| Hoşgeldin, Ziyaretçi |
Sitemizden yararlanabilmek için kayıt olmalısınız.
|
| Kimler Çevrimiçi |
Şu anda 1921 aktif kullanıcı var. » (1 Üye - 1916 Ziyaretçi) Bing, Facebook, Google, Yandex, Mr.Muhendis
|
|
|
| Dondurma - Dondurmanın Özellikleri |
|
Yazar: Mr.Muhendis - 05-04-2010, 12:37 PM - Forum: Gıda Mühendisliği ve Teknolojisi
- Yorum Yok
|
 |
Dondurma çeşitli, özellikle su, yağ, sütün yağsız kuru maddesi, şeker, stabilizatör ve emülgatörü bazen de lezzet ve renk veren, maddeleri içeren karışımın değişik düzenlerde işlenmesiyle elde edilen, kısmen donmuş kısmında hava hücreleri bulunan karmaşık fiziko-kimyasal sisteme sahip, -15˚C’un altında tüketilebilen bir besindir. Dondurmanın, yapımında farklı tekniklerin ve maddelerin kullanılmasından kaynaklanan bir çok çeşidi vardır. Süt ürünlerinden yararlanılarak yapılan ondurma Türkiye’deki üretimin hemen hemen tamamını, Dünya üretiminin de yüzde 85’ini oluşturur. Bu özelliğiyle dondurma, zevkle tüketilmesi ve kolay sindirilmesi yanı sıra sağlıklı beslenmede özellikle enerji, protein, kalsiyum, fosfor,vitamin A, D ile riboflavin’nin önemli bir kaynağını oluşturur. Türkiye’de tüketimi, AB ülkelerine ve ABD’ye göre yaklaşık 25 kat daha az, olduğundan dondurmanın üstün besin değerinden yararlanıldığı söylenemez. Bu durum halkın çeşitli sebeplerle, özellikle serin ve soğuk havalarda, tüketim alışkanlığının az olmasına bağlanmaktadır. Bununla beraber son yıllarda Türkiye’de modern dondurma üreten işletmelerin sayılarının artması, kalitede yükselme ve eğitici faaliyetlerin yapılmasına bağlı olarak tüketim alışkanlığının az da olsa arttığı tahmin edilmektedir.
Dondurma Üretim Teknolojisinin Gelişimi
Dondurma üretim tekniğinin gelişimine temel teşkil eden ilk ürünün/ürünlerin yapımı hakkında kesin bir bilgi bulunmamaktadır. Dondurma üretiminin nasıl başladığı da bilinmemektedir. Ancak bazı bilim adamları ilk çağda bir kaptaki meyve suyu veya sütün tesadüfen donmuş olarak bulunmasını bu endüstri kolunun başlangıcı kabul ederler.
Bazı belgelerden, yaklaşık 3000 yıl önce, Çin’de karla meyve sularının karıştırılarak tüketildiği anlaşılmaktadır. Ayrıca, Büyük İskender’in Asya seferi sırasında dondurulmuş bal, meyve suyu ve süt karışımını tükettiğini; Romalıların derin kuyularda sakladıkları kar/buzlarla yazın soğuk içecekler yaptıklarını, hatta Romalı bir General olan Quintus Maximus “Gurgeo”nun ilk dondurma terkibini oluşturmakla şöhrete kavuştuğunu belirten kaynaklara rastlanmıştır.
Araştırmalar Asya gezisinden 1292’de, yeni ve çarpıcı fikirlerle Venedik’e dönen Marco Polo’nun, donmuş sütten yapılan tatlıların öncelikle Venedik ve kuzey İtalya’da tanıtılmasını sağladığını ve Avrupa’da yayılmasına da öncülük ettiğini göstermektedir.
Buzlu içeceklerin, özellikle limonatanın, buzlu süt ürünlerinin, farklı pastaların Fransa’da tanınmasında I. François (Fransuva) İtalya’ya ziyareti ve oğlu Orlean Dükü ile evlenen İtalyan Caterina de Medici önemli rol oynar. Caterina de Medici’nin aşcıları buzlu içeceklerin yapımında daha fazla miktarlarda süt ürünleri kullanarak dondurma sanatını geliştirirler. Dondurmayı 1630’da I. Charles’la evlenen Caterina de Medici’nin torunu Henrietta Maria, Gerrard Tissain ve De Mireo isimli aşcılarıyla İngiliz asillerine tanıtır. Aşcı Tissain, dondurma çeşitlerini zenginleştirir. Bu çalışmalarına karşılık olarak kral tarafından 500 İngiliz lirasıyla ödüllendirilir. Daha sonra Paris’e dondurma terkibini Cafe Neopolitian’a satar. Fransa’da Sicilyalı Procopio Coltelli, 1660’da Comedie Française Tiyatrosu karşısında ilk kafe-dondurma satış yeri olan meşhur “Cafe Procope” u açar. Burada Fransa Kralı XIV. Louis verdiği davetle Fransız asillerinin dondurmayı tanımasını sağlar ve Procopio’yu ödüllendirir. Kraliyet mensuplarının ve asillerin sofralarını süsleyen dondurma önce zenginlerin mutfaklarında yerini alır ve zamanla da geniş kitlelerin tüketimine sunularak Avrupa’da yayılır. Sözgelimi 1676’da yalnız Paris’te 250 civarında dondurmacının bulunduğu belirtilmektedir. İngiltere’de ise Gunters, ilk dondurma satış yerini 1785’de New Bond Street’de faaliyete geçirir. Bu arada, 1700’ün başlarında, dondurma yapımının İngiliz koloniler vasıtasıyla Amerika’da yaygınlaşır. 1777’de gazetelerde (örn., Philip Lenzi’nin 19 Mayıs 1977’de New York Gazette Mercury’de) dondurma ilanlarına rastlanır.
Dondurma terkibi ve yapımına ilişkin yayınlara 18.yy ortalarında rastlanır. Bu bağlamda, ilk yazılı belgeler 1760’da bir İngiliz ev kadını olan Hannah Glasse’nin Compleat Confectioner (Mükemmel Tatlıcı) isimli kitabı ile 1769’da Elizabeth Raffle’ın dondurma bileşimi ve yapımı hakkında yazısının yer aldığı The Experienced English Housekecper isimli kadın dergisidir.
Dondurmanın 19.yy’ın ilk yarısında Avrupa ve Amerika’da beğenisinin artması ve yapımının ev dondurmacılığı şeklinde olması, dondurma üretim tekniğinde özellikle ABD’nde hızlı gelişmelere yol açar. Bu alanda ilk önemli gelişme, 1846’da bir ev kadını olan Amerikalı Nancy Johnson’ın elle çalışan kranklı karıştırma-dondurma makinesini icadıdır. Bu istemde kar/buz ve tuz karışımının bulunduğu büyük bir küleğe yerleştirilen madeni (örn., bakırdan yapılmış kalaylı) silindir biçiminde bir kovanın içerisindeki dondurma karışımı, kovanın kapağına bağlı bir dişli düzenekle manuel hareketi sağlayan karıştırıcı vasıtasıyla karıştırılarak kısmen dondurulur. Daha sonraki yıllarda etkin sürekli soğutma sistemlerinin geliştirilmesi ve buharın enerjiye dönüştürülmesiyle sistem mekanik hale getirilmiştir.
Dondurma, 19 yy’ın ortalarına kadar ev dondurmacılığı şeklinde imal edilir. İlk dondurma tesisi de bu endüstri kolunun kurucusu sayılan Jacob Fussell tarafından 1851’de Baltimore’da açılmıştır. Dünya’da rafine şeker üretiminin artması, ABD’nde Wolcottville Conn.’da 1856’da Gail Borden tarafından ilk yoğunlaştırılmış (konsantre) süt fabrikasının faaliyete geçmesi, 1878’de İsveç’te santrifugal seperatörün (krema makinesi), 1899’da Fransa’da homojenizatörün icatları, 1892-1906’da süt tozu konusundaki araştırma ve gelişmeler, dondurmanın kalite, özellikle yapı ve lezzet, niteliklerinin arzulanan seviyeye yükselmesinde önemli rol oynar.
Bilimsel araştırma ve öğretim faaliyetleri doğrultusunda endüstri 1900’den itibaren hızla gelişmeye devam eder. Modern karmaşık ekipmanlar icat edilir, üretim tekniği geliştirilir. Gelişmeler daha ziyade soğutma sistemlerinde, dondurma karışımının sürekli dondurulması ve etkin muhafazasında gözlenir. Bu bağlamda,dondurma yapımı hakkında ilk kez bir kurs, 1892’de Pennsylvania State College tarafından düzenlenir; 1901’de faaliyete geçen dondurma imalatçıları derneği’nin (günümüzde Uluslar arası Dondurma İmalatçıları Derneği – International Association of Ice Cream Manufacturer) 1905’de Ice Cream Trade Journal isimli dergiyi yayınlamaya başlaması, 1902’de yatay tuzlu su dolaşımlı dondurucunun icadı, 1904’de dondurma külahının St.Louis’de Dünya Fuarı’nda tanıtılması, 1913’de soğutucu sıvı/gaz(lar)dan yararlanılarak geliştirilen direkt ekspansiyonlu (doğrudan genişlemeli)) dondurucunun ve sürekli dondurma yöntemlerinin bulunması, 1915’de kuru buzun (katı karbondioksit) dondurma dağıtımında kullanılması önemli aşamaları oluşturur. Henry Vogt’un Louisville’de 1928’de sürekli dondurucuyu geliştirmesi ve aygıtın ilk defa Cherry Burrell Company tarafından 1925’de ticari üretimi önce ABD’nde, sonra Avrupa’da dondurmanın endüstri düzeyinde yaygın üretilmesinde önemli rol oynar. Daha sonraki yıllarda yapılan araştırma ve gelişmeler, dondurmanın her yönüyle kalitesinin yükseltilmesi, özellikle karışımın bileşenleri ve formülasyonu ile çeşitlendirilmesi üzerinde yoğunlaştırılmıştır.
Kaynaklar
Anonim (1951). The History of Ic e Cream. International Ice Cream Manufacturer,
Washington D.C.
Arbuckle, W.S. (1966). Ice Cream. AVI Pub. Co. Inc. Wesport, Conn.
Carley, D.H. (1960). Georgia Agricultural Experimental Station Bulletin 76. Southern Cooperation Series.
Feltham, C.R.M (1946). Smithfield Ice Cream Lectures, 10. Peter Mac Kenzie and Co., London.
Hyde, K.A. and Rothwell, J. (1973). Ice Cream. Churchill Livingstone, London.
Lampert, L.M. (1947). Milk and Dairy Products. Chemical Publ. Co. Inc., New York.
Özer, İ., Bozkurt, M., Başdurak, M. ve Keskin, S. (1962). T. Veteriner Hekl. Derg. 32, 347-356.
Öztürk, A. (1969). Ankara’da İşlenen Dondurmaların Yapılışı ve Genel Özellikleri Üzerinde Araştırmalar. Ankara Üniversitesi Basımevi, Ankara.
Rothwell, J. (1985). Ice Cream Making. College of Estate Management, Reading Univ., Reading.
Tekinşen, O.C. ve Karacabey, A. (1984). Bazı Stabilizatör Karışımlarının Kahramanmaraş Tipi Dondurmanın Fiziksel ve Organoleptik Nitelikleri Üzerine Etkisi. VHAG Proje No:594, TÜBİTAK, Ankara.
Tekinşen, O.C. (1987). Dondurma Teknolojisi, TÜBİTAK Yay. No: 632, VHAG Seri No: 22, TÜBİTAK Matbaası, Ankara.
Yöney, Z. (1968). Dondurma Teknolojisi. Ankara Üniv. Zir. Fak. Ders Kitabı, Ankara Üniversitesi Basımevi, Ankara.
|
|
|
| Toprak Erozyonu Ders Notu |
|
Yazar: Mr.Muhendis - 05-04-2010, 12:05 PM - Forum: Ders Notları
- Yorum (4)
|
 |
Toplam 10 parça olup içerisindekiler;
Bölüm 1 - İnsanlar ve Erozyon
Bölüm 2 - Erozyonun Mekaniği ve Şekilleri
Bölüm 3 - Erozyonu Etkileyen Faktörler
Bölüm 4 - Erozyon Tehlikesi Değerlendirme
Bölüm 5 - Toprak Kayıplarının Tahmini
Bölüm 6 - Toprak Koruma Stratejileri
Bölüm 7 - Ürün ve Bitki Örtüsü Yönetimi
Bölüm 8 - Toprak Yönetimi
Bölüm 9 - Fiziksel Yöntemler
Bölüm 10 - Rüzgar Erozyonu ve Kontrolü
İNDİR
|
|
|
| Kuru Soğan Fiyatı Düşüyor |
|
Yazar: Mr.Muhendis - 05-04-2010, 11:26 AM - Forum: Tarım Haberleri
- Yorum Yok
|
 |
Nisan ayıda kilosu 3,5 liraya kadar çıkan kuru soğan fiyatları, taze soğan hasadının başlaması nedeniyle gerilemeye başladı.
AA muhabirinin aldığı bilgiye göre, geçen yıl üretimin az olması, domuz gribine iyi geldiği haberlerinin yayımlanması üzerine, talebin fazla canlanması sonucu Ekim ayından itibaren sürekli fiyatı artan kurusoğan, Türkiye İstatistik Kurumu(TÜİK) verilerine göre Nisan ayında yüzde 47,05 oranında artış göstererek zam rekortmeni oldu.
Çukurova bölgesinde erkenci taze kuru soğan hasadının başlamasıyla birlikte, Nisan ayında kilosu 3,5 liradan satılan kuru soğan, 2 liraya kadar geriledi.
Türkiye Sebze ve Meyve Komisyoncuları Federasyonu (TÜSEMKOM) Başkanı Yüksel Tavşan, AA muhabirine yaptığı açıklamada, kurusoğan fiyatlarındaki gerilemenin hava sıcaklığının artması ile birlikte devam edeceğini belirterek, şunları söyledi:
“Havaların yağışlı olması nedeniyle Çukurova bölgesinde soğan hasadı geç başladı. Bunun sonucu olarak depolardaki az miktarda kalan soğan fiyatları sürekli arttı. Havaların ısınmasıyla birlikte taze soğan hasadı başlayınca da fiyatlar geriledi. Toptancı hallerinde taze kuru soğanın kilosu şu anda 1.5 liradan, manav ve marketlerde ise 2 liradan satılıyor. Soğan fiyatlarının daha da düşmesini bekliyoruz.”
BU YIL ÜRETİM ÇOK FAZLA OLACAK
Yüksel Tavşan, soğan fiyatlarının yüksek olması nedeniyle bazı üreticilerin yeni dönemde soğana yöneldiğini de ifade ederek, “Türkiye’de üretim planlaması yapılmıyor. Üretici ’soğan iyi para etti’ diye şimdi soğan ekimine yöneldi. Sonbaharda rekolte çok yüksek olursa fiyatlar çok daha düşer. Her bölge için ayrı ayrı üretim planlaması yapılmalı. Bu yıl üretim çok fazla olacak ve fiyatlar da çok düşecek” diye konuştu.
Öte yandan soğan üretiminde tohum olarak kullanılan kıska (minik soğan) fiyatları da talebin aşırı artması sonucu yükseldi. Mart ayında kilosu 4 lira olan kıskanın kilosu, talebin fazla olması nedeniyle 10 liraya kadar çıktı.
KAYNAK
|
|
|
| Haşhaş Ekim İzni Verilen İl ve İlçeler |
|
Yazar: Livadi - 05-04-2010, 10:09 AM - Forum: Tarla Bitkileri
- Yorum Yok
|
 |
Haşhaş Ekim İzni Verilen İl ve İlçeler
2008 yılı sonbaharından itibaren Afyonkarahisar, Amasya, Burdur, Çorum, Denizli, Isparta, Kütahya, Tokat, Uşak illerinin tamamı ile Balıkesir İlinin Balya, Bigadiç, Dursunbey, İvrindi, Kepsut, Savaştepe ve Sındırgı ilçeleri, Eskişehir İlinin Alpu, Beylikova, Çifteler, Günyüzü, Han, Mahmudiye, Mihalıççık, Seyitgazi, Sivrihisar ilçeleri, Konya İlinin Ahırlı, Akören, Akşehir, Beyşehir, Derbent, Doğanhisar, Hüyük, Ilgın, Kadınhanı, Seydişehir, Tuzlukçu, Yalıhüyük ve Yunak ilçeleri, Manisa İlinin Merkez, Demirci, Gördes, Köprübaşı, Kula, Sarıgöl ve Selendi ilçelerinde izin belgesi karşılığında haşhaş ekimi ve çizilmemiş haşhaş kapsülü üretimi serbesttir.
|
|
|
| Üretim İzni Başvurusunda Hazırlanacak Belgeler |
|
Yazar: Livadi - 05-04-2010, 09:56 AM - Forum: Gıda Mühendisliği ve Teknolojisi
- Yorum Yok
|
 |
Ürün Kodeksi (Tebliği) Yayımlanmamış Gıdalar İçin Üretim İzni Başvurusunda Hazırlanacak Belgeler
1.Dilekçe
2.Gıda Sicil Belgesinin noter onaylı sureti
3.Sorumlu yöneticinin noter onaylı sözleşmesi, noter onaylı diploma örneği ve işyerinde sorumlu yönetici olarak çalıştığına dair meslek odasından alacağı belge (meslek odası olmayanlardan istenmez.)
4.Marka tescil belgesi (marka adı yazılabilmesi için Türk Patent Enstitüsüne başvurduğuna dair belge ve emtia listesi)
5.Üretilecek ürünün bileşen listesi ve bileşen miktarı
6.Üretim teknolojisi, üretim akış şeması
7.Türk Gıda Kodeksine uygun etiket örneği
|
|
|
| Kent ve Tarım |
|
Yazar: Livadi - 05-04-2010, 09:46 AM - Forum: Tarım Ekonomisi, Destekler ve Krediler
- Yorum Yok
|
 |
KENT ve TARIM
ÇAĞDAŞ KAYA
Ortaçağ Avrupası'na ait olduğu söylenen bir atasözü "Kent havası insanı özgür kılar (Stadtluft macht frei)" der. Kırsal bölgelerde yaşanan feodal sistemin baskısından kurtulup, kentin güvenli ortamında, daha özgür bir hayat yaşamak isteyen insanlarla; günümüz Türkiye'sinde, yaşadıkları bölgelerden sayısız ekonomik ve sosyal sorun nedeniyle, İstanbul ya da diğer kentlere göç eden insanların hissettiği duygular pek de farklı olmasa gerektir.
Kentlerin, geçmişte ev sahipliği yaptığı kimselere verdiği güven duygusu, her ne kadar çevresinde yer alan surlarla ilişkili (burgh, borough) olsa da, sonuçta ortaya çıkan kentli (bourg-eois, burjuva) kavramının özellikle bugünün Türkiye'sinde çok iyi anlaşılması
gerekmektedir.
İstanbul, binlerce yıllık tarihinde kent olgusunun her dönemdeki anlamını tam olarak taşıyabilmiş ve bu nedenle kent kavramı ile ilişkili tüm özellikleri yapısında barındırmıştır. İnsanlık tarihi boyunca kent kavramının, hangi aşamaların ardından nereye geldiğini
anlamak için ise bugünün İstanbul'una bakmak yeterlidir.
Yaklaşık dokuz yüz bin kişilik köy nüfusunu bir tarafa bıraktığımızda, karşımıza çıkan dokuz milyon kişilik "İstanbul Kenti", sahip olduğu sorunlarla başa çıkmak için her şeyden önce
kendini iyi tanımlamalıdır. Günümüzde çokça kullanılan "Mega Kent" kavramı belki de yukarıda bahsettiğimiz tarihsel gelişimin geldiği en son noktadır. Öyleyse, var olan koşullara göre yeniden tanımladığımız kent kavramına, yeni bakış açılarıyla yaklaşmak zorunda olduğumuzu da kabul etmeliyiz.
Ülkenin genelinde süre gelen sorunların, kent ölçeğinde algılanışı farklı olmalıdır. Örneğin; işsizliğin İstanbul'da görünen yüzü; kişi başına düşen milli gelir hesapları, birkaç istatistikî veri ya da sosyal güvenlik harcamalarının bütçedeki yerinden çok daha farklıdır. İşsizlik İstanbul için; kırsal alanlardan gelen göç ve plansız bir yapılaşma, yaşanan kültürel farklılıklardan doğan çatışmalar ve artan suç oranı, içinden çıkılamayacak noktaya gelen
trafik sorunu, çevre kirliliği ve her geçen gün kötüleşen ekolojik yapı demektir.
Kentin, sorunlarının kendine özgü olduğunu anlaması, bu sorunlara kendine özgü çözümler yaratabilmesi için olmazsa olmaz koşuldur. Bugün, dünyada benzer özelliklere sahip kentler, söz konusu sorunlara kendi inisiyatifleriyle hareket ederek etkin çözümler getirebilmektedir. İşte bu çözüm önerilerinin en başta gelen örneği ise Kent Tarımı uygulamalarıdır.
Kent Tarımı, özellikle son yıllarda gündemden düşmeyen hızlı ve plansız kentleşmenin beraberinde getirdiği ekonomik ve sosyal sorunlara karşı geliştirilen (ya da yenilenen ve etkinleştirilen) güncel bir kavramdır.
Her şeyden önce Kent Tarımı'nın çoğunlukla sosyo-ekonomik sorunlar çerçevesinde anılması, onu sıradan bir tarım metodu olmaktan uzaklaştırmakta ve yukarıda bahsi geçen sorunlarla mücadele konusunda önemli bir noktaya taşımaktadır. Ortaya koyduğu somut çözüm önerileri ve dünya çapında elde ettiği başarılar, Kent Tarımı'nın İstanbul ve diğer kentlerimizde değerlendirilmesi gereken önemli bir yaklaşım olduğunu gösterir.
Bu nedenle, aşağıda tüm boyutlarıyla genel olarak bahsedeceğimiz Kent Tarımı'nın sahip olduğu potansiyelin, gerek yerel ve gerekse ulusal düzeydeki politika belirleyiciler tarafından bilinçli bir şekilde değerlendirilmesi gerektiğine inanıyoruz.
KENT TARIMI
Tanım ve İçerik
Kent Tarımı kavramı, kentlerde ve kentlerin yakın çevresinde yaşayan ailelerin, kendi beslenme ihtiyaçlarını sağlamak ve/veya ek gelir elde etmek gibi ekonomik yaklaşımlarla piyasaya dönük gıda üretimi yapmak için çevrelerinde yer alan sınırlı miktardaki kaynakları
(toprak, su vb.), ekolojik sistemle uyumlu biçimde kullanmak suretiyle tarımsal aktivitelerde bulunmalarını açıklamaktadır.
Uzak Doğu ülkelerinden, Latin Amerika'daki pek çok ülkeye kadar yaygın biçimde uygulanan Kent Tarımı, her şeyden önce içinde bulunduğu koşullara başarılı biçimde uyum sağlamakta ve bu şekilde etkinliğini artırabilmektedir. İstanbul örneğinde yer alan tüm koşullar, Kent Tarımı'nın ülke geneline hitap edebilecek bir model oluşturması için yeterlidir.
Tarımın, kent sisteminin tüm alanlarıyla sağlıklı bir biçimde bütünleşmesinin beraberinde getireceği faydaların ortaya konması, belki de bu kavramın tam olarak anlaşılmasının en doğru yolu olacaktır.
Kent Tarımı'nın; kentlerde işsizlikle aktif mücadele, beslenme ve gıda güvencesi ve çevre kirliliği ve ekolojik yapı gibi ana başlıklar altında tanımlanabilecek sorunlara karşı geliştirdiği
çözüm önerileri ve yaklaşımlar şu şekilde sıralanabilir:
KENTLERDE İŞSİZLİKLE AKTİF MÜCADELE
Köyden kente göç olgusu özellikle İstanbul'da yaşanmakta olan sosyal sorunların temelinde yatan işsizliğin başlıca nedenidir. İşsizlik sorunuyla ülke çapında aktif biçimde verilmesi gereken mücadele, büyük kentlerin kendi yapılarına özgü çözüm önerileriyle
desteklenmedikçe etkili olamayacaktır. Kent Tarımı uygulamalarının, gelir seviyesi düşük kesimlere sağladığı ek gelir imkanları, dünyanın bir çok yerindeki kentli yoksullara büyük fırsatlar sağlamaktadır.
Yapılan üretimde, özellikle kolay bozulan gıdaların satışı konusunda pazara olan yakınlık (daha az taşıma maliyeti ve zaman) ve her zaman doğal tarım tekniklerinin tercih edilmesi gibi piyasaya dönük rekabet avantajları, Kent Tarımı uygulamalarının sağladığı ekonomik
üstünlüklerden sadece bir kaçıdır.
Kent Tarımı, özellikle kentlerdeki diğer işlere girmekte sıkıntı çeken kentli yoksullar için bireysel istihdam ve gelir yaratmakta ve bunun yanında düşük ve orta düzey gelir sahibi olan ailelere gelir katkısı sağlamaktadır. Kentli çiftçilerin kazandıkları gelir, ailelerin geçimi için önemli bir katkıda bulunmaktadır. Tanzanya Dar Es Salaam'daki Kent Tarımı Sektörü ikinci büyük iş veren sektör durumundadır (toplam istihdamın %20'si, Sawio 1998). Kenya
Nairobi'deki Kent Tarımı uygulamaları, küçük çaplı girişim alanında en yüksek bireysel istihdam gelirini ve kentsel alandaki üçüncü en yüksek geliri sağlamaktadır (House 1993). Togo Lomé'da ticari amaçla üretim yapan kentli bir bahçecinin (Market Gardener) cüzî düzeydeki aylık geliri, on kamu hizmetlisinin maaşına denk düşmektedir. Sebze
ürünleri gibi bazı piyasa merkezli ürünlerin fayda-maliyet analizleri, düşük girdi ve genel (sabit ve değişken) maliyetlere dayanan uygulamalar sonucunda net gelir göstermiştir (Abutiate 1995).
İstanbul gibi büyük kentlerde kayıt dışı ekonominin geldiği nokta ortadadır. Bu sorunun çözümü ise hukuki süreçte yasaklayıcı yöntemlerin kullanılmasından çok insanlara yasal alternatifler sunulmasıdır. Özellikle eğitim seviyesi düşük kesimin çoğunluğunu
oluşturduğu kayıt dışı sektörün istihdam yapısı, kent planlamalarında ve diğer politikalarda tarımsal aktivitelere yer verilerek Kent Tarımı Sektörüne yöneltilebilir.
KENTLERDE BESLENME VE GIDA GÜVENCESİ
Ülkemizde beslenme sorunlarının en ciddi boyutlarda yaşandığı yerlerin, kırsal kesimden gelen insanların sağlıksız koşullarda yaşamak zorunda olduğu kent alanları olduğu bilinmektedir. Gıda güvencesinin sağlanması, yani her insanın eşit ölçüde taze ve
sağlıklı gıdaya ulaşabilmesinin yolunun açılması, aktif kent politikalarının hayata geçirilmesi ile mümkün olabilir. Özellikle, gelir düzeyi düşük ailelerin okul çağındaki çocuklarının, süt gibi temel gıdalara olan ihtiyacı gözle görülür düzeyde artmıştır. Bunun
yanında, tarımda bilinçsiz şekilde kullanılan kimyasal girdilerin
ortaya çıkardığı sorunlar ağırlıklı olarak gündemdedir. Kent Tarımı
ile yapılan doğal üretimin nicelik ve niteliği söz konusu sorunlara
büyük ölçüde çözüm getirmektedir.
Kentsel gıda güvencesiyle ilgili güncel araştırmalar, sadece kırsal
alanlarda üretilen gıdalara dayanılarak, kentli yoksullar için gıda
güvencesi oluşturulamayacağını ortaya koymaktadır. Kentsel gıda
sistemleri ile ilgili olan son dönem eğilimleri üzerine yapılan
analizler ortaya koymaktadır ki, sadece kırsal kesimden gelen
gıdalar, kentli yoksul kesimlerin gıda güvencesinin oluşturulmasında
yetersiz kalmaktadır.
Şehirlerin; planlar geliştirmesi, kent içi ve kent çevresi gıda
üretimini desteklemesi ve gıda maddelerinin dışsal arzına dayanan,
yüksek düzeyde sermayeleşmiş ve aşırı enerji tüketen "süper market"
modeline olan bağımlılık dışında farklı yöntemler yaratarak bu
süreçten kurtulması gerekmektedir (Dahlberg 1998). Örneğin, Doğu
Cakarta'daki toplam gıda tüketiminin %18'lik bölümü düşük gelir
düzeyine sahip ailelerin yaşadığı bölgelerde üretilmektedir. Bu
oranlar, Kampala'da %60 ve Nairobi'de %50'ye kadar ulaşmaktadır
(Maxwell 1995). Pek çok çalışma, beslenme konusundaki kendine
yeterliliğin, ihtiyaçların kentsel alanlarda karşılanabilmesi
suretiyle en sert iklimlerde bile mümkün olabileceğini
göstermektedir (Smith 1996).
ÇEVRE KİRLİLİĞİ VE EKOLOJİK YAPI
Hızlı ve plansız kentleşmenin ekolojik dengeye verdiği zararlar her
geçen gün artmaktadır. Kent çevresinde yer alan sanayi kuruluşları
ve bizzat kentli yerleşimcilerin her alanda yaptıkları bilinçsiz
tüketim, çevreyi olumsuz yönde etkilemektedir. Kent Tarımı
uygulamalarında sadece doğal ve organik tarım yöntemlerinin
kullanılması, kent içinde ve kent çevresindeki ekolojik sistemin
korunmasını ve devamlılığını sağlamaktadır. Özellikle, kentsel
organik atıkların, Kompost yöntemiyle geri dönüşümünün sağlanması
büyük bir fayda yaratmaktadır.
Bunun yanında, kentlerde yer alan boş alanların Kent Tarımı amacıyla
verimli biçimde kullanılması, çevrenin güzelleştirilmesine ve atıl
durumda olup kimi zaman yanlış amaçlarla kullanılan alanların
kazanılmasına vesile olur.
Neden Ekolojik Kent Tarımı?
Kent Tarımı'nın "ekolojikleştirilmesi" bir dizi sebepten dolayı önem
arz etmektedir. Kent Tarımı uygulamalarının pek çok yerleşime ve
içme suyu kaynağına olan yakınlığı, beraberinde getirdiği sağlık ve
çevre risklerinin en aza indirilmesi gerekliliğini ortaya
koymaktadır. Ekolojik Kent Tarımı'na geçiş; toprağın, suyun ve
ürünlerin geleneksel tarım uygulamalarında kullanılan kimyasallar,
hormonlar ve diğer zararlı maddelerle kirletilmesi riskini ortadan
kaldıracaktır.
Kent tarımcılarının bir kısmı, çevre konusunda taşıdıkları
hassasiyetler veya bunu bir yaşam şekli olarak algıladıkları için,
bir diğer kısmı ise sadece ekonomik sebeplerden dolayı ekolojik
uygulamalara katılabilirler. Teknolojinin ağırlıklı olarak
geleneksel yapıda olduğu yerlerde, ekolojik tarımın hayata
geçirilmesi, üretimi bariz biçimde artırabilir. Günümüzde büyük
ölçüde kimyasal girdinin kullanıldığı yerlerde ekolojik uygulamalara
geçilmesi, üretim maliyetlerini kimyasal girdilerden elde edilecek
tasarruflar neticesinde azaltacaktır. Aynı zamanda, kentlerde
organik olarak yetiştirilmiş gıdaların pazarlanabilmesi için uygun
bir piyasa da bulunmaktadır.
Ekolojik tarım, kentsel organik atıkların geri dönüşümünü
desteklemesi ve modern kentsel sanitasyon (eco-sanitation)
sistemine olan uygunluğu nedeniyle de kendini göstermektedir.
Ekolojik tarım diğer yandan rekreasyon, doğal alanların yönetimi,
biyo-çeşitliliğin korunması, genç neslin eğitimi ve kötü durumdaki
alanların iyileştirilmesi gibi konularda, geleneksel tarıma göre
daha fazla uyum göstermektedir.
Ekolojik tarım; çevre kirliliğinin, ekonomik sıkıntıların veya
yoksulluğun önlenmesinin en önde gelen çözümü değildir. Buna rağmen,
sürdürülebilir (kentsel) kalkınma ve doğanın karşısında olmak yerine
onunla birlikte olma idealleri için, olumlu ve uygun bir bakış açısı
getirmekte ve bununla birlikte aktif bir desteği de hak etmektedir.
KENT TARIMI İÇİN UYGUN POLİTİK YAPININ HAZIRLANMASI
Kent Tarımı uygulamalarının sürdürülebilir ve sağlıklı bir yapıya
kavuşması ancak yerel ve ulusal ölçekteki politika belirleyicilerin
bu konuya yeterince önem vermeleri sonunda olabilir. Kentsel arazi
planlamalarında kentli çiftçilerin ihtiyaç duyacakları kaynak
kullanımı ve arazi ile ilgili mülkiyet sorunları gerek yerel ve
gerekse ulusal ölçekte yürütülecek kanuni süreçlerle çözülmeli. Bu
çiftçilerin ihtiyaç duyacakları bilgi ve teknik yardımlar ülkedeki
ilgili tüm kuruluşların işbirliği ile sağlanmalıdır.
Su ve toprak kaynaklarına ulaşım ve diğer yandan bu kaynakların
kullanım haklarının güvenliği ve toprak rantının düzeyi, kent
çiftçiliğinin gelişimini etkileyen önemli faktörlerdir. Değerli
konumlardaki toprağa ulaşım şiddetli tartışmalara konu olmaktadır.
Özellikle geçim sağlamak amacıyla yapılan Kent Tarımı, çoğunlukla
mülkiyet haklarının tartışmalı olduğu alanlarda uygulanmaktadır.
Kentsel kalkınma konusunda yapılan arazi kullanımı planlamaları,
çoğu zaman kentsel gıda üretimi için gereken arazi tahsisini
dışlamaktadır. Kent Tarımı'nın arazi kullanımı planlamalarına
entegrasyonunu sağlayacağı düşünülen politika araçları aşağıda
sunulan kategoriler halinde sıralanabilir:
a.) Temeli Olmayan Hukuki Sınırlamaların Kaldırılması
Atılması gereken ilk adım; kent planlamacılarını, Kent Tarımı'nın
arazi kullanımı için kullanılabilecek yasal bir yapı olduğu
konusunda ikna etmektir. Katılımcılar, var olan politikaların ve
kanuni yapının gözden geçirilmesinin, Kent Tarımı'na karşı
oluşturulan temelsiz sınırlamaların ortadan kaldırılmaları için
gerekli olduğunu düşünmektedirler. Böyle bir araştırma; biyolojik
hassasiyete sahip alanların kötü kullanımını, içme suyuyla sulama
yapılması ve büyük oranlarda dışsal girdi ile yapılan tarım
nedeniyle yeraltı sularının kirletilmesi gibi farklı sorunların
önlenmesi için gereken politika tedbirlerinin geliştirme
çalışmalarıyla birlikte yürütülmelidir.
b.)Tarımın Kentsel Arazi Kullanımının Yasal Bir Şekli Olduğunun
Anlaşılması
Kent Tarımı uygulamalarının resmi istatistiklere, arazi kullanımı
incelemelerine ve bilgi alt yapısına katılması gibi göstergelerle
ölçülebilir. Kent tarımcıları; yasal mülkiyet veya kalıcı kullanım
hakları verilmesi yerine, baskılara karşı korunma ve ayrıca kredi ve
diğer bazı hizmetlere ulaşımın iyileştirilmesi sonrasında kısa ya da
orta vadeli oturma lisansları verilmesi şeklinde
desteklenebilirler.
İSTANBUL'DA KENT TARIMI
Şu ana kadar genel hatlarıyla bahsettiğimiz Kent Tarımı'nın ilk
uygulaması, Ulaşılabilir Yaşam Derneği (UYD) tarafından sürdürülen,
kentsel alanda risk altındaki grupların istihdam ve gıda
güvencelerinin sağlanmasına yönelik bir proje kapsamında, Gürpınar
Belediyesi (İstanbul/ Büyük Çekmece) ile yapılan başarılı bir
işbirliği ile hayata geçirilmektedir.
Gürpınar, Esenyurt ve Kıraç beldelerine göç sonrasında yerleşmiş
ayrı hanelerden 25 yoksul ve işsiz kadın, Gürpınar Belediyesi'nin
tahsis etmekte olduğu 25 dönümlük alanda Kent Tarımı'na yönelik
eğitim ve uygulama çalışmaları yapmaktadır. Yurt çapındaki pek çok
ilgili kişi ve kuruluş, bilgi ve deneyimlerini projenin başarısı
için seferber etmiştir. Eğitim ve uygulama sürecinde sürekli olarak
bulunan uzmanlar, her safhada bilinçli bir çalışmayı
gerçekleştirmektedir.
Türkiye genelinde örnek teşkil etmeyi amaçlayan bu proje, Kent
Tarımı'nın dünya çapındaki uygulamalarını koordine eden ve merkezi
Hollanda'da bulunan ETC/ RUAF tarafından da etkin biçimde
desteklenmektedir. Proje genel anlamda, Avrupa Birliği Tarafından
finanse edilen ve İŞKUR tarafından yürütülen Aktif İstihdam
Tedbirleri Programı kapsamında yer almaktadır.
İstanbul'un Büyük Fırsatı
İstanbul'un halkı nasıl doyuyor?Pazarları, sebze bahçeleri ve
halkının büyük kısmının köyleriyle süren sıkı bağları, özellikle
yoksul kesimin gıda güvencesini nasıl sağlıyor? Bu konuda yaptığı
araştırmalardan tanıdığımız ve bir yılını, İstanbul'un köşe
bucağını dolaşarak geçirmiş olan Paul Kaldjian'la bir "bostan
muhabbeti" ...
Bir kenti büyük yapan pek çok neden vardır. Örneğin; yansımasını
geleneksel mekanlarına verdiği değerde bulan görkemli bir tarih ve
kimlik, şık bir kentleşme, halkının kozmopolit çeşitliliği, yaşam
alışkanlıkları ve düşünceleri, güzel sanatlardan yemeğe ve yeni
ekonomik fırsatlara kadar yaratıcılığı ateşleyen ve teşvik eden bir
kültürel canlılık ve inşa edilenle, doğal çevrenin sağlıklı
bütünlüğü ve iç içeliği.
Bu noktada; Kanada- Toronto ve ABD- Minneapolis kentlerinin, Kuzey
Amerika'nın en "yaşanılır" metropolleri arasında sayıldıklarını
söyleyebiliriz. İki kent de geniş parkları ve yeşil alanlarıyla
tanınıyor. New York'un, Londra'nın, Paris'in en sevilen yerleri kent
yaşamının çıldırtıcı temposu içinde bir mola şansı veren; ağaçlar,
çimler, çiçekler ve organik alanlarla donatılmış mekanlardır. İşte
bu konuda İstanbul, pek çok kentin kaçırdığı bir fırsata sahiptir.
Ancak bütün fırsatlarda olduğu gibi, bunu kullanma – ya da boşa
harcama – seçimi halkına ve yöneticilerine aittir.
Yüzyıllar, – hatta bir bin yıl – süre gelen değişimler ve büyümenin
ardından bugün; İstanbul'un bostanlarının, yani pazara yönelik sebze
bahçelerinin sadece küçük bir kısmı halen varlığını sürdürmektedir.
Eğer bu bahçeleri bugüne kadar hiç görmediyseniz veya bunların;
geçmişin zirai bir kalıntısı ya da değerli kent arazisinin çar çur
edildiği yerler olduğunu düşünüyorsanız, bir kez daha dikkatlice
bakın! Piyale Paşa'ya, Yedikule civarına, Boğaziçi boyunca uzanan
vadilere (mesela Çengelköy, İstinye, Sarıyer taraflarına) hatta
Ümraniye Örnek Mahallesi'ne bir daha uğradığınızda ve asfaltla beton
yığınları arasına sıkışıp kalmış bu bahçelerden birini gördüğünüzde
durup bir göz atın ne olup bittiğine. Hatta girin içlerine.
Bostancılar ne yaptığınızı sorabilir; işlerini ve ne yaptıklarını
merak ettiğinizi söyleyin. Fatih Sultan Mehmet'in kenti fethinden
çok öncelere giden bir geleneğin parçası olduklarını duyduğunuzu,
yüzyıllardır aynı yerde işlenen toprağı ekip biçebilmeleriyle,
onları sürdürülebilirliğin ve toprağa nasıl sahip çıkılacağının en
iyi örnekleri olarak duyduğunuzu da söyleyin. Sebzelerinin üstüne
olmadığından ve Antalya'dan taşınan ürünlerden niçin çok daha
lezzetli olduğundan konuştukça, bostana adım attığınızdan itibaren
nasıl da herşeyin sakinleştiğini, bir barış havası esmeye
başladığını farkedeceksiniz. Eğer zaman da yetişme mevsimiyse,
İstanbul'un bir anda nasıl daha bir renkli olduğu gözünüze
çarpacaktır. Bahçeden ayrılıp da kalabalık sokaklara döndüğünüzde
bir rüyadan uyanmış gibi hissederseniz şaşırmayın. Elinizdeki bir
demet roka ya da semizotu öyle olmadığını size hatırlatacaktır.
Bu İstanbul'un fırsatıdır. Kendini yalnız tarihi mimarisi ve
binalarıyla değil, aynı zamanda tarihî "canlı" mekanlarıyla da öne
çıkarması için bostanlar, İstanbul'un sahip olduğu eşsiz bir
fırsattır. Bostanlar İstanbul'un kimliğinin bir parçasıdır. Bunlar
yok olursa İstanbul eşsiz karakterinden bir parça daha yitirecek;
dünyanın diğer büyük, kalabalık ve aşırı gelişmiş kentleri gibi
olmaya bir adım daha yaklaşacaktır. Ama İstanbul bostanlarına sahip
çıkmaya karar verirse, kimliğinin bu önemli parçasını korumakla
kalmayacak; sakinlerine daha sağlıklı, temiz ve üretken bir yaşam
alanı bırakmanın yanında dünyanın diğer kentlerine de önemli bir
örnek oluşturacaktır. Bu konuda, İstanbul'un diğerlerini izlemek
yerine, onların önderi olma şansı vardır.
İstanbul'un diğer bir fırsatı ise şudur: Hayatta kalmayı başarmış bu
bostanlar, bütün İstanbul Büyük Şehir Belediyesi (İBB) için bir
çevre hareketinin modelini oluşturabilirler. Bir kaç yıl önce,
1990'ların sonunda başlatılan ağaçlandırma programını hatırlar
mısınız ? Yaratıcı bir girişimdi, ancak bu ağaçlar şu anda ne
durumdadır ? Bir kısmının hızla boy attığını ben biliyorum:
İstanbul'un bostancılarının işlediği topraklar ve çevresindekiler,
mesela Bakırköy'ün Ayamama Deresi etrafındakiler. Bostancılar kendi
bahçelerini işlerken, kentin fidanlarına da baktılar ve bunlar şimdi
kocaman, sağlıklı ağaçlar haline geldiler. Zaten bu "kent
çiftçileri" toprağın işlenmesinde, bakımında örnek alınacak
uzmanlardır. Haşin kent ortamında sebzeler ve daha bir çok bitki
nasıl yetiştirilir biliyorlar. Bir kısmı moloz yığınlarıyla dolu,
bütünüyle yıpranmış kent arazisini yeşille donatan, çöplerden ve
istenmeyen etkilerden koruyan, en lezzetli sebzeleri yetiştiren
insanlar bunlar. İyi niyetle yapılmış parklar kimi zaman hiç
kullanılamazken ya da cam kırıkları, plastik torbalar ve daha bin
türlü çöp içinde yüzerken – ki ben kendi çocuklarımı o parklara
hayatta yollamazdım! – kimilerine İstanbul'un Yedikule-
Kazlıçeşme'deki görkemli surlarının yanı başında bile
rastlayacağınız bu bostanlar tertemiz, yemyeşil bir haldedir.
Bırakın bostancılar, hali hazırda kullandıkları arazilerden
başlayarak, İstanbul'un boş açık alanlarını işlesinler ve böylece
İstanbul hiç bir masrafa katlanmadan, güzel bir kente yakışan
çekici, yeşil alanlar kazansın. O zaman surların ve daha bir çok
benzeri turistik yerin gezginleri nasıl çektiğini göreceksiniz.
İstanbul'un bostancılarının hem çevre koşulları ve kent ortamının
yarattığı kısıtlamalarla, hem de siyasi engellerle baş ederek
yaptıkları işlere duyduğum hayranlığı bir daha vurgulamalıyım.
Amansız kentleşmeye karşın, bostancıların köklü geleneği ve
sürdürülebilir tarım etkinlikleri, ABD'de verdiğim derslerime de
konu oluyor, öğrencilerimde derin hayranlık uyandırıyor. Dileğim;
bostancıların bu onurlu geleneği 21. yüzyıla taşımak için sarf
ettikleri emeğin meyvelerini (ve tabii sebzelerini de) vermesidir.
Kentin toplumsal ve çevresel koşulları arasındaki ilişkileri
tanımanın ve ayrıca bostancılık gibi geleneksel etkinlikleri güncel
ihtiyaçlara uyarlamanın yararlarını vurgulamanın çok önemli olduğuna
inanıyorum. Bu bağlamda, kent yaşamının iyileştirilmesi ve sağlıklı
bir yerel ekonomik kalkınmanın önünün açılması yolunda çalışma yapan
kurumların – ki UYD bunlardan biri olarak öne çıkıyor – çabalarını
da destekliyorum. Yine dileğim; yerel yönetimlerde, üniversitelerde,
iş dünyasında ve tabii ki kentin dört bir yanındaki mahallelerde
istekli ve destekçi ortaklar bulabilmektir. Doğrusu, İstanbul'un
kent tarımında ve kendini daha da görkemli bir kent yapma yolundaki
tüm çabalarda ilerlemesini izlemek için sabırsızlanıyorum. Ben
müthiş fırsat diye buna derim!
Paul Kaldjian, Wisconsin Üniversitesi (Eau Claire), Coğrafya
Profesorü
KAYNAKÇA
"Kent Tarımı: Sürdürülebilir Kentsel Kalkınma İçin Tamamlayıcı Bir
Strateji", Kent Tarımı Dergisi, Mart 2005, No:1
"Kent Tarımı: Kentsel Gıda Güvencesinin Sağlanması İçin Tamamlayıcı
Bir Strateji", Kent Tarımı Dergisi, Mart 2005, No:1
Henk de Zeeuw, (2000) "Tarımın Kentsel Politikalara Entegrasyonu",
Kent Tarımı Dergisi, Mart 2005, No:1
R. J. Holton, (1999) Kentler, Kapitalizm ve Uygarlık, Ankara: İmge
Kitabevi
İletişim: Meşrutiyet Cad. Nur Ap. 180 / 4 Beydolu -İst. / TÜRKİYE
Tel: +90 (212) 243 99 80 - 81
|
|
|
| Buğday ve Unlarda Sünenin Belirlenmesi ve Kaliteye Etkisi |
|
Yazar: Livadi - 05-03-2010, 07:24 PM - Forum: Tarla Bitkileri
- Yorum (1)
|
 |
Buğday insan beslenmesinde kullanılan kültür bitkileri arasında dünyada ekiliş ve üretim bakımından ilk sırayı almaktadır. Dünya nüfusunun yaklaşık % 35’inin temel besini olarak buğday, tüm dünyada besinlerde alınan kalorinin %20’ini sağlamaktadır.
Ülkemizde toplam 93.400.000 dekar arazide yılda yaklaşık 18.650.00 ton buğday üretilmekte olup dekardan alınan ortalama verim 202 kg buna karşılık Trakya Bölgesinde 5.353.310 dekar arazide 1.668.025 ton buğday üretilmekte olup dekardan alınan ortalama verim 312 kg kadardır. Son yıllarda bölgemizde yüksek verimli çeşitlerin yaygınlaşması ve yeni teknolojilerin uygulanması sonucunda dekara verimin ortalama 400 kg’a ulaşmasını sağlamıştır. Trakya Bölgesi ülkemizin buğday üretiminin yaklaşık %9’luk kısmını karşılamakta olup potansiyel olarak verim ülke ortalamasının oldukça üstündedir.
İnsanların değişen tüketim alışkanlıkları ve gelişen teknolojiye bağlı olarak buğday ürünleri çeşitlenmiş ve tüketici istekleri de yaygınlaşmıştır. Buğdayın en yaygın tüketim şekli un, ekmek, makarna, irmik, bisküvi, bulgur ve eriştedir.
Ülkemiz insanının beslenmesi göz önüne alındığında ise tahıl ve tahıl ürünleri içinde buğday, buna bağlı olarak ekmek tüketimi diyetimiz içinde, geleneksel bir alışkanlıkla büyük yer tutar. FAO tarafından yapılan istatistiklere göre kalori sağlamada bitkisel gıda maddeleri günlük diyetin %90’nı teşkil etmekte bunun %44’ ü yalnız başına
ekmekten olmak üzere %53’ü tahıl ürünlerinden sağlanmaktadır.
Halime BARAN
Ziraat Mühendisi
Yaşantımızda önemli bir yer tutan ekmek şu aşamalardan geçerek soframıza gelmektedir.
Üretici→Buğday→Değirmen(öğütme)→Un→Fırıncı→Ekmek
Kaliteli ekmek için un kalitesinin buna bağlı olarak da buğday kalitesinin iyi olması gerekir
Kalite sanayici ve tüketicilerin talep ettikleri özelliklerin bütünüdür. Üretici yetiştirdiği buğdayda yabancı ot, hastalıklar süne ve diğer zararlılara karşı mücadeleyi tam yapmış ise direkt Pazar kalitesini de arttırmaktadır. Değirmenci de una işleyeceği buğdayın temiz, saf, un randımanın yüksek olması yanında kaliteye en çok etkisi olan süneden zarar görmemiş olmasını istemektedir.
Süne zararına uğrayan buğdaylardan un yapıldığında öz akıcı ve düşük kaliteli bir hal aldığından ekmek yapımında birçok problemler ortaya çıkmakta ve sünenin zarar derecesine bağlı olarak bazen ekmek yapmak mümkün olmamaktadır. Süne zararı ekmeklik buğday kalitesi üzerindeki olumsuz etkisinden dolayı önemlidir.
BUĞDAYDA SÜNE ZARARININ TESPİT EDİLMESİ
Buğday tanesinde oluşan zararı fiziksel değişimlerden dolayı çıplak gözle tespit etmek kolaydır.
Genel olarak sünenin buğdaya verdiği zararlar; kardeşlenme, çiçeklenme ve tane tutma zamanı olarak üç farklı dönemde olmuştur. İlk iki zarar buğdayın orta sürgünlerini kurutmak suretiyle dekara buğday verimini düşürmektedir. Değirmenciyi ilgilendiren süne zararı tane tutma döneminde oluşmaktadır. Bu dönemde buğday tanesi hafifler ve un randımanı düşer ve ekmeklik özelliği azalır.
b.jpg
Buğday tanesinin olgunlaşma evreleri süt, sarı olum ve tam olgunlaşma diye üçe ayrılmaktadır. Süt olum aşamasında süne tarafından emilerek zarar verilen taneler tam olgunlaşmaz içleri boş cılız olur. Bu taneler değirmende kolayca ayrıldığından unun ekmeklik kalitesini bozmaz, ancak verim kaybına neden olurlar. Sarı olum döneminde sünenin taneyi sokması halinde tane gelişimini tamamlar fakat yüzeyinde kırışıklıklar oluşur birazda cılız kalır. Bunlar değirmende tam olarak ayrılmadığı taktirde bir kısmı sağlam buğdaylar arasında kalır ve birlikte öğütülerek ekmeklik kalitesini bozabilirler. Eğer süne tam olum aşamasında taneyi sokmuş ise emgili tanenin fiziksel özellikleri sağlam tanelerden ayrılması mümkün olmadığından öğütme sonunda una karışırlar. Değirmenciyi ilgilendiren en önemli kısım da budur.
Sünenin buğday tanelerinde yaptığı zarar tane üzerine bıraktığı siyah veya kahverengimsi noktadan anlaşılır. Bu noktanın etrafında beyaz unlu bir görünüm oluşur. Bu nokta sünenin hortumunu buğdaya batırıp endospermden buğdayın özünü emdiği yerdir. Bu açık renkli kısım tırnakla bastırılınca ezilir.
Süne emgili tane tespiti yapılırken numuneyi tespit edecek şekilde 100 er adet 10 ayrı örnek hazırlanır. Çıplak gözle veya lup kullanılarak 100 adet tanede 10 ayrı örneğin ortalaması alınır.100 adet tane içerisinede en fazla 1-2 hasarlı tane olarak belirtilir.
Sünenin zarar verdiği tane oranı arttıkça hektolitre, bindane ağırlığı gibi fiziksel kalite kriterlerinin aynı zamanda un veriminin düşmesine neden olur. Süneden zarar görmüş fiziksel değişimler nedeniyle kolay olmasına rağmen undaki tahribatı o kadar kolay değildir. Süneyi taneyi emerken proteolitik aktiviteyi sahip bir salgı bırakırlar. Emgili tanelerde proteolitik aktivitenin faaliyet gösterebilmesi için rutubet, sıcaklık ve zaman gereklidir.
Buğday ve unda bu faktörler yeterli olmadığından proteolitik enzimler faaliyet gösteremezler. Hamur yapıldığında yoğurma sırasındaki bu koşullar geçerli olduğu için enzimlerin çalışmasını sağlar ve proteolitik enzimler hamurun yumuşamasına cıvık ve gaz tutma kapasitesinin düşmesine neden olur.
Unlarda Süne Zararının Tespit Edilmesi İçin Uygulanan Yöntemler
Gluten veya protein kalitesinin tespit edilmesinde fizokimyasal, reolojik, teknolojik ve kimyasal metodlar kullanılmaktadır.
Fizyokimyasal Testler
Gluten Yıkama: Pratikte ençok kullanılan test yöntemlerindendir. Süne tahribatlı unlarda zarar derecesine bağlı olarak standart yöntemlerle gluten yıkanmakta öz yumuşak ve cıvık olmaktadır. Özellikle gluten yıkama yöntemi her zaman hasar olacağı bilgisini vermez. Bu nedenle 27-30 derece sıcaklıklarda proteolitik enzimlerin daha iyi çalışması için bir süre bekletilip yıkama yapmak glutenin niteliklerinde yumaşama yayılma gibi değişimler daha kolay görülmektedir.
>30>35 Yüksek
>23-30>28-35 İyi
>15-22>20-27 Orta
<15<20 düşük
Gluten Uzama Testi: Ülkemizde yaygın olarak kullanılan yıkanmış glutenin cam üzerine konularak gluten yayılma testidir. Ancak uygulanan bu yöntemde enzimlerin çalışması için ek bir süre verilmediğinden %3-6 kritik düzeylerde tahribat ilk anda tespit edilemez İsveçli Perten tarafından geliştirilmiş gluten indeksi yöntemi kullanılmaktadır. Süne zararı arttıkça gluten indeksi düşmektedir.
Gluten indeksi değeri 60-90
Pelshenke Testi: Süne tahribatlı unlarda sünenin zarar derecesine bağlı olarak Pelshenke testi değerinin 200 dk’dan 17 dk düştüğü görülmektedir.
Falling Number(Düşme Sayısı): Unlarda diastatik aktiviteyi belirlemede kullanılan bir yöntemdir. Özellikle ekmek yapımında oluşacak gaz miktarı ve ekmek hacminin büyümesi açısından önemlidir. Unlarda istenen düşme sayısı 250-300 sn dir.
Sedimantasyon Testi: Süne zararının tespit edilmesinde önemli testlerden biridir. Süne zararı artıkça sedimantasyon değeri düşmektedir.İki saat bekme sonunda aşırı proteolitik aktivite kendini göstermektedir
Sedimantasyon değeri;
25-30 ml iyi
30 ve üstü çokiyi
Reolojik Testler
Hamurun su kaldırma yoğurma özelliklerini tayin etmede farinograf cihazı ile; süne hasarlı unlarda su absorbsuyonundan çok zarar derecesine bağlı olarak özellikle stabilite ve ayrılma sürelerinin düştüğü belirlenmiştir. Glutenin gaz tutma ve proteollitik aktivitesinin ölçümünde kullanılan alveograf cihazı sünenin zarar derecesine bağlı olarak hamurun reolojik özelliklerinde bazı değişimler olmaktadır. Özellikle ekmek hacmi ile doğrudan ilişkili olan alveograf enerji değeri(w) süne hasar oranı arttıkça düştüğü görülmüştür. Aynı durum süne hasarlı unlarda yapılan ekstensograf testlerinde de görülmüştür.
Direnç 400-600 BU
Uzama yeteneği 90-110 mm
Enerji 75 cm2
Ekmek Yapma Testi: Ekmeklik unun kalitesini tespit etmede kullanılan yöntemlerden biridir. Un su ile yoğrularak hamur elde edilmekte ve bir süre fermantasyona bırakılmakta sünenin bıraktığı enzim hamura geçmekte zarar derecesine bağlı olarak hamur cıvıklaşmaktadır. Bazen zarar derecesine bağlı olarak ekmek yapılamamaktadır. Süne hasarlı unlarla elde olunan ekmek sağlam unlardan elde edilmiş ekmeğe göre düşük hacimli tekstür yapısı bozuk olur. Gözenekler içinde büyük boşluklar bulunur. Bu tür ekmeklerin sindirimi de zordur.
Kimyasal Tespit Yöntemi
ProteinTesti:
Buğdaylarda protein miktarı tür,çeşit,çevre koşulları (iklim,toprak,hastalık ve zararlılar) ve üretim koşullarına (gübreleme, sulama, makinalı tarım) bağlı olarak %6-22 arasında değişmektedir. Ekmeklik buğdaylarda protein oranı %10-15 arasındadır. Sünenin zarar derecesine bağlı olarak protein miktarı da düşmektedir.
Kırklareli ili Vize ilçesine bağlı köylerde yetişen buğday çeşitlerinden alınan numunelerde yapılan fiziksel ve kimyasal testlerin sonucu aşağıda Tablo halinde verilmiştir. Buğday numuneleri çalışma alanım olan beş köyden alınarak ATAER GIDA da analizleri yapılmıştır. Yapılan analizler sonucunda buğdayda süne zararına rastlanmadığı ve bu köylerde yetişen buğday çeşitlerinin ekmeklik kalitesinin iyi olduğu anlaşılmaktadır. Tablodaki değerlere bakıldığında standart ölçülere uyum sağladığı görülmektedir. Şayet buğdaylarda süne zararı olsa idi zarar derecesine bağlı olarak Tablo belirtilen bazı (gluten, gluten indeksi, sedim değerleri, max direnç, enerji) değerlerde düşüşler meydana gelirdi. Süne zararına maruz kalan buğday sünenin zarar derecesine bağlı olarak un kalitesini etkilemektedir.
|
|
|
|