun yanında yayın faaliyetlerinin yerinde ve zamanında yapılmasına özen gösterilmeli, çiftçi teknik yardım istediğinde bunun birçok yolunun bulunduğunun öğretilmesi, sorumluluk bilincinin geliştirilmesinin sağlanması, çiftçiye elde ettiği ürününü ne şekilde değerlendirebileceğinin yollarının öğretilmesi, sürdürülebilirliğin olması için çiftçilerin kendi gayretlerinin olması gerektiği bilincinin onlara kazandırılması gerekmektedir.



Çiftçi ihtiyaçlarına cevap vermekte zorlanan kamu kurumlarında etkili olan prosedürlerin en aza indirilmesi gerekmektedir.



Uluslararası kuruluşların kırsal kalkınma projelerine katkılarını sadece finansman sağlamadan öte, çeşitli düzenlemelerle bu kuruluşlarının bu projelerde daha etkin rol almaları sağlanmalıdır. Ayrıca uluslararası kuruluşların desteğiyle yapılan projelerde sadece bu projelerin maddi faydalarına bakmayıp ulusal çıkarları da göz önünde tutmak gerekir. Uygulanan kırsal kalkınma projeleri ile yöre halkının beklentileri arasında bir uyumsuzluk yaşanmaması için, proje uygulanırken yöre halkının beklentileri ve gereksinimleri göz önünde tutulmalıdır. Kırsal kalkınmaya yönelik projelerin yürütülmesinde ilgili kuruluşlar arasında koordinasyon sağlanmalı ve yerel yönetimlerin de bu projelerdeki etkinliği arttırılmalıdır.

Kırsal kesimde işsizliğin azaltılması için tüm sanayi dalları ile birlikte tarıma dayalı sanayi geliştirilmeli, işleme, paketleme, muhafaza etme ve pazarlama yöntemleri konusunda gerekli teknik ve mali destek verilmelidir.



Kırsal kalkınma projelerinde verim ve kalite artışı için her türlü modern teknik ve metotların kullanılması yaygınlaştırılmalı, sektörel düzenlemelerde AB uygulamaları, uluslararası ilkeler ve normlar göz önünde tutulmalıdır.



Turizm, tekstil, dokumacılık, el sanatları gibi tarım dışı alanlarda da istihdam sağlanmalıdır. Kırsal alanlarda kalkınma faaliyetlerinin benimsenmesini ve sürekliliğini sağlamak için uygulanan eğitim programlarının en az yatırım kadar önemsenmesi gerekir.

Bu konuyu yazdır

  Sanayi Atıksularının Tarımda Kullanılması
Yazar: Livadi - 04-16-2010, 07:36 PM - Forum: Tarımsal Yapılar ve Sulama - Yorum Yok

Dünyadaki birçok ülkede, evsel ve endüstriyel atıksuların yeniden kullanılan miktarı çok küçük bir pay oluştursa da ülkelerin bu konuya gösterdiği önem her geçen gün artmaktadır. Avrupa Birliği ülkelerinde son on yıllık süreçte atıksuların tekrar kullanımına yönelik 200’den fazla proje göze çarpmaktadır.



Atıksuların Avrupa ülkelerinde yeniden kullanım potansiyelleri için oluşturulan modele göre, 2025 yılı projeksiyonunda 31 ülke arasında Türkiye 4. sırada yer almaktadır. Dolayısıyla gelecekte su kaynaklarının hızla tükenmesi ve kirlenmesi göz önüne alındığında, hızla tükenen su kaynakları üzerinde bir tehdit oluşturan Organize Sanayi Bölgeleri için oluşturulan atıksu geri kazanım tesisleri ile sürdürülebilir bir su kullanım politikası uygulanabilecektir.



Çevre sorunlarına yol açmayacak veya minimize edebilecek sanayileşmenin gerçekleştirilmesi amacıyla Türkiye’de Organize Sanayi Bölgeleri (OSB) modeli uygulanmaktadır. OSB’lerin hızla gelişimi, su kullanım miktarlarını, dolayısıyla oluşan atıksu miktarlarını da arttırmaktadır. OSB sayılarındaki artışla bağlantılı arıtma tesislerinin de kurulduğu gözlenmektedir.



OSB’ler genellikle şehirlerin dışında bulunduğu için atıksularının ayrı olarak arıtılması yaygın bir uygulamadır. Deşarj edilen atıksuların arıtılma oranı %66 olup, atıksular geri kazanılabilme imkanları değerlendirilmeden farklı alıcı ortamlara deşarj edilmektedir.



Bununla birlikte Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği (SKKY) Madde 28’e göre sulama suyunun kıt olduğu ve ekonomik değer taşıdığı yörelerde, SKKY Teknik Usuller Tebliğinde verilen sulama suyu kalite kriterlerini sağlayacak derecede arıtılmış atıksuların, sulama suyu olarak kullanılması teşvik edilir.



SKKY Teknik Usuller Tebliği içinde arıtılmış atıksuların tarımsal amaçlı sulama suyu (TASS) olarak kullanılmasında istenen sulama suyu kalite parametreleri 5 farklı sınıfa ayrılarak değerlendirilmiştir.



Uludağ Üniversitesi Çevre Mühendisliği Bölümü’nde yaptığımız çalışma kapsamında ele alınan OSB bünyesinde tekstil, otomotiv, metal ve makine, kağıt, kimya, plastik, gıda gibi çok çeşitli dallarda üretim yapan 200’ün üzerinde fabrika bulunmaktadır.



OSB’deki sanayi kuruluşlarının oluşturdukları atıksu miktarları değerlendirildiğinde, tekstil endüstrisi %72 payla en önemli sektörü oluşturup, ortak kanaldaki atıksu tekstil endüstrisi atıksuyu karakteri göstermektedir . Bu çalışmada ele alınan OSB ortak kanalında toplanan 48.000 m3/gün atıksu, kimyasal arıtma ve uzun havalandırmalı aktif çamur ünitelerinden oluşan arıtma tesisinde arıtılmaktadır.



Mevcut arıtma tesisi ile SKKY alıcı ortam deşarj standartları sağlanmakta, fakat arıtılmış suların tekrar kullanım imkanları değerlendirilmeden deşarj edilmektedir. Su ihtiyaçlarının artması ve su kaynaklarının korunması göz önüne alınarak, bu çalışmayla OSB atıksu arıtma tesisinden çıkan atıksuların, kimyasal çöktürme ve iyon değişimi yöntemleri ile tarımsal sulamada kullanılabilmesi için su kalitesinin iyileştirilmesine yönelik araştırmalar gerçekleştirilmiştir. Çalışma kapsamında kimyasal çöktürme ve iyon değişimini içeren bir kombine atıksu arıtma sistemi kullanılmıştır.



Çalışmada elde edilen sonuçlar şöyle özetlenebilir:

- Optimum işletme şartlarının belirlenmesi ve arıtma ünitelerinin performans karakteristiklerinin geliştirilmesi amacıyla yürütülen deneysel çalışmalar neticesinde, kimyasal çöktürme işlemiyle %70 renk ve %90’ın üzerinde AKM ve iyon giderimi sağlanmaktadır.

- İyon değişimi prosesi çıkışındaki atıksu kalitesinin TASS kalitesi standartlarını sağladığı ve bu bağlamda OSB atıksularının TASS olarak değerlendirilebileceği görülmüştür

- OSB atıksu arıtma tesisi çıkış sularının karakterizasyonu SKKY Teknik Usuller Tebliği’ne göre TASS kalite parametreleri yönünden V. Sınıf su grubunda yer almaktadır.

- Bu çalışma neticesinde uygulanan kombine atıksu arıtma sistemiyle OSB atıksularının kalitesi İ. Sınıf sulama suyu kalitesine yükseltilmiş ve bu suların TASS olarak değerlendirilebileceği ortaya konmuştur.

- Atıksuların tarımsal amaçlı yeniden kullanılabilirliğinde çevresel açıdan dikkate alınması gereken parametreler pH, çözünmüş oksijen, askıda katı madde, çözünmüş tuzlar, nutrientler ve Lier patojenlerdir.

- Çözünmüş iyonların (metallerin) gideriminde kullanılan yöntemler kimyasal çöktürme, koagülasyon-flokülasyon, flotasyon, iyon değiştiriciler ve ters osmoz membranlarıdır.

- OSB atıksularının TASS olarak tekrar kullanımına yönelik gerçekleştirilen bu çalışmada, kimyasal çöktürme prosesinde kalsiyum hidroksitle pH=11’de tuzluluk, renk ve metal iyonları açısından yüksek giderim verimleri elde edilmiştir.

- İyon değiştirici reçine proseslerinin verimli bir şekilde işletilmesini engelleyen askıda katı maddelerde kimyasal çöktürme prosesiyle %96 oranında giderilmiştir.

Deneysel çalışmaların gerçekleştirildiği düzenek.

Bu konuyu yazdır

  Yeşil Enerjiler Yükselişte
Yazar: Livadi - 04-16-2010, 07:33 PM - Forum: Genel Konular - Yorum Yok

[COLOR="DarkSlateGray"]Yeşil Enerjiler Yükselişte

Yazar : Prof. Dr. Zafer AYVAZ [/COLOR]

Enerji üretmenin en eski yolu odun yakmaktır. Akan suyun gücüyle değirmen çalıştırmak, rüzgarın gücüyle gemileri yürütmek, yine rüzgarla yeraltından su çıkarmak, birbiri peşi sıra insanların günlük yaşamına girdi. Güneş enerjisiyle ürün kurutmak ise en eski çağlardan bu yana kullanılagelmekteydi. Kömür ve petrolün son yüzyıllara damgasını vurup, olanca zararıyla çevremizi kirletmesinden sonra geleneksel enerji kaynaklarımız yeniden hatırlandı ve ‘yenilenebilir’ veya ‘yeşil’ enerjiler adıyla tekrar popüler oldu. Fosil yakıtların neden olduğu çevre kirliliği, sera etkisi, asit yağmurları ve iklim değişiklikleri gibi olumsuzluklar içermeyen ve hemen her yerde bulunan yenilenebilir enerjiler acaba şu anda niçin fosil yakıtlar kadar yaygın olarak kullanılmıyor? Sorun tamamen ekonomik. Çünkü yenilenebilir enerji kaynaklarının doğası gereği, rüzgar ve suyun, biyolojik atığın ve güneş ısısının herhangi bir hammadde maliyeti olmamasına rağmen, bu kaynakları kullanan santrallerin yatırım maliyetleri (en azından şimdilik) çok yüksek. Bu problemi aşmak için belirli çözüm önerileri geliştiriliyor.

Almanya yenilenebilir enerji kaynaklarını teşvik ediyor

Almanya’da temiz enerji kaynakları sektöründe toplam yıllık ciro 10 milyar Euro’ya ulaşmış durumda. Yeşil enerjinin kullanımıyla dünya atmosferine 53 milyon ton daha az karbondioksit gazı yollayan, temiz enerji sektöründe 135 bin kişiye iş imkanı sağlayan, 2020 yılına kadar 19 atom enerjisi santralini kapatma kararı alan ve buradan doğacak enerji açığını, diğer santrallerdeki verimi artırarak ve yenilenebilir enerji kaynaklarıyla kapatmaya çalışan Almanya’nın deneyimi bu konuda yardımcı olabilir. Almanya, yenilenebilir enerjilerin araştırma -geliştirme çalışmaları için her yıl kamu kaynaklarından 100 milyon Euro tutarında destek fonu ayırıyor. Almanya’daki başarı, sadece alternatif enerjilere devlet eliyle sübvansiyon uygulanmasıyla değil, bunların üretimindeki yüksek maliyetlerin tüm tüketicilere yayılması yoluyla sağlandı. Oradaki sistem şöyle işlemekte: Rüzgar türbini sahiplerine, elektrik şebekesine aktardıkları her kilowatt saat (kWh) enerji için 9 Cent (160 bin TL) daha fazla para ödenmesi güvence altına alındı. Rüzgar santrallerine giden bu 9 Cent’lik farkı karşılayan diğer enerji üreticileri, ödediklerini daha sonra müşterilerinden tahsil edecekler. Bu sayede rüzgar enerjisi santralleri rantabl, diğer deyimle rekabet edebilir hale geldi ve bankalar da devlet güvencesine dayanarak bu santrallerin inşası için kredi vermeye istekli hale geldi. Bu teşviklerle bugün Almanya’da 15 binden fazla türbin, rüzgar gücüyle dönüyor ve Almanya, rüzgar gücünde İspanya ve ABD’nin önünde açık arayla dünya birincisi. Dört atom santralinin üreteceği enerjiyi üreten rüzgar enerjisi sektörünün yıllık cirosu 5 milyar Euro’ya, oluşturduğu toplam istihdam da 40 bin kişiye ulaştı. Yeşil enerjiye geçiş maliyetinin genele yayılması prensibi, Schröder hükümetinin 2000 yılında çıkardığı ‘Yenilenebilir Enerjiler Yasası’ ile daha da genişletildi ve diğer alternatif enerji kaynaklarını da kapsaması sağlandı. En fazla ek ödeme, maliyeti en yüksek olan güneş enerjisi santrallerine verilecek. Buradaki ek ödeme kWh basına 50 Cent’e(900 bin TL) kadar çıkabilecek. Bu sayede fotovoltaik (PV) enerji tesisi sahipleri, yatırımlarını 20 yıl içinde amorti edebilecekler. Güneş enerjisini doğrudan elektriğe çeviren PV panellerin çatılara yerleştirilmesini amaçlayan ‘100 bin çatı projesi’ ne devlet tarafından faizsiz ya da çok düşük faizli kredi desteği sağlanacak. Almanya’da bu panellerle toplam elektrik üretim kapasitesi, 2003 sonu itibarıyla 400 megawatt’a(MW) ulaştı. Bu kapasiteyle Almanya, Japonya’dan sonra PV konusunda dünyada ikinci konuma yükselmiş oldu. Yenilenebilir enerjilerin Almanya’daki toplam üretim içindeki payı şu anda yaklaşık % 8. Bu kapsamda biyokütle enerjilerinin payı da önemli bir oran oluşturuyor. Uzun vadede elektriğin %10’unun, ısınma enerjisinin %20’sinin biyolojik atıklardan elde edilebileceği hesaplanıyor. Atıksu arıtma çamurları, çöplükler ve gübrelerden biyogaz üreten tesislerin sayısı I700’e ulaşmış durumda. Freiberg’te bitkisel yağlardan biyodizel üreten bir tesis faaliyete geçti. Normal dizele göre %50 daha az zararlı madde emisyonuna yol açan bu ekolojik yakıttan Alman Demiryolları 15 bin ton satın almaya karar verdi. Bu çabalar artık dünya geneline yayılmış bulunuyor. Brezilya’da düzenlenen bir toplantıda, 2010 yılında Latin Amerika’nın enerji ihtiyacının % 10’unun yenilenebilir kaynaklardan sağlanması hedefi benimsendi. AB’nin 2010 hedefi ise daha yüksek: % 12,5.

‘Yeşil Elektrik Sertifikası’ olmayanlar Belçika’da elektrik satamayacak

Belçika’da 2002 Ocak ayında l GWh’tan daha fazla elektrik tüketenler için başlayan “Satıcıyı Seçme Özgürlüğü”, 2003 Temmuz ayında daha genişletildi ve ülkedeki elektrik pazarı tamamen liberal hale geldi. Artık şebeke bağlantısı en az 56 kVA olan tüketiciler de satıcıyı serbestçe seçebilecek. Bu kanun, serbest rekabet ortamında daha ucuz elektrik fiyatlarının oluşumunu ve çevre dostu yenilenebilir enerjilerin teşvik edilmesini amaçlıyor. Bununla, 1990 yılındaki karbondioksit emisyonlarından % 7,5 daha az emisyon değeri hedefleniyor. Bunu sağlamak için Belçika Hükümeti bir dizi önlem aldı. Bu kapsamda elektrik şirketlerinin, üretimin bir kısmını(2004 yılında en az %3’ünü, 2005 yılında ise %5’ini) yenilenebilir ve temiz kaynaklardan sağlaması veya kendi üretmiyorsa başka bir üreticiden bu miktarı karşılayacak kadar ‘Yeşil Elektrik Sertifikası’ satın alması gerekiyor. Merkezi Krefeld’te olan Alman G.A.S. şirketi, Belçika’da bu sertifikayı vermeye hak kazanan ilk yabancı yatırımcı oldu. Belçika’nın Vlierzele kentindeki çöp deponi gazlarından 1,2 MWh elektrik üreten bu şirket, l MWh’lık ‘Yeşil Elektrik Sertifikası’nı 125 Euro karşılığında diğer üreticilere satabilecek.

Temiz enerji üretiminde Türkiye Avrupa’nın lideri

Yenilenebilir enerjilerin toplam elektrik üretimi içindeki payı bakımından Türkiye’nin Avrupa birincisi olduğunu herhalde pek çoğumuz bilmiyor. Yenilenebilir enerjilerin toplamdaki % 30’luk oranını hidroelektrik santrallerimize borçluyuz. Geçen hükümet döneminde ithal petrol ve doğal gaza dayalı santrallere ağırlık verilmesiyle bu payda bir düşüş yaşansa da mevcut hükümetin yeniden yerli kaynaklara ağırlık verme kararıyla yenilenebilir enerjilerin payı tekrar artmaya başladı. Şimdi sırada rüzgar ve güneş enerjileri var. Rüzgar ve güneş potansiyeli bakımından Avrupa lideri olmamıza rağmen maalesef şimdiye kadar bu konuda ileri adımlar atılamadı. Jeotermal enerji kullanımında bir kımıldanma olsa da potansiyelimizin büyüklüğü karşısında çok fazla bir şey yaptığımız söylenemez.

Enerji tasarrufunun önemi

Enerjiyi sadece temiz üretmek yetmiyor. Öretileni tasarruflu kullanmak da en az onun kadar önem taşıyor. Çünkü kullanılmayan her kilogram fosil yakıt, atmosfere 3,5 kg daha az karbondioksit göndermek demek. Almanya’da 2002 yılında yürürlüğe giren enerji tasarrufu mevzuatına göre, yeni yapılar ancak düşük enerji sarfiyatlı binalar kategorisinde inşa edilebiliyor. Bu da konutun, metrekare başına yılda en fazla 90 kWh enerji harcaması anlamına geliyor. Bonn kentindeki okullarda enerji tasarrufuna teşvik programı uygulamaya kondu. 40’tan fazla okul ‘fifty:fifty programı’ adı verilen bu programa geçti ve tasarruf edilen her bir Euro’luk enerji için, devletten 50 Cent almaya hak kazandı. Alman Federal Çevre Kurumu’nun (UBA) gelecek yıl taşınacağı Dessau kentindeki bina, enerji tasarrufu konusunda diğer binalara örnek olacak. Etkili bir ısı izolasyonu, yer ısısının kullanılması, tasarruflu ampuller, akıllı aydınlatma sistemi ve bina içindeki havanın ısısının %74 oranında geri kazanılması, burada uygulanacak olan tasarruf önlemlerinden bazıları. Ayrıca güneş kollektörleri ve 480 metrekare büyüklüğünde PV panellerle kazanılacak enerjinin yılda 18 MW’a kadar çıkması hedefleniyor. Bazı enerji tasarruflu binalarsa kullandığından fazla enerji üretebiliyor. Freiburg-Schlierberg’te bunlardan 47 tane inşa edildi. Doğal malzemeler kullanılarak yapılan, ısı izolasyonları güçlü, aktif olarak havalandırılan ve bol ışık alan odalara sahip bu binaların çatılarındaki güneş panelleriyle ihtiyaçtan fazla enerji üretilecek. Bu binalarda metrekare başına yılda tüketilen 10-15 kWh enerji, normal bir binanın ısıtılması için gerek duyulan enerjinin sadece onda birine denk geliyor. UBA’nın yaptığı analizlere göre; enerji tasarruflu binalar, toplu ısıtma sistemleri ve fazla ısıyı elektriğe çeviren sistemler sayesinde yapılacak tasarrufla, ısıtmada kullanılan enerjinin neden olduğu 190 milyon ton karbondioksit miktarı, 2025 yılına kadar yarıya indirilebilecek.

Bu konuyu yazdır

  Gıdalarda Etiketler Neyi İfade Etmiyor
Yazar: Livadi - 04-16-2010, 07:30 PM - Forum: Gıda Mühendisliği ve Teknolojisi - Yorum Yok


Yazar : H. Ozan ERZİNCANLI

Değerli tüketiciler (yani hepimiz)!

Ben bir tarım, gıda uzmanıyım. Paketli gıda ürünlerini satın alırken, etiketlerini incelerken bazen markette kendi kendime gülüyorum. Aslında ağlanacak bir durum olmasına rağmen o sırada belki ancak gülerek tepkimi belirtiyorum. Gelin size bu manasız görünen gülmelerimin sebebini anlatayım.

Önce teker teker ürünlere bakalım:

Bal: Marketten bal alırken markasından ziyade üretim tarihi, dolum tarihi gibi bilgileri incelerim. Sonra da fiyatları karşılaştırırım.

Geçen gün sevindirici bir gelişme ile karşılaştım. Ballarda bu tarih ve izlenebilirliğe dair bilgiler gelişmişti. Şu an kavanozlu balların hepsinde:

- Son tüketim tarihi

- Dolum Tarihi

- Üretim Yılı bilgileri, var.

Bu bilgilerin 2005/49 sayılı Türk Gıda Kodeksi Bal Tebliği` nin 13. maddesinin c fıkrası gereği (Burada şöyle deniyor: "Etikette balın hasat yılı; üretim tarihi olarak, balın ambalajlandığı tarih; dolum tarihi olarak ifade edilecektir.") konulduğunu anladım.

Örneğin benim aldığım balın son tüketim tarihi 23.12.2010 imiş. Dolum tarihi 23.06.2009 ve üretim yılı 2008 imiş.

Yani bu bal 2008 yılının baharında açan çiçeklerden alınan nektarlar ile üretilmiş. Bal hasadı tahminen yaz mevsiminde yapılmış.

Yaklaşık 1 yıl boyunca nerede, ne koşulda saklandığını bilmediğimiz şekilde saklanmış ve bir bal kavanozlama ve satış firmasına verilmiş. Bu firma da 23.06.2009 tarihinde balı kavanozlamış. Bugün 30.07.2009 olduğuna göre ben de bu balı 1 ay içerisinde almışım.

O kadar da kötü değil. Tabi rafta 2006 yılı üretimi ballar da olduğunu da gördüm. Düşünün 3 yıldır tüketilmeden bekliyor ve birileri etikete bakmadan ya da baksa bile önemsemeden bunu tüketecek. Görünce üzülerek güldüm.

Süt:Marketten günlük süt alıyorum. Biliyorsunuz bu süt 3 günden fazla dayanmayarak bozuluyor. Bazı marka ürünlerde üretim tarihi ve son kullanma tarihi yazıyorken bazılarında sadece son kullanma tarihi yazıyor. Sadece son kullanma tarihi yazanlarda ben o ürünün ne zaman üretildiğini beyan olarak alamıyorum. Firma bana son kullanmam gereken tarihi tebliğ ediyor sadece.

Oysa içeceğim sütün ne zaman üretildiğini bilmeye hakkım olmalı, tahmin yaparak bulmamalıyım.

Zeytinyağı: Tüm bunların en ilginci ve kötüsü ise zeytinyağı. Zaten bu şekilde olmasa idi dünyaya zeytinyağı pazarlamada bu kadar sorunlarımız olmaz, bir kaç istisna hariç kalitede yerlerde sürünmezdik.

Son aldığım zeytinyağında üretim tarihi ve son kullanma tarihi bilgisi var.

Buna göre üretim tarihi 22.12.2008 ve son kullanma tarihi 22.12.2010.

Işte bu gerçek bir komedi. Ancak bu komediye gülerken, aslında halimizin acınacak olduğunu bilmemiz lazım.

Üretim tarihi ne demek? Burada bahsedilen üretim değil zeytinyağının dolum tarihi! Ülkemizde genelde üreticiler zeytinlerini kendileri sıktırır ve uygun bir zamanda gidip fabrikaya satarlar. Fabrika da zeytinin asitliğine bakarak fiyat tespiti yapar ve zeytinyağını alırlar.

Yoksa (genel olarak) zeytinyağı üreten firmalar, zeytinlerinin hasat vakti gelen üreticilere gidip "bahçedeki ürüne şu kadar veriyorum. Ben hasat ettirip sıktıracağım." demez. Ya da zeytinyağı firmalarının zeytini hasat edip yağını sıkacakları büyük zeytinlikleri yoktur. Ki böyle durumlar olsa bile etikette özel olarak belirtilmelidir. (Böyle uygulamalar yapan kaliteli zeytinyağı üreticileri bu detayları etikette zaten veriyor. Bu zeytinyağlarının fiyatı da normalinin en az iki katı oluyor.)

Bana göre zeytinyağında üretim tarihi, o zeytinin sıkım tarihidir. Zaten zeytinler sıktırılmadan uzun süre depolanamadığı için sıkım tarihi, bana zeytinin ne zaman hasat edildiği bilgisini de verir. Ancak bunu bilmeyen tüketicinin de balda olduğu gibi en azından üretim yılını bilmeye hakkı vardır. Mevcut etikette zeytinin hangi yıl hasat edildiği asla bilinememektedir.

Örneğin Milas` ta bir üretici (ki ben Milas` ta bu gibi olaylara çok şahit oldum) 2003 yılında zeytini hasat eder ve gider sıktırır.

Üreticiler bu bölgelerde zeytinyağını sigorta parası gibi kullanır. 2004 ` te zeytin sıktırmaz çünkü bu bölgelerde ağaçlar hasat edilirken dövüldüğü ve zarar verildiği ve ağaçlara bakım yapılmadığı için zeytin bir yıl olur, bir yıl olmaz. 2005` te tekrar bir parti zeytin sıktırır. Onu da saklar. Ve diyelim ki 2007` nin Haziran ayında paraya sıkışır. Zeytinyağı fiyatları da iyice yükselmiştir. Zeytinyağının hepsini satar.

O zeytinyağını fabrika 2007 Haziran` da alır. Stoklarına koyar. Ve belki de 2008 Aralık ayında tenekeler. Ve ben bir ay sonra satın alırım.

Yani belki de ben artık tarihi değeri olan bir meyve suyunu tüketiyor olabilirim (zeytin meyve ve dolayısı ile zeytin yağı bir meyve suyu-yağıdır). Lakin benim yağını tükettiğim zeytinler 2003 yılında varlardı. Aradan 6 yıl geçti. Düşünsenize 2003` te sıkılmış bir portakalın suyunu içtiğinizi...

Hem de bunun sağlığa çok yararlı bir lokman hekim ilacı olarak her yerde sunulduğunu...

Gülmez misiniz bu duruma?

Belki bunları okuyanlardan bazıları "yok canım, asitliğine bakılıyor. O kadar eski yağ anlaşılır" diyecekler. Anlaşılacağına emin olmasınlar.

Ve belki bazıları "zeytinyağına bir şey olmaz. 10 yıl sonra bile tüketilir. Hatta daha güzel olur" diyecekler. Birincisi bu doğru değil. Çok iyi (karanlık ve serin ortamda) saklansa bile zeytinyağı en fazla 1 yıl içinde tüketilmelidir.

Ayrıca 10 ya da 20 yıl içinde bile bozulmayacak ise bile (ki bu doğru değil) bu durum benim tüketici olarak zeytinin ne zaman üretildiğini, ne zaman şişelendiğini öğrenme hakkımı engellemez.

Ben tüketici olarak tükettiğim zeytinyağının zeytinlerinin en azından hangi yıl hasat edildiğini ve hangi gün sıkıldığını bilebilmeliyim.

Ambalaj etiketinde üretim tarihi değil sıkım tarihi yazılmak zorunda. Ayrıca bunun yanı sıra hasat yılı olmak zorunda. Hem sucuk, hem fasulye, hem kuruyemiş hem de zeytinyağına aynı etiket bildirim şekli kullanılamaz. Kullanılırsa böyle olur işte.

Ayrıca sadece son kullanma tarihi koymak da başka bir eksiklik ve yanlış.

Batılı ülkelerde son kullanım tarihi yanında "best before" denen, yani o ürünü en sağlıklı ve besin değeri en yüksek olarak tüketilebilecek bir tarih daha olur. Bunun da mutlaka eklenmesi gerekir.

Yumurta: 30 adetlik bir viyol yumurta aldınız. Üretim tarihi 17 Temmuz 2009 ve son kullanma tarihi 14 Ağustos 2009 yazıyor. Maalesef bu da komik bir beyan.Çünkü yumurta üretici tarafından genelde bir depoda bir hafta boyunca biriktirilir. Sonra bunun viyolleyip dağıtacak firmaya gönderilir. Bu durumda bu üretim tarihi neyi anlatıyor? Tavuğun yumurtladığı tarihi anlatmadığı kesin. Büyük ihtimal bu tarih yumurtanın viyollendiği tarih. Firmada kaç gün depolandığı vs. gibi şeyleri bilmemiz imkansız.

Bu durumda tüketici anlamsız bazı tarihler ile yanıltılıyor.

Sonuç ve Yorumlar:

Bal bozulur mu? Zeytinyağı bozulur mu? Süt ne zaman bozulur? Yumurta kaç gün dayanır?

Üreticilerin, ürünleri ambalajlayanların ve çeşitli karar vericilerin tüketici adına tepeden inme kararlar vermek yerine, şu soruların cevaplarını tüketiciye bildirecek ürüne özel etiketleme mevzuatlarını oluşturmaları zorunudur:

- Bu ürün ne zaman (en azından hangi yıl) hasat edildi? (örneğin zeytin, bal)

- Hangi bölgeden hasat edildi (tercihen şehir hatta mümkünse üretici ismi)? (zeytin, bal, yumurta, süt)

- Bu ürün ne zaman paketlendi? (Gün dahil tam tarih ve üretim tarihi olarak değil paketleme tarihi diye yazılmalı)

Ayrıca araştırma sonuçlarına dayanarak şu bilgiler de verilmek zorunda: (ve bu tespitler şu an olduğu gibi üreticiyi değil tüketiciyi koruyacak şekilde yapılmak zorunda)

- Ürün en iyi haldeyken tüketilebilecek son tarih (best before)

- Son kullanma tarihi

- (Hatta) Tüketiminin tehlikeli olabileceği tarih (özellikle süt, deniz ürünleri, kuruyemişler, baharatlar)

Sonuçta bir ürünün tüketilebileceği en iyi tarih, o ürünün hasadına en yakın olan yani en taze olduğu tarihtir. Hasat/gerçek üretim tarihi geçtikçe üründe mutlaka besin kaybı olur. Bu durumda ürünün fiyatı da düşmelidir. Örneğin geçen sene hasat edilip sıkılmış ve 10 birim E vitamini içeren zeytinyağı ile 5 yıl önce hasat edilip sıkılmış ve 2 birim E vitamini içermesi beklenen zeytinyağı arasında fark olmalıdır.

Ve tüketicinin hem sağlığını hem ekonomisini etkileyen detaylı üretim tarihi bilgisine ulaşması çok önemli bir insan hakkıdır.

Işte değerli tüketiciler. Size markette neden ürünleri elime aldıkça güldüğümü açıkladım.

Artık markette ürünleri eline alıp etiketlerini okudukça gülen birisini görürseniz şaşırmayın.

Büyük ihtimalle aslında o, duruma ağlamak isteyen bir tarım, gıda uzmanıdır.

Bu konuyu yazdır

  Genetiği Değiştirilmiş Organizmalar Ne Vaad Ediyor
Yazar: Livadi - 04-16-2010, 07:28 PM - Forum: Gıda Mühendisliği ve Teknolojisi - Yorum Yok

[COLOR="DarkSlateGray"]Yazar : Doç. Dr. Bahattın TANYOLAÇ
Prof. Dr. Yavuz AKBAŞ

Ocak - Mart 2010[/COLOR]

Genetiği Değiştirilmiş Organizma, kısaca GDO, gen transformasyonu teknikleri ile elde edilmiş organizmadır. GDO terimi daha çok ekonomik olan bitkilerde yapılan genetik değişiklikleri ifade etmektedir. Bu bitkilerde genetik değişiklik yapılmasının nedeni ot öldürücülere, böceklere, bitki hastalıklarına karşı dayanıklılık kazandırmak ve besin kalitesini iyileştirmek içindir.



Tarımı yapılan bitkiler (mısır, soya, pamuk gibi) biyotik (bakteri, virüs, fungus, böcek zararı gibi) ve abiyotik (tuzluluk, soğuk, ağır metal vb) şartlara karşı dayanıklı olmayabilirler. Bu durumda klasik ıslah yoluyla aynı tür içerisinde melezleme yapılarak yukarıdaki çevre şartlarından birine dayanıklılık kazandırılabilir. Örneğin domates sarı yaprak kıvırcıklık virüsü (TYLCV) domatese önemli zararlar vermektedir. Bu virüs yapraklarda sararmaya ve kıvrılmalara neden olmakta ve sonuçta bitki gelişmesini durdurmaktadır. Dolayısı ile büyük verim kayıplarına neden olmaktadır. Bu virüs hastalığına karşı dayanıklı olan domates çeşitleri bulunmaktadır. Ancak bu çeşitlerin meyve özellikleri ve verimi üreticilerin istediği özellikte değildir. Bu çeşitte bulunan dayanıklılık genlerinin, piyasada yetiştiriciliği yapılan ve TYLCV`ye dayanıksız olan çeşide aktarılabilmesi için klasik melezleme yapılması gerekmektedir. Elde edilen F1 ile ticari çeşit birkaç jenerasyonun tozlaşması sağlanmakta ve böylece hem ticari çeşidin özellikleri yeni F1`e kazandırılmakta hem de dayanıklılık geni aktarılmaktadır. Böylece ticari çeşide klasik ıslah yolu ile TYLCV’ye karşı dayanıklılık aktarılmaktadır. Ancak, bitki ıslahı ve melezleme adını verdiğimiz bu yöntemle böyle bir çeşit geliştirmek yıllar süren uzun bir zaman sürecini (ürün grubuna göre 8-14 yıl) gerektirmektedir.



Bitkisel üretimde olduğu gibi hayvansal üretimde de klasik ıslah çalışmaları sonucunda, hayvanların genetik yapılarında önemli gelişmeler sağlanmıştır. Örneğin etlik piliçler 1960`lı yıllarda 4 kg yem ile 1 kg canlı ağırlık kazanırken, uygulanan seleksiyon ve melezleme çalışmaları sonucu elde edilen etlik piliçlerde 1 kg canlı ağırlık kazancı için 1.7 kg yem yeterli gelmektedir. Benzer şekilde 1950`lerde etlik piliçler 1470 grama 70 günde ulaşırken, günümüzde piliçler 36-42 içinde 1800 g`lık ağırlığa ulaşmakta ve kesilmektedir. Elde edilen bu gelişmeler, uzun ve yorucu klasik ıslah çalışmalarının bir sonucudur.



Genetik yapının değiştirilmesinde diğer yol ise gen mühendisliği teknikleri ile genin aktarılmasıdır. Bu amaçla dayanıklılık geninin izolasyonu, bu genin klonlanması ve ticari çeşide aktarılması yolları izlenmektedir. Bu işlem gen tabancaları veya Agrobacterium tumafaciens aracılığı ile yapılmaktadır.



Bu yolla yapılan gen aktarma yönteminin, zaman olarak daha kısa sürmesi ve sadece istenilen genin aktarılmasının sağlanması gibi kolaylıkları vardır. Izole edilen genin aynı türden gelen çeşitten elde edilmesi, genin ürünü olan proteinin zararlı olmadığını göstermektedir. Çünkü gen izole edilen çeşit, insanlar tarafından tüketilmektedir. Ancak bazı durumlarda, istenilen gen aynı türden izole edilmeyebilir. Örneğin mısırda koçan kurduna karşı toksin geninin (BT geni) Bacillis thrungiensis`ten izole edilerek mısıra aktarılmasıdır. Bu gen aktarıldığında mısırda protein üretmekte ve bu protein koçan kurdunun midesindeki bazik ortamda toksine dönüşmekte ve larvayı öldürmektedir. Böylece mısır, böceğe karşı kendi hücrelerinde kendi ilacını üretmektedir. Bu durumda koçan kurduna karşı kimyasal ilaç kullanımı önlenmektedir. Insanların BT geni aktarılmış mısırı yemesi durumda ise bu protein insan midesinde toksine dönüşmemektedir. Çünkü insan midesi kuvvetli asit karakterdedir ve bu protein midede amino asitlerine parçalanmakta ve zararsız hale gelmektedir. Diğer yandan insanlar öğünlerinde birçok ürünü tüketmekte olup bunlardan hangisinin insana zarar verdiğini tespit etmek gerçekten zordur. Bu kadar çeşitli ürünün arasından hangisinin toksik olduğunu anlamak zor olduğu gibi transgenik bir ürün ile beslenmiş olan hayvanın eti yendiğinde insanlara zararı olduğunu belirlemek de çok zordur. Bugüne kadar yapılmış olan çalışmalardan anlaşılacağı üzere, BT geninin ekolojik olarak hedef olmayan organizmalar üzerindeki etkileri konusunda çok az bilgimiz bulunmaktadır. Hipotez olarak, BT geni hedef olmayan organizmalara da zarar verebilir veya gen aktarımında kullanılan genler GDO`lu mısıra komşu tarlada yetişen ve GDO`lu olmayan mısır çeşitlerine transfer olabilir. Dolayısı ile gen kaçmış mısırdan beslenecek olan böcekler BT genine dayanıklı hale gelebilirler. Bu konuda yapılmış bazı çalışmalar olmasına rağmen bu çalışmalarda kullanılan metodlar bilim adamlarının çoğu tarafında kritize edilmiştir ve onaylanmamıştır.



GDO`lu bitkilerin avantajları nelerdir?



Dünya nüfusu 6 milyara yaklaşmaktadır ve gelecek 50 yılda bu rakamın ikiye katlanması beklenmektedir. Bu nüfustaki insan populasyonunu beslemek için birim alandan alınacak verimin arttırılması ve ekim alanlarının genişletilmesi gerekmektedir. Ekim alanları bugün maksimum sınıra dayandığına göre tek alternatif birim alandan verimin arttırılması görülmektedir. Bu nedenle GDO`lu bitkiler birim alandan verimin arttırılması için aşağıda sıralanan bazı avantajlar sağlamaktadır.



Böceklere karşı dayanıklılık: Zararlı böcekler bitkilerde verim kaybına neden olmaktadır. Çiftçiler, ürünlerini böcek zararından korumak için yılda tonlarca kimyasal ilaç kullanmaktadır. Tüketiciler ise bu kimyasallarla ilaçlanmış ürünleri sağlık nedeniyle kullanmak istememektedirler. Yapay gübreler ise yeraltı sularına karışmakta ve çevreye zararlı olmaktadırlar. Bu nedenle BT geni aktarılmış mısır, tarımsal ilaç kullanımını sıfıra indirmekte ve çiftçilerin tarımsal ilaç için para ödemelerini minimize etmektedir.



Yabancı ot öldürücülere (herbisit) karşı dayanıklılık: Tarlada yetiştirilen ürünün dışında yetişen bitkiler yabancı ot olarak adlandırılır. Bu otlar ürünün su ve besin maddelerine ortak olarak verimi düşürmektedirler. Bu otlar toprak işleme aletleri ve yabancı ot öldürücüleri ile yok edilebilirler. Toprak işleme aletleri ile sıra arasındaki otlar yok edilebilir, ancak sıra üzerindekiler yok edilemez. Sıra üzerindeki otları yok etmek için de insan gücü ile çapalama gerekmektedir. Ancak çok büyük tarım alanlarında bu durum ekonomik değildir. Bu nedenle yabancı ot öldürücülerini kullanmak en etkili çözümdür. Yabancı ot öldürücülerin yetiştirilen bitkilere zarar vermemeleri gerekmektedir. Örneğin, bir firma Roundup isimli herbisitten etkilenmeyen bir soya fasulyesi çeşidi geliştirmiştir.



Bununla birlikte böceklere veya yabancı otlara dayanıklılık geni aktarılmış bitkilerin zamanla o böcek ve yabancı otlara dayanıklı hale geldiği ve mücadele için çok daha fazla tarım ilacı kullanılmasına yol açtığını vurgulayan araştırmacılar da vardır.



Hastalıklara karşı dayanıklılık: Birçok bakteri, virüs ve fungus (mantar) bitkilere zarar vermektedir. Bilim adamları bu hastalıklara karşı dayanıklı bitkiler elde etmek için çalışmalar yapmaktadır. Böylece bu tür hastalıklara karşı tarımsal ilaç kullanımı en az seviyeye indirilecektir.



Kuraklığa dayanıklılık: Dünya nüfusunun artmasına paralel olarak tarım yapılan alanların genişletilmesi gerekmektedir. Bu amaçla kurak alanlarda ve tuzlu topraklarda da yetişebilen bitkiler geliştirilmektedir.



Besin kalitesinin arttırılması: Üçüncü dünya ülkelerinin en büyük sorunlarından birisi dengesiz beslenmedir. Bu ülkelerin en çok kullandığı ürün çeltiktir. Ancak çeltik dengesiz beslenmeyi önleyecek besin kalitesine sahip değildir. Bu ürünün vitamin ve bazı mineraller yönünden kalitesinin arttırılarak, bu ülkelerde yaşayan insanların beslenme problemlerine yardımcı olunması hedeflenmektedir. Üçüncü dünya ülkelerinde A vitamini eksikliğinden dolayı bazı bebekler kör olarak doğmaktadır. Bu amaçla gen aktarımı yoluyla A vitamini içeren "Altın Pirinç" geliştirilmiştir. Ayrıca demir elementi içeriği arttırılmış pirinç geliştirilmesi çalışmaları da devam etmektedir.



Aşı içeren ürünler: Aşı üretmek veya satın almak bazı ülkeler için çok pahalıdır. Bu nedenle araştırmacılar domates ve patates gibi ürünlere aşı genlerini aktararak, aşının taşınmasını, saklanmasını ve dağıtımını kolaylaştırmayı düşünmektedir.



Amerika`daki Gıda ve Ilaç Organizasyonuna (FDA) ve Amerikan Tarım Bakanlığı`na (USDA) göre 40`ın üzerinde bitki çeşidinin ticarileştirilmesi için gerekli işlemler tamamlanmış durumdadır. Örneğin domateste raf ömrü için gen transformasyonları tamamlanmıştır. Şekerpancarında herbisite dayanıklılık, mısır ve pamukta böceklere dayanıklılık gibi gen aktarım işlemleri tamamlanmıştır. Ancak bu bahsedilen ürünlerin hepsi piyasada henüz yerlerini almamıştır. Buna rağmen Amerika`da süpermarketlerde GDO`lu ürünler diğer ülkelerden daha hızlı bir şekilde yerlerini almaktadır. Ancak GDO`lu bitki 6 kritere uyuyorsa Amerikan Tarım Bakanlığı`ndan izin alınmasına gerek yoktur. Bunlar 1. Yabancı ot değilse, 2. Aynı türden gen transformasyonu yapılmışsa, 3. Aktarılan genin fonksiyonu biliniyorsa ve bitkide hastalığa yol açacak bir gen değilse, 4. Aktarılan gen yeni bir bitki virüsüne neden olmayacaksa, 5. GDO’lu bitki hedef olmayan organizlara toksik değilse (örneğin BT geni aktarılan mısır koçan kurdunu öldürmektedir. Fakat bunun yanında mısırdan beslenen ama mısıra zararlı olmayan diğer organizmaların da bu genden dolayı ölmesi durumu), 6. Aktarılan gen insan veya hayvan DNA`sından değilse.



Sonuç olarak; GDO`lara pozitif bakıldığında GDO`lu bitkiler dünyanın açlık ve dengesiz beslenme problemini çözmede potansiyel bir araçtır. Ayrıca verimi artırarak ve tarımsal kimyasal kullanımını azaltarak çevre koruma konusunda da yardımcı olabilecek bir uygulamadır. Ancak günümüzde bu bitkilerin güvenli şekilde üretimi, kullanımı, kanuni düzenlemeler, uluslararası kurallar ve GDO`lu gıdaların etiketlenmesi konularında bazı çekinceler de bulunmaktadır. Nitekim GDO karşıtları canlılar üzerinde yapılan söz konusu değişikliklerin canlıların sağlığını, biyolojik çeşitliliği, beslenme zincirini ve ekolojik dengeyi bozacağı, canlılar üzerinde mülkiyet hakkı ve ekonomik bağımlılık gibi nedenlerle önemli tehdit ve riskler oluşturacağını ileri sürülmektedir.



Çok sayıdaki bitkisel ve hayvansal kaynaktan günümüzde ekonomik olarak öne çıkan belli başlılarının yetiştiriciliği yapılmaktadır. GDO uygulamaları doğal genetik materyal sayısında azalmaya sebep olabilir. Bunun için dünyamızda olabilecek kriz durumları için genetik kaynakların korunması, üzerinde önemle durulması gereken bir konudur.



Diğer yandan gen teknolojilerinin gıda alanında kullanımı kaçınılmazdır ve gelecekte de bu teknolojilerden yaralanma hızla artacaktır. Aynı tür içerisinden veya insanların gıda olarak kullandığı türlerden aktarılan genler problem oluşturmamakta, fakat insanların kullanmadığı türlerden aktarılan genler (örneğin böcek genleri, balinada kristal protein genleri gibi) ile elde edilen GDO`lu ürünler piyasaya sürülmeden önce allerji veya zehirlilik analizlerinin çok iyi yapılması gerekmektedir.



Çünkü insanlar için en önemli risk, GDO`lu ürünleri içeren besinlerin allerji riski taşıyabilmesidir. İnsanların normalde güvenli bir şekilde tükettiği bir besine, GDO uygulaması ile bireyin alerjisi olan bir besinden gen aktarılmış ise alerjen yapı GDO`lu besine de geçmiş olacaktır. GDO`lu besin üzerinde bilgilendirmenin yetersiz olması durumunda ise alerjik reaksiyonlar gözlenebilecektir. Nitekim son yıllarda alerji belirtisi gösteren hasta sayısındaki hızlı yükselmelerin bir bölümü GDO`lu besinlere dayandırılmıştır. Fakat söz konusu sağlık problemleri birçok nedene bağlanabilir. Örneğin tarımsal üretimde bilinçsiz ilaç ve gübre kullanımı, gıdalarda yapılan hileler ile uzun süre bozulmadan saklanabilsin, kıvam kazansın, renk kazansın, şekil alsın diye besinlere ilave edilen katkı maddeleri, insanlarda yoğun ilaç kullanımı ile ortamda artan radyasyon düzeyi gibi nedenler de çeşitli alerjik reaksiyonları ve diğer sağlık problemlerini artırabilir.



Geliştirilen ürünlerin risk analizleri Amerikan Gıda Idaresi (FDA) tarafından yapılmakta ve FDA izni ile piyasaya sürülmektedir. Bu nedenle FDA’dan onaylı ürünler rahatlıkla tüketilebilir.



Günümüzde çiftlik hayvanlarının beslenmesinde özellikle mısır ve soyadan yoğun bir şekilde yararlanılmaktadır. Ülkemize ithal edilen gıda ve yem amaçlı maddelerin GDO`lu olup olmadığı bilinmemekte ve araştırılmamaktadır. Bunların denetlenmesine yönelik "Gıda ve Yem Amaçlı Genetik Yapısı Değiştirilmiş Organizmalar ve Ürünlerinin Ithalatı, Işlenmesi, Ihracatı, Kontrol ve Denetimine Dair Yönetmelik" 26.10.2009 tarih ve 27388 Sayılı Resmi Gazetede yayınlanarak yürürlüğe girmiş, sonrasında yem sektöründe önemli sıkıntılar yaşamaya başlamış ve yem fiyatları yükselme eğilimi göstermiştir. Yoğun tartışmaların yaşandığı yönetmelikte eleştiriler yönünde bazı değişiklik yapılmış ve bu değişiklikler 20.11.2009 tarih ve 27412 sayılı Resmi Gazetede yayınlanmıştır. Fakat Danıştay, Genetiği Değiştirilmiş Organizma içeren ürünlerle ilgili yönetmeliğin bazı maddelerinin yürütmesini oy çokluğuyla durdurmuştur. Yönetmelikten önce konuyla ilgili yasanın çıkarılmasının gerekliliği vurgulanmıştır. Ulusal Biyogüvenlik Kanunu`nun çıkarılma çalışmaları halen devam etmektedir. Yapılacak düzenlemelerle Ülkemize uzun yıllar zaten kontrolsüz olarak giriş yapan GDO`lu ürünlerin bir denetim altına alınması artık bir zorunluluktur. Diğer yandan bir kısmı yukarıda sıraladığımız, insanların kafalarında GDO ile ilgili karışıklıkların giderilebilmesi ve GDO uygulamalarının insanoğluna ne vaat ettiğinin daha net ortaya konabilmesi adına GDO`lu ürünler ve etkileri konusunda daha fazla araştırma yapılmalıdır. Kamuoyunda yapılan tartışmaların ise bu bilimsel araştırma sonuçları üzerinden yürütülmesi, GDO`ların daha iyi anlaşılmasına katkı sağlayacaktır.

Bu konuyu yazdır

  1. Ulusal Sulama ve Tarımsal Yapılar Sempozyumu
Yazar: foreverTYS - 04-15-2010, 08:50 PM - Forum: Tarım Haberleri - Yorum Yok

[Resim: afis_a4.png]

ayrıntılı bilgi için
http://tyssem.ksu.edu.tr/index.php

Bu konuyu yazdır

  Ölçme Bilgisi Çalışma Soruları ve Çözümleri
Yazar: spongeee - 04-15-2010, 06:22 PM - Forum: Sınav Soruları - Yorum (42)

Aşağıdaki bağlantıdan indirebilirsiniz.

İNDİR

Bu konuyu yazdır

  2010 Kore Hükümeti Yüksek Lisans Burs Duyurusu
Yazar: spongeee - 04-15-2010, 01:40 PM - Forum: Lisansüstü Eğitim - Yorum Yok

[Resim: 3462w55.jpg]

Bu konuyu yazdır

  Bahçe Bitkilerinde Vejetatif Çoğaltım Yöntemleri
Yazar: Mr.Muhendis - 04-15-2010, 10:10 AM - Forum: Bahçe Bitkileri - Yorum Yok

Bahçe Bitkilerinden Vegetatif Çoğaltma

Aşağıdaki bağlantıdan indiriniz.


BURDAN

Bu konuyu yazdır