| Hoşgeldin, Ziyaretçi |
Sitemizden yararlanabilmek için kayıt olmalısınız.
|
| Kimler Çevrimiçi |
Şu anda 1782 aktif kullanıcı var. » (0 Üye - 1777 Ziyaretçi) Applebot, Bing, Facebook, Google, Yandex
|
|
|
| Kaba Yemde Birkaç Önemli Nokta |
|
Yazar: Mr.Muhendis - 03-31-2010, 12:17 PM - Forum: Zootekni
- Yorum Yok
|
 |
Ruminant hayvan beslemede, özellikle konumuz olan sığır beslemede kaba yem ve kesif yem ile belli oranlamalar yaparak besleme yapmaya çalışırız. Pek çok büyük veya küçük işletmede yem hammaddelerinin iyi tanınmamasından dolayı hatalı besleme sonucunda verim ve hayvan kayıpları verilmektedir. Damızlıklarımız işletmemizin temel direği ve geleceği olduğu için buzağıdan ineğe giden yolda çok dikkatli besleme yapmak gerekir.
Damızlık ya da değil hayvanlarınızı ne kadar doğru beslerseniz o kadar mükemmele yakın verim alırsınız. Hayvancılık işletmelerinde eğer hayvan refahında problem yoksa kaybedilen para beslemeden ve yanlış damızlık seçiminden kaynaklanmaktadır.
En iyi besleme için rasyonlarımızda kullandığımız yemleri tanımamız gerekiyor. Bu bölümde kaba yeme kısaca göz atacağız ve birkaç önemli noktaya değineceğiz.
Doğal haliyle, yani hayvana servis edildiği haliyle su içeriği % 15–20 den ya da ham selüloz içeriği kuru maddede %16–18 den daha fazla olan ve yemlemede kullanılabilen her tür materyale “kaba yem’’ adı verilir.
Bu yemler hangileridir,
* Her türlü yeşil yemler
o Yonca, Fiğ, Korunga, Yulaf, Karamba gibi ot olarak yetiştirilen ve karışık olarak yetiştirilen fiğ-yulaf-arpa karışımları vb
o Doğal veya yapay çayır ve mer’a yemleri
* Her tür kuru otlar (Yonca kuru otu, Fiğ kuru otu, Yulaf kuru otu, Fiğ-Yulaf kuru otu vb)
* Bazı konservasyon ve fabrikasyon yan ürünleri
* Kök ve yumru yemler (şeker ve hayvan pancarı, havuç, patates vb)
* Silo yemleri (Silaj)
* Her türlü harman kalıntıları (Samanlar, sap, kavuzlar, kesler vb)
* Her türlü meyve ve sebzeler (kavun, karpuz, elma, domates vb)
Ne yazık ki bazı hammaddeler tanımlarının veya formlarının benzerliği nedeniyle üreticilerimiz tarafından karıştırılabilmekte. Bu durum istenmeyen sonuçlara yol açabilmektedir.
Burada püf nokta kaba yem sınıfına giriyormuş gibi görünen fakat aslında fabrika yan ürünü olarak fabrikada işlem görmüş olduğu için kesif yem olarak değerlendirilmesi gereken yem hammaddeleridir. Bu yemlerin aldatıcı özelliği silajlar ve yeşil otlar gibi fazla miktarda su içermesidir. Bira sanayi yan ürünü olan Arpa Posası fazla su içermesine rağmen kesif yemdir. Bu tip yemler kaba yem olarak verilirse kaba yem / kesif yem oranı dengelenemeyeceği için problemlerle karşılaşılabilir.
Bunlara karşılık mısır koçanı kabukları, pancar yaprakları, lahana yaprakları vb kaba yem olarak değerlendirilmektedir. Domates posası, elma posası, pancar posası kaba yem sınıfına girer fakat kaba yemdeki yapısal büyüklüğe sahip olmadığı için strüktürel yapısından dolayı sınırlı biçimde ve kaba doğranmış saman veya kuru otla karıştırılarak verilmelidir.
Kaba yem parça büyüklüğünün olması gereken uzunluğu göz önünde bulundurulduğunda patoz samanı kesinlikle tercih edilmemelidir. Çünkü kaba yem olarak kullanılması öngörülen yemlerin parça büyüklüğü minimum 5–7 cm uzunluğunda doğranmış olmalıdır. Eğer bu mümkün değilse Toplam Yem Rasyonu (TMR) kuru maddesinin en az %5’inin minimum 5 cm uzunluğunda doğranmış kaba yemden oluşması gerekir. Patoz samanları kaba doğranmadıkları için çok küçük parçalardan oluşmaktadırlar. İnce doğranmış samanlar yerine belli büyüklükte parçalanmış sapları tercih etmek geviş getirmeyi arttırıcı fayda sağlar
TMR de yem hammaddelerinin kaba yem oranı %70 iken kesif yem oranının %30 düzeyinde olduğu besleme şeklidir. Bu büyükbaş beslemede en sağlıklı ve en karlı besleme şeklidir. Büyükbaş hayvan beslemede, hedeflediğimiz verimi elde edebildiğimiz besleme şeklinde kaba yem oranı ne kadar yüksek ise işletme o kadar ekonomik ve karlı üretim yapıyor demektir. Yüksek verimli süt hayvanlarda bu oran %40 kaba yem ilen %70 kesif yem olarak da değişebilir. Besi hayvanlarında kısa sürede yüksek canlı ağırlık artışı için bu oran %30 kaba yem - %70 kesif yem olarak ayarlandığında belli bir sürede kesim yapıldığı için uzun vadede bir problem yaşanmazken sağmal hayvanlarda, damızlıklarda %40’ın altındaki oranda kaba yem verilmesi uzun vadede hayvanın veriminin düşmesi ve metabolik hastalıklara neden olmaktadır. Bu nedenle yüksek verimli hayvanlarda bir sıkıntı ile karşılaşılmaması için kaba yem oranı minimum %40 tutulmalıdır.
Bu oranlamaların gerçekçi olabilmesi ve beslemede hatayı minimuma indirmek için yem kaynaklarını özelliklede kaba yem kaynaklarını iyi tanımak gerekir.
Yüksek ve kaliteli verim, bol kazanç dilerim.
Nihal GÜVEN
Zooteknist
|
|
|
| Süt Endüstrisinde Mikrofiltrasyonun Kullanımı |
|
Yazar: Livadi - 03-31-2010, 07:03 AM - Forum: Gıda Mühendisliği ve Teknolojisi
- Yorum Yok
|
 |
Süt Endüstrisinde Mikrofiltrasyonun Kullanımı
Atilla Yetismeyen, Filiz Yıldız
Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Süt Teknolojisi Bölümü
Özet: Gıda ve süt sanayinde ayırma (separation) amacıyla kullanılan, membran
tekniklerinden biri olan mikrofiltrasyon teknigi suspanse partikülleri içeren
sıvıların islenmesinde kullanılmaktadır. Süt endüstrisinde mikrofiltrasyon;
sütten bakteri ve sporların uzaklastırılmasında, peyniraltı suyundan yagın
ayrılmasında ve süt proteinlerinin fraksiyonlandırılmasında etkili bir sekilde
kullanılmaktadır. Bu makalede membran tekniklerinden biri olan
mikrofiltrasyon hakkında bilgiler verilecek, ayrıca mikrofiltrasyonun süt
endüstrisinde kullanım olanakları irdelenecektir.
Giris
Gıda endüstrisinde yeni yöntemlerin arastırılması ve uygulamaya konulması,
özellikle de sıvılardan çesitli maddelerin ayrılmasında kullanılan yöntemler
endüstride çok fazla uygulama alanı bulmaktadır. Bu yöntemlerden biri de
membran teknolojisi olup bunun endüstriyel olarak kullanımı yetmisli yıllardan
beri gerçeklestirilmektedir.
Membran ayırma teknikleri kavramı denilince mikrofiltrasyon (MF),
ultrafiltrasyon (UF), nanofiltrasyon (NF), hiperfiltrasyon (ters osmoz) (TO) ve
elektrodializ teknikleri anlasılmaktadır. MF bakteri içeriginin azaltılmasında,
UF sıvıdan protein moleküllerinin ayrılmasında, TO suyun uzaklastırılmasıyla
çözeltilerin konsantre edilmesinde ve elektrodializ sıvıların demineralizasyonu
için kullanılmaktadır. Ayrıca TO'dan atık ve deniz sularından içme suyu
eldesinde de yararlanılmaktadır. NF ise TO ve UF arasında kalan bir ayırma
teknigidir. NF membranları laktozu tutarken tuzları permeata geçirir (1).
Mikrofiltrasyon Teknigi
Membran ayırma tekniklerinden mikrofiltrasyon, özellikle süt sanayinde
bakteriyolojik nedenlerle uygulanan yüksek derecelerdeki ısıl islemin basta
proteinler olmak üzere çesitli bilesenler üzerindeki olumsuz etkisini
önleyebilmek için kullanılan alternatif bir yöntemdir. Mikrofiltrasyon, sıvı
içinde farklı boyutlardaki maddelerin geçisine izin verir. Bu yöntemde
ayrılabilen partiküllerin boyutu 0,1μm ile 5 μm arasında degisir. Bu yüzden süt
endüstrisi için mikrofiltrasyon, kazein miselleri gibi kolloidal partiküller, serum
protein agregatları ve süt yag globülleri, somatik hücre, bakteri ve diger
mikroorganizmalar gibi biyolojik orijinli benzer hücre yapısı materyallerin
ayrımında kullanılmaktadır (2, 3).
Mikrofiltrasyonun Kullanım Alanları
Mikrofiltrasyon sütteki bakteri ve sporların azaltılmasında, böylelikle süt
ürünlerinin kalitesinin arttırılmasında ve mümkün oldugunca kusurların
giderilmesinde önemli bir islemdir. Bu amaca ulasmak için ısıl islem
uygulaması ve santrifüj seperasyon (baktofügasyon) uzun zamandır süt
endüstrisinde uygulanmaktadır. Son yıllarda mikrofiltrasyon da sütün bakteri
içeriginin azaltılmasında etkili bir teknik olarak kullanılmaktadır. Ayrıca gerek
MF'nin gerekse diger membran tekniklerinin süt endüstrisindeki en önemli
avantajı, ayırma ve konsantrasyon islemlerinin ürün niteliklerine zarar
vermeksizin düsük sıcaklıklarda gerçeklestirilmesidir (4,5).
Ölçme sütünün raf ömrünün uzatılması, kaliteli peynir üretimi, kaliteli kazein
tozu, serum protein konsantratları ya da düsük ısılı süttozu gibi süt türevlerinin
üretimi mikrofiltrasyon ile mümkün olmaktadır (6,7).
Sütün Bakteri içeriginin Azaltılmasında ve ölçme Sütü Üretiminde
Mikrofiltrasyonun Kullanımı
Süt üretim yerlerinde her türlü hijyenik kurallara uyulsa bile toplanan sütlere
bir sekilde mikroorganizma bulasmakta ve insanlar için patojen olan Listeria,
Brucella, Mycobacterium veya Salmonella gibi bakterilerin sütte bulunma riski
artmaktadır (7). Mikroorganizmalardan kaynaklanan riski ortadan kaldırmak
için 50'li yıllardan beri HTST pastörizasyon veya UHT gibi süte ısıl islem
uygulanmaktadır. Fakat birçok mikroorganizma ısıl islem ile etkili bir sekilde
öldürülse bile ölü hücreler potansiyel olarak aktif enzimleriyle birlikte süt
içinde kalabilmektedir. Bu durum depolama sırasında çesitli sorunlar ortaya
çıkarabilmekte ve böylece ürünün raf ömrünü azaltmaktadır (7). Oysa yapılan
bir çalısmada gözenek çapı 0,2 μm olan membranlardan Pseudomonas
fluorescens, Escherichia coli, Micrococcus luteus ve Candida famata
mikroorganizma türlerini içeren (yaklasık 108 adet/ml) suspansiyon, mikrofiltre
edildiginde bu organizmaların geri tutuldugu görülmüstür (8). Pastörizasyonla
(72 °C/15 sn) % 98 oranında bir toplam bakteri redüksiyonu saglanırken,
mikrofiltrasyon ile bu oranın % 99,9 düzeyinde yer aldıgı yapılan çalısmalarda
belirlenmistir (9).
Peynir Üretiminde Mikrofiltrasyonun Kullanımı
Mikrofiltrasyon ile sütü ön isleme tabi tutma, üretimin bakteriyolojik olarak
kontrol altına alınmasını ve mikrofiltre sütten üretilen peynirlerin hijyenik
kalitesinin pastörize sütten üretilen peynirler kadar güvenli olmasını
saglamaktadır (7). Ayrıca peynir sütünün kazein içeriginin arttırılması, sütün
rennet ile pıhtılasabilme yetenegini ve peynir isletmelerinin verimliligini
(randımanını) iyilestirmektedir. Özellikle bu durum sert peynirler için
geçerlidir. Ayrıca serum proteinlerinin mikrofiltrasyon ile kısmen
uzaklastırılması, sütün rennet ile pıhtılasabilme yetenegi üzerine ısıl islemin
olumsuz etkisini azaltmaktadır. Sonuçta mikrofiltre süt çig sütteki kadar iyi bir
pıhtılasma özelligi göstermektedir (3, 7).
Süt Proteinlerinin Fraksiyonlarına Ayrılmasında Mikrofiltrasyonun
Kullanımı
Kimyasal katkı (tuz) maddesi ve ısıl islem uygulamaksızın süt proteinleri
fraksiyonlarına ayrılabilmektedir. Mikrofiltrasyon teknigi ile elde edilen serum
proteinleri fonksiyonel ve duyusal özellikleri bakımından daha yüksek bir
kaliteye sahip olmaktadır ki bu kalite baska bir yöntemle saglanamamıstır (1).
Mikrofiltrasyonun Diger Kullanım Alanları
Süt endüstrisinde oldugu gibi gıda endüstrisinin çesitli alanlarında da
mikrofiltrasyon teknigi kullanılmaktadır. Örnegin sirkenin, sarabın, biranın
berraklastırılmasında ve CIP yıkama programlarından elde edilen yıkama
çözeltilerinin özellikle de organik madde içeren unsurların ayrılmasında
basarılı bir sekilde kullanılmaktadır. Böylelikle islem asamaları kolaylasmakta
ve atık miktarı azalmaktadır (10).
[COLOR="DarkSlateGray"]Kaynaklar
1. Kessler, H.G. 1996. Lebensmittel-und Bioverfahrenstechnik- Molkereitechnologie.
Membrantrennverfahren. Technische Universitat München, Weinhenstephan p. 56-60,
München.
2. Jost, R., Jelen, P. 1997. Cross-flow microfiltration-an extension of membrane
processing of milk and whey. Bulletin of the IDF 320, 9-15.
3. Kosikowski, F.V., Mistry, V.V. 1997. Cheese and ferment ed milk foods. Volume 1:
Origin and Principles. Third edition, Newyork.
4. Maubois, J.L. 1989. Application of membrane techniques in the dairy industryproposals
for a new IDF group of experts. Bulletin of the IDF 244, 26-29.
5. El-Shibiny, S., Reuter, H., Klobes, H., Schmanke, E. 1994. Properties and quality of
mikrofiltered skimmilk. Egyptian J. Dairy Sci.,22: 177-185.[/COLOR]
|
|
|
| Süt Endüstrisinden Kaynaklanan Çevre Sorunları |
|
Yazar: Livadi - 03-31-2010, 06:55 AM - Forum: Gıda Mühendisliği ve Teknolojisi
- Yorum (1)
|
 |
SÜT ENDÜSTRİSİNDEN KAYNAKLANAN ÇEVRE SORUNLARI
GİRİŞ
Yurdumuzda hayvancılığın gelişmesi, yenî^p|r ırklarının ıslahı ile başlamış, iklim şartlarının yeni kültür ırklarının gelişmesine daha müsait olması sonucu, Trakya ve Ege Bölgelerinde hayvancılık daha fazla gelişmiştir
Hayvancılığa bağlı olarak, küçük miktarlarda ve mevsimsel olarak süt ve süt ürünleri elde edilmekte iken; inek doğumlarının bütün bir yıla dağıtılması sonucu mevsimsel olmaktan
çıkarılmıştır.
Bütün bu sonuçlar, süt endüstrisinden kaynaklanan atıksu miktarını arttırmış ve büyük bir kirlilik boyutu getirmiştir. Günümüzde 1980'li yıllarla birlikte entegre süt ve süt ürünleri tesisleri artmıştır. Ancak, çevre mevzuatı açısından değerlendirdiğimizde, büyük kapasiteli ve entegre tesislerde arıtma tesisi yaptırılması mümkün olmakla birlikte, küçük işletmelerin bu yükümlülüğü yerine getirmesi ekonomik açıdan mümkün olmaması, bu yükümlülüklerini yerine getirmelerinin gözardı edilmesine sebep olmuştur.
Devamı ekteki dosyadadır.
BURDAN
|
|
|
| Süt Endüstrisi Kurumu |
|
Yazar: Livadi - 03-31-2010, 06:49 AM - Forum: Gıda Mühendisliği ve Teknolojisi
- Yorum Yok
|
 |
Süt Endüstrisi Kurumu (kısa adı: SEK), süt sanayisini geliştirmek, bu konuda özel kesime örnek ve öğretici olmak, sütçülük bölgelerinde gerekli süt işleme tesislerini kurmak, tarım kooperatifleriyle ilgili teşebbüslerde bulunmak üzere Tarım Bakanlığı'na bağlı olarak ve sermayesinin tamamı devlet tarafından karşılanarak kurulmuş (1963) özel hukuk hükümlerine tabî iktisadi devlet teşekkülüdür.
* 1 Görevleri
* 2 İdari yapısı
* 3 Özelleştirilmesi
* 4 Dış bağlantılar
Görevleri
Kurum, amacına uygun olarak Türkiye'de ve yurt dışında gerekli araştırmaları yapar, teknik ve idarî personel yetiştirilmesini sağlar, süt üretimini arttırmak amacıyla kurslar açar, yayın yapar, ürettiği süt ürünlerini satmak için pazarlar oluşturur, gerekli gördüğü yerlerde tesisler kurar.
İdari yapısı
Kurumun merkez teşkilâtı, dört kişilik Yönetim kurulu, bir genel müdür, iki genel müdür yardımcısı, Hukuk müşavirliği, Teknik ve İdarî Müşavirler kurulu, Teftiş kurulu ve Savunma sekreterliğinden meydana gelir. Esas birimler, süt ve mamulleri işletmelerinin kuruluş yer ve imkânlarını, bunların işleyiş şekillerini, kurulmuş tesislerin ihtiyaçlarını tespit eden ve projeleri hazırlayan İmalât ve İstihsal Şubesi müdürlüğü; tesislerin kurulmasıyla ilgilenen İnşaat ve Gayrımenkuller Şubesi müdürlüğü; süt sanayisinin gelişmesi konusunda sosyal, iktisadî ve teknik araştırmaları yürüten Etüt ve Planlama Şubesi müdürlüğü; alım, satım, nakliyat ve depolama işlerini düzenleyen Ticaret Şubesi müdürlüğüdür.
Yardımcı birimler, Genel Muhasebe şubesi, İdarî İşler şubesi, Tanıtma ve Yayın Şubesi müdürlükleri ile roportörlüktür.
Özelleştirilmesi
1968 yılından itibaren Kamu İktisadi Teşebbüsü (KİT) olarak faaliyetlerini sürdüren ve Adana, İstanbul, İzmir ve Kars'ta süt ve süt ürünleri fabrikaları bulunan Süt Endüstrisi Kurumu, Eylül 1995'te özelleştirilmiştir. SEK İstanbul işletmesi, aynı sektörde faaliyet gösteren küçük ve orta büyüklükteki sanayici ve gıda toptancılarından oluşan 164 kişilik bir grup tarafından satın alınmıştır. Koç Holding, 1997 yılında SEK hisselerinin %68'ini satın almıştır.
|
|
|
| Transgenik Gıdalar |
|
Yazar: Livadi - 03-30-2010, 10:26 PM - Forum: Gıda Mühendisliği ve Teknolojisi
- Yorum Yok
|
 |
[COLOR="DarkSlateGray"]Transgenik Gıdalar
Kemal BAYRAKTAR
[/COLOR]
Son günlerde medyada beslenme ve gıda çeşitleri ile ilgili haberlere oldukça fazla yer veriliyor. Gün geçmiyor ki, organik gıda, hormonsuz gıda, tabiî gıda, katkılı gıda, zararlı ve bozuk gıdalarla ilgili bir haber çıkmasın. Bu haberlerden biri de ‘transgenik gıdalar’ denen, genetik yapısı değiştirilmiş nebatî veya hayvanî gıdalardır.
Yüksek verimlilikte kaliteli ürünler elde etmek için, bitki ve hayvan türleri üzerinde ıslâh çalışmaları, eskiden beri yapılmaktadır. Klâsik ıslah çalışmalarından elde edilen verimlilik artışı, artan dünya nüfusunun temel gıda ihtiyaçlarının karşılanmasına yetmemektedir. Ayrıca elde edilen gıdaların tüketicilere ulaştırılmasında karşılaşılan zorluklar, gıdaların bozulmasına yol açmaktadır. İlim adamları bu problemleri çözebilmek için yeni arayışlar içine girmiştir. 1960’lı yıllardan itibaren biyo-teknoloji ve gen mühendisliği sahasındaki araştırmacılar, canlıların genetik yapısında değişiklikler yapmayı mümkün kılan sırlı mekanizmaları keşfetmeye başlamışlardır. İnsanoğlu bu şifreleri çözdükçe, varlıkların sırlı dünyasına daha çok girmekte ve tabiat sofrasında bize sunulmuş nimetlerin daha çeşitli ve bol olanlarına kavuşma imkânı bulmaktadır. Genler, organizma özelliklerinin kodlandığı şifreli bilgilerdir. Bir canlı türüne başka bir canlı türünden gen aktarılması veya mevcut genetik yapıya müdahale edilmesi yoluyla, yeni genetik özellikler kazandırılması tekniğine "gen veya rekombinant DNA teknolojisi" denmektedir. Gen teknolojisi kullanılarak yeni özellikler kazandırılmış organizmalara da "genetik yapıları değiştirilmiş organizmalar (GDO)" veya “transgenik organizmalar” adı verilmektedir. Bu canlılardan elde edilen ürünler ise, transgenik gıdalar olarak adlandırılır.
Gen teknolojisi, gıda üretiminde kullanılan organizmaların genomlarında klâsik metotlarla, tabiî süreçler içinde gerçekleştirilen değişimi hızlandırır. Böylelikle canlının gıda maddesi olarak kullanılacak kısımlarında istenen değişikliğin daha kısa zaman içinde yapılmasına imkân verilir. Genetik bilginin şifrelenmesi, kopyalanması, okunması ve kontrolü; bakteri, bitki ve hayvanlar arasındaki genetik bilginin değiş tokuşunu mümkün kılmaktadır. İki ayrı tür canlının DNA programını oluşturan genler ne kadar örtüşüyorsa, o iki türün çaprazlanmasından, yaşayabilen melez türler ortaya çıkarmak o kadar kolay olur. Ancak iki tür arasındaki gen transferi, az sayıda hususî bilgi parçalarını ihtiva ettiğinden, yapılan değişiklikler, tür içi varyasyonla sınırlı kalır. Dolayısıyla bir türün başka bir türe dönüşmesine yol açmaz. Bir bitki veya hayvan binlerce genden meydana geldiği için, bir iki genin transferi, o organizmanın yapısında yeni bir tür oluşturacak kadar değişikliklere sebep olmaz. Örnek verirsek; 80.000 geni olan buğdaya aktarılan iki genin, onun genetik yapısında sadece % 0,0025 oranında bir değişikliğe sebep olacağı tahmin edilmektedir. Gen okuma, montaj ve transfer mekanizmaları ortak olduğundan, alt türler, türler ve cinsler, sınıflar arası bilgi parçaları küçük ölçeklerde yapılabilmektedir. Meselâ, birbirinden çok farklı iki canlı olan balık ve domates arasında, belli genetik bilgiler değiş tokuş edilebilir. Genom bütünlüğünü bozmayacak seviyedeki bu aktarımlar, bu canlıların farklı bir türe dönüşmesine yol açmaz. Balık yine balık, domates yine domates olarak kalır. Aktarılan yeni genler, o canlının var olan bir veya bir kaç özelliğini değiştirmekte ve o canlıdan daha fazla istifade etmenin yollarını açmaktadır. Yaratıcı’nın insana verdiği eşyaya müdahale hakkının kullanımı olan genlerle oynama çalışmalarına bu nazarla bakılabilir. Bu şekilde bir müdahaleyle genleri değiştirilmiş canlılara, ‘yeni tür’ yerine, ‘transgenik organizma’ denir.
Transgenik ürünler, genetik kirlilik, radyoaktif madde ve zararlı kimyevî katkı maddeleri gibi konularla doğrudan ilgili değildir. Çünkü burada dışarıdan herhangi bir yabancı madde ilâve edilmemekte, sadece mevcut genler arasında yer değiştirmeler yapılmaktadır.
Biyo-teknolojiyi kullanma sahaları
Biyo-teknoloji ve genetik mühendisliği yoluyla geliştirilen teknikler ve yaklaşımlar, başta gıda sektörü olmak üzere birçok uygulama alanı bulmaktadır. Organik atıkları parçalayıcı enzimlerin bilgisinin kodlandığı genlerin kirli sularda yaşayan mikroorganizmalara aktarılmasıyla, çevre kirliliğine sebep olan organik atıkların hızlı bir şekilde ortadan kaldırılması sağlanmıştır. Tıptaki biyo-teknolojik uygulamalara, kanserin ve genetik hastalıkların teşhis ve tedavisinde kullanılan ölçüm testleri, aşı ve hastalığa göre hususî ilâç üretimi örnek olarak verilebilir. Meselâ insandan alınan genlerin, koyuna aktarılmasıyla koyun sütünden, akciğer kanseri tedavisinde kullanılan alfa-1 antitripsinin üretilmesi sağlanmıştır. Biyo-teknoloji, mevcut teknolojilerle pahalı olan ve zor üretilen aşıların üretimine de imkân sağlamıştır. 1986'dan beri Hepatit-B aşısı, genetik olarak değiştirilmiş maya hücreleri kullanılarak elde edilmektedir. Biyo-teknolojik yolla üretilen ilâçların, dünya ilâç üretiminin % 5' i olduğu ve bunun 2005’te % 15'e çıkacağı tahmin edilmektedir.
Biyo-teknoloji en geniş kullanım sahasını, hayvancılık ve ziraatte bulmuştur. Gıda biyo-teknolojisi araştırmacıları, gıda üretiminde kullanılan bitki, hayvan ve mikroorganizmaları, besinlerin kalitesini, miktarını, güvenliğini, üretim kolaylığını artırmak ve maliyetini azaltmak maksadıyla, genetik farklılaştırma tekniklerini yoğun şekilde kullanmaktadır. Son yıllardaki gelişmelerin en çarpıcı olanları, hayvanların kopyalanması ve transgenik bitki ve ürünlerde ortaya konan yeniliklerdir. Hastalığa dirençli hayvanlar ve ziraai bitkiler, besin değeri yüksek lezzetli gıdalar, biyo-teknolojik metotlarla daha kısa sürede üretilebilmektedir. Dünya üzerinde transgenik bitkilerle yapılan ziraatın % 70'i ABD'de, % 17'si Arjantin'de, % 10'u Kanada'da, % 1'i de Çin'dedir. 1999 itibariyle dünyada en fazla ekilen transgenik bitkiler; soya fasulyesi, mısır, pamuk, kolza (kanola), patates ve balkabağıdır. Bunlardan sap ve koçan kurduna ve yabancı ot ilâcına dayanıklı mısır; virüse ve patates böceğine dayanıklı patates; yabancı ot ilâcına dayanıklı kolza ve soya; yeşil kurda ve yabancı ot ilâcına dayanıklı pamuk; daha uzun raf ömrüne ve arıtılmış aromaya sahip domates, üretimi en çok yapılan ve pazara sürülen transgenik bitkilerdir. Kutuplarda yaşayan bir tür balıktan izole edilen anti-freeze (dokularda donmayı engelleyen) geninin, domates ve çilek gibi bitkilere aktarılmasıyla soğuğa dirençli domates ve çilekler üretilmiştir. Dil balığında bulunan "anti-freeze" geninin, somon balığına aktarılmasıyla, bu balığın soğuk sularda üretimi mümkün hâle gelmiştir.
Yapısında A vitamini bulunmayan beyaz pirince, nergis ve bir bakteriden gen aktarılmasıyla, bitki tanelerinin, A vitamini ürettiği görülmüştür. Böylece, Çin ve Japonya gibi ülkelerde, sadece pirinçten beslenmeden doğan görme bozukluklarının azaltılmasına bu metotla çalışılmaktadır. Kuraklık, topraktaki yüksek tuz ve aşırı sıcaklık gibi verimliliği azaltan şartlara karşı, bitkilerin dayanıklılığının artmasına vesile olunmuştur. Brezilya kestanesinden alınan bir genin, soya fasulyesine aktarılmasıyla bu bitkinin besleyiciliği daha da artırılmıştır. Meyve ve sebzelere, insan vücudunda hastalık yapan bazı bakteri veya virüs genlerinin aktarılmasıyla, bu bitkilerin insan bağışıklık sistemini uyaran bazı proteinleri (yiyecekle alınan aşılar) üretmeleri sağlanmıştır. Hayvanlarda hastalıklara karşı direnç kazandırma, gelişmelerini kontrol etme, yün özelliklerini, süt miktarını artırma ve terkibini değiştirme gibi konularda da çalışmalar yapılmaktadır.
Hastalıklara karşı koruyucu bir genin, sığırlara ve balıklara aktarılmasıyla, antikor kullanmadan değişik hastalıklara karşı sağlıklarını koruyabilmeleri kolaylaştırılmıştır. İnsan büyüme hormonunun kodlandığı genin, farelere aktarılmasıyla, normalden dört kat büyük transgenik fareler üretilmiştir. Şimdi diyeceksiniz ki, dört kat büyük fareler ne işe yarayacak? Biz küçük farelerle zor baş edebiliyoruz, bir de büyük farelerle mi uğraşacağız? Birçok aşı araştırmalarında fare antikorları kullanılmaktadır. Büyük farelerden daha bol miktarda antikor elde edileceğinden çalışmalar daha kolay yapılacak ve maliyet azalacaktır.
Normalin yarısı kadar bir süre içinde piyasaya sürülecek ağırlığa ulaşmasına vesile olan büyüme genleri, somon balıklarına aktarılabilmiştir. Süt verimi yüksek, transgenik sığır ve koyunlar elde etmek uzun zaman aldığından araştırmacılar, koyun ve sığırları klonlamaya yönelmiştir. 1996'da Dolly isimli bir koyunun meme hücresi kullanılarak, yetişkin bir hücreden çekirdek aktarılmasıyla ilk transgenik hayvan elde edilmiştir. Belli bir gıdayı daha kaliteli ve daha fazla miktarda üretmeye yönelik bu genetik çalışmalar, Hz. Peygamber'in (sas) bildirdiği, "Pek çok kişinin ancak yiyebileceği narlar olacak, bir nar kabuğunun altında bir insan gölgelenebilecek.." sözlerinin daha iyi anlaşılıp yorumlanmasına vesile olmaktadır.
Görüldüğü gibi, biyo-teknoloji çalışmaları, artan dünya nüfusunun besin ihtiyacını karşılayabilecek yeni kaynaklar ortaya çıkarmaktadır. Yapılan çalışmalarla ürün kayıplarını azaltmak, üretim alanlarını koruyarak ürün miktarını artırmak mümkün olmaktadır. Bazı çevreler, dünya nüfusunun hızla artması ve gıda kaynaklarının azalmasından hareketle, yakın gelecekte dünyayı büyük bir kıtlık tehlikesinin beklediğini ileri sürmektedir. Bu sebeple dünya nüfusunu kontrol altına alma çalışmaları yapılmakta, mevcut kaynaklara sahip olmak için savaşlar çıkarılmakta, insanlar öldürülmekte ve ülkeler yağmalanmaktadır. Gelecek endişesiyle, dünyayı cehenneme çevirenler bilmelidirler ki, bir incirin çekirdeğinde koca bir incir ağacını, bir DNA sarmalında binlerce özelliği şifreleyen Yüce Rabb’imiz, yarattıklarına yetecek rızkı taahhüt altına almış, bunu gerçekleştirmek için gerekli izni vermiş ve bu istidadı insanın mahiyetine koymuştur. Biyo-teknoloji çalışmalarının bugün geldiği nokta, bunu açıkça göstermektedir.
Transgenik organizmalar zararlı mıdır?
Daha çok ABD, Kanada ve Avrupa'da üretilerek piyasaya sürülen transgenik ürünler, farklı görüşlere yol açmakta ve tartışmalara sebep olmaktadır. Dünyada mutlak doğruyu gerçekleştirmemiz mümkün olmadığından, yapılan bu çalışmalarda da, şimdilik menfî bir netice görülmemiştir. On beş yılı aşan lâboratuvar incelemeleri ve saha araştırmaları, yüzyıllardır bilinen metotlarla üretilen besinlerle, transgenik ürünler arasında, riskler yönünden bir farklılık olmadığını göstermektedir. Ancak bunun ileride de böyle olacağı kesin olarak söylenemez. Meselâ araştırmalar, bazı özel durumlarda ciddi alerjik reaksiyonların meydana geldiğini, antibiyotik dirençliliğinin ve toksisite seviyesinin artabildiğini göstermiştir. Bizler, faydası zararından çok olan işleri yapmayı tercih ederiz. Hatta, “Muhtemel tehlikeler için şu anda faydası kesin işler terk edilemez.” prensibiyle hareket etmek, sağ duyulu bir davranıştır. Teknolojinin gelişmesine karşı olan lobilerce, "genetik kirlilik" gibi korkutucu bir üslubun kullanılması çok da makûl değildir. Organik besin üreticileri de, marketlerdeki pazar payını artırmak için bu lobileri desteklemektedir. Oysa transgenik ürünler, genetik kirlilik, radyoaktif madde ve zararlı kimyevî katkı maddeleri gibi konularla doğrudan ilgili değildir. Çünkü burada dışarıdan herhangi bir yabancı madde ilâve edilmemekte, sadece mevcut genler arasında yer değiştirmeler yapılmaktadır.
Gen teknolojisi, gıda üretiminde kullanılan organizmaların genomlarında klâsik metotlarla, tabiî süreçler içinde gerçekleştirilen değişimi hızlandırır. Böylelikle canlının gıda maddesi olarak kullanılacak kısımlarında istenen değişikliğin daha kısa zaman içinde yapılmasına imkân verilir.
Transgenik organizmalar ve ahlâkî problemler
Genetik olarak değiştirilmiş yiyecekler, ahlâkî ve hukukî problemlere yol açabilmektedir. Vejeteryanlarla, Hıristiyan, Hindu ve Budistlerden bazı gruplar, içinde böcek, hayvan ve insan geni olabilecek meyve ve sebzelerden tüketmek istemiyor; transgenik yiyecekleri şüphe ile karşılıyorlar. Transgenik organizma çalışmaları legal olduğundan istemediğimiz halde transgenik ürünler yiyiyor olabiliriz. Bu ihtimali göz önünde bulunduran Avrupa Birliği kanunları, transgenik ürünlerin etiketlenmesini mecburi hale getirmekte, tüketicinin bilgilendirilmesini istemektedir. Netice olarak; ilmî çalışmalarda, insanların sadece biyolojik ihtiyaçları değil, ahlâkî, dinî, kültürel hassasiyetleri de dikkate alınmalıdır ki, elde edilen faydalar, şüphe ile karşılanmasın.
_________________
[COLOR="DarkSlateGray"]Kaynaklar
1- Transgenik Organizmalar. Kullanılması ve sonuçları. Eylül 2000-Bilim Teknik
2- 2001-2005 Özel ihtisas komisyonları Biyoteknoloji sunuşu. VIII. Beş yıllık kalkınma plânı.
3- Genetik Modifıye Organizmalar ve biyogüvenlik. Devrim Sarıkaya. İzmir İl Çevre ve Orman Müd.
4- Genetik yapısı değiştirilmiş organizmalar ve biyogüvenlik sistemleri. Melike Baran. İl Kont. Lab. Müd.
5- Genetik modifıye ürünler ve süt ürünleri. Oğuz Gürsoy, Gökhan Kavas, Özer Kınık. Ege Ünv. Zir. Fak.
6- Transgenik ürünlerin tehlikeleri nelerdi. Seda Özdoğan, Z. İpek. Ekmen. Hacettepe Ünv.
7- Transgenik ürünler. Ekim 2003 Ekoloji dergisi.
[/COLOR]
|
|
|
| Yem Bitkilerin Kraliçesi Yonca |
|
Yazar: Livadi - 03-30-2010, 09:17 PM - Forum: Tarla Bitkileri
- Yorum (4)
|
 |
[COLOR="Red"]Fikret SEYMAN
Ziraat Yük. Müh.[/COLOR]
Önemi: Dünya’da ve ülkemizde en fazla tarımı yapılan yonca türü medicago sativa L dir. Değişik çevre koşullarına kolaylıkla uyum sağlar. Uzun ömürlü çok yıllık bir yem bitkisidir. Orta Anadolu Bölgemizde de sulu koşullarda başarı ile yetiştirebilen kıymetli bir yem bitkisidir. Yonca genellikle kuru ot üretimi otlatma veya silo yemi yapmak amacıyla yetiştirilir. Yonca bitkisinin yeşili olsun, kuru otu olsun protein, vitamin ve mineral maddelerce zengin bir kaba yem olduğundan et ve süt verimi olarak kullanıldığı gibi, gelişme çağında olan hayvanlar için de iyi bir büyüme yemidir. Kuru ve yaş halde her türlü hayvan için besleyici ve lezzetli olup, her cins hayvana verilebilir. Özellikle besi ve süt sığırcılığında önemli bir yeri vardır.
Uygun şartlarda kurutulduğunda %15-17 ham protein içerir. Yoncanın diğer bir özelliği de toprağın fiziksel ve kimyasal özelliğini olumlu yönde etkilemesidir. Derinlere giden kökleri ile derinlerdeki su ve besin maddelerinden kolayca yararlanır. Toprağı derince gevşetip taban taşının kırılmasına yardımcı olur. Köklerdeki nodozitelerle havadan serbest azotu alıp toprağa tespit eder. Bu özelliği ile toprağın azotça zenginleşmesini sağlar ve kendinden sonra ekilen bitkinin verimini artırır? Yonca erozyonu da azaltır. Diğer yem bitkileri ile karışıma girer. İyi adapte olduğu yerlerde uzun yıllar yaşarsa da 7-10 yıl ekonomik ürün verebilir. Bir mevsimde birçok defa biçilebilir. Sulu ve kuru koşullarda yetiştirilebilir. Sulu koşullarda 3-7, kuru koşullarda 1 biçim yapılabilir. Bölgemizde 4-5 defa biçim yapılabilir. Kuru ot verimi fazladır. Yem bitkileri içerisinde en fazla kuru ot verimi yoncadan alınır. Bölgemizde 1000- 1200 kiloya kadar kuru ot alınabilir.
*İklim ve Toprak İsteği: Çok geniş bir adaptasyon kabiliyetine sahiptir. Her yerde yetişirse de iyi büyüme ve gelişmesini havası kurak ve sıcak olan bol sulu alanlarda daha iyi gelişir. En iyi yetiştiği topraklar tınlı, çok kumlu olmayan yeteri derecede kireçli topraklardır. Toprak asitliliğinin pH 6.5’ dan aşağı olmaması gerekir. Yonca yetiştirilecek alanlarda taban suyu da fazla yüksek olmamalı 2 m civarında olmalıdır.
Memleketimizin hemen hemen her yerinde yetişir, her türlü iklimde yetiştirilebilecek tür ve çeşitleri mevcuttur. İklim şartlarına uyum kabiliyeti yüksektir.
*Yetiştirme Tekniği:Toprak işleme tohum yatağı hazırlama: Yonca yetiştiriciliğinde toprak işleme ve tohum yatağı hazırlamanın çok büyük önem taşır. Yonca tohumları çok küçük olduğu için ekilecek toprağın bünyesini bozmadan tavında sürülmelidir. Ekim eğer ilkbaharda yapılacaksa yonca ikelecek tarla fazla kesek çıkarmadan derince sürülmeli (20-25 cm). mümkünse toprak kıvamında iken sürülmesine dikkat edilmelidir. Sonbaharda sürülen bu arazi bahara kadar bu şekilde bırakılmalı ilkbaharda yonca ekimine yakın dönemde ekime yetişecek şekilde toprak tava geldiğinde ikileme aletleriyle 8-10 cm den düzgünce sürülmelidir. Gerekirse toprak yüzeyinin daha düzgün olması için kombikürümlerle tekrar yüzlek olarak sürülmeli, keseksiz fazla ufalanmamış düzgün bir tohum yatağı hazırlamaya dikkat edilmelidir. Bu işlemler sırasında toprak fazlaca kabarmış ise toprak yüzeyi hafifce sıkıştırılmalıdır. Ekim yapılacak toprak çok sert veya çok yumuşak olmamalıdır. Mümkün olduğu kadar en iyi tesviye sağlanmalıdır.
* Ekim: Yonca kışları sert geçen yerlerde ilkbahar, ılımlı geçen yerlerde sonbaharda ekilir. Yonca ne zaman ekilirse ekilsin iyi işlenmiş bir tohum yatağı ister, bunun yanında tarla tesviyesinde iyi yapılması gerekir. Yabancı ot tohumlarından arındırılmış temiz bir tarlaya, temiz bir tohum ekmek yonca yetiştiriciliğinin ilk şartlarındandır.
Yonca ekimi mibzerle ekim ve serpme olarak iki şekilde yapılabilir. Ancak mibzerle ekim önerilmektedir. En iyi ekim şekli mibzerle ekimdir. Serpme ekimin birçok mahsuru vardır. Mibzerle sıraya ekim her zaman yararlıdır. Ekimde baskılı mibzer kullanılır ise daha iyi olur. Yonca ot üretimi için ekiliyor ise sulu sahalarda sıra aralığı 18-20 cm tohum için ekiliyor ise sıra aralığı 50-60 cm olmalıdır. Kıraç arazide ot için yonca ekiliyor ise sıra aralığı 50-60 cm olmalıdır. Mibzerle ekim yapılıyor ise sulu koşullarda 1,5-2 kg, kuru koşullarda 1 kg tohum yeterli olmaktadır. Toprak hazırlığının tam istenildiği gibi yapılmadığı hallerde ise bu miktar biraz daha artırılarak 2-2,5 kg’a kadar çıkarılabilir. Elle serpme olarak yapılacak ekimlerde atılacak tohum miktarı 4-5 kg.ı geçmemelidir. Yonca tohumları çok küçük olduğu için fazla derine ekilmemeli, toprağın yapısına bağlı olarak 1,5-2 cm olmalıdır. Ekimden sonra tohumların toprakla temasını sağlamak için mutlaka merdane çekilmelidir. Yonca tohumunun iyi ve mütecanis bir çıkış için tavlı toprağa ekilmesi tavsiye edilir. Kullandığımız yonca tohumunda küsküt ve yabancı ot tohumlarının bulunmamasına çeşit ve bölge özelliği taşımasına dikkat edilmelidir.
* Gübreleme: Yonca ekilecek sahalar bitki besin maddeleri yönünden analiz edilmeli, eksikliğine göre besin maddeleri tamamlanmalı, buna göre gübreleme yapılmalıdır. Yonca diğer bitkilerde olduğu gibi azotu köklerindeki nodoziteler aracığılı ile havanın serbest azotundan temin eder. Ancak bu bakterilerin faaliyete geçebilmesi için o yere daha önceki yıllarda yonca ekilmiş olması veya toprağın hazır bakteri kültürü ile aşılanması gerekir. Azot bitki besin maddesi yoncanın zararlı otlarla rekabetini artırmakta, hastalıklara karşı korumakta, gelişmenin daha hızlı iyi olmasını sağlamaktadır. Yonca tohumu ekileceği zaman 100 kg. tohuma 1 kg hesabıyla bakteri kültürü karıştırılarak ekim yapılırsa uygun aşılama sağlanmış olur. Ekilecek tohum bakteri kültürü ile aşılanmış ise ekim yılında dekara 3-4 kg saf azotu karşılayacak şekilde azotlu gübre verilmelidir. Yonca için esas besin maddesi fosfordur. Sulanır koşullarda tavsiye edilen fosforlu gübre miktarı 8 kg/da P2O5’tir. Ekimden sonra diğer yıllarda 2-4 kg P2O5 verilmesi yoncanın gelişmesi bakımından yararlıdır. Ekimden sonraki yıllarda azotlu gübreleme yapılmaz.
Yoncanın potasyuma fazla ihtiyaç duyan bir bitkidir. Karadeniz Bölgemiz hariç topraklarımız potasyum yönünden zengin olduğu için genellikle yoncanın potasyumlu gübreye ihtiyacı yoktur.
* Bakım: Yonca bitkisi yeni çimlendiği genç dönemlerinde yabancı otlarla rekabet edemez, yabancı otlar gelişmesini engeller. Bunun için ot tohumlarından ari bir toprak hazırlığı ile yine ot tohumlarından arınmış, elenmiş tohum ekilmesi gerekmektedir. Bu tedbirlere uyulursa fazla ot çıkmaz, ancak yine de yabancı ot çıkar ise bunlarla mücadele rüzgardan ve diğer etkenlerden korumak için gevşek bir şekilde bağlanır. Aşı sürgünü bu dönemde çok hızlı büyür. Bağların aşıya zarar vermemesi için sık sık kontrol edilir. Gerekli görülen bağlar çözülüp yeniden bağlanır. Bu arada aşı bölgesinde bol miktarda yabani sürgünler oluşur. Bu sürgünler taze iken elle yolunur, sıyrılır ve keskin bir bıçakla temizlenir. Aşılara zarar vermeden ot alma, çapalama, sulama, gübreleme, zirai mücadele işleri yapılır.
Haziran ortalarında veya gündönümünden sonra aşı noktası üstündeki yabani kısım düzgün bir şekilde kesilip, atılır. Ağaç üzerine aşılanmış gözler kuvvetli sürgün vereceklerinden rüzgarın kırmaması için gerekli önlemler alınmalıdır. Aşılı çöğürler bir yaz boyunca büyümeye devam eder. Gerekli görülmesi halinde bunlar o yaz sürgün budaması yapılabilir. Hastalıksız ve sağlıklı fidan elde etmek için zirai mücadele işleri ihmal edilmemelidir. Aksi takdirde hastalık ve haşereler fidanlarla birlikte çevreye yayılır.
|
|
|
| Organik Balık Yetiştiriciliği -Pdf |
|
Yazar: Livadi - 03-28-2010, 05:08 PM - Forum: Su Ürünleri
- Yorum (3)
|
 |
DOĞU KARADENİZ BÖLGESİ’NDE ORGANİK BALIK YETİŞTİRİCİLİĞİ İMKANLARININ ARAŞTIRILMASI
Araştırma Doğu Karadeniz Bölgesi’nde bulunan Artvin, Rize, Trabzon, Gümüşhane, Bayburt, Giresun ve Ordu illerini kapsamaktadır. Bölge illerinde kayıtlı bulunan, 3 ton/yıl kapasitenin üzerinde ve tatlı sularda (kaynak suyu ve dere suyu) alabalık yetiştiriciliği yapan işletmeler, organik su ürünleri üretimi açısından incelenmiştir.
Sektörde organik tarım konusunda önemli bilgi eksikliği olduğu gözlenmiştir. Alabalık çiftliklerinde yapılan incelemeler sonucunda işletme sahiplerinin sadece %33 lük bir kısmı organik tarımı daha önce duyduklarını belirtmişlerdir. Ayrıca işletme sahiplerinin sadece % 4’ü organik su ürünleri yetiştiriciliğinden haberdar olduklarını belirtmişlerdir. İncelenen işletmelerin çok büyük bir kısmının (%91) yetiştiricilikle ilgili kayıt tutma özelliklerinin olmadığı görülmüştür.
Gümüşhane, Artvin ve Rize (yüksek kesimler) illerinde diğer illerimize nazaran önemli sayılabilecek bir organik yetiştiricilik potansiyeli bulunmaktadır. Bu da işletmelerin bulundukları bölgelerin kirlilik kaynaklarından uzak bakir bölgeler olmasından kaynaklanmaktadır. Giresun ve Ordu illerinde bulunan bazı işletmelerin yoğun fındık tarımından dolayı tarımsal kirlilik (gübrepestisit) riski altında bulundukları, özellikle fındık gübreleme dönemlerinde balık ölümleri görüldüğü bazı çiftlik sahipleri tarafından ifade edilmiştir. Ayrıca Trabzon, Rize, Giresun ve Ordu İllerimizin sahil kesimine yakın bölgelerde bulunan bazı işletmelerde, dere suyunun bulanması, ısınması ve çeşitli kirlilik problemleri nedeniyle yetiştiricilikte çeşitli sorunlar yaşandığı, diğer bölgelerden biraz daha yoğun hastalık görüldüğü gözlemlenmiştir.
Arazi çalışmalarında, uygun potansiyel görülen işletmelerde yapılan su analizleri sonuçlarıyla, Dünya’da organik alabalık yetiştiriciliği ile ilgili su kalite kriterlerini belirten sertifikasyon kuruluşlarının değerleri karşılaştırılmış ve incelenen birçok işletmenin su özelliklerinin bu kriterleri sağladığı görülmüştür.
Devamına aşağıdaki bağlantıdan ulaşabilirsiniz.
İNDİR
|
|
|
|