Hoşgeldin, Ziyaretçi
Sitemizden yararlanabilmek için kayıt olmalısınız.

Kullanıcı Adı
  

Şifreniz
  





Forumda Ara

(Gelişmiş Arama)

Forum İstatistikleri
» Toplam Üyeler 56.782
» Son Üye Eren225
» Toplam Konular 12.172
» Toplam Yorumlar 30.186

Detaylı İstatistikler

Kimler Çevrimiçi
Şu anda 3711 aktif kullanıcı var.
» (1 Üye - 3705 Ziyaretçi)
Applebot, Bing, Facebook, Google, Yandex, organik memo

Son Yazılanlar
Ereğli Ziraat Fakültesi B...
Forum: Konya Necmettin Erbakan Üniversitesi
Son Yorum: Mr.Muhendis
08-03-2026, 02:09 PM
» Yorum 0
» Okunma 57.419
Ereğli Ziraat Fakültesi T...
Forum: Konya Necmettin Erbakan Üniversitesi
Son Yorum: Mr.Muhendis
08-03-2026, 02:08 PM
» Yorum 0
» Okunma 7.866
Ereğli Ziraat Fakültesi T...
Forum: Konya Necmettin Erbakan Üniversitesi
Son Yorum: Mr.Muhendis
08-03-2026, 02:05 PM
» Yorum 0
» Okunma 465
Konya Necmettin Erbakan Ü...
Forum: Konya Necmettin Erbakan Üniversitesi
Son Yorum: Mr.Muhendis
08-03-2026, 02:03 PM
» Yorum 0
» Okunma 5.049
Konya Gıda ve Tarım Ünive...
Forum: Dijital Tarım Teknolojileri
Son Yorum: Mr.Muhendis
08-03-2026, 07:43 AM
» Yorum 0
» Okunma 59.624
Kastamonu Üniversitesi De...
Forum: Dijital Tarım Teknolojileri
Son Yorum: Mr.Muhendis
08-03-2026, 07:42 AM
» Yorum 0
» Okunma 10.439
Kütahya Dumlupınar Üniver...
Forum: Dijital Tarım Teknolojileri
Son Yorum: Mr.Muhendis
08-03-2026, 07:42 AM
» Yorum 0
» Okunma 7.953
Kırıkkale Üniversitesi De...
Forum: Dijital Tarım Teknolojileri
Son Yorum: Mr.Muhendis
08-03-2026, 07:41 AM
» Yorum 0
» Okunma 7.358
Pamukkale Üniversitesi Ça...
Forum: Dijital Tarım Teknolojileri
Son Yorum: Mr.Muhendis
08-03-2026, 07:40 AM
» Yorum 0
» Okunma 6.589
Burdur Mehmet Akif Ersoy ...
Forum: Dijital Tarım Teknolojileri
Son Yorum: Mr.Muhendis
08-03-2026, 07:39 AM
» Yorum 0
» Okunma 10.597

 
  Modern Su Çıkartma Araçları
Yazar: Mr.Muhendis - 03-26-2010, 10:54 AM - Forum: Tarım Makineleri - Yorum (1)

a) Volimetrik pompalar (pistonlu)
b) Rotodinamik Pompalar (Santrifüj)
Modern su çıkartma araçları pompalar olarak bilinir. Pompa kullanarak su üreten tesise pompaj tesisi denir. Su sağlamada su kaynağı suyun ileteceği yerden daha düşük bir seviyede ise suyun iletilmesinde pompaj tesisinden yararlanılır.

Bir pompaj tesisinde su kaynağından su emilir ve basılır. Pompa, hareketini bir güç kaynağından alır. Bu güç kaynağı bir elektrik motoru veya içten yanmalı bir motor olabilir.
Pompaj tesisinde üç ana eleman vardır: kaynağı,
c) Emme ve basma
borularıyla sistemde bulunan
vana, süzgeç vb. armatürlerdir.

Pompanın görevi, enerji kaynağından aldığı mekanik
enerjiyi, hidrolik enerjiye çevirerek suya iletmektir. Güç kaynağı, pompaya gerekli mekanik enerjiyi sağlar. Borular ise su kaynağından suyun istenilen yere kontrollü bir şekilde ulaştırılmasını sağlar.

Pistonlu (Volimetrik) Pompalar:

Hacim kaplama ve itme ilkesine göre çalışır; sıvının içerisinde hacim kaplayarak ilerleyen pompanın hareketli elemanı sıvıyı sıkıştırarak hareketini sağlar.
Pistonlu (volimetrik) pompalar iki tiptir:
a) Emme kaldırma pistonlu pompalar
b) Emme basma pistonlu pompalar

Santrifüj (Rotodinamik) Pompalar:

Tarımda, sulamada en yaygın kullanılan pompa tipleridir. Bu tip pompalar suyu çarkın merkezinden emer çevreden suyu basar. Yani eksenel emmeli radyal basmalı pompalardır. Çok büyük hızla döner gövde içersindeki su dönme etkisiyle çevreye savrulur. Çarkın merkezinde bir boşluk oluşur ve bu boşluk suyu emer, su savrulur ve santrifüj etki yapar.
Bu tip pompalarda gövde genellikle salyangoz şeklindedir. Bunlarında yatay milli ve düşey milli olmak üzere iki tipi vardır.
Düşey milli olanlar daha çok derin kuyulardan su basmada kullanılırlar ve kademelidirler. Bunlarında motor su içinde ve su dışında durarak çalışanları vardır. Motoru su içinde çalışanlara dalgıç pompa, su dışında çalışanlara da derin kuyu pompası denir.

Bu konuyu yazdır

  Su Erozyonu - Su Erozyonu Çeşitleri
Yazar: Mr.Muhendis - 03-26-2010, 10:53 AM - Forum: Tarımsal Yapılar ve Sulama - Yorum Yok

Toprak canlı bir varlıktır. Özellikle üzerinde tarım yapılması, onun canlı kalmasını zorunlu kılar. Tarımla uğraşanlara düşen görev Toprağa gereken özeni göstermektir. Diğer bir deyişle toprağı;

- En iyi biçimde değerlendirmek,

- Kullanmak,

- Su-rüzgar gibi aşındırıcı güçlere karşı korumak tarımla uğraşanların amacı olmalıdır.

Topraklarımızda karşılaşılan en büyük sorun, toprak kanseri olarak nitelendirilen Erozyon felaketidir.

Bu dersimizde su erozyonunu inceleyeceğiz. Önce düşmanımızı tanıyıp sonra neler yapmamız gerektiğini öğreneceğiz.

SU EROZYONU NEDİR ?

Erozyon, insan müdahalesi, atmosferik (hava ve çevre) olaylar gibi çeşitli faktörlerin etkisi ile, toprakların aşınması ve bulundukları yerden başka yerlere taşınarak yığılması olayıdır.

Toprağın aşınarak taşınmasında yağmur yada bilinçsizce yapılan bir sulama suyu etken olmuşsa bu olaya Su Erozyonu adı verilir.

SU EROZYONUNUN ÇEŞİTLERİ NELERDİR ?

Su erozyonu kendini şu şekillerde gösterir.

1 - Yağmur damlası erozyonu,
2 - Yüzey (tabaka) erozyonu,
3 - Oluk (Parmak) erozyonu,
4 - Oyuntu (sel yarıntısı) erozyonu,
5 - Akarsu erozyonu.

1 - Yağmur Damlası Erozyonu: En tehlikelisidir ve su erozyonunun başlangıcını oluşturur. Bitki örtüsü olmayan, çıplak bir toprak yüzeyine düşen yağmur damlası, toprak zerrelerini eğime bağlı olarak metrelerce uzağa ve havaya fırlatır. Damlalar bu şekilde yerinden kopardığı toprak zerrelerini kolayca sürüklenebilir duruma getirir.

2 - Yüzey (Tabaka) Erozyonu: Hemen farkedilmeyen, yavaş seyreden sinsi bir erozyon şeklidir. Akarsuların bulanık akmasıyla kendini gösterir. Eğimli arazilerde akışa geçen yağış sularının, toprak yüzeyini ince bir tabaka halinde taşıması olayıdır.

3 - Oluk (Parmak) Erozyonu: Eğim aşağı sürüm ve ekim yapıldığında kendini gösterir. Eğimi fazla olan arazilerde yüzeyden akan sular, buldukları en küçük kanalları izler ve başlangıçta 1-2 parmak derinlikte oyuntular oluşturur. Zamanla küçük oyuntular derinleşerek oluklar haline gelir. Hemen önlem alınmazsa bu oluklar derinleşir ve toprağın en değerli üst katını alıp götürür.

4 - Oyuntu (Sel Yarıntısı) Erozyonu: Oluk erozyonunun ihmal edilmesiyle, başlangıçta oluşan küçük kanallar zamanla daha da derinleşerek "oyuntu" yada "sel yarıntısı"na dönüşürler. Bu yarıntılar tarım aletlerinin toprağı işleyemeyeceği kadar genişler ve büyük kayıplara neden olurlar.

Orta Anadoluda çok sık görülen bu erozyonun iyileştirilmesi çeşitli kültürel ve teknik önlemlerle mümkün olur. Halbuki yüzey ve oluk erozyonu basit kültürel önlemlerle (örneğin eğime dik sürümle) önlenebilir.

5 - Akarsu Erozyonu: Akarsuların yataklarını ve kenarlarını aşındırmaları olayıdır. Özellikle taşkın zamanlarında akarsular yataklarını genişletirler. Böylece akarsu kenarlarındaki değerli tarım arazileri yok olur, köprüler yıkılır yollar bozulur.

SU EROZYONUNUN ZARARLARI NELERDİR ?

Arazilerin yanlış ve hatalı kullanımı sonucu açığa çıkan toprağın üzerine düşen yağmur suları toprakta tutunamayarak sel halinde yüzey akışa geçer. Sel suları beraberinde önemli miktarda irili ufaklı toprak zerrelerini ve bitki besin maddelerini de sürükler götürür. Hızı azaldığı zaman iri materyali bırakır ince zerreleri sürüklemeye devam eder. Böylece tarlaların en kıymetli üst toprağı denizlere kadar taşınır, geriye kum ve çakıl gibi kaba materyal oranı yüksek verimsiz toprak kalır. Bazen taşınan bu irili ufaklı toprak ve taş kökleri verimli taban arazileri örterek bunları da verimsizleştirir. Böylece erozyon yalnızca oluştuğu yerde değil alt taraftaki verimli taban arazilerde de ikinci bir zarara neden olur.

Su erozyonunun en büyük zararı sadece su ile taşınan toprak miktarı değildir. Toprakla birlikte ekilen tohum, atılan gübrede taşınmaktadır. Böylece tarım için büyük önem taşıyan üst toprağın erozyonla taşınması verimliliğide beraberinde götürmektedir.

Su erozyonunun zararları bunlarla da kalmaz .

- Kırsal alanlardan gelen yüzey akış suları yerleşim alanlarında taşkın ve tahribata neden olur.

- Şiddetli yağışlar tarım alanlarını yerle bir eder.

- Yığılan tortu verimli arazilerdeki bitkilere zarar verir, dereleri, göletleri, barajları doldurur.

Bütün bunlar, gelecek nesiller için, toprağın korunmasının ne kadar önemli olduğunu göstermektedir.

TOPRAK MUHAFAZASI NEDEN GEREKLİDİR ?

Erozyonu önlemede, diğer bir ifade ile toprak ve su muhafazasında amaç, yağmur damlasını düştüğü yerde, toprağı oluştuğu yerde tutmaktır. Erozyondan korunmaksızın topraktan verim beklemek imkansızdır.

O halde

- Su erozyonuna karşı arazilerin korunması için,
- Toprakta nem muhafazası için ve
- Toprak verimliliğini artırmak için bir takım toprak koruma tedbirlerinin bilinmesi gerekir.

SU EROZYONUNUN KONTROLU İÇİN NELER YAPILMALIDIR ?

- Su erozyonunun kontrolünde öncelikle Araziler Yeteneğine Uygun Kullanılmalıdır. (Arazilerin yeteneğine uygun kullanılmaması su erozyonunu hızlandırır).
- Su erozyonu düz arazilerde genellikle ciddi bir sorun yaratmaz. Ancak Orman ve mera gibi yamaç arazilerde çok şiddetli zararlara yol açar.

Bu nedenle;

1 - Orman Arazileri yangınlarla veya yakacak temini için yada tarım alanı elde etmek amacı ile kesinlikle Tahrip Edilmemeli dir.
2 - Çayır - Meraları Aşırı Otlatmadan kaçınmalıdır. Meralardaki düzensiz otlatmalar sonucunda su erozyonu daha fazla hız kazanır.
3 - Mera alanlarında düzensiz otlatmadan da kaçınılmalıdır. Meralarda düzenli otlatma yapıldığında bitki yoğunluğu artacağından su erozyonu yavaşlar.
4 - Meralarda zamansız ve erken otlatma yapılmamalıdır.
5 - Mera arazileri tarım arazisi şeklinde değerlendirilmemelidir. Aksi halde toprak kendisinden bekleneni vermediği gibi, aşınım nedeniyle de kayıplar söz konusu olacaktır.
6 - Meralarda uygun gübreleme, zamanla toprakta ekilen bitkinin ihtiyaç duyduğu besin maddelerini tamamlayacağı gibi yüzey gelişmesini
ve kök yoğunluğunu da artıracaktır. Dolayısıyla suyun toprak içine nüfuz oranı artacağından yüzey akışta azalacaktır.
7- Özellikle Orta Anadolu Bölgesinde ilk ve sonbahar aylarında düşen yağışların toprağı aşındırma güçleri oldukça fazladır. Oysa kuru tarımda yağış, bitkinin büyüme devresinde önemli olduğu kadar, ekim dönemi için de önem taşımaktadır. Bu nedenle ilk ve sonbahar aylarının kritik dönemlerinde toprak yüzeyini Bitki Örtüsü İle Kaplı bulundurmak gerekir.

- SU EROZYONU ZARARINI AZALTMAK İÇİN ALINACAK KÜLTÜREL TEDBİRLER NELERDİR ?

Su erozyonunun zararını en aza indirgemek için yapılan diğer bir uygulama da kuru tarımda Anız Bozma işlemidir.

ANIZ BOZMA;

- Erken ilkbaharda, toprakta uygun tav bulunduğunda
- Anızı toprağa gömmeyen aletler ile ve
- Tarlanın meyline dik olarak yapılmalıdır.

Ayrıca Toprak İşlemeleri

- Uygun aletler ile
- Uygun zamanlarda ve
- Uygun biçimde yapılmalıdır.
- Toprak yüzünü pürüzlü kılan sürüm aletleri Kullanılmamalıdır .
- Tarımsal aletlerle Aşırı Toprak İşlemelerinden kaçınılmalıdır. İyi bir tohum yatağı hazırlarken ve yabancı otları yok ederken bilinçsizce yapılan aşırı toprak işleme sonucu toprağın yapısı bozulur. Pulluk katmanında sert bir tabakanın oluşması nedeniyle yağan yağmur suları toprak içine nüfuz edemez ve yüzey akışı artar. Kısa zamanda Su Erozyonu zararı, çiftçiye araziyi terk ettirecek biçimde şiddet kazanır.
- Meyilli arazilerde tüm tarımsal işlemler Kontur yani arazi meyline dik olarak uygulanmalıdır. Aksi halde meyil yönünde yapılacak işlemler sırasında oluşturulan karıkcıklar yağış sularının yamaç aşağı toprakla birlikte taşınmasına sebep olur.
- Hasat sonrası sap, saman gibi bitki artıkları tarlada bırakılmalıdır. Böylece yağış sularının aşındırıcı etkisi azaltılmış olduğu gibi, suyun toprakta muhafazası da sağlanmış olur.
- Hasat sonrası Anız kesinlikle Yakılmamalıdır .

Anızı yakmakla:

a) Topraktaki yararlı mikroorganizmalar ve canlılar öldürülür.
b) Toprak organik maddesi yakma sonucunda azaldığı için verimlilik düşer.
c) Bitki örtüsünden yoksun kalan toprak su erozyonu ile aşınmaya daha elverişli hale gelir.
- Yüzey akış ve toprak kaybını azaltmak için alınacak bir diğer tedbir Seritsel Tarım yöntemidir. Bu sistemde sık gelişen bitkiler (tahıl, yonca, gibi) diğer bitkiler ile (ekseriyetle mısır, patates gibi) şeritler halinde sıra ile ekilir. Şeritler kesinlikle arazi eğimine dik yerleştirilmelidir.

SU EROZYONUNA KARŞI ALINACAK TEKNİK TEDBİRLER NELERDİR ?

Toprakların erozyona fazla hassas olduğu yerlerde, yukarıda saydığımız tedbirlerin tek başlarına veya birlikte uygulanmaları yeterli olmayabilir. Bu durumda Teraslama ya gidilmelidir. Teraslar arazi eğim uzunluğunu kısaltarak yüzey erozyonunu engeller. Eğim uzunluğu ve dikliği fazla olan alanlarda yüzey akışın hızını keserler ve üst toprağın meyil aşağı taşmasını azaltırlar.

- % 12 meyile kadar olan alanlarda uygulanabilecek Tarla Teraslar çiftçilerin yamaç alanlarını korumada kendi imkanları ile yapabilecekleri, hiç bir ek yatırım gerektirmeyen, uygulaması son derece basit ve kolay olan bir tedbirdir.

SONUÇ

Su Erozyonu sadece tarım alanlarına zarar vermekle kalmaz, yerleşim alanlarına, yollara, kanallara, barajlara, göletlere, şehir kanalizasyonlarına vb. yapılara zarar verir, yıkar mille doldurur sonuçta işe yaramaz hale getirir.

Su, erozyonla toprağa girmeden akıp gittiğinden yer altındaki su depoları fakirleşir, kaynaklar zamanla kurur. Böylece de içme ve kullanma suyu sıkıntısına sebep olur.

Bu konuyu yazdır

  Tarım Arazilerindeki Drenaj Sorunu
Yazar: Mr.Muhendis - 03-26-2010, 10:52 AM - Forum: Tarımsal Yapılar ve Sulama - Yorum (1)

DRENAJ:
Aşırı sulama ile tuzlaşan ve taban suyu sorunu oluşan arazilerin iyileştirilmesi amacıyla,havadar bir kök bölgesi ve tarımsal faliyetler için yeterli derecede kuru bir üst toprak sağlamak için kaynağı ne olursa olsun fazla suyun araziden uzaklaştırılmasına denir.

TARIM ARAZİLERİNDE DRENAJ SORUNU:
Topoğrafya ve toprak koşullarının,yüzey ve yer altı sularını doğal bir boşaltma ağzına ulaşmasını engellediği veya bu ulaşmanın arzu edilen hızda olmadığı hallerde ortaya çıkar. böyle durumlarda suyun yüzeyde birikmesiyle göllenmeler,toprağın yüzeye kadar su ile dolmasıyla da bataklıklar ve ıslak araziler meydana gelir.

DRENAJ SORUNLARI AŞAĞIDA ÖZETLENEN ARAZİ GÖZLEMLERİ İLE BELİRLENEBİLİR:
-tarım alanlarında çukur yerlerde uzun süre su göllenmesi,
-tarım alanlarında tuz lekelerinin görülmesi,
-bitkilerde yaprak yanması ve kök çürümesi,
-tarım alanlarında suyu seven yabancı otların gelişmesi,
-tarım alanlarında fazla sivrisinek görülmesi,
-ekim ve hasat zamanlarının gecikmesi ve tarım makinalarının toprak üzerinde iz bırakmaları,
-zaman zaman toprak yüzeyinde ıslaklık görülmesi,
-toprak nemiyle ilgili olan bitki hastalıklarının artması.

DRENAJ YÖNTEMLERİ:
Tarım alanlarında fazla suyun,boşaltılmasında kullanılan drenaj yöntemleri yüzey drenaj sistemleri ve toprak altı drenaj sitemleri olmak üzere iki ana duruma ayrılır.

-YÜZEY DRENAJ
suyun arazi yüzeyinde serbestçe ilerleyerek doğal bir boşalma ağzına erişmesinden ileri gelir.arazi yüzeyinde biriken fazla suyun boşaltılmasında bu sistem kullanılır.

-TOPRAK ALTI DRENAJ
toprak altında taban suyu derinliğini istenilen düzeye düşürmek ve bitkilere uygun bir kök ortamı hazırlamak için toprak altına açılan drenlere toprak altı drenajı denir.toprak altı drenaj tipleri şunlardır.
-Künk drenler,
-Mol drenler,
-Delikli borular,
-Pompaj kuyuları.

Bu konuyu yazdır

  Bitkilerde Çinko Eksikliği
Yazar: Mr.Muhendis - 03-26-2010, 10:46 AM - Forum: Toprak Bilimi ve Bitki Besleme - Yorum Yok

Topraklarda çinko miktarı çoğu kez küçük düzeydedir. Özellikle yüksek pH'a sahip ve kireç miktarı yüksek olan topraklarda çinko oldukça düşük miktarlarda bulunur ve bunun neticesinde de bu gibi topraklarda yetişen bitkilerde çinko noksanlığı görülür. Yıkanmış, asidik topraklarda da bitkiye yarayışlı çinko miktarı oldukça düşüktür. Aynı şekilde bu tip topraklarda yetişen bitkiler de çinko noksanlığı çekerler.

Fazla miktarda fosforlu gübrelemenin de çinko noksanlığı yarattığı bilinmektedir. Yüksek fosfat konsantrasyonu bitkide metabolik bozukluk yaratarak çinko noksanlığına sebep olmaktadır. Diğer bir ifade ile yüksek fosfat konsantrasyonu çinkonun fizyoloji yarayışlılığını etkilemektedir.

Toprağa fazla miktarda organik gübre uygulanmasının ardından bitkilerde çinko noksanlığı görülebilir. Bunun nedeni organik maddenin çinkoyu bağlayarak bitki köklerince alınmasını güçleştirmesidir.

Toprağın ıslaklık nedeniyle veya ağır tekstürlu olması nedeniyle yetersiz havalanması, düşük sıcaklık, su yetersizliği gibi faktörler de çinkonun hareket kabiliyetini olumsuz etkileyerek, çinko noksanlığı yaratırlar.

Sayılan tüm bit nedenlerden ötürü, pratikte birçok durumda çinko noksanlığının önüne geçilmesi zordur. Bu gibi hallerde yapılacak uygun toprak ve yaprak gübrelemelerinden müspet sonuçlar elde edilir. Bitkilerde çinko noksanlığının tedavi edilmemesi durumunda bitkiler bundan büyük zarar görürler.

Bitkilerde çinko noksanlığı simptomları yapraklarda damarlar arasında kloroz şeklinde ortaya çıkar. Yapraklarda damarlar yeşil kalırken, damarlar arasında renk açık yeşil, sarı ve hatta beyaza döner. Çinkonun bitki bünyesinde hareket kabiliyeti iyi olmadığından, noksanlık halinde yaşlı yapraklardan yeni oluşan yapraklara çinko taşınamaz. Bu nedenle de noksanlık belirtileri genç yapraklarda kendini belli eder Meyve ağaçlarında yaprak oluşumu olumsuz etkilenir. Sürgün uçlarında rozet teşekkülü görülür. Rozet oluşumu norm yapraklara göre 20 – 30 kere daha küçük, çok sayıda yaprağın sık bir şekilde bir arada toplanarak meydana getirdiği rozete benzer bir oluşumdur. Ağacın yaprak sistemi seyrekleşir. Tomurcuk sayısı azalır ve bazı tomurcuklar açılmadan kalır. Sürgünler ölür ve yapraklar erken dökülür. Genellikle yapraklarda 20 ppm düzeyinde çinko noksanlık sınırıdır.

Bitkilerde çinko noksanlığına özellikle meyve ağaçlarında sık rastlanır. En duyarlı meyve: turunçgiller ve şeftalidir. Tarla bitkileri ve sebzelerden mısır, soya, pamuk, patates, fasulye, soğan çinko noksanlığına duyarlı türlerdir. Lahana, havuç, marul, kereviz, bezelye ıspanak orta derecede duyarlı sebzelerdir. Buğdaygiller çinko noksanlığına duyarlı olmakla birlikte, çinko miktarı aynı derecede düşük olan topraklarda yetişen buğdaygil bitkilerinde yapılan çinko gübrelemesinden çok olumlu sonuçlar alınabilmektedir.

Bitkilerde çinko noksanlığında önemli bazı bitkilerde görülen simptomlar aşağıda tarif edilmiştir.

Buğdayda yaşlı yaprakların üst kısımlarında gayri muntazam klorozlu lekeler oluşarak, gayri muntazam bir ağ manzarası gösterir. Klorozlu bölgeler önce beyaza, sonra kahverengine döner. Daha sonra lekeler birleşerek tüm yaprağı kaplar ve yapraklar ölür. Genç yapraklar normal renkli fakat küçük kalmışlardır.
Mısırda genç yapraklarda açık yeşil renk ve orta damarın her iki yanında beyaz ve sarı renkli çizgiler seklinde bir görünüm vardır. Özellikle soğuk ve nemli havalarda bu görüntü daha bariz bir hal alır. Boğum araları kısalır ve bitki cücemsi bir görünüm alır.

Çeltik bitkisinde çinko noksanlığı yaygın bir biçimde görülür. Genç yaprakların orta damarları sarımsı yeşil bir renk alırlar. Bu renk değişimi yaprağın orta kısımlarında daha belirgindir ve uç kısma doğru azalır. Yaşlı yaprakların uç kısımlarında koyu kahve nekrotik lezyonlar oluşur. Gövde kısa kalır. Kardeşlenme olmaz.

Patateste çeşitler arasında çinko noksanlığına duyarlık bakımından önemli farklar vardır. Büyüme çok zayıflar. Yapraklar deforme olur ve grimsi kahve veya bronz renkli lekelerle kaplanır. Bu görüntüler Genç yapraklarda daha hâkim vaziyettedir. Yaprak ayalarıçoğunlukla kalınlaşır. Noksanlığın Şiddetli olması halinde yaprak dökümü olur ve sonunda bitki olur.

Şeker pancarında yeni çıkan yapraklar sarımsı yeşil renkli olurlar. Noksanlığın Demir olması halinde, yaprak ayası beyazımsı bir renk alırken, damarlar ve yaprak sapları bir sure yeşil renklerini korurlar. Bu görüntü pancarda beyaz leke hastalığı olarak adlandırılır. Sıcak, güneşli havalar bu simptomu artırır.
Pamuk da boğum araları kısalarak bitki bodur çalımsı bir görüntü alır. Klorotik leke-ler önce orta kısımlardaki tam olgunlaşmış yapraklarda, damar aralarında görülür. Daha sonra damarlar da etkilenerek, yaprak ayasını kırmızı lekeler kaplar. Yapraklar normale göre daha kalın olurlar. Olgunlaşmasını tamamlamış genç yapraklarda kahverengi lekeler vardır. Daha küçük yapraklar anormal şekilde kalın ve gevrektir ve kenarları yukarı doğru kıvrık vaziyettedir. Noksanlığın ileri devrelerinde yapraklar çok küçülerek rozet oluşumu görülür. Meyve tutumu azalır ve olgunlaşma gecikir.

Fasulye bitkisinde boğum aralarının kısalması neticesinde bitki bodur, çalımsı bir hal alır. Yapraklar açık yeşil - sarı renk alır. Çiçek dökümü olur. Baklalar küçük ve boştur. Soyadaki simptomlar da benzer şekildedir

Sera salatalıklarında çinko noksanlığı şiddetli olumsuz etkiler yapar. Boğum aralarının kısalması nedeniyle bitki küçük boylu kalır. Yaşlı yapraklar ağ şeklinde veya mozaik şeklinde lekeli, sarımsı yeşil renklidirler. Noksanlık ilerledikçe yapraklar tamamen sarıya veya sarımsı beyaza döner. Damarlar uzun süre yeşil renklerini korurlar. Yapraktaki kloroz, magnezyum ve mangan noksanlıklarından farklı olarak, daha az uniform bir görüntü sergiler. Bununla birlikte bu elementlerin noksanlık simptomları birbirlerine benzer. Genç yapraklar ve büyüme noktaları küçülerek rozet çeklini alırlar. Son çıkan yapraklar olağanüstü küçük, ok ucu gibi kalmışlardır. Orta yapraklar açık yeşil ve sarımsı yeşil yamalı bir görüntüdedirler. Çiçek sayısı az ve genellikle döllenmemiş durumdadır.
Domates bitkisinde boğum aralan incelmiş ve normalin yarısı veya üçte biri oranına kısalmıştır. Dolaysıyla bitki bodur görünümdedir. Yaşlı yaprakların kenarları bazen yukarı doğru kıvrık olur ve gayri muntazam dağılmış, sarımsı yeşil lekeli bir görüntüdedir. Klorozlu bölgelerde sonradan beyazımsı kahve ve kahve renkli nekrotik lezyonlar oluşur ve hızlı tüm yaprak yüzeyini kaplar. Takiben yaprak kurur ve ölür, portakal veya ri renkli görünüm almıştır. Başlangıçta damarlar etrafında dar bir şerit halinde yeşil alan kalır. Orta yapraklar oluşumundan itibaren küçüktür ve koyu yeşil renklidir, kenarları az çok yukarı doğru kıvrıktır. Yaprak sapına ucuna doğru, yaprak iyice daralır ve kıvrılır. Yapraklar normalden kalın ve gevrek bir yapıdadır. Yaprak ana damarlar bazen aşağı doğru kıvrılırlar. Bazen, yaprakların özellikle alt yüzeylerinde damar renkleri menekşe menekşemsi kahve renk alırlar. Yaprak tüylülüğü artar ve bunun neticesinde gümüşümsü gri yeşil bir renk sergilerler. Meyveler küçük kızarırlar.

Marul rozet şeklinde bir görüntü alır ve büyüme geriler. Yaşlı ve orta yapraklarda kenarlarda kahverengi lekeler, aralarda nice kağıt gibi sarımsı yeşil nekrotik lekeler oluşur. Sonraları bu nekrotik lekeler genişleyerek tüm yaprağı kaplar. Yaprakların ışık görmeyen kısımları yeşil ve sağlıklı kalırlar, ancak bitki genel görünüm itibariyle yanık bir manzara sergiler.



Meyve ağaçlarının hepsinde çinko noksanlığının tipik belirtisi, daralmış, küçülmüş yapraklar ve rozet oluşumudur. Bu ölçümün nedeni ise boğum araları uzunlukları oldukça kısalmış olmasıdır. Yaprak kenarları bazen dalgalı bir hal alırlar. Yaprak yüzeyin

de damar kenarları yeşil kalmak üzere, damar aralarında sari mozaik şeklinde lekeler oluşur. Noksanlık çok şiddetli değilse sadece yaprakları etkiler, sürgün gelişimi normal devam eder. Ancak noksanlık şiddetli ise sürgün gelişimi tamamen durur. Sürgünlerde meyve tomurcuğu sayısı azalır veya tamamen yok olur. Taş çekirdekli meyvelerin meyve etlerinde kararmalar görülür. Elma ağaçları çeşitlerine göre çinko noksanlığını duyarlık bakımından aralarında büyük farklılıklar gösterirler. Turunçgil ağaçlarında noksanlığı en çok görülen besin maddesi çinkodur. Özellikle fosfor fazlalığı nedeniyle ortaya çıkan çin ko noksanlığı, turunçgillerde çok yaygındır. Yapraklarda 25 ppm'in altında Zn bulunması halinde simptomlar görülür. Simptomlar, yeşil damarların etrafında gayri muntazam şekilli, sarı lekeler halinde kendini belli eder. Küçülmüş, daralmış ve klorozlu yaprak de metleri oluşur. Sürgünlerde boğum aralan çok kısalır. Bu görüntüler ağaçların güneye bakan yönlerinde daha yaygın olarak görülür. Meyveler susuz ve lezzetsiz olurlar.

Bağlarda da çinko noksanlığı yaygın olarak ortaya çıkmaktadır. Erken ilkbaharda oluşan yapraklar küçük, dar ve dişli olurlar. Damarlar arasında çok sayıda klorotik lekeler oluşurken damarların etrafında 1 - 2 mm genişliğinde bir bölge yeşil rengimi koru Alt yapraklar yeşil kalır veya hafif klorozlu olurlar. Simptomlar sürgün uçlarına doğru daha şiddetli bir hal alırlar. Büyüme geriler, ana sürgünler çalımsı bir hal alırlar. Salkımlar seyrek ve üzüm taneleri küçük olur. Noksanlık şiddetli ise meyve çok az olur.

Çayda çinko noksanlığında yapraklar olağanüstü küçük, orak şeklinde kıvrık ve klorozlu olurlar. Daha çok sürgün uçlarında oluşan kloroz bahçeye sarı bir görüntü verir.

Bu konuyu yazdır

  Meyve ve Sebze İşlemede Ozon Uygulaması
Yazar: Mr.Muhendis - 03-26-2010, 10:33 AM - Forum: Gıda Mühendisliği ve Teknolojisi - Yorum Yok

Meyve ve sebzeler değişik teknolojik işlemlerle çok farklı ürünlere işlenerek, gıda çeşitlerinde zenginliğin artmasında önemli rol oynarlar.

MEYVE VE SEBZELERİN BOZULMASI

Meyve ve sebzeler, başlıca iki yolla bozulurlar. Bozulma kökeni ne olursa olsun, bozulmuş ürünün rengi, aroması, besleme değeri, yapısı ve kimyasal bileşimi değişir. Meyve ve sebzelerin üzerindeki tarımsal ilaç kalıntıları insan sağlığına zararlı bir nitelik kazanır. Pestisit kalıntıları insan gıdalarında birikebilir ve doğrudan alerjilere ve diğer hastalıklara yol açabilir. Bazı pestisit kalıntıları toksik etki yaparlar. Bu kalıntıları içeren gıdaları tüketen insanlarda zehirlenme ve ölümlere neden olmaktadır. (Birleşmiş Milletler Asya ve Pasifik Ekonomik ve Sosyal Komitesine göre (1983) yılda iki milyon kişi bu yüzden zehirlenmekte ve bundan 40.000 kişi ölmektedir.). Ayrıca meyve ve sebzeler sağlam olsalar dahi tüketilmeden önce iyi temizlenmedikleri veya pişirilmedikleri takdirde, çeşitli bulaşıcı hastalıkların amili mikroorganizmaları taşıyabilirler. Ozon teknolojisini bu noktada kullanacak olursak tarım ilaçlarının sağlığa zararlı etkilerini de ciddi şekilde azaltmak mümkündür.


1-Mikrobiyolojik Bozulmalar

Meyve ve sebzeler, fazla oranda su içermeleri nedeniyle, birçok mikroorganizma için çok uygun bir besi ortamı oluştururlar. Meyve ve sebzeler, hasattan önce çeşitli mikroorganizmalara karşı doğal bir direnç gösterdikleri halde, hasattan sonra bu direnç azalmaktadır. Ayrıca yaralanma, ezilme ve elverişsiz şartlarda nakil ve depolanmaları sonucu meyve ve sebzelerin mikroorganizma yükü artmaktadır. Bilhassa, ortamda sıcaklık ve nisbi rutubet uygun düzeyde değil ve havalandırma yetersiz ise mikrobiyolojik bozulmalar daha da hızlanmaktadır.

Meyve ve sebzelerde ve bunlardan yapılan ürünlerde bozulmaya neden olan mikroorganizmalar 3 grupta toplanabilir. Bunlar mayalar, küfler ve bakterilerdir.


- Mayalar

Özellikle asitli ve şekerli ortamı tercih ederler. Mayaların bozduğu meyveler sağlığa zararlı olmasa bile, lezzeti bozulduğundan tüketilemezler. Bu tip bozulmalar, genellikle hafif bir alkol tadı ve kokusuyla tanınabilirler. Genel olarak mayalar, optimum 20-30 °C’ de ve pH 4,5-5 sınırlarında (asetik ortamda) faaliyet gösterirler.

- Küfler

Meyve ve sebzeler üzerinde çoğalarak, onların değişik şekillerde bozulmalarına neden olurlar. Bazı küfler ‘mikotoksin’ denen maddeleri salgılarlar. Bu maddeler kanserojenik olduğundan, küflenmiş bazı gıdaların tüketilmesi sağlık açısından oldukça sakıncalıdır. Küfler yüksek rutubetli ortamlarda çoğalıp yayılırlar. Ortamda oksijen yoksa veya az ise çoğalıp gelişemezler. Bundan dolayı küfler, meyve ve sebzelerin özellikle yüzeyinde çok fazla gelişme imkanı bulurlar. Optimum sıcaklık istekleri 25-30 °C ve pH istekleri 5-6 arasındadır. Mayalar ve küfler, daha ziyade asitli (düşük ph’lı) ortamlarda faaliyet gösterir.

- Bakteriler
Her türlü meyve ve sebzeyi bozabilirler. Bakteri çeşidine bağlı olarak bozulan ürün ekşimiş, kokmuş ve rengi değişmiş olabilir. Bakteriler tarafından bozulmuş ürünlerin bazıları sağlık içinde zararlıdır. Bakteriler çok geniş sıcaklık aralığında (0-55°C) faaliyet gösterirler.

Meyve ve sebzeler aynı anda küf , maya ve bakterilerin üçü tarafından bozulmuş olabilir. Yani bozulma sadece bir etmenden ileri gelmeyebilir. Bu taktirde bozulma karışık bir yapı gösterir.


2-Mikrobiyolojik Olmayan Bozulmalar

- Enzimatik Bozulmalar

Meyve ve sebzeler elverişsiz şartlarda muhafaza edilir, ezilir, kesilir ve zedelenirse enzimatik bozulmalar hızlanmaktadır.

- Enzimatik Olmayan Bozulmalar

Meyve ve sebzeler ve bunlardan üretilen ürünler ısı, metal iyonları ve oksijenin sebep olduğu çeşitli reaksiyonlar sonucu bozulmaktadırlar.


Meyve ve sebzelerin bozulmalarını önlemek için alınan bir dizi tedbirler arasına Ozonlama tekniğini de eklemek faydalı olacaktır. Bunları maddeler halinde sıralayacak olursak.

1- Meyve ve sebzelerin, hasattan önce çeşitli mikroorganizmalara karşı doğal bir direnç gösterdiklerini, hasattan sonra bu direncin azaldığını biliyoruz. Ozonlama tekniği ile bunun devamını sağlayabiliriz,

2- Meyve ve sebzelerin hasattan sonra fabrikaya gelinceye kadar geçirdiği süre içerisinde mikroorganizma yükü artar. Bunu önlemek için nakil sırasında kullanılacak olan kasa ve benzeri malzemenin yıkanmasında ozonlama tekniği kullanılırsa bulaşması muhtemel mikroorganizmalar önlenmiş olur,

3- Yıkama suyunun ozonlanmış olması ürün üzerinde oluşması muhtemel bakteri, virüs, mantar, küf, spor gibi istenmeyen oluşumları engeller. Mikroorganizmaya kısa sürede etki eder,

4-Meyve ve sebzelerin fabrikada bekletilme ihtimali varsa ozonlanmış su ile yıkandığı için raf ömrü uzar çürüme, bozulma, küflenme, ezilme gibi olaylarla karşılaşılmaz,

5-Meyve ve sebze üzerinde leke bırakmaz,

6- Yüzeyden arındırılmasına gerek yoktur. Yarılanma süresi(30 dakikadır) sonunda oksijene dönüşür,

7-Ürün üzerinde kalıntı bırakmaması, üründe koruyucu madde kullanım ihtiyacını azaltır, kalitenin sürdürülmesinde önemli düzeyde etkili olur,

8-Organik maddelerle inaktif olmaz,

9-Ucuzdur.


MEYVE-SEBZELER BAŞLICA ŞU YÖNTEMLE MUHAFAZA EDİLİR

A-Isı uygulaması ile muhafaza(konserve)

B-Soğukta muhafaza

C-Dondurarak muhafaza

D-Kurutarak muhafaza


A-ISI UYGULAMASI İLE MUHAFAZA (KONSERVE TEKNOLOJİSİ)

Meyve ve sebze konservesi üretiminde uygulanan başlıca işlemler;

1-HASAT

Kaliteli bir ürün elde etmenin ilk kuralı, amaca uygun kaliteli ve taze bir hammadde kullanılmasıdır. Hasadı takiben meyve ve sebzeler yaralanıp, ezilmeden fabrikaya uygun bir şekilde nakledilmelidir. Ozon uygulaması bu aşamada başlayabilir. Nakil sırasında kullanılacak olan kasa ve benzeri malzemenin de yıkanmasında kullanıldığında daha önceden kasalara bulaşmış olan mikroorganizmaların ürüne bulaşması önlenebilir. Böylelikle ürünün fabrikaya ulaşıncaya kadar geçireceği sürede bozulması önlenmiş olur.

2-YIKAMA

Fabrikaya gelen meyve ve sebzeler, üzerindeki toz, toprak, tarımsal ilaç ve benzeri yabancı maddelerin uzaklaştırılması ve mikroorganizma yükünün azaltılması için etkili bir şekilde yıkanmalıdır. Yıkama işlemi ön yıkama (yumuşatma), yıkama ve durulama olmak üzere üç safhada gerçekleştirilir. Yıkama sularında kullanıldığında, ürünün bozulmasına neden olan ürün üzerinde oluşması muhtemel bakteri, virüs, mantar, küf, spor gibi istenmeyen oluşumları engeller. Ozon gazının ürün üzerinde kalıntı bırakmaması, üründe koruyucu madde kullanım ihtiyacını azaltır, kalitenin sürdürülmesinde önemli düzeyde etkili olur.

3-AYIKLAMA VE SINIFLANDIRMA
Temizlenen meyve ve sebzelerin konserveye işlenmesinden önce serilip ayıklanmaları gerekir. Bozuk ezik küflü ve çürümüş olanlar tamamen atılır. Eğer ürünler ozonlanmış su ile yıkandılarsa beklemeden dolayı oluşan ezik, küf ve çürüme gözükmez.

4-TANELEME, UÇ KESME, DOĞRAMA, KABUK SOYMA VE ÇEKİRDEK ÇIKARMA

Bu aşamada kullanılan malzemelerin temizlenmesinde ozonlanmış su kullanılırsa bıçak ve benzeri maddelere bulaşmış olan mikroorganizmaların ürüne bulaşması önlenmiş olur.

5-HAŞLAMA

Konserve teknolojisinde uygulanan temel işlemlerden birisidir. Haşlama genel olarak sebzelere uygulanır. Haşlama suyunun ozonlanmış olması suyun içinde bulunan zararlı kimyasal maddelerden ve mikroorganizmalardan arındırılmış olduğu anlamına gelir.

6-KONSERVE KAPLARININ DOLDURULMASI

Sebzeler haşlandıktan sonra, meyveler ise haşlanmadan kutuya konulur. Ayrıca sebzelerde %1’lik kaynar tuzlu su (salamura), meyvelerde ise çeşide göre konsantrasyonu %20-40 olan şeker çözeltisi (şurup) kutuya konur. Bu aşamada ozon uygulaması kutuların dezenfeksiyonunu sağlamada, salamura ve şurup yapımında kullanılacak suyun dezenfeksiyonunu sağlama amaçlı olur.

Ozonlama tekniğinin konserve üretimindeki faydalarını kısa başlıklar altında sıralayacak olursak;

1-Raf ömrünü uzatma özelliği olduğundan meyve ve sebzelerin bekletilmesi sonucunda sarfiyat oluşmaz,

2-Mikroorganizmaların büyüme hızı 3-4 kat azalır veya tamamen engellenir,

3-Haşlama suyunun ozonlanmış olması suyun içindeki mikroorganizmaların konserveye bulaşmasını önler,

4-Kutuların dezenfeksiyonunun sağlanmasında etkili olur,

5-Salamura ve şurubun hazırlandığı suyun mikroorganizmalardan arındırılmış olmasını sağlar.

6-KONSERVE KAPLARININ DOLDURULMASI

Sebzeler haşlandıktan sonra, meyveler ise haşlanmadan kutuya konulur. Ayrıca sebzelerde %1’lik kaynar tuzlu su (salamura), meyvelerde ise çeşide göre konsantrasyonu %20-40 olan şeker çözeltisi (şurup) kutuya konur. Bu aşamada ozon uygulaması kutuların dezenfeksiyonunu sağlamada, salamura ve şurup yapımında kullanılacak suyun dezenfeksiyonunu sağlama amaçlı olur.


B-SOĞUKTA MUHAFAZA

Meyve ve sebzelerin dondurulmadan yani donma noktasının üzerindeki sıcaklıklarda muhafazasıdır.

Meyve ve sebzelerin soğukta muhafaza edilmeleri sonucu, organizmaların çoğalmaları ve hayati faaliyetleri en az düzeye indirilmektedir. Ozonlama tekniğini soğuk hava depolarında da kullanabiliriz. Ortamda bulunan toz taneleri çeşitli büyüklükte olmaktadır. Tanecik büyüdükçe, yer çekimi ile düşer. Oysa, çok küçük tanecikler havada yüzer durumdadır. Bu büyüklükteki tanecikler, üzerinde mikrop barındırır. Açık havada çok düşükte olsa bulunan ozon gazı, bu tanecikleri birleştirerek çökmesini sağlar. Kapalı mekanlarda ozon gazı hiç bulunmadığı için bu işlem meydana gelmez
Ozon yapay olarak üretilip ortama verildiğinde bu taneciklerin çökmesi sağlanabilir. Uygun şartlar altında meyve ve sebzelerin soğukta muhafazası birkaç günden 5-6 aya kadar değişebilmekte, muhafaza süresini soğuk deponun sıcaklık derecesi ile nisbi nemi büyük ölçüde etkilemektedir


C-DONDURARAK MUHAFAZA

Bu yöntemin esası, sıcaklığın -10°C veya daha aşağıya düşürülmesi ile, gıdalarda bulunan mikroorganizmaların çoğalması ve faaliyetlerinin kesin olarak durdurulması, biyokimyasal ve kimyasal reaksiyonların ise asgari düzeye indirilmesine dayanmaktadır. Meyve ve sebzelerin dondurulması işleminde kullanılan düşük sıcaklığın, mikroorganizma faaliyetlerini önlemesi yanı sıra, bu ürünlerde bulunan fazla miktardaki suyun donarak katı faza geçmesi sonucu, mikroorganizmaların istifade edebileceği nitelikteki serbest su ortamda kalmamaktadır. Bir başka ifade ile ortam, mikroorganizmalar için elverişsiz kılınmaktadır.

Meyve ve sebzeler dondurulmadan önce çeşitli ön işlemlerden geçerek hazırlanırlar.

Bu işlemler meyve ve sebze çeşidine göre değişmektedir. Sebzelerde; yıkama, kabuk soyma, dilimleme, küçük parçalar halinde kesme, haşlama. Meyvelerde; ayıklama, yıkama, sap ayırma, sınıflandırma, çekirdek çıkarma, kabuk soyma ve dilimleme başlıca ön işlemlerdir. Dondurulmuş meyvelerde, depolama süresinde oluşacak enzimatik değişmeleri önleme amacıyla, sebzelerde uygulanan haşlama yerine geçebilecek bazı tedbirler alınmaktadır. Bunların başında meyvenin şeker şurubu içinde dondurulması, askorbik asit ve SO₂uygulaması gelmektedir.

Bu noktada ozonlama tekniğini yıkama aşamasında ve işlemler sırasında kullanılan malzemelerin dezenfeksiyonunda kullanabiliriz.

Ozonlama tekniğini bu iki muhafaza şeklinde de kullanabiliriz. Faydalarını maddeler halinde sıralayacak olursak; 1- Üretilip ortama verilen ozon gazı nano partiküllerin çökelmesini sağlar,

2- Mikroorganizmaların büyüme hızı 3-4 defa azalır veya tamamen engellenir,

3- Soğuk hava deposu içindeki kötü kokular, havanın mikrobiyal kirliliği enfeksiyon riski azalır,

4-Soğuk hava depolarında hem dezenfeksiyonu sağlayacak, hem de meyve ve sebzelerin kendilerine has kokularının birbirine karışmasını önleyecektir,

5-Meyve ve sebzelerin saklanma sürelerinin artmasını, tazeliğinin devamını sağlayacaktır.

D-KURUTARAK MUHAFAZA

Gıdalarda mevcut suyun büyük bir kısmının uzaklaştırılarak, su miktarının (su aktivitesinin) mikroorganizma faaliyetini önleyecek seviyeye düşürülmesi işlemidir. Kurutma işleminde, gıdaya ısı verilir ve gıdadan su uzaklaştırılır. Kurutmanın etkinliğini; kurutulacak ürünün yüzey alanı, kurutma süresi, kurutma sıcaklığı, kurutmada kullanılan hava hızı, havanın kuruluğu ve atmosfer basıncı tayin etmektedir.

Meyve ve sebzelerin kurutularak muhafazasında, diğer muhafaza metotlarında uygulanan ön işlemler yapılmaktadır. Bunlar; ayıklama ve sınıflandırma, yıkama, kabuk soyma, bölme-dilimleme-doğrama ve çekirdek çıkarma gibi temel işlemlerdir. Ayrıca elmada olduğu gibi, bazı meyvelere hafif bir haşlama, erik ve üzümlerde alkali çözeltisine daldırma, elma, kayısı, şeftali ve üzüm gibi birçok meyvede kükürtleme işlemi uygulanmaktadır.

Kurutma işlemi sonunda üründeki su oranı genelde %1-5’e düşürüldüğünden, oda sıcaklığında bu tip ürünler bir yıldan fazla saklanabilmektedir.

Kurutma işleminde ozon tekniğini diğer muhafaza yöntemlerinde olduğu gibi kullanabiliriz. Ayrıca kurutma işleminde meyve ve sebzelerin daldırıldığı çözeltinin hazırlanmasında da kullanılabilir. Faydası ise meyve ve sebze de kurutma esnasında oluşacak olan küf ve mayanın önlenmesi noktasında olur. Ayrıca kurutma açık hava da yapılıyor ise kurutma esnasında doğal sebeplerden oluşan küf ve mayanın(örneğin; domates kurutma da domatesler tezgahlarda serili iken yağan bir yağmur ve çiğ maya oluşmasına neden olur, mayalı ürünler ozonlanmış su ile yıkandığında mayanın yayılması önlenir.) bulaşmasını önlemede de yardımcı olur.

Ozonlama tekniğinin bu muhafaza yönteminde kullanılmasın da sağlayacağı faydaları maddeler halinde sıralayacak olursak;

1-Meyve ve sebzenin kabuk soyma, bölme-dilimleme-doğrama aşamalarında kullanılan malzemelerin temizlenmesinde kullanıldığında üzerindeki mikroorganizmaların bulaşması önlenmiş olur,

2-Çözelti hazırlamada kullanılan suyun ozonlanması ile suyun dezenfektesi sağlanmış olur,

3-Kurutma da ve sonrasında oluşabilecek küf ve mayanın önlenmesinde yardımcı olur,

4-Kurutulmuş meyve ve sebzenin raf ömrü uzar.

Ayrıca kurutulmuş meyve fümigasyonunda kullanılan methyl bromidin yerine alternatif olarak ozon gazı önerilebilir. Ozonun mikroorganizmalara ve böceklere karşı öldürücü etkisi ve aflotoksini detoksifiye etme özelliği sayesinde incir ihracatında karşılaşılması olası sorunların bugünden çözümü için önemli bir adım atılabilir.

Kaynak: Gıda Bilimi ve Teknolojisi , ATATÜRK ÜNV. YAYIN NO:671

Bu konuyu yazdır

  Meyve ve Sebze Atıklarından Elde Edilen Doğal Renk Maddeleri
Yazar: Mr.Muhendis - 03-26-2010, 10:31 AM - Forum: Gıda Mühendisliği ve Teknolojisi - Yorum Yok

Meyve ve Sebze Atıklarından Elde Edilen Doğal Renk Maddelerinin Üretimi ve Gıda Sanayinde Kullanım Alanları

Gıdaların renklendirilerek tüketilmesi işlemlerinin çok eski zamanlara kadar dayandığı bilinmektedir. Antik çağlarda bazı gıdalar, meyve taneleri ve baharatlarla renklendirilmiş ve daha sonra günümüze kadar pek çok doğal ve yapay renk maddesi gıdaların renklendirilmesi amacıyla kullanılmıştır.
Tüketici, bir gıda maddesi hakkındaki ilk değerlendirmeyi gözle yapar. Gıda maddesinin rengi, insan üzerinde olumlu veya olumsuz etki yapabilir. Gayet çekici renkli bir şeftali, elma veya domates lezzet bakımından olmasa bile, ilk nazarda tüketici tarafından beğenilir. Şu halde, herhangi bir gıdanın tadına ve diğer özelliklerine ait değerlendirmeler, renk algısından sonra söz konusu olmaktadır. Buna göre, gıda maddelerinin rengi önemli bir kalite faktörüdür. Bu sebepten, gıda maddelerinin tabii rengini korumak ve hatta bazen düzeltmek üzere renk maddeleri kullanılmaktadır.
Doğal renk maddeleri bitkisel, hayvansal, mikrobiyal ve mineral kaynaklardan, hatta meyve sebze sanayi atıklarından elde edilen ekstrakt maddelerdir. Renk aralıkları sınırlı olan bu renk maddeleri, yapay renklendiricilere göre daha zayıf bir stabiliteye ve renklendirme gücüne sahip olmasına rağmen son yıllarda yapılan toksikolojik araştırmalarla yapay renklendiricilerin sağlık üzerine olumsuz etkilerinin ortaya konması nedeni ile gıdaların renklendirilmesinde yeniden kullanılmaya başlanmıştır. Gıdaların renklendirilmesi amacıyla kullanılacak doğal renk maddelerinin seçimi, renklendirilecek gıda sistemi ile kullanılacak renk maddesinin yapısı arasındaki ilişkiye bağlıdır. Bu nedenle elde edilen renk maddesi ekstraktlarının yapısının iyi bilinmesi gerekmektedir.



1. ANTOSİYANİNLER
Antosiyaninler, meyve, sebze ve çiçeklerin kendilerine özgü pembe, kırmızı, viole, mavi ve mor, kısacası kırmızıdan maviye kadar uzanan geniş aralıktaki renkleri veren, suda çözünebilir nitelikteki doğal renk maddeleridir. Üzüm, kırmızı ve siyah frenk üzümü, ahududu, çilek, elma, vişne, kırmızı lahanayı içeren kaynak listesi oldukça uzundur. (Cemeroğlu, 2001).
Antosiyaninlerin Ekstraksiyonu
Antosiyaninlerin çeşitli bitkisel kaynaklardan ekstraksiyonunda kullanılacak yöntemler, çoğunlukla ekstraksiyonun amacına ve antosiyaninlerin yapısına bağlı olmaktadır. Ekstraksiyon işlemleri için antosiyaninlerin yapısını ve stabilitesini etkileyen faktörlerin bilinmesi gerekmektedir. Ekstrakte edilen pigmentler kalitatif veya kantitatif olarak hemen analiz edilecekse yöntem pigmentleri mümkün olduğunca doğal durumlarına yakın tutacak şekilde seçilmelidir. Ekstrakte edilen pigmentlerin renklendirici veya gıda bileşeni olarak kullanılması durumunda maksimum pigment verimi, boyama kuvveti ve stabilite gibi faktörler de önem kazanmaktadır. Ayrıca ekstraksiyon ve temizleme işlemlerinin çok kompleks olmaması, zaman alıcı ve pahalı olmaması gerekmektedir .
Antosiyaninler nötral veya alkali çözeltilerde stabil olmadığından ekstraksiyon işlemlerinde genellikle asidik çözeltilerin kullanılması önerilmektedir. Antosiyaninlerin ekstraksiyonunda geleneksel ve en yaygın yöntem bitkisel materyalin az miktarda mineral asit içeren ve düşük kaynama noktasına sahip olan alkol ile ekstraksiyonudur. Alkol olarak çoğunlukla metanol kullanılmakla birlikte metanolün toksik etkisinden dolayı, ekstrakte etme gücü metanole göre daha düşük olmasına ve yüksek kaynama noktasından dolayı daha zor konsantre edilmesine rağmen asitlendirilmiş etanol de gıda esaslı preparatların hazırlanmasında tercih edilmektedir.
HCI ile asitlendirme düşük pH’yı korumaya yardımcı olmakla birlikte, bu gibi mineral asitlerin kullanımı, kompleks yapıdaki pigmentlerin doğal formunu değiştirebilmekte ve daha sonraki konsantrasyon aşamasında dayanıklı olmayan acil ve şeker kalıntılarında kayıplara neden olabilmektedir. Bu nedenle pek çok araştırmacı açillenmiş pigmentlerin bozunmasını en aza indirmek için çok düşük konsantrasyonlarda asit kullanımını önermişler, güçlü asit çözeltilerinin bazı bileşiklere zarar verdiğini bildirmişlerdir. Bu nedenle antosiyaninleri doğal formlarına yakın elde etmek için pek çok araştırmacı tarafindan başlangıç pigment ekstraksiyonunda nötral çözgenlerin kullanımı (% 60 metanol, aseton/metanol/su karışımları, n- butanol, soğuk aseton veya kaynamış su ) önerilmiştir. Ayrıca zayıf organik asitlerin de (çoğunlukla formik asit, asetik asit, sitrik asit ve tartarik asit) ekstraksiyon çözgenlerinde kullanıldığı bildirilmektedir.
Rengin bitkisel materyalden yeterli ekstraksiyonu sağlandığında, alkol içeren çözelti düşük sıcaklıklarda konsantre edilmekte ve daha sonra gerekirse konsantratın kolon veya kağıt kromatografisi gibi tekniklerle saflaştırılması yoluna gidilmektedir.
Antosiyaninlerin çeşitli bitkisel materyalllerden ekstraksiyonu üzerine günümüze kadar pek çok çalışma yapılmıştır. Bu konuyla ilgili literatür özetleri aşağıda verilmektedir.
Bir çeşit erik meyvesinin (Prunus cerasifera) kabuğu ve yapraklarının antosiyanin kaynağı olarak kullanılabilme durumunun araştırıldığı Baker ve ark., 1974,nın çalışmasında siyanidin ve peonidin 3- glikozit ve 3-rutinozitleri içeren erik antosiyaninleri, asitlendirilmiş etanol kullanılarak ekstrakte edilmiş ve elde edilen ekstraktın organoleptik açıdan kabul edilebilir özelliklere sahip olduğu ifade edilmiştir.
Antosiyaninler için en iyi kaynaklardan biri olan üzüm küspesinin kullanıldığı Tiinberlake ve Bridle, 1980, in çalışmalarında, ekstrakte edici çözgen olarak %0.1-1.0 oranında tartarik asit içeren metanol sonra tartarik asidin fazlası %40’lık KOH çözeltisi kullanılarak çöktürülmüştür .
Metivier ve ark.(1980), antosiyaninlerin üzüm posasından ekstraksiyonunda kullanılan çözgen ve asidin ekstraksiyon derecesi ve oranı üzerine etkisini incelemişlerdir. Çalışmada çözgen olarak etanol, metanol ve su; asit olarak hidroklorik asit, sitrik asit, tartarik asit, formik asit ve propiyonik asit kullanılmış ve kullanılan ekstraksiyon çözgenleri arasında en iyi ekstraktantın metanol olduğu bildirilmiştir. %10 HCI içeren metanolün , etanolden %20 ve sudan %73 oranında daha etkili olduğu saptanmıştır. metanol ekstraktındaki en yüksek pigment konsantrasyonuna 48 saat sonunda ulaşıldığı bildirilmiştir. HCI’nın oldukça korozif bir etkiye sahip olmasından dolayı çalışmada ekstraksiyon çözgeninde asit olarak organik asitler de denenmiştir. Organik asitle yapılan denemelerden elde edilen bulgulara göre sitrik asidin metanol ile ve asetik asidin su ile birlikte kullanıldığında daha etkili olduğu rapor edilmiştir. Pigment analizi Fuleki ve Francis (1968)’in uyguladığı yönteme göre pH 1 ve 4.5’da pH differential yöntem ile yapılmıştır. Bu çalışmada 100 g üzüm posasında 85 mg antosiyanin içeriği saptanmıştır.
Kocabıyık ve Yurdagel (1987) de kırmızı üzüm cibresinden boyar bileşiklerin eldesi ve bunların gıdalarda kullanılabilirliği üzerinde çalışmışlardır. Araştırmada Carignane Grenache çeşidi üzümlerin artığı karışık cibre kullanılmış, cibredeki renk maddeleri sitrik asit içeren metanol ile ekstrakte edilmiştir. Ekstrakt süzüldükten sonra vakum altında konsantre edilmiş ve buzdolabı koşullannda depolanmıştır. Elde edilen doğal renk maddeleri gül reçeli, gül likörü, akide şekeri ve oksidasyona uğramış beyaz şaraplann roze formunun renklendirilmesinde kullanılmış ve 60 gün boyunca belirli zaman aralıklarında absorbans değerlerine bakılarak renk kayıpları incelenmiştir. Elde edilen sonuçlara göre renklendirilen gıdalarda renk açılmalarının kullanılan gıdanın pH’sına bağlı olarak değiştiği ve gül reçelinde alıkonan renk şiddetinin oldukça yüksek olduğu bulunmuş, bu nedenle renk maddelerinin pH 4 altındaki gıdalarda kullanılabileceği ifade edilmiştir.
Palmidis ve Markakis (1975) de fermente üzüm kabuklarındaki antosiyaninleri sıcak su ve farklı konsantrasyonlarda (500, 1000 ve 2000 ppm) SO2 çözeltisi ile ekstrakte ederek alkolsüz karbonatlı içeceklerdeki stabilitelerini incelemişlerdir. Sıcak su ve 500 ppm SO2 çözeltisinin diğerlerinden daha iyi sonuç verdiği rapor edilmiştir. Ekstraktlar konsantre edilip kurutulduktan sonra hazırlanan karbonatlı içecek karışımına katılmış, içecekler farklı sıcaklık ve ışık koşullarında depolanarak belirli aralıklarla antosiyanin içerikleri saptanmıştır. Ekstrakt ve içeceklerin antosiyanin içeriği pH differential yöntem ile saptanmıştır. pH’ları 1 ve 4.5 olan iki tampon kullanılarak örneklerin absorbansları 520 nm’ de okunmuş ve pigment içeriği enosiyanin eşdeğeri olarak ifade edilmiştir. Sıcak su ekstraksiyonu ile elde edilen antosiyaninlerle hazırlanan içeceğin 581 mg enosiyanin /100 mg ve 500 ppm SO2 çözeltisi ile hazırlanan içeceğin ise 640 mg enosiyanin/100 mg içerdiği saptanmıştır. Sıcaklık ve ışığın karbonatlı içeceğe eklenen antosiyaninin stabilitesini etkilediği, depolama sıcaklığı ve ışık şiddetindeki artışın pigment degradasyonunu hızlandırdığı bulunmuştur. Aynca 500 ppm SO2 çözeltisi ile ekstrakte edilen pigmentlerin sıcak su ile ekstrakte edilenlere göre %30-60 oranında daha stabil olduğu saptanmıştır.
Mok ve Hettiarachchy (1991), ayçiçeği kabuğundaki antosiyaninlerin 65-95 °C arasında değişen sıcaklıklarda ve pH 1-5 aralığında termal stabiliteleri üzerinde çalışmış ve ekstraksiyon çözgeninde SO2 kullanımının elde edilen pigmentlerin termal stabilitesi üzerine etkilerini incelemişlerdir. Ekstraksiyon çözgeni olarak 500, 1000 ve 2000 ppm SO2 içeren sulu çözeltilerin kullanıldığı çalışmada 1000 ppm SO2 içeren çözeltinin en yüksek termal stabiliteye ve antosiyanin içeriğine sahip olduğu saptanmıştır. 1000 ppm’in üzerindeki konsantrasyonlarda SO2 çözeltisinin daha düşük antosiyanin içeriği vermesinin sebebi SO2 nin yüksek konsantrasyonlarda geri dönüşümsüz ağartma etkisi ile açıklanmıştır. Isıl işlem görmüş ekstraktlardaki toplam antosiyanin içeriği pH differential yöntem ile saptamış ve mg siyanidin 3-glikozit/L olarak ifade edilmiştir. Antosiyaninlerin degradasyon indeksi (DI) değerleri Fuleki ve Francis (l968)’in yöntemine göre saptanmıştır. Degradasyon indeksi, örnekteki degrade olmuş antosiyanin kısmını belirten bir ifadedir. Bu değerin sıcaklık ve süre arttıkça arttığı, 95 °C’deki DI değerinin 65 ve 80°C dekine göre daha yüksek olduğu ve 65 ve 80 °C’de elde edilen DI değerleri arasında önemli bir fark olmadığı bildirilmiştir. En yüksek DI değerinin pH 5’de elde edildiği, bu değeri sırasıyla pH 1 ve pH 3’ de elde edilen değerlerin izlediği rapor edilmiştir.

Antosiyaninlerin Kullanım Alanları
Antosiyaninlerin kullanımları için pH’nın düşük olması, bulanıklığın olmaması gerekir
Alkolsüz İçecekler:
Antosiyanin renk maddelerinin temel kullanım alanları alkolsüz içkilerdir. Koruyucu olarak SO2 içermeyen pH 3,4’ün altındaki berrak içecekler ideal uygulamalardır. Doğal renkleri ve antosiyanini hesaplarken, renk katkısı yapılacak gıdanın rengini belirlemeden önce, rengin sabitlenmesi için 24 saat beklemek akıllıca bir önlem olur.
Antosiyaninlerin sülfit türevlerinden serbest bırakılmaları peryodu boyunca renkteki artışı görmek mümkündür. İçime hazır içeceklerde koyu kırmızı rengi vermek için 30 ile 40 ppm antosiyanin dozu yeterlidir. Antosiyaninlerin her zaman bulanık içeceklerde kullanımları uygun değildir. Ticari uygulamaları sınırlı olmasına rağmen, teknik olarak alkollü içecek ve sirke içeren ürünlerin antosiyaninlerle renklendirilmesi mümkündür.
Meyveler:
Antosiyaninler, meyve preparatlarında, marmelatlarda kullanılır. Meyvenin kalitesi ve özelliği önemlidir. Taze veya donmuş meyve, sülfitlenmiş ya da konserve meyveler tercih edilir. Konserve meyveler daha kahverengi olabilir. Antosiyaninler kahverengi alanda absorbe ettiklerinden (420-440nm) kahverengiliğin antosiyanin kullanarak maskelenmesi zordur.
Şekerlemeler:
Asit kullanılarak yüksek sıcaklıklarda kaynatılan şekerlemeler ve pektin jelleri, kırmızı rengin gözlendiği antosiyaninler için ideal uygulamalardır. Bazı antosiyanin ekstraktları, özellikle üzüm türevliler jelatinle birbirine uymazlar bu nedenle son üründe istenen rengi elde etmek için doğru uygulama biçimi seçimine dikkat edilmelidir. Üzümden elde edilen konsantre antosiyaninler, jelatin çözeltisine eklendiğinde bulanıklık veya çökelti oluşabilir. Konsantrasyon derecesinin artması daha fazla problem demektir. Rengi kullanmadan önce seyreltmek ve üretim denemelerini başarmadan önce jelatin uygunluğunu kontrol etmek gerekir.
Kuru Karışımlar:
Asidik tatlı karışım çeşitlerinde ve püskürtmeli kurutucuyla kurutulmuş toz içeceklerin renklendirilmesinde antosiyaninler kullanılır. (Küçük ve Ballıkaya, 2003)

2. KAROTENOİDLER

Karotenoidler, fotosentetik mikroorganizmaların yada bitkilerin metabolizma için temel rol oynayan kısımlan tarafından sentezlenir. Yaşayan organizmalardaki pekçok pigment (karotenoidler, klorofiller, antosiyaninler ve porfirinler) çok çeşitli renk oluşumundan sorumludur. Karotenoid isminin Daucus carota havuç kökünde baskın pigment olmasından ileri geldiği düşünülmektedir ve karotenoidler renk pigmentleri içinde en yaygın bulunan ve oldukça önemli bir pigment grubunu oluştururlar; bitkilerden, balık, kuş ve diğer hayvanlara kadar doğada pekçok canlıda bulunmaktadır. Açık sarıdan koyu kırmızıya varan farklı tonlarda renk oluşumundan sorumlu olan karotenoidler, proteinlerler kompleks oluşturduklarında mavi yeşil renk verirler.
Karotenoidler ismini bu grubun ana temsilcisi olan β-karoten’den almışlardır. β-karoten 1831 yılında Wachenroder tarafından havuçtan izole edilmiştir. Bundan 6 yıl sonra Berzelius san yaprakların sahip olduklan pigmente ksantofil adını vermiştir. 1906 yılında Tswett kromatografı metodunu keşfederek ilk kez yaprak pigmentlerini ayırmıştır. Bir yıl sonra da karotenoidlerin izoprenoid türevleri oldukları belirlenmiştir Goodwin (1952) karotenoidlerin biyokimyası üzerine çalışmış ve bilinen karotenoid sayısını 80’e çıkarmıştır. Bugün ise yaklaşık 450 karotenoidin yapısı bilinmektedir.
Karotenoidlerin A vitamini ön maddesi olmasının yanında, bitkilerdeki fonksiyonlarıyla yakından ilgili olduğu bazı özel fonksiyonlarının memelilerin dokularında da etkili olduğu düşünülmektedir. Konjuge yapıda reaktif çift bağ içermeleri, bu pigmentlere serbest radikallere etki eden antioksidan özelliği kazandırmaktadır. Yapılan çalışmalar henüz yeterli olmasa da karotenoidlerin başta akciğerde olmak üzere kanseri önlemede etkili olduğuna ilişkin güçlü kanıtlar bulunmaktadır. (Küçük ve Ballıkaya, 2003)

Karotenoidlerin Ekstraksiyonu

Karotenoidler ile ilgili genel, onaylanmış ya da standart bir metod bulunmamaktadır. Ekstraksiyonlar için kaynaklar farklı öneriler getirmektedir.
Ekstraksiyon aşamasında genellikle örnekler uygun polar çözgenlerle (aseton, tetrahidrofuran) homojenize edilir. Bu amaç için eğer eter bazlı çözgen kullanılırsa bu çözeltinin peroksid içermemesi ya da BHT gibi bir antioksidan kullanılması gerekmektedir. Bazı araştırıcılar emülsiyonu engellemek ve faz ayrımını daha belirgin hale getirmek için NaCl çözeltisi kullanmaktadır.
Taze örneklerin su oranı fazla olduğundan su ile karışabilen yani polaritesi suyunkine yakın olan çözgenler ekstraksiyon amaçlı kullanılmaktadır. Kuru örneklere ise dietileter, benzen ve hekzan gibi su ile karışmayan çözgenlerle ekstraksiyon uygulanabilmektedir. Yapılan çalışmalarda genellikle her iki tür çözücü kullanılarak ömeklerdeki karotenoidlerin en az kayıpla eldesi amaçlanmaktadır. (Küçük ve Ballıkaya, 2003)

Karotenoitllerin Kullanım Alanları

Margarin ve Tereyağı:
Yaz döneminde inekler, zengin yağ içeriğine sahip süt ve dolayısıyla krema üretirler. Bu kremadan koyu san renkli tereyağı yapılır. Bu rengin ana kaynağı A vitaminine dönüşmeyen β-karotendir. Bununla beraber bazı ülkelerde yemden ötürü krema ve ondan üretilen tereyağı renksiz yada solgun renkli olabilir.
Kremanın ve dolayısıyla tereyağının rengini kış ayları boyunca arttırmak için, yeme yüksek miktarlarda stabil edilmiş β-karoten ilave edilebilir. Ancak pratikte ilave için gerekli β-karoten miktan çok fazla olduğu için çok ekonomik bir uygulama değildir. Bunun yerine çok daha ucuz, kolay ve kontrol edilebilir olan tereyağına β-karoten ilavesi tercih edilir.
Renk olarak β-karoten, birçok ülkede margarin için standard olarak kabul edilir. Uygulamada ticari terimlerin en önemlilerinden birini oluşturmaktadır. Margarinin doğru rengine ürünün her tonu için 3-6g saf β-karoten ilave edilerek ulaşılabilir.

İşIenmiş Peynir:
İşlenmiş peynirin renklendirilmesinde özellikle Amerika’da β-karoten ve apokarotenal kullanılır. Apokarotenal, özellikle bu grup ürünlerin karakteristik rengi olan koyu turuncu rengin eldesinde yararlanılır.

Meyveli Jeller:
Tipik meyveli jel, şeker, glikoz, sorbitol ve agar-agar içerir. Genel prensip, ısısal işlemin çoğu gerçekleştikten sonra hassas malzemelerin ilavesidir. Renk soIüsyonlan ve aromaları, kaynatmadan sonra, dökme işleminden önce ilave edilir. Karotenoidlerin düşük konsantrasyon değerlerinde mükemmel sonuçlar elde edilir. β-karotenin soğuk suda çözünen preparatları, solgun değeri l,5mg/kg’dan başlayarak, yoğun sarı değeri olan 10mg/kg aralığında sarı rengi verirler.

Çikolata:
Karotenoidler, çikolatada özellikle beyaz çikolatalarda hoş pastel rengi oluşturmak için kullanılırlar. Bazı denemeler, diğer çikolataların depolama döneminde renk kayıplarına karşı dayanıklı olmasına karşın beyaz çikolatanın dayanıklı olmadığını göstermiştir. Bu durum henüz açıklığa kavuşturulmamıştır.

Dondurma:
Vanilya sarısından, kırmızımsı turuncuya kadar birçok rengi oluşturmada karotenoidler, β-karoten, apokatotenal ve canthaxanthin kullanılabilir. Doğal renklerle renklendirmede, dondurma için kahve ve çikolata kahverengi gibi çok yararlı renkler elde edilebilir.
Konsantrasyonlar, istenen son ürüne ve renk içeriğine göre 10 ile 30mg/kg arasında kullanılabilir. Dayanıklılığı mükemmeldir.
Sorbat buzlan olarak bilinen yada kanştırılmadan dondurulan ürünlerde vanilya sarısından kırmızıya kadar birçok renk düşük konsantrasyonda (3-10mg/kg) elde edilebilir.
Yoğurt:Çok düşük konsantrasyonlarda, sulu dispersiyonlardan 2-8mg/kg karotenoid kullanımıyla limon sarısından kayısı rengine, şeftali renginden hafif kırmızıya kadar birçok renk elde edilebilir.
Meyve Suları:
Mevsimsel değişikliklere, yetiştirilen ürünün çeşitliliğine ve yetiştirme bölgesine göre meyve sularının rengi değişmektedir. Üreticiler satış noktasındaki meyve suyu rengini değiştirmek, tüketiciler ise rengi beğenmek ister. Bu beğeni, paket saydam olduğunda daha belirgindir.
Meyve sulan ve özellikle portakal suyu günlük beslenmenin vazgeçilmez öğeleridir. β-karoten ilavesi, bu durumla herhangi bir uyuşmazlık yada tehlike arz etmez. Varlığı meyve suyunun beslenme değerini arttırır. Aynca uygun miktarda , asit ilavesi karotenoidlerin stabilitesini artırırken, ürünün beslenme değerini zenginleştirir.
Domates Ürünleri:
Canthaxanthin’in domatesin doğal renginin yapısında yer almamasına karşın, renkler birbirine çok yakındır ve domates suyu ve kurutulmuş domates tozu da dahil bütün domates ürünlerinin standardizasyonunda canthaxanthin kullanılır. (Küçük ve Ballıkaya, 2003)




Atıklardan Likopen Eldesi

Likopen , doğal carotenoid pigmentidir. Likopen çoğunlukla domateste ve bazı sebze ve meyvelerde bulunur. Likopen domatese renk vermenin yanında ayrıca biçok özelliğe sahiptir. Güçlü bir antioksidandır Likopenin kansere, kalp hastalıklarına ve bazı kronik rahatsızlıklara iyi geldiği belirtilmiştir.
Likopenin kimyasal yapısı 11 konjuge çift bağlı( trans formda) asiklik carotenoid olarak açıklanır. Likopenin antioksidan özelliğini konjuge karban-karbon çift bağları sağlar.

Likopenin kimyasal yapısı


İnsan vücudu carotenoidleri kendi sentezleyemez, dietle dışarıdan almaları gerekir. Domates ve ürünleri dışarıdan alması gerekli likopenin %85 ini karşılarlar.

Domates yüksek miktarda carotenoid içerir. Ortalama 100 g taze domateste 6,3 mg carotenoid vardır. Domaste bulunan karotenoidin % 70-80 nini likopen oluşturur.(%5,3 phytoene, % 2,8 phytofluene, %3,7 β- carotene , ξ-carotene 0.9%, γ-carotene 1.2% and lutein 2.0%, xanthophylls 2% )

Likopen baskın olarak bitki dokusunun kromoplastında bulunur. Likopen biyosentezi olgunlaşma süresinde artar, kloroplast kromoplasta dönüşür.Perikarbın dışındaki kromoplastta likopen miktarı fazladır. Perkarbın jel kısmında ise çoğunlukla β-carotene bulunur.

Domates işlenmesinde kalan çekirdek ve kabuklar likopen eldesi için iyi kaynaklardır(Sadler, Davies, & Dezman, 1990). Sharma and Le Maguer (1996) araştırmalarında % 72-92 likopeni domatesin suda çözünmeyen fraksiyonu ve kabuğundan elde etmişlerdir.

Likopenin prostat kanseri riskini azalttığı açıklamaları likopenin ekstraksiyonundaki parametreler ve işlemin potimizasyonu konusundaki çalışmaların artmasına neden olmuştur.

Likopen eldesi işlemleri sırasında çevre koşulları, oksidatif bozulmayı ve izomerizasyonu engellemek için kontrol altında tutulmalıdır. Likopen yalnız kırmızı veya sarı ışığa maruz bırakılabilir. Likopenin ekstraksiyonu sırasında solvent, butylated hydroxytoluene (BHT) gibi bir antioksidan ile muamele edilmelidir. Bu sayede oksidasyon ve izomerizasyon engellenmiş olur. Oksijene maruz kalmaması için ortamda argon veya nitrojen kullanılabilir. Klorofil ve yağları elimine etmek için methanolic potassium hydroxide ile sabunlaşma uygulanabilir. (Davis, 1949).

Enzimatik hücre duvarı liziz enzimi hücre duvarına etki ederek hücre içi bileşenlerin açığa çıkmasını sağlar. Bu işlem ekstraksiyon işlemini kolaylaştırır. (Dominguez, Navez, & Lama, 1994).

Sheetal M. Choudhari and Laxmi Ananthanarayan ‘nın 2007 de yaptığı çalışmada selülaz ve pektinaz enzimleri kullanılarak domates dokusundan iyi verimle likopen elde edilmiş. (Homojenize edilmiş örnek , selülaz enzimi için pH 4.5, pektinaz enzimi için pH 5.0 asetat tampon çözeltisi eklenir.Önceden hesaplanmış miktarda selülaz ve pektinaz enzimi tampon çözeltide çözülür. Örnekler selülaz enzimi uygulanmış 55 °C 15 dakika, pektinaz enzimi uygulanmış 60 °C for 20 dakika inkübe edilir. Sonra süzülür. Süzüntü ve kalıntıya aseton ve ether ile solvent ekstraksiyonu uygulanır. Ekstraksiyom tekrarlanır.Ekstrak faz bekletilit. Üstteki faz nonpolar ve likopeni içerir.) Yapılan çalışmada domates atıklarından likopen eldesinde pektinaz ve selülaz enzimlerinin kullanımı verimi arttıtmış.

Dayanıklı karotenoidler elde etmek için super kritik sıvı ekstraksiyonun kullanımı düşünülmüş. Karbondioksit en çok kullanılan super kritik sıvıdır, ucuz, toksik olmayan, patlayıcı etkisi bulunmayan, saf bir solventtir. Uygun kritik sıcaklığı sayesinde sıcaklığa duyarlı bileşenlerin ekstraksiyonunda da kullanılabilir. Trans likopen , scCO2 solvent ile elde edilebilir. Trans likopen cis likopen’den daha dayanıklıdır.

E. Vági et al., 2007 de yaptığı çalışmada %90,1 likopen ile en yüksek verimde karotenoid eldesi 460 bar, 80°C de super kritik CO2 ekstraksiyonu ile gerçekleştirilmiş. Likopen verimi sıcaklık ve basınç artışıyla artmış. Derin dondurulmuş üründen yapılan ekstraksiyonundan elde edilen likopen veriminin oda sıcaklığında depolanmış üründen yapılan ekstraksiyondan daha fazla olduğu bulunmuş.

2006, Motonobu Goto ve ark. larının yaptığı çalışmada ise maksimum likopen verimi 40 MPa, 373 K, and 2.5 mL of CO2/min parametreleri ile elde edilmiş.

Bu konuyu yazdır

  Türkiye 'nin Toprak Sorunu
Yazar: Mr.Muhendis - 03-25-2010, 04:52 PM - Forum: Tarım Haberleri - Yorum Yok

Aşağıdaki bağlantıdan dosyayı indirebilirsiniz.


BURDAN

Bu konuyu yazdır

  Toprak ve Tarım Sorunu
Yazar: Mr.Muhendis - 03-25-2010, 04:52 PM - Forum: Tarım Haberleri - Yorum Yok

Aşağıdaki bağlantıdan dosyayı indirebilirsiniz.


BURDAN

Bu konuyu yazdır

  Erik Hala Altından Daha Kıymetli
Yazar: Livadi - 03-24-2010, 08:03 AM - Forum: Tarım Haberleri - Yorum Yok

Erik hala altından daha kıymetli

Silifke'de serada üretilen eriğin kilosu 100 TL. Bunun yanı sıra çeyrek altın 90 TL civarında

[Resim: b19036erik.gif]


Silifke'de serada üretilen yılın ilk turfanda eriği, Antalya Uluslararası Meyve Sebze, Lojistik ve Teknolojileri Fuarı'nda kilogramı 100 TL'den görücüye çıktı.
Silifke Erik Üreticileri Birliği Başkanı Mustafa Göktaş AA muhabirine yaptığı açıklamada, serada üretilen ilk turfanda eriğin kilogramının 100 TL'den piyasaya verildiğini, 150-200 gramlık paketlerde de 25 TL'den satışa sunulduğunu söyledi.

Turfanda eriğin toptan fiyatının 80 TL, perakende fiyatının da 100 TL olduğunu belirten Göktaş, Silifke'de dört üreticinin 12 dönüm örtü altı alanında erik üretimi yaptığını kaydetti. Açık alanda yetiştirilen eriğin Nisan ayının ilk haftasında piyasaya çıkacağını ifade eden Göktaş, ''Erkenci turfanda erik üreticinin yüzünü güldürüyor. Turfanda eriğe talep var. Üretici memnun'' dedi.

ANFAŞ Antalya Uluslararası Meyve, Sebze ve Lojistik Teknolojileri Fuarı'na 22 ülke ve Türkiye'den toplam 156 firma katılıyor. Fuarda, tarım sektöründe meydana gelen yenilikler, kaliteli yaş meyve sebze üretimi konularında yenilikler ziyaretçilerin beğenisine sunuluyor. Fuar boyunca 22 ülkeden gelen alım heyetleri de Türk firmalarıyla alışveriş görüşmeleri yapıyor.

19 Mart 2010 Cuma

Bu konuyu yazdır

  Erik Ağaçları da Seraya Girdi
Yazar: Livadi - 03-24-2010, 07:56 AM - Forum: Tarım Haberleri - Yorum Yok

Erik Ağaçları da Seraya Girdi
Doğal hava koşullarının uygun olmadığı mevsimlerde ya da yörelerde, bitkilerin yetiştirilmesi için uygun koşulların oluşturulduğu seralarda artık erik de yetiştirilecek.
Mersin'in Silifke ilçesine bağlı Keben Köyü'nde, örtü altına alınan ve ilk hasadı yapılacak erik ağaçları, çiçek açtı.

Silifke Erik Üreticileri Birliği Başkanı Mustafa Göktaş ve üyelerinin girişimleriyle Göksu Vadisinde kurulan serada yapılan erik yetiştiriciliğinden yüksek verim ve rekolte bekleniyor.


Mustafa Göktaş, bir dönem sera alanında deneme amaçlı üretim yaptıklarını belirterek, ''Erik ağaçları normal şartlarda 10-15 Nisan'da meyve verir. Ancak, örtü altında bu verimi 15-20 gün önceye çekme şansı buluyoruz. Örtü alındaki ağaçlarda, Mart ayının ikinci yarısında ürün almayı planlıyoruz'' dedi.

Normal ortamda turfanda çıkan ilk eriğin kilosunun 10 YTL'den satıldığına dikkati çeken Göktaş, örtü altında daha erken çıkacağı için kilo fiyatının erkenci üründe daha da yükseleceğini, böylelikle hem üreticinin kazanacağını, hemde Silifke ve Türkiye ekonomisine büyük katkı sağlayacağını kaydetti.

Türkiye'de yıllık 15 bin tona yakın erik üretimi gerçekleştirildiğini belirten Göktaş, Göksu Vadisi köylerinden Keben, Müsait, Kargıcak, Ortaören ve ovadaki Kabasakallı ve Işıklı ile Akdere Beldesinde ağırlıklı olarak erik üretimi yapıldığını ve buralardan 5 bin ton rekolte beklediklerini belirtti.

(Anadolu Ajansı)



Not:2008 Haberidir.

Bu konuyu yazdır