İklim Değişikliği ve Deniz Ekosistemleri

İklim değişikliği, deniz ekosistemlerini fiziksel, kimyasal ve biyolojik düzeyde eş zamanlı olarak dönüştürmektedir. Deniz yüzeyi sıcaklık artışı, okyanus asitleşmesi, oksijen azalması ve akıntı rejimlerindeki değişimler; tür dağılımından balıkçılık ekonomisine kadar geniş bir etki alanı yaratmaktadır.

1️⃣ Deniz Suyu Sıcaklık Artışı (Ocean Warming)
📈 Temel Mekanizma

Atmosferdeki sera gazlarının artışı (CO₂ başta olmak üzere) denizlerin daha fazla ısı depolamasına neden olur. Okyanuslar küresel ısınmanın yaklaşık %90’ını absorbe etmektedir.

🔬 Ekolojik Sonuçlar

Termal stres → metabolizma artışı → oksijen ihtiyacı yükselir

Soğuk su türlerinin kuzeye/derin sulara göçü

Tropikal türlerin ılıman bölgelere yayılması

🐟 Tür Dağılım Değişimi

Akdeniz’de tropikal kökenli türlerin artışı dikkat çekicidir. Özellikle:

Lagocephalus sceleratus (zehirli balon balığı)

Bu tür, Süveyş Kanalı üzerinden Akdeniz’e geçerek hızla yayılmıştır. Bu olgu Lessepsiyen göç olarak adlandırılır.

2️⃣ Okyanus Asitleşmesi
⚗️ Kimyasal Süreç

Atmosferik CO₂ deniz suyunda çözünür → karbonik asit oluşur → pH düşer.

Sanayi öncesi döneme kıyasla yüzey okyanus pH’ı yaklaşık 0.1 birim azalmıştır (logaritmik ölçekte ciddi değişim).

🦪 Biyolojik Etkiler

Kabuklu canlılarda kalsifikasyon azalır

Larval gelişim geriler

Mercan resifleri zayıflar

Örneğin:

Mytilus galloprovincialis asidik koşullarda kabuk oluşumunda zorlanır.

3️⃣ Oksijen Azalması (Deoksijenasyon)

Sıcak su daha az çözünmüş oksijen taşır. Ayrıca artan tabakalaşma, derin su sirkülasyonunu azaltır.

Sonuçlar

“Ölü bölgeler” (hipoksik alanlar) oluşur

Bentik organizmalar zarar görür

Balık mortalitesi artar

Bu durum özellikle yarı kapalı denizlerde daha belirgindir.

4️⃣ Deniz Seviyesi Yükselmesi
Nedenleri

Termal genleşme

Buzulların erimesi

Ekosistem Etkileri

Kıyı sulak alanlarının kaybı

Mangrov ve deltaların gerilemesi

Tuzluluk değişimleri

Kıyı balıkçılığı ve lagün sistemleri risk altındadır.

5️⃣ Denizel Gıda Zinciri Üzerindeki Etkiler

İklim değişikliği en alt trofik seviyeden başlar:

🌿 Fitoplankton

Üretkenlikte bölgesel değişimler

Tür kompozisyonu kaymaları

🐟 Balık Popülasyonları

Üreme zamanlaması değişimi

Larval hayatta kalma oranında düşüş

Örneğin:

Engraulis encrasicolus stokları sıcaklık değişimlerine hassastır.

6️⃣ Mercan Beyazlaması

Sıcaklık artışı simbiyotik zooxanthellae alglerinin kaybına neden olur.

Sonuç:

Enerji üretimi azalır

Resif ekosistemi çöker

Bu durum tropikal bölgelerde yaygınlaşmaktadır.

7️⃣ Akdeniz Özelinde İklim Baskısı

Akdeniz, yarı kapalı yapısı nedeniyle “iklim değişikliğine hassas bölge” olarak kabul edilir.

Gözlenen Eğilimler:

Yüzey sıcaklık artışı

Tropikleşme süreci

İstilacı tür artışı

Balıkçılık kompozisyonu değişmektedir; bazı yerel türler azalırken istilacı türler artmaktadır.

8️⃣ Akuakültür Üzerindeki Etkiler
🌡️ Sıcaklık Artışı

Stres hormonu (kortizol) artışı

Bağışıklık baskılanması

Hastalık sıklığında yükseliş

Örnek Türler

Sparus aurata

Dicentrarchus labrax

Yüksek sıcaklıklar yem dönüşüm oranını olumsuz etkileyebilir.

9️⃣ Mikroplastikler ve İklim Etkileşimi

Artan fırtına ve akıntı değişimleri plastiklerin dağılımını etkiler. Mikroplastikler plankton ve balıklarda birikebilir; bu durum ekosistem sağlığı ve gıda güvenliği açısından önemlidir.

🔟 Adaptasyon ve Yönetim Stratejileri
🌱 Ekosistem Temelli Balıkçılık Yönetimi

Stok modellemesi

Av kotası düzenlemeleri

🧬 Islah ve Dayanıklı Tür Seçimi

Termal toleransı yüksek hatlar

📡 Erken Uyarı Sistemleri

Uydu tabanlı sıcaklık izleme

Oksijen sensörleri

♻️ Karbon Azaltımı

Mavi karbon ekosistemlerinin korunması (deniz çayırları, mangrovlar)