İklim Değişikliği ve Tarımsal Risk Ekonomisi

İklim değişikliği, tarım sektöründe üretim riski, fiyat oynaklığı, gelir istikrarsızlığı ve yatırım belirsizliği yaratmaktadır. Tarımsal risk ekonomisi; bu belirsizliklerin üretici davranışları, piyasa dengesi ve kamu politikaları üzerindeki etkisini analiz eder.

Bu konu; mikroekonomi (üretici kararları), makroekonomi (gıda enflasyonu) ve kamu ekonomisi (destek politikaları) ile kesişir.

1️⃣ Tarım Neden İklim Riskine En Açık Sektör?

Tarım üretimi doğrudan:

Yağış miktarı

Sıcaklık ortalaması

Aşırı hava olayları

Kuraklık ve sel

gibi faktörlere bağlıdır.

İklim değişkenliği arttıkça üretim fonksiyonundaki belirsizlik de artar.

2️⃣ Tarımsal Risk Türleri
🌦️ A) Üretim Riski

Verim dalgalanması

Ürün kaybı

Kalite düşüşü

📉 B) Fiyat Riski

Arz şokları → fiyat dalgalanması
Özellikle temel ürünlerde (buğday, mısır) fiyat oynaklığı yüksektir.

💰 C) Gelir Riski

Gelir = Fiyat × Miktar
Hem verim hem fiyat değişken olduğu için çiftçi geliri iki yönlü risk altındadır.

3️⃣ İklim Değişikliğinin Ekonomik Etkileri
🌾 Verim Üzerindeki Etki

Artan sıcaklık, bazı ürünlerde verim düşüşüne neden olur.

Örneğin:

Triticum aestivum yüksek sıcaklığa hassastır.

Zea mays kuraklıktan ciddi etkilenir.

Verim düşüşü → arz azalması → fiyat artışı → gıda enflasyonu

🌍 Makroekonomik Etki

Gıda fiyat endeksinde artış

İthalat bağımlılığı

Cari açık baskısı

Tarım, özellikle gelişmekte olan ülkelerde enflasyonun ana belirleyicisidir.

4️⃣ Risk Ölçümü ve Ekonometrik Modeller
📊 Kullanılan Yöntemler

Panel veri analizi

Stokastik üretim fonksiyonları

İklim senaryosu modellemeleri

Monte Carlo simülasyonları

Amaç:
İklim şoklarının üretim ve fiyat üzerindeki elastikiyetini ölçmek.

5️⃣ Tarım Sigortaları ve Risk Transferi
📜 Tarım Sigortaları

Devlet destekli sistemler, üretim riskini azaltmayı hedefler.

Türkiye’de bu sistem:

TARSİM

Sigorta, çiftçinin risk algısını düşürür; ancak aşırı güven durumunda “ahlaki tehlike” (moral hazard) oluşabilir.

6️⃣ Adaptasyon Ekonomisi
🌱 Uyum Stratejileri

Kuraklığa dayanıklı çeşit kullanımı

Damla sulama yatırımları

Ürün deseni değişimi

Ekonomik Analiz

Adaptasyon yatırımlarının:

Net bugünkü değeri (NPV)

İç kârlılık oranı (IRR)

Geri dönüş süresi

hesaplanarak değerlendirilmesi gerekir.

7️⃣ Karbon Politikaları ve Tarım
💳 Karbon Vergisi

Tarım sektörüne uygulanırsa maliyet artışı yaratabilir.

♻️ Karbon Kredileri

Toprak karbonu artıran uygulamalar (rejeneratif tarım) gelir kaynağı olabilir.

8️⃣ Küresel Ticaret ve İklim Şokları

Bir ülkedeki kuraklık küresel fiyatları etkileyebilir.

Örneğin:

Karadeniz bölgesinde buğday arz şoku → dünya fiyat artışı

Bu durum gıda ithalatçısı ülkelerde sosyal risk yaratır.

9️⃣ Sosyo-Ekonomik Boyut

Küçük ölçekli çiftçiler daha kırılgan

Kırsal yoksulluk riski artar

Göç hızlanabilir

Bu nedenle iklim politikaları yalnızca çevresel değil sosyal politika meselesidir.

🔟 Gelecek Perspektifi
📡 Dijital Risk Yönetimi

Uydu verisi ile erken uyarı

İklim tahmin sistemleri

📊 İklim Dayanıklı Tarım Politikaları

Esnek destek mekanizmaları

Bölgesel risk haritaları