Hoşgeldin, Ziyaretçi
Sitemizden yararlanabilmek için kayıt olmalısınız.

Kullanıcı Adı
  

Şifreniz
  





Forumda Ara

(Gelişmiş Arama)

Forum İstatistikleri
» Toplam Üyeler 56.783
» Son Üye Slckcdag
» Toplam Konular 12.166
» Toplam Yorumlar 30.168

Detaylı İstatistikler

Kimler Çevrimiçi
Şu anda 2505 aktif kullanıcı var.
» (0 Üye - 2500 Ziyaretçi)
Applebot, Bing, Facebook, Google, Yandex

Son Yazılanlar
ziraatciyiz.com: Çiftçi R...
Forum: Kuruluş ve Site Tanıtımları
Son Yorum: Mr.Muhendis
Bugün, 05:42 AM
» Yorum 0
» Okunma 36
meyve.biz: Meyveler ve Me...
Forum: Kuruluş ve Site Tanıtımları
Son Yorum: Mr.Muhendis
Bugün, 05:42 AM
» Yorum 0
» Okunma 25
ziraatciyiz.net: Tarla Bi...
Forum: Kuruluş ve Site Tanıtımları
Son Yorum: Mr.Muhendis
Bugün, 05:41 AM
» Yorum 0
» Okunma 25
ziraatciyiz.org: Ziraat Ö...
Forum: Kuruluş ve Site Tanıtımları
Son Yorum: Mr.Muhendis
Bugün, 05:40 AM
» Yorum 0
» Okunma 22
Ereğli Ziraat Fakültesi B...
Forum: Üniversiteler ve Ziraat Fakülteleri
Son Yorum: Mr.Muhendis
08-03-2026, 02:09 PM
» Yorum 0
» Okunma 58.207
Ereğli Ziraat Fakültesi T...
Forum: Üniversiteler ve Ziraat Fakülteleri
Son Yorum: Mr.Muhendis
08-03-2026, 02:08 PM
» Yorum 0
» Okunma 8.151
Ereğli Ziraat Fakültesi T...
Forum: Üniversiteler ve Ziraat Fakülteleri
Son Yorum: Mr.Muhendis
08-03-2026, 02:05 PM
» Yorum 0
» Okunma 478
Konya Necmettin Erbakan Ü...
Forum: Üniversiteler ve Ziraat Fakülteleri
Son Yorum: Mr.Muhendis
08-03-2026, 02:03 PM
» Yorum 0
» Okunma 5.235
Konya Gıda ve Tarım Ünive...
Forum: Dijital ve Akıllı Tarım
Son Yorum: Mr.Muhendis
08-03-2026, 07:43 AM
» Yorum 0
» Okunma 60.426
Kastamonu Üniversitesi De...
Forum: Dijital ve Akıllı Tarım
Son Yorum: Mr.Muhendis
08-03-2026, 07:42 AM
» Yorum 0
» Okunma 10.668

 
  Odunu Tahrip Eden Deniz Zararlıları
Yazar: Livadi - 07-23-2010, 06:53 AM - Forum: Orman Mühendisliği - Yorum Yok

ODUNU TAHRİP EDEN BAŞLICA DENİZ ZARARLILARI


ÖZET


Ağaç malzeme, kendine has özellikleri sayesinde yüzyıllardır deniz ortamında yapı ve araç malzemesi olarak kullanılmaktadır. Diğer yapı materyalleriyle kıyaslandığında ahşap malzemeyi üstün kılan çok sayıda avantaj mevcuttur. Bunlardan en önemlileri; yenilenebilir bir kaynak olması, ahşap koruyucu maddelerle emprenye işleminden sonra gösterdiği dayanım, yüksek direnç ve elastiklik özelliğidir. Bununla birlikte,mikroorganizmalar deniz ortamında ağaç malzemenin yüzeyini çürütmelerine karşın esas tahribatı odun delici organizmalar yapmaktadır. Odun delici organizmalar yumuşakçalar ve kabuklular olmak üzere iki gruba ayrılmaktadır. Yumuşakçalar grubuna giren önemli odun zararlısı organizmalar Teredinid’ler ve Pholad’lardır.

Odun delici kabuklular


ın en önemli cinsleri ise Limnoria, Sphaeroma ve Chelura’dır. Odun delici

organizmaların yayılışını etkileyen en önemli faktörler, deniz suyu sıcaklığı ve tuzluluk oranıdır.


1. GİRİŞ

Ahşap malzeme denizde kullanılan en ekonomik ve uygun yapı malzemelerinden birisidir. Denizde kullanılandiğer yapı malzemeleriyle kıyaslandığında ahşap malzemeyi üstün kılan özellikler; her zaman bulunabilmesi,estetik oluşu, geçmişe dayanan performansı, tasarımı, kullanımı ve imalattaki esnekliği, ekonomikliği, tamir ve bakımının kolaylığı, uygun şekilde emprenye edilip inşa edildiğinde deniz ortamında gösterdiği dayanım, yüksek direnci ve elastiklik özelliğidir (SFPA,1997).

Ahşap malzeme yüzyıllardır deniz ortamında yapı malzemesi olarak kullanılmış ve bu süre boyunca, insanlar onu zararlı organizmalara karşı korumanın yollarını araştırmışlardır. Mikroorganizmalar, deniz suyu içerisinde bulunan odunun yüzey kısımlarını çürütmelerine rağmen, esas tahribatı odun delici organizmalar olan yumuşakçalar ve kabuklular yapmaktadır. Mikroorganizmaların yaptığı yüzeysel çürüklük, deniz zararlılarının odun yüzeylerine yerleşmelerini hızlandırmaktadır (Eaton,1985).


Liman inşaatlarında kullanılan ahşap malzemenin çürümesi sonucu önemli ölçüde masraflar ortaya çıkmaktadır.

Amerika’da deniz inşaatlarında kullanılan ahşap yapılarda oluşturulan zarar 500 milyon dolar olarak hesaplanmıştır (Helsing, 1979).

2. DENİZDE MEVCUT ODUN ZARARLILARI

Denizde odunun çürümesi, başlıca olarak odun delici yumuşakçalar ve kabuklular tarafından gerçekleştirilmektedir. Bunların teşhis metotları Turner (1971a), ve Kuhne (1971) tarafından verilmektedir.

Denizde yaşayan odun delici canlılar dört çeşittir, bunların ikisi kabuklular ve diğer ikiside yumuşakçalardır.

Tablo1. Denizde çok yaygın olarak görülen odun delici organizmalar (Eaton, 1985).

Yumuşakçalar (Molluscs) Kabuklular (Crustaceans)

a) Teredinidler


Bacttronophorus


Bankia


Dicyathifer


Lyrodus


Nausitoria


Neoteredo


Nototeredo


Psiloteredo


Teredo


Teredora


Teredothyra


Sphathoteredo


Uperotus


b) Pholads (Piddocks)


Lignopholas


Martesia


Xylophaga


a)


Isopodlar

1)


Limnoriidae

Limnoria


Paralimnoria


Phycolimnoria


2)


Sphaeromatidae

Cymodoce


Exosphaeroma


Sphaeroma


b)


Amphipodlar

1)


Cheluridae

Chelura

2.1. Yumuşakçalar (Molluscs)

Yumuşakçalar grubu, Teredinid’ler ve Pholad’lara ait türlerden oluşmaktadır. Teredinid’ler dünya genelinde yaygın olmalarına karşın, Pholad’ların yayılışı sınırlı kalmaktadır. Ilıman ve tuzlu tropik denizlerde yaşamlarını sürdürürler (Eaton,1985).


2.1.1. Teredinidae


Teredinid’ler veya solucanlar iki kabuklu yumuşakçalardır; bununla birlikte, kabuklar küçüktür ve hayvanın ön kısmını örter. Kabuklarını törpü gibi kullanmak suretiyle odunu delerler. Avustralya sahillerinde yaklaşık olarak 30 tür teredinid bulunmuştur (Turner, 1971b). Bunların bazıları Lyrodus, Bankia, Teredo ve Nausitora şeklinde sıralanmaktadır. Teredinid’lerin çoğunun odunu yiyerek ve aynı zamanda suyu filtre ederek beslendikleri görülmektedir. Son zamanlarda, teredinid’lerden azot saptanan selülolitik bakteriler izole edilmiştir (Waterburyet al.1983).


Teredinid’ler deniz suyuna mikroskobik larvalar salıverirler ve gelişme safhasına bağlı olarak 1 ile 30 gün arasında aktif duruma geçerler. Sipe at al.(2000), teredinid’lerin denizel odun delici organizmalardan morfolojik olarak farklı bir grup oluşturduklarını ve Dünya genelinde denizlerdeki ahşap yapılarda milyonlarca dolarlık zarara yol açt ığını belirtmiştir.


Teredinid’ler deniz suyunun çekilmesinin en az olduğu kısımlar ile çekilmenin yarı yüksekliği arasında tahribat yaparlar, en şiddetli tahribatı deniz suyunun çekilmesinin en az olduğu kısma yakın yerlerde yaparlar. Bazı türler iki metre boya kadar büyüyebilmektedirler, en büyük boylarına açtıkları oyuklarda ulaşırlar. Dehidrasyon ve predatorlarından korunmak için paletleri ile oyuğu kapatırlar, oyuklar teredinid’ler tarafından salgılanan beyaz kalkerli çizgi ile ayırt edilebilir. Teredinid’ler hızlı bir şekilde büyüyebilir ve hassas odunlarda derin şekilde tahribat yapabilirler. Tropik denizlerde hala kontrolleri çok güç olmasına karşın belirli koruyuculara karşı hassastırlar.

Teredinid lerin çoğu tuzluluk oranı yüksek olan sularda yaşarlar; bununla birlikte, düşük tuzlu suda yaşayan teredinid türlerinden Nausitora spp.’nin saldırısını kontrol etmek güçtür. Nausitora , başlıca tuzluluk oranı % 0.1 ile % 1 arasında olan sularda aktif olmaktadır. (Cookson, 1986).

Odunda Teredinid’lerin büyüme oranları, Haderlie (1983) tarafından araştırılmıştır. Monterey (Kanada) limanında yaptığı çalışmada, Pseudotsuga douglasi panellerinin yüzeylerini boyuna yönde plastik filmle örterek

Bankia setacea
saldırısını X-ışını analizleri ile gözlemiştir. Plastik örtülmeyen panellerde yoğun şekilde bir saldırı meydana gelmiş ve canlıların aylık ortalama büyüme oranı 43 mm olarak gözlenmiştir. Üç ay sonra canlılar açtıkları tünelleri genişleterek, ahşap panelleri tamamen tahrip etmişlerdir.

Bu konuyu yazdır

  Tomruk Biçme Şekilleri
Yazar: Livadi - 07-23-2010, 06:41 AM - Forum: Orman Mühendisliği - Yorum Yok

Tomruk Biçme şekilleri

Dr. Süleyman KORKUTA.İ.B.Ü. Düzce Orman Fakültesi , Orman End. Müh. Bölümü, 81620 Düzce


Yuvarlak haldeki tomruklar, biçme makinelerine boyuna ve enine transportörlerle taşınarak tomruk arabalarına yüklendikten sonra biçme makinesinin kendine özgü özellikleri dikkate alınarak değişik kesiş şekillerine göre biçilirler. Hangi biçme şekli uygulanırsauygulansın ana hedef maksimum kalite ve kantite randımanına ulaşmak olmalıdır [1]. Genel olarak literatürde katrak, şerit testere ve daire testere makinaları ile tomruk biçmede 5 ayrı ana biçme şekli vardır. Bunlar; 1- Keskin Kesiş2- Prizma Kesiş3- Aynalı Kesiş4- Teğet Kesiş5- Diyagram Kesiş olarak adlandırılmaktadır [1]. Literatürde bu ana biçme şekillerinin farklı uygulama teknikleri olduğu görülmektedir. Ana biçme şekilleri ve bunların farklı uygulama teknikleri aşağıda açıklanmıştır. 1. Keskin KesişKeskin kesiş tomruğun biçme pozisyonu hiç değiştirilmeden yapılan biçme şeklidir. Özellikle iğne yapraklı ağaç tomruklarının katrak makinaları yardımı ile biçilmesinde uygulanan bu kesiş şeklinde, tomruk bir defada daha önce tespit edilmiş kalınlıklarda olmak üzere biçilmektedir. Biçilen kerestelerin kenarları yuvarlak olup, iki kenarı paralel düzgün kereste elde etmek için yan alma makinelerinde daire testerelerle yanları alınmalıdır. Keskin kesişte elde edilen kerestelerin genişlikleri farklıdır. Her kerestenin iç yüzü ile dış yüzünün genişlikleri de farklıdır. Dış yüz daima daha dardır. Yan alma işleminde dış yüz genişliği esas alınır ve bu yüz kerestenin azami genişliğini verir [2]. Keskin kesiş için ana biçme makinesi olarak bir adet katrak yeterlidir (Şekil 1) [2]. Şekil 1: Keskin kesiş [2]. Düşey tomruk şerit testere makinelerinde uygulanan keskin kesiş yönteminde tomruk, eksenine göre yönlendirildikten sonra, diyagonal biçmeyi önlemek amacıyla ince çap, çap düşüşü de dikkate alınarak tomruk arabasının en sondaki tomruk dayanağından birkaç cm dışarıda kalacak şekilde sıkıştırılır. Tomruk ilk kesişte en kaliteli kereste verecek biçimde yerleştirilmeli ve sıkıştırılmalıdır. Ayrıca tomruğun daha kaliteli kereste verecek kısmından öncelikle piyasada aranan kalınlıklarda kereste biçilmelidir [2].Reaksiyon (çekme ve basınç) odunu bulunan tomruklarda sıkıştırma kancalarıyla tespit edilmesi zor olan hatalı kısımlar öncelikli olarak biçilmelidir. Reaksiyon odununun her keresteye girmesinin önlenmesi için eksantrik büyümüş gövdeler küçük çap testere levhasına paralel olarak biçilir. Reaksiyon odunu olmayan oval tomruklar ise testere levhası büyük çapa paralel olacak şekilde biçilir. Eğri tomruklarda ise, kambur (sırt) kısım aşağıya doğrugelecek şekilde biçilmelidir. Öz çürüklüğüne rastlanan kalın çaplı tomruklarda öz kısmı yakalın bir kalas içerisinde kalacak şekilde biçilir ya da bu kısımdan ince tahtalar üretilir. Kaliteli radyal biçilmiş kerestelerde öz uzaklaştırılmalıdır [2]. Tomrukların iç kalitesi görsel olarak dışarıdan anlaşılamadığı için keskin kesişyönteminde, önce tomruk tam ortadan iki parçaya biçildikten sonra bu parçalardan kereste üretilmesi daha uygundur. Fakat bu durumda makine kapasitesindeki değişimler iyi değerlendirilmelidir [2]. Daire testere makineleri ile yapılan keskin kesiş yönteminde, hafif tomruklar ortadan ikiye bölünüp yarım olan tomruğun biçilmiş yüzeyi sipere dayandırılarak biçme işlemi gerçekleştirilir. Ağır ve büyük çaplı tomruklarda ise bir kapak alınır ve bu kısım sipere döndürülerek biçme işlenme devam edilir [2].İyi Yanları: 1) Keskin kesişte daha yüksek bir günlük verim elde edilmektedir. Çünkü katraklarda tomruk bir defada katraktan geçirilerek kereste elde edilmektedir. 2) Keskin kesiş farklı genişliklerdeki malın değerlendirilebileceği yerlerde ve durumlarda iyidir. 3) Yanları konik olarak alınmış kerestenin değerlendirildiği hallerde de keskin kesişkullanılabilir. 4) Yanları alınmadan değerlendirilebilen kerestelerin üretiminde keskin kesişkullanılmaktadır. 5) Tepe çapı (ince uç çapı) 35 cm’den daha küçük olan ince tomrukların biçilmesinde keskin kesiş uygundur.
İyi Olmayan Yanları: 1) Kerestenin asıl genişliği sonradan pahalı olan yan alma işlemi ile elde edilir. 2) Yuvarlak testerelerde yan almada işçinin dikkatsizliği kantite ve kalite randımanınıdüşürebilir. 3) Tomruk kusurları daha fazla sayıda kerestede kaldığı için prizma kesişi ile elde edilenmala nazaran kalitesi daha düşüktür. Bu tomruk biçme şeklinin normal uygulama tekniğinde testere biçme hattının tomruğun gövde eksenine paralel olması esastır.

Bunun dışındaki uygulamalar farklı biçmetekniği olarak değerlendirilir.

Grönlund (1989) [4] tarafından kullanılan keskin kesişin bir diğer farklı uygulamatekniği olan eğrisel biçmede (trapezoidal sawing) tomruklar, testere biçme hattının tomruk gövde eksenine paralel olduğu normal keskin kesiş uygulama tekniğine göre sırt kısmıyukarıda olacak şekilde biçilir (A). Sırt taraf ayrıca yan tarafa gelecek şekilde deayarlanabilir. Kalaslar gövde eksenine paralel ortadan dilimlenir (B). Kalasın ufuk parçasıdöndürülerek üstteki büyük parçanın üzerine konur ve tutkallanır ©. Böylece dikdörtgen biçiminde bir kalas elde edilir. Daha sonra bu kalaslar yarma makinesinde istenilen ebatlarda biçilir

Şekil 4: Eğrisel biçme [4]. 2. Prizma KesişBu kesiş şeklinde tomruk iki defa katraktan geçmektedir. Birinci kesişte tomruktan iki kapak biçilerek birbirine paralel iki yüzlü bir prizma elde edilmektedir. Bu yüzlerden biri ikinci kesiş için “yatak” olarak kullanılır. İki yüz arası prizmanın yüksekliğini teşkil eder.Prizma yüksekliği bu prizmadan ikinci kesişte biçilecek olan kereste veya kalasların genişliğini verir. Birbirine paralel iki yüzü ve alınmayan iki yanı bulunan prizmanın tekrar kesilmesi ile iki kapak ve aynı genişlikte sulamasız keresteler elde edilir [2]. Prizma ya aynı katrakta ikinci kesiş ile ya da bundan sonra konan ikinci katrakta biçilir. İkinci katrak daha küçük olup prizma katrağı adını da alır [2]. Prizmadan elde edilecek kereste sayısı; yatak genişliğinin biçilecek kereste kalınlığı ve testere biçme hattının toplamına bölünmesi suretiyle bulunur. Prizmadan elde edilen kerestelerin yan yüzleri birbirine paralel ve düzgündür. Bu nedenle yan alma işlemi sözkonusu değildir [2]. Prizmadan elde edilecek kereste sayısı prizma yatağı genişliğinin bilinmesine bağlıdır. Sulamasız kereste elde edebilmek için prizma yatağının hesabında tomruk ince uç çapı esasalınır ve pisagor teoremine göre aşağıdaki eşitlikten faydalanılır (Şekil 5) [2]. Ri2= y2 + h2Ri : Tomruk ince uç çapıy : Prizma yatağı genişliği y2= h2+ Ri2h : Prizma yüksekliği

Şekil 5: Prizma kesiş [2]. Düşey tomruk şerit testere makinelerinde prizma kesiş yöntemiyle travers, yapıkerestesi ve prizmatik kereste ile kalas biçilebilir. İşlem sırası şöyledir; tomruk orta eksenine göre yönlendirilip sıkıştırılır ve tomruk arabası harekete geçirilerek biçme kalınlığı ayarlanır. Kapakla birlikte bir veya birkaç yan ürün elde edilecek şekilde ilk kesiş yapıldıktan sonra tomruk 180 oC döndürülür ve ikinci kesiş yapılır. Bu işlemlerden sonra prizma 90 oC döndürülerek üçüncü kesiş yani ilk ana ürün alınır ve biçme işlemi sürdürülür [2]. Daire testere makinelerinde prizma kesiş yöntemi ile biçme işlemi iki şekildeyapılmaktadır. Birincisinde, ilk kapak alındıktan sonra elde edilen yüzey 90 oC döndürülüp makine tablası üzerine gelecek şekilde yerleştirilerek, bir kapak daha alınır. Prizma her kesişten sonra 90 oC döndürülerek dört kapak alındıktan sonra prizmatik keresteler biçilmeyebaşlanır. İkincisinde ise, tomruktan karşılıklı iki kapak alındıktan sonra elde edilen prizmaortadan ikiye bölünür ve yarım prizmalardan aynı genişlikte tahtalar biçilir [2].Prizma kesişin faydaları: 1) Siparişlerde belirli genişliklerdeki kereste için prizma yatağı hesaplanır ve buna göre hangi çap sınıfından ne kadar tomruğa ihtiyaç olduğu hesaplanabilir. 2) Yan alma işlemi yoktur. 3) Standart boyutlardaki (özellikle genişlik) kerestenin piyasada değerlendirilmesi kolaydır. 4) Kapaklar kalın olduğu için bir daha biçilerek kalıplık kereste elde edilebilir. 5) Çevre çatlakları ve diğer kusurların daha az kereste içerisinde kalacak şekilde biçmek mümkün olduğu için kalite randımanı yüksektir. 6) Kalın tomrukların biçilmesinde prizma kesişi tercih edilir. Çünkü keskin kesiş ile kalın tomruklardan elde edilecek geniş kerestelerin değerlendirilmesi sınırlıdır. Bu tomruk biçme şeklinin normal uygulama tekniğinde testere biçme hattının tomruğun gövde eksenine paralel olması esas alınmaktadır (Şekil 6). Bunun dışındakiuygulamalar farklı biçme tekniği olarak değerlendirilmektedir. Bu farklı uygulama teknikleri ile ilgili kaynaklar aşağıda açıklanmıştır.

Şekil 6: Gövde eksenine paralel prizma kesiş [5]. Tomruk yanal yüzeyine paralel prizma kesiş tekniğinde testere biçme hattı tomruk gövde eksenine paralel olmayıp yanal yüzeyine paraleldir (Şekil 7) [5]. Şekil 7: Tomruk yanal yüzeyine paralel prizma kesiş [5]. Wagner vd. (2002) eğri tomruklarda kavisli biçme (curve sawing) tekniğini kullanmışlardır. Pratikte kullanılan 3 adet kavisli biçme tekniği bulunmaktadır. Bunlar; prizmanın merkez hattına paralel biçme, prizmanın konkav kenarına paralel biçme metodu ve tomruğun konveks kenarına paralel biçme metodudur. Eğri tomruğun konkav kısmı aşağıdaolacak şekilde iki yüzlü prizma elde edilir ve daha sonra prizma 900döndürülerek biçilir [6]. Richards vd. (1980), karar biçme (decision sawing) tekniğini kullanmışlardır. Karar biçme tekniğinde; tomruk yanal yüzeyinin en uygun tarafından biçmeye başlanarak kare şekline gelinceye ve orta uzunluğunda sulama olmayıncaya kadar biçilir. Her bir yüzeyAmerika Orman Ürünleri Laboratuarı tarafından geliştirilen bilgisayarlı sınıflandırma programı ile sınıflandırılır ve biçme için en yüksek sınıf yüzeyi seçilir. İki yüzeyin sınıfıarasında benzerlik olması durumunda en geniş yüzey seçilir. Yüzey sınıfı bir alt sınıfa düşünceye kadar seçilen yüzey biçilir. Daha sonra program tekrar sınıflandırma işlemi yapar ve en yüksek sınıf yüzeyi alt sınıfa düşünceye kadar tekrar biçilir. Tomruk döndürülür ve benzer şekilde ortada prizma kalıncaya kadar biçmeye devam edilir. Prizmanın kerestelere biçilmesi ile biçme işlemi sonlandırılır.

Şekil 8: Karar biçme [7]. Grönlund (1989) [4] tarafından kullanılan açısal biçme (angular sawing); prizmakesişine benzemekle birlikte prizmanın tekrar kerestelere biçilmesi aşamasında bu işi iki daire testerenin yapması ve iki makinenin birbirine göre ufak bir açı ile kesme işini yapmalarışeklinde gerçekleştirilir (Şekil 9). Şekil 9: Açısal biçme [4]. Kabuksuz yüzeye paralel biçme (taper sawing) tekniğinde tomruktan; kabul edilebilirbir prizma yüzeyi elde edilinceye veya en son tahtanın kalite sınıfı bir alt sınıfa düşünceye kadar 2.54 cm kalınlıkta tahtalar biçilir. Daha sonra tomruk 1800döndürülür ve en son tahtanın kalite sınıfı bir alt sınıfa düşünceye kadar 2.54 cm kalınlıkta tahtalar biçilir. Diğer iki tomruk yüzeyinde de aynı işlem uygulanır. Elde edilen kare prizma döndürülerek biçilir [8]. İki taraflı konik biçme tekniğinde; tomruk konik şekilde tomruk arabasına yüklenir ve tomruk gövde eksenine paralel değil, gövde ekseni ile açı yapacak şekilde keresteler kesilir daha sonra tomruk 1800döndürülür ve biçmeye bu taraftan devam edilir

Dört yüzeyli konik prizmadan biçme tekniği; önce ortada konik bir prizma kalacak şekilde iki karşı yüzeyden kabuğa paralel konik bir biçme, daha sonra konik prizma aşağıdöndürülerek merkezin bir tarafından kabuğa paralel biçme ve 1800döndürülerek diğer kenardan kabuğa paralel biçme şeklinde gerçekleştirilir A

Aynalı KesişSert ağaçlar için kullanılan önemli bir kesiş şekli de aynalı kesiş veya çeyrek kesişdenilen kesiş şeklidir. Bu kesişte biçme özışınlarına paralel olarak yapıldığından elde edilenkerestenin yüzeylerinde özışınları parlak levhalar (aynalar) halinde görülür. Bu nedenle aynalı kesişi adı verilmiştir [8]. 0-5 derecelik açı ile öz ışınları doğrultusunda biçilenkerestelere “tam ayna”, 6-45 derecelik açı ile öz ışınları doğrultusunda biçilenlere ise “yarım ayna” adı verilir [9]. Aynalı kesiş, bazıları Şekil 11’de şematik olarak gösterilen çeşitli şekillerde katrak veşerit testere makinaları kullanılarak uygulanabilmektedir. Bu kesiş için tomruk katraklardaveya özellikle şerit testere makinelerinde önce boyuna yönde 4 eşit kısma bölünür. Sonra bu dört kısımdan biri alınarak katrağın silindirleri arasına konup öz ışınlarına paralel olarak biçilmesini temin için sivri olan merkez tarafı balta ile yontularak yassılaştırılır. Böylece tomruğun çeyrek kısmı öz ışınlarına paralel olarak biçilir. Ancak biçilen bu çeyrek kısmın orta tarafından elde edilen tahtalar tam ayna teşkil ederler. Diğer kısımlardan elde edilen keresteler yada parçalar öz ışınlarına tamamen paralel olmadıklarından yarım aynaoluştururlar [2]. Diğer bir aynalı kesiş şekli de şerit testere makinelerinde gerçekleştirilir. Tomruktan elde edilen çeyrek parça alınarak şerit testere ile yanlarından sırası ile kerestelere biçilir. Elde edilen kerestelerin genişliği gittikçe azalır. Burada ilk elde edilen kereste tam ayna, diğerleri yarım aynadır [2]. Başka bir aynalı kesişi şu şekildedir. Önce tomruğun göbek kısmından kalın bir kalas veya prizma elde edilir. Bundan sonra iki tarafta kalan kalın kapaklar alınarak öz ışınlarına paralel yönde kerestelere biçilir. Bu şekilde de ancak ortadan çıkan tahtalar tam ayna, diğerleri yarım ayna oluştururlar [2]. Değişik bir aynalı kesiş yönteminde ise tomruğun orta kısmından bir dört köşe çıkarılır. Yanlardan çıkan dört adet kapak alınarak ayna kesişi yapılır [2].

Biçilmekte olan tomruktaki iç gerginlikleri azaltmak için, şekil değişmelerine fazla eğilimli olan ağaç türlerinin biçilmesinde yaygın olarak kullanılmaktadır [12].


okaliptüs tomruklarından kereste biçme teknikleri adlıyazılarında Okaliptüs tomruklarının biçilmesinde Avustralya’da, paralel kesimler yapılmasınıkolaylaştıran ve dolayısıyla tomruğun karşılıklı kenarlarındaki gerilmelerin aynı anda açığa çıkmasını sağlayan dengeli teğet biçme yönteminin kullanıldığını ifade etmişlerdir

5. Diyagram KesişDiyagram kesiş ise özel siparişlere göre yapılan bir kesiş şeklidir. Çizilen diyagramlardan maksat istenilen ölçüdeki malın en az zayiatla belli ince uç çapındaki tomruklardan elde olunmasını sağlamaktadır. Tomruk ince uç çapları, elde olunacak kereste ve kalasların kalınlık ve genişliğine göre işaretlenmekte ve biçme işlemi ona göre yapılmaktadır. Bu kesiş şekli tomruk şerit testere makineleri ile yapılmaktadır.

Bu konuyu yazdır

  Odunun Kimyasal Modifikasyonu
Yazar: Livadi - 07-23-2010, 06:37 AM - Forum: Orman Mühendisliği - Yorum Yok

ODUN MODİFİKASYONU
(YENİ AHŞAP)
BÖLÜM 1
Odunun Kimyasal Modifikasyonu

1. GİRİŞ

Odun modifikasyonu kavramı, bu derleme dizisi kapsamında, konuyla ilgili en geniş, en toparlayıcı ve en genel kavram olarak ele alınacaktır. Diğer tanım ve kavramlar “odun modifikasyonu” ana çatısı altında sınıflandırılacaktır. Kavrama bu açıdan bakılırsa, odunun doğal yapısını bir biçimde dönüştüren, değiştiren veya başkalaştıran bütün teknik ve yöntemler “odun modifikasyonu” içersinde yer alır. Bu bağlamda, odunun klasik emprenye maddeleriyle muamele edilmesi veya basit bir yüzey işleminden geçirilmesi bile odun modifikasyonu içinde değerlendirilebilir. Ancak, odunun modifiye edilmesiyle ilgili sınıflandırmalar genellikle daha dar kapsamlı tutulmaktadır. Rowell’e göre; odunun teknolojik özelliklerini iyileştiren yöntemler beş karakteristik grup altında toplanmıştır (1):
1)Odunun suda çözünen polimerler ve sentetik reçinelerle muamelesi,
2)Odunun hücre çeperi bileşenleriyle kimyasal bağ yapan organik maddelerle ve çapraz bağlayıcı kimyasal maddelerle muamelesi,
a)odunu genişleten kimyasal reaksiyonlar (asetillendirme),
b)çapraz bağlayıcı kimyasal maddeler (formaldehit muamelesi),
3)Odunun hücre boşluklarında polimerleşen sıvı monomerlerle yapılan muameleler (odun-polimer kompozitleri; stiren, metil metakrilat, vb.) ,
4)Odunun basınç, ısı ve/veya tutkal kullanılarak muamelesi (staypak, kompreg, impreg),
5)Odunun ısıl işleme tabi tutulması (staybwood, ThermoWood).

Daha yeni bir sınıflandırmaya göre; odun modifikasyonunda kullanılan kimyasal maddeler baz alınmaktadır (2):
1)organik kimyasal maddelerle yapılan modifikasyonlar,Kaynakwh: Odun Modİfİkasyonu (yenİ AhŞap)
2)inorganik kimyasal maddelerle yapılan modifikasyonlar,
3)organik ve inorganik kimyasal madde karışımlarıyla yapılan modifikasyonlar.

Odun modifikasyonu yöntemlerini, oduna etki ediş biçimlerini göz önüne alarak aşağıdaki gibi sınıflandırmak da mümkündür (3):
1)Odunda kimyasal reaksiyon meydana getirmeyen yöntemler,
a)kimyasal madde kullanılmayan yöntemler,
a1) su buharıyla muamele ve kurutma işlemi,
a2) yüksek sıcaklık uygulamaları (ısıl işlem)
b)kimyasal madde kullanılan yöntemler,
b1) rutubete karşı koruyucu dış ve iç yüzey tabakaları oluşturma (su itici maddeler; parafin, beziryağı, vb.),
b2) suda çözünen tuz ve şekerlerle muamele,
b3) suda çözünen polimerlerle muamele (polietilen glikol, vb.)
2)Odunda kimyasal reaksiyon meydana getiren yöntemler,
a)odun bileşenleriyle bağ yapmayan kimyasal maddelerin kullanıldığı yöntemler,
a1) odun-polimer kompozitleri (stiren, metil metakrilat, vb.)
a2) bazı sentetik reçinelerle muamele (kompreg, impreg, vb.)
b)odun bileşenleriyle bağ yapan kimyasal maddelerin kullanıldığı yöntemler,
b1) ester formu oluşturan yöntemler (asetillendirme, vb.),
b2) asetal formu oluşturan yöntemler (formaldehit muamelesi, vb.),
b3) eter formu oluşturan yöntemler (epoksit mumalesi, vb.)
3)Odunun plastikleştirilmesi,
4)Odun liflerinin üstün performanslı kompozit malzeme yapımında kullanılması,
5)Yeniden kullanılabilen odun ve plastik kökenli malzemelerden kompozit üretimi.

Derleme dizisinin bu birinci bölümü kapsamında, yukarıdaki sınıflandırmanın 2 b maddesinde yer alan teknik ve yöntemler ele alınacaktır ki söz konusu teknik ve yöntemleri “odunun kimyasal modifikasyonu” olarak adlandırmak mümkündür.


Solda sarıçam, sağda kavak örnekleri (sağlam kalan örnekler asetillendirilmiş olanlardır)”


2. ODUNUN KİMYASAL MODİFİKASYONU

Gerek ulusal gerekse uluslar arası literatürde “odun modifikasyonu” kavramı çoğu kez odun bileşenlerinin çeşitli kimyasal maddelerle reaksiyona girmesi ve bu yolla odunun kimyasal konfigürasyonunun değiştirilmesi, yani “odunun kimyasal modifikasyonu” anlamında kullanılmaktadır. Odunun kimyasal modifikasyonu 1930’lardan itibaren araştırılmaya başlanmış olup, günümüzde de yoğun bir şekilde araştırılmaktadır. Kimyasal modifikasyon alanında yapılan çalışmaları kronolojik ve sistematik olarak ele alan çeşitli bilimsel makaleler vardır (2,4,5).

2.1. Odunun Fiziksel/Kimyasal Özellikleri ve Kimyasal Modifikasyon
Odun temel olarak selüloz, hemiselülozlar ve ligninden oluşan üç boyutlu, polimerik yapıda doğal bir kompozit maddedir. Bu polimerler hücre çeperini oluştururlar ve odunun fiziksel ve kimyasal özelliklerinin bir çoğundan sorumlu olurlar. Odun; ekonomik olması, işlenme için gerektirdiği enerjinin az olması, yenilenebilirliği, dirençli olması ve estetik özellikleriyle tercih edilen bir mühendislik malzemesidir. Bununla birlikte, odunun arzu edilmeyen özellikleri de vardır. Bunlar arasında, biyolojik bakımdan bozulması, tutuşabilmesi, çalışması, UV ışınlarıyla degrade olması, asit ve bazlardan olumsuz etkilenmesi sayılabilir. Söz konusu özellikler, odun ile zararlı çevre faktörleri arasındaki kimyasal reaksiyonların sonucu olarak ortaya çıkmaktadır. Örneğin; zararlı organizmalar hücre çeperindeki polisakkarit polimerlerini (yani, selüloz ve hemiselülozları) olumsuz etkilediğinden, odun biyolojik yönden bozulabilmektedir. Bu organizmalar içinde yer alan mantarlar, odun polimerlerini sindirilebilir birimlere hidrolize edebilme yeteneğindeki çok spesifik enzim sistemlerine sahiplerdir. Yüksek moleküler ağırlığa sahip selülozun biyolojik olarak bozulması odunu zayıflatmaktadır. Çünkü, selüloz odunun direnç özelliklerinden birinci derecede sorumludur. Diğer yandan, hücre çeperi polimerleri hidrojen bağları yoluyla rutubet çekebilen serbest hidroksil (OH-) gruplarına ve diğer oksijen içeren gruplara sahip olduklarından, odun, rutubetindeki değişikliklere bağlı olarak boyutlarını değiştirmektedir. Alınan rutubet hücre çeperini genişletmekte ve bu genişleme çeper suyla doygun hale gelinceye kadar sürmektedir. Bu süreç dönüşebilir yapıdadır, yani odun rutubet kaybederken daralmaktadır (5,6).

Ayrıca, hücre çeperi polimerleri artan sıcaklıkla birlikte uçucu, tutuşabilen gazlar açığa çıkararak hidroliz, oksidasyon, dehidrasyon ve piroliz reaksiyonları verdiğinden odun yanıcı özelliğe sahiptir. Bunun yanı sıra, odun dış hava koşullarında kullanıldığı takdirde UV ışınlarının neden olduğu fotokimyasal bozulmaya maruz kalmaktadır. Bu bozulma ilk olarak ligninde meydana gelmekte ve karakteristik renk değişimine sebep olmaktadır (4-6).

Yukarıda kısaca değinilen zararlar ve bozulma şekilleri doğal olarak kimyasal karakter taşıdıklarından, hücre çeperi polimerlerinin temel kimyasal yapısını değiştirerek (modifiye ederek) söz konusu bozulmaları bertaraf etmek veya oranlarını azaltmak mümkün olabilmektedir. Böylece, odunun temel kimyasını ve dolayısıyla özelliklerini, hücre çeper polimerlerinin kimyasal reaksiyonları yardımıyla değiştirmek mümkündür.

Odunun kimyasal modifikasyonu masif (som) oduna uygulanabildiği gibi, etiket/şerit yonga levha, yonga levha ve lif levha gibi odun kompozitlerine de uygulanabilmektedir. Ancak, makalenin bundan sonraki kısımlarında özellikle masif odunda yapılan uygulamalar ele alınacaktır.

“İki yıllık eskitme (weathering) deneyinden sonra normal (solda) ve asetillendirilmiş (sağda) ladin örneklerinde boya tutma ve dış görünüm durumu”

2.2. Hücre Çeperinde Kimyasal Modifikasyon
Odunun hücre çeperlerinin kimyasal modifikasyona tabi tutulması, öncelikle odunun çalışma sakıncasını azaltmak, yani boyut stabilizasyonunu sağlamak için geliştirilmiştir. Bununla birlikte, boyut stabilizasyonunun yanı sıra odunun fiziksel ve mekanik bazı özelliklerinde de kimyasal modifikasyon sonucunda önemli iyileşmeler olabilmektedir.

2.2.1. Reaksiyon Gerekleri
Kimyasal modifikasyonda kullanılan maddelerin odunun reaktif kısımlarına ulaşılabilirliği birinci derecede önemlidir. Reaktif kısımlara ulaşılabilirliği arttırmak için, kimyasal madde odun içersine derinlemesine girmelidir (penetre olmalıdır). Penetrasyon odun yapısını genişletmek yoluyla sağlanabilmektedir. Eğer bir kimyasal madde potansiyel olarak odunu modifiye etme yeteneğinde olup, odun yapısını genişletmiyorsa; bu takdirde, bir katalizör maddeye gereksinim duyulmaktadır. Eğer hem kimyasal madde hem de katalizör madde odunu genişletmiyorsa, bu durumda odunu genişleten bir yardımcı çözücü reaksiyon sistemine eklenmelidir (5).

Odunun kimyasal modifikasyonunda kullanılacak potansiyel kimyasal maddelerin odun bileşenlerinin serbest hidroksil (OH-) gruplarıyla reaksiyon verecek fonksiyonel grupları içermesi gerekmektedir. Bu konuda göze alınacak ilk husus, odun bileşeniyle kimyasal madde arasında olması istenen kimyasal bağdır. Süreklilik (kalıcılık) için bu kimyasal bağın çevresel baskıları göğüsleyecek şekilde yeterli bir kararlılığa sahip olması gerekir. Böyle bir durumda, eter bağı belki de en çok istenen C-O (karbon-oksijen) kovalent bağı olmaktadır (5).

2.2.2. Reaksiyon Koşulları
Bir reaksiyon sistemi seçilmeden önce göz önünde bulundurulması gereken belirli koşullar vardır. Reaksiyonun tamamlanması için gereken sıcaklık, odunda çok az zarar meydana getirecek veya hiç getirmeyecek derecede düşük tutulmalıdır. Bununla birlikte, reaksiyon oranı da nispeten hızlı olmalıdır. Güvenli üst limit 120°C civarıdır, çünkü bu sıcaklıkta ve kısa bir zaman sürecinde odunda meydana gelen zarar ihmal edilebilir düzeyde olmaktadır.

Öte yandan, reaksiyon esnasında odundaki rutubet miktarı da kritik olmaktadır. Sudaki hidroksil grupları odun bileşenlerinde bulunan hidroksil gruplarından daha reaktiftir. Ancak, odun rutubetini % 1’in altına düşürmek pratik olmadığından, en iyi uygulama, kimyasal madde hidroliz olayının görece daha düşük olduğu bir reaksiyon sistemini seçmektir.

Reaksiyon sistemini basit tutmak da önemlidir. En iyisi; reaksiyon sonrasında kimyasal maddelerin geri kazanılması için karmaşık ayrıştırma işlemlerine ihtiyaç gösteren çok bileşenli sistemlerden kaçınmaktır. Optimum sistem, reaksiyonda kullanılan kimyasal maddelerin odun yapısını genişletmesi ve çözücü olarak görev yapmasıdır.

Hemen hemen bütün kimyasal reaksiyonlar bir katalizöre gereksinim duymaktadır. Kuvvetli asit katalizörler odunda yoğun bir bozulmaya sebep olduklarından kullanılamamaktadır. Bu nedenle, en iyi katalizör maddeler zayıf alkali olanlardır. Bunlar aynı zamanda odun yapısını genişlettikleri için de tercih edilmektedir. Kullanılan katalizör düşük reaksiyon sıcaklıklarında etkili, reaksiyon sonrasında kolayca uzaklaştırılabilir yapıda, zehirsiz ve paslandırma etkisiz olmalıdır.


“12 haftalık UV degredasyonundan sonra normal (solda) ve asetillendirilmiş (sağda) örneklerde görünüm”



Reaksiyon koşulları, reaksiyona giren odunun arzu edilen özelliklerini kaybettirmeyecek ölçüde mutedil olmalıdır. Odun fiziksel gücünü yitirmemeli, doğal rengini korumalı (bir renk değişikliği istenmedikçe), iyi bir elektrik yalıtkanı olma özelliğini sürdürmeli, elle işlemede tehlike arz etmemeli ve boyanabilir, tutkallanabilir olmalıdır (4-6).

2.3. Odunun Kimyasal Modifikasyonunda Kullanılan Maddeler
Daha önce ifade edildiği gibi ağaç malzemenin çalışması, aynı zamanda biyolojik bozulmaya uğraması, temel olarak odun bileşenlerinde yer alan hidroksil gruplarının varlığı sebebiyledir. Bu grupların kendilerinden daha büyük yapıdaki kimyasal maddelerle yer değiştirmesi doğal olarak odunu kalıcı biçimde genişletecektir. Sonuçta, odunun rutubet alması ve mantar enzimlerinin spesifik reaksiyonları büyük ölçüde önlenecektir.

Bu amaçlara yönelik olarak; odunun hidroksil gruplarıyla reaksiyona girip, kovalent bağlar oluşturacak kapasitede çok sayıda kimyasal madde araştırılmıştır. Bunlar odunda daha ziyade eter, ester veya asetal yapıları oluşturmaktadır. Odun bileşenleriyle kararlı kimyasal bağlar vermek üzere denenen maddeler arasında alkil veya asit kloridler, anhidritler, karboksilik asitler, epoksitler, izosiyanatlar, laktonlar, nitriller, vb. birçok maddeler bulunmaktadır. Böyle işlemlerin endüstriyel uygulamaya aktarılabilmesi bakımından; kimyasal maddenin seçiminde zehirlilik, paslandırma etkisi ve maliyet belirleyici ana etmenlerdir (4).

Kimyasal modifikasyon reaksiyonlarında en çok araştırılanlar asetillendirme ile epoksitler ve izosiyanatlarla yapılan reaksiyonlar olmuştur. Ayrıca, bu maddelerin yan etkilerinin diğerlerine göre en düşük seviyede kaldığı da belirtilmektedir.

2.3.1. Eter Yapısı Oluşturan Reaksiyonlar
Eter yapısı oluşturan kimyasal modifikasyon maddeleri arasında dimetil sülfat, metil iodid, alkil kloridler, β-propiyolakton, akrilonitril yer almaktadır. Odunun dimetil sülfatla reaksiyonu sonucu, en basit bir eter yapısı olarak metil eter oluşmaktadır. Metillendirme olarak adlandırabilen böyle bir işlem sonucunda, şiddetli reaksiyon koşulları nedeniyle odunun mekanik özellikleri aşırı derecede düşebilmektedir.

Epoksitler.- Eter yapısı oluşturan bir diğer madde grubu “alkalen oksitler” içinde yer alan epoksitlerdir. Etilen oksit, bütilen oksit, propilen oksit, epiklorhidrin ve diklorhidrin araştırılan epoksitler arasındadır. Epoksitlerle odunun reaksiyonu aşağıdaki gibidir (5):


Yukarıda görüldüğü gibi, epoksitlerle muamelede, hücre çeperi hidroksil gruplarıyla bir başlangıç reaksiyonundan sonra oluşturulan yapıdan yeni bir hidroksil grubu ortaya çıkmaktadır. Bu yeni hidroksil grubundan itibaren bir polimer yapısı meydana gelmeye başlamaktadır. Epoksitlerle muamele sonucu odunun boyut stabilizasyonu % 60-90 arasında artmakta; mantar, termit ve deniz zararlılarına karşı dayanımı bir hayli yükselmektedir. Ancak, modifikasyon sonucu odunun mekanik özelliklerinde ortalama % 10’luk bir azalma meydana gelmekte, sertlikte ise bir değişiklik olmamaktadır (4-6).

2.3.2. Asetal Yapısı Oluşturan Maddeler

Formaldehit.- Asetal yapısı oluşturan maddeler formaldehit, asetaldehit, benzaldehit gibi aldehitlerdir. Formaldehit reaksiyonu sonucu odunun hidroksil grupları birbirine çapraz bağlanmaktadır (5):




Yukarıdaki reaksiyon denklemine göre oluşan çapraz bağlama kombinasyonları birçoktur ve teorik olarak bunların hepsi mümkündür. Reaksiyon iki aşamalı olduğundan, kullanılan formaldehitin bir kısmı çapraz bağlı olmayan yarı asetal formunda kalabilecektir.



Ağırlık artışı tam kuru odun ağırlığına oranla % 2 civarında olduğunda, formaldehitle muamele edilmiş odun mantar saldırılarına uğramamaktadır. Buna göre; az bir ağırlık artışıyla mantar tasallutunun önlenmesi, enzimler için önemli olan hidroksil gruplarının bloke edilmesine dayanmaktadır. Ayrıca; % 3.1’lik ağırlık artışında % 47’lik, % 7 ağırlık artışında ise % 90’a varan bir boyut stabilizasyonu sağlanmaktadır

Belirtilen faydalı yönlerine karşılık; formaldehit modifikasyonu odunun mekanik direnç özelliklerini önemli ölçüde azaltabilmektedir. Sertlik ve aşınma direnci değerleri bir hayli azalırken, liflere paralel basınç ve eğilme direnci % 20, şok direnci % 50 oranında gerileyebilmektedir. Bunun sebebi, formaldehit muamelesiyle odunun gevrek ve kırılgan hale gelmesidir. Daha sonraları yapılan araştırmalarda, dimetiloletilen gibi maddelerle direnç özelliklerinde azalma olmadan boyut stabilizasyonu ve biyolojik dayanım elde edilebilmiştir. Diğer yandan, formaldehit modifikasyonu odunun akustik özelliklerini iyileştirdiğinden yöntem müzik aletlerinde kullanılma potansiyeline sahiptir (4-6).



“asetillendirilmiş odundan elde edilen doğrama ve dış cephe kaplaması örnekleri”

2.3.3. Ester Yapısı Oluşturan Maddeler
Odunda ester yapısı oluşturan maddeler asetik anhidrit, fitalik anhidrit gibi anhidritler ile karboksilik asitler ve izosiyanatlardır. Bunlar içersinde en çok araştırılan konu asetillendirme olmuştur.

Asetillendirme.- Odunun çeşitli kimyasal maddeler kullanılarak asetillendirilmesine ilişkin çalışmalar özellikle 1940’lı yıllardan itibaren yoğun bir biçimde ele alınmaya başlamıştır. İlk çalışmalardan birinde asetik anhidrit ile birlikte katalizör olarak piridin veya çinko klorür kullanılmıştır. Asetik anhidritle odundaki hidroksil gruplarının reaksiyonu sonucu aşağıdaki ester yapısı meydana gelmekte ve asetik asit açığa çıkmaktadır (5):



Reaksiyon sonucunda ortaya çıkan asetik asit kokmakta ve metal aksamları paslandırmaktadır. Ayrıca, odundan tamamen uzaklaştırılamayan asetik asit selüloz liflerinde uzun dönemde direnç kaybı oluşturmaktadır. Asetik asit sorunu, asetillendirme işleminin tam anlamıyla endüstriyel hale gelememesindeki en önemli etkenlerden biridir. Asetik asidi uzaklaştırmaya yönelik araştırmalar çok başarılı olamamış ve asetik asidin yerinde (in situ) yok edilmesi yöntemi daha önemli hale gelmiştir. Bu bağlamda, asetillendirilmiş odunun tekrar etilen oksit veya asetilenle muamele edilmesi ve asetik asidin ester formuna dönüştürülmesi olumlu sonuç vermiştir (4).

Asetillendirmede, reaksiyona giren her hidroksil grubu için bir asetil grubu söz konusudur. Dolayısıyla, odunda asetil gruplarındaki artış doğrudan doğruya bloke edilen hidroksil gruplarının sayısı olarak dönüştürülebilir. Asetillendirilmiş odun normal odundan daha yoğundur, ancak birim hacme düşen lignoselülozik madde miktarı daha azdır. Bu durum, asetat anyonunun odunu genişletme yeteneğinin ve suya göre yoğunluğunun daha fazla olmasından kaynaklanmaktadır (5,6).

Odunun tam kuru ağırlığına oranla % 20-25 ağırlık artışı verecek şekilde asetillendirilmesi sonucu boyut stabilizasyonu % 70-95 değerleri arasında artmakta ve dolayısıyla çalışma sakıncası aynı oranda azalmaktadır. Ayrıca, asetillendirilmiş odunun denge rutubeti miktarı ve lif doygunluk noktası değerlerinde normal oduna göre dikkate değer ölçüde bir azalma kaydedilmektedir (4,7).

“ asetillendirme pilot tesisi (SHR Hollanda)”
Asetillendirme odunun çürüklüklere karşı dayanımını önemli ölçüde arttırmaktadır. Tam kuru odun ağırlığına oranla % 17-20 ağırlık artışı seviyesinde asetillendirme sonucu; odunun birçok esmer ve beyaz çürüklük mantarlarına, termitlere ve deniz zararlılarına karşı çok iyi bir dayanım sağladığı çeşitli laboratuvar ve açık alan denemeleriyle ortaya koyulmuştur. Diğer yandan; asetillendirmenin küf ve renklenme mantarlarına karşı çok etkili olamadığı ve özellikle deniz zararlılarına karşı dayanımda kreozot veya CCA (bakır/krom/arsenik) emprenye maddeleri kadar koruyucu etkide bulunamadığı da bildirilmektedir.Bununla birlikte, asetillendirme işleminin -en azından belli kullanım yerlerinde- klasik odun korumaya bir alternatif oluşturduğu rahatlıkla ifade edilebilmektedir(4).



İki yıl süreli boyama sonrası test sonuçlarına göre; asetillendirilmiş odun normal odundan daha iyi bir boyama yüzeyi vermektedir. UV ışınları normal odunu koyu renge dönüştürürken, asetillendirilmiş odunda herhangi bir değişiklik yapmamakta veya bir miktar ağartma etkisi yapmaktadır. Ancak, dış hava koşullarında kalan asetillendirilmiş odunun yüzeyindeki asetil miktarının kaybından ötürü, UV ışınlarına karşı yukarıda sözü edilen etkinlik azalabilmektedir. Bununla birlikte, katalizör madde kullanılmadan yapılan asetillendirme sonucunda odunun genellikle biraz daha koyu renkli hale geldiği ve doğal parlaklığını bir miktar kaybettiği bilinmektedir. Katalizör kullanılması durumunda, renkteki koyulaşma bir miktar daha artmaktadır (4-6).Kaynakwh: Odun Modİfİkasyonu (yenİ AhŞap)

Asetillendirilmiş odunun mekanik özellikleri genellikle normal oduna yakındır veya eşittir. Hücre çeperlerinde tutulan su (rutubet) miktarının azalması nedeniyle liflere paralel basınç, sertlik, kırılma sınırındaki lif gerilimi gibi değerler artarken; şok direncinde bir değişiklik olmamaktadır. Eğilme direnci iğne yapraklı ağaç odunlarında artmakta, yapraklı ağaç odunlarında ise azalmaktadır. Ayrıca, asetillendirilmiş odunun uzun dönemli taşıma gerilmelerini ifade eden sünme (creep bending) özelliğinde önemli bir düşüş kaydedilmiştir. Öte yandan, asetillendirilmiş odunun akustik özelliklerinde önemli iyileşmeler söz konusudur (4-6).

Asetillendirme işlemi sırasında odun rutubetinin % 2-5 arasında tutulması en iyi sonucu vermektedir. Odunda daha fazla miktarda rutubet bulunursa, bu asetik anhidriti asetik aside hidrolize edeceğinden, sonucu olumsuz etkilemektedir. Asetillendirmeyle ilgili yapılan çok sayıda araştırma olmasına rağmen, sistemin endüstriyel yaygınlık kazanamamasının en önemli sebebi maliyet sorunudur. Ancak, son dönemlerde masif odunun asetillendirilmesine yönelik bazı tesisler kurulmuş ve üretime başlamıştır (4,5,8).

İzosiyanatlarla muamele.- Odunun hidroksil gruplarıyla izosiyanatların reaksiyonu sonucu azot içeren ester formu oluşmaktadır (5):

İzosiyanat reaksiyonunun en belirgin özelliği bir hayli hızlı olmasıdır. Dimetil formamid katalizörlüğünde fenil, etil, bütil ve allil izosiyanatlarla yapılan denemelerde, metil izosiyanatın katalizör madde olmadan bile çok hızlı reaksiyon verdiği ve denenen bütün maddelerin farklı oranlarda boyut stabilizasyonu sağladığı saptanmıştır. Metil izosiyanat ile tam kuru odun ağırlığına oranla % 16-28 ağırlık artışı meydana geldiğinde, % 60-70 arasında boyut stabilizasyonu elde edilmektedir. İzosiyanatlarla muamelede ağırlık artışının % 32’yi geçmesi halinde odunun mikroskobik yapısında çatlaklar oluşmaktadır (4-6).

İzosiyanat muamelesi sonucu odunun denge rutubeti miktarı düşmekte; liflere paralel basınç ve statik eğilme dirençleri artmakta; aşınma direnci ve sertliği azalmakta ve esmer çürüklük mantarlarına karşı dayanımı artmaktadır.

İzosiyanatlar suya karşı çok hassas olduğundan, muamele edilecek odun mümkün olan en düşük rutubete kadar mutlaka kurutulmalıdır. Bu yapıl(a)madığı takdirde, reaksiyon sonrasında odun bünyesinde bağ yapmayan polimer yapıları oluşmakta ve bunlar daha sonra odunun kullanım sırasında suyla temas etmesi sonucu yıkanabilmektedir (5).

3. ODUNUN KİMYASAL MODİFİKASYONUNDA MEVCUT ENDÜSTRİYEL
DURUM VE GELECEĞE BAKIŞ

Daha önce ifade edildiği gibi, odunun kimyasal modifikasyonu 1930’lardan beri gündemde olup, yeni araştırılan bir alan değildir. Ancak, maliyet sorunları ile birlikte bazı teknik zorluklar odunun kimyasal modifikasyonunun endüstriyel hale gelmesini geciktirmiştir.

Kimyasal modifiye edilmiş odun yerine, doğal özellikleri üstün olan tropik yapraklı ağaç odunlarının ve emprenyeli odunların kullanımı maliyetler açısından daha avantajlı olmuştur. Bununla birlikte, son yıllarda odunun kimyasal modifikasyonuna alternatif olan bu iki kaynak sorgulama altındadır. Tropik odunlar, çoğunlukla düzenli ormancılık faaliyetlerinin yürütüldüğü ormanlardan değil kaçak kesimlerden elde ediliyor olmaları sebebiyle, dünya çapında önem kazanan “hammadde sertifikasyonu” koşulunu sağlayamamaktadır. Diğer yandan, başta CCA olmak üzere odun koruma endüstrisinde yıllardır kullanılan klasik emprenye maddelerinin kullanımına sınırlandırmalar getirilmekte ve hatta bazı maddeler tamamen yasaklanmaktadır.

Odunun kimyasal modifikasyonunun önemini arttıran bir diğer olgu, özellikle Avrupa hükümetlerinin odun gibi yenilenebilir doğal kaynakların kullanımını teşvik etmesidir. Bütün bunlar, başta Avrupa ülkelerinde olmak üzere odunun kimyasal modifikasyonunun endüstriyel olarak uygulanabilmesi için bir dizi araştırma/geliştirme faaliyetinin başlatılmasını sağlamış ve özellikle “asetillendirme” konusunda bir hayli ilerleme kaydedilmiştir.

Asetillendirme gibi bir kimyasal modifikasyon yöntemini nihai ürüne doğrudan doğruya uygulamak mümkün olmaktadır. Bu sayede, örneğin pencere doğramaları için, hem dayanım hem boyut stabilizasyonu aynı anda sağlanmaktadır. Özellikle yüzey kısımlarda boyut stabilizasyonunun sağlanması boya tabakalarının çatlamasını önlemekte ve bakım aralığını 3-5 yıldan 10-15 yıla çıkarmaktadır. Bir başka örnek parke döşemeleri için verilebilir. Asetillendirme sonucu, parkelerin hem sertlik değerleri % 30 kadar artabilmekte hem de renkleri daha açık olabilmektedir (8).

Odunun kimyasal modifikasyonu konusunda laboratuar araştırmalarıyla birlikte, endüstriye adapte etme, yani teknoloji geliştirme çalışmaları da son hızla devam etmektedir. Kimyasal modifikasyonun tek bir işlemle birçok faydayı sağlaması aslında en avantajlı yanıdır. Bu sayede, maliyet dezavantajı da azalmaktadır. Örneğin, bir kimyasal modifikasyon işlemiyle, oduna dayanıklılık ve boyut stabilizasyonu yanında, yanmayı geciktirme ve bazı mekanik dirençleri arttırma özellikleri kazandırılabilmektedir. Buna göre, odunun kimyasal modifikasyonunun önümüzdeki yıllarda giderek artan bir öneme sahip olacağını vurgulamak gerekmektedir.

Orman ürünleri sektöründe “yeni odun” kavramını içinde barındıran odun modifikasyonu konusunda ülke bazında geri kalınmaması için, başta üniversiteler olmak üzere bütün araştırma kurumlarının pratiğe yönelik projeler üretmesi, ilgili sektörün de bu araştırma/geliştirme projelerine katkı sağlaması elzemdir. Ülkemizde, odun modifikasyonuyla ilgili proje üretmeye ve sonuç almaya muktedir yeterli sayıda yetişmiş insan gücü bulunmaktadır.
KAYNAKLAR
1)Rowell, R.M. ve Konkol, P., Treatments that enhance physical properties of wood, U.S. Forest Products Laboratory FPL-GTR-55, 12 s., 1987.
2)Lu, J. Z., Wu, Q. ve McNabb Jr., H.S., Chemical Coupling in Wood Fiber and Polymer Composites: A Rewiev of Coupling Agents and Treatments, Wood Science and Technology 32 (1):88-104, 2000.
3)Yıldız, Ü.C., Bazı Hızlı Büyüyen Ağaç Türlerinden Hazırlanan Odun-Polimer Kompozitlerinin Fiziksel ve Mekanik Özellikleri, Doktora Tezi, K.T.Ü., Fen Bilimleri Enstitüsü, Trabzon, 1994.
4)Kumar, S., Chemical Modification of Wood, Wood and Fiber Science 26 (2):270-280,1994.
5)Rowell, R.M., Penetration and Reactivity of Cell Wall Components, sayfa 175-255, in R.M.Rowell,ed. The Chemistry of Solid Wood, ACS Series 207, American Chemical Society, Washington, DC., 1984.
6) Yıldız, Ü.C., Odun Modifikasyonu Yöntemleri, Basılmamış Ders Notları, K.T.Ü. Orman Fakültesi, 2002, Trabzon.
7)Hafızoğlu, H. ve Yıldız, Ü.C., Acetylation Plus Water Repellent Treatment of Wood in Slate Thickness, Holzforschung 44 (4):245-248, 1990.
8)Accoya - The Strength Within, 22 Şubat 2004.



Yazar : Doç Dr. Ümit Cafer YILDIZ / K.T.Ü Orman Fakültesi

Bu konuyu yazdır

  Odun-Odun Dışı Malzeme Kompozitleri
Yazar: Livadi - 07-23-2010, 06:34 AM - Forum: Orman Mühendisliği - Yorum (2)

Odun-Odun Dışı
Malzeme Kompozitleri

Bilgin GÜLLER (PhD) /
Süleyman Demirel Üniversitesi Orman Fakültesi,
Orman Endüstri Mühendisliği Bölümü, ISPARTA


1. GİRİŞ
Orman ürünleri endüstrisinde küçük partiküllerin, liflerin yada daha geniş parçaların yapıştırılmasıyla geliştirilmiş olan pek çok malzeme değişik isimlerle anılmaktadır. Farklı isimlerle anılan bu ürünlerin odun kompozitleri başlığı altında değerlendirilmesi son 10-15 yılı kapsamaktadır (Maloney 1986). Genel olarak, kompozit terimi farklı iki yada daha fazla materyalin değişik yapıştırıcılarla bir araya getirilerek oluşturulan malzemeleri ifade etmektedir (Mallick 1997). Odun kompozitleri ise odunsu materyalin odunsu bir materyal yada başka bir materyal ile yapıştırıcılarla birleştirilmesiyle elde edilen malzemeleri ifade eder Kompozitler yalnızca levha ürünlerini değil aynı zamanda kalıpla şekillendirilmiş ürünleri odun ve diğer malzemelerin kombinasyonu ile oluşturulan ürünleri de ifade etmektedir. Bu ürünler lif levhadan lamine malzemelere kadar geniş bir dağılım göstermektedir (Güller 2001).
Odun özellikleri türler arasında, aynı türe ait ağaçlar arasında ve aynı ağacın değişik kısımlarında farklılıklar gösterdiği için, masif odun özellikleri, prosesi kontrol edilerek özelliklerine müdahale edilebilen kompozit malzemelerin özelliklerinden farklıdır. Odun kökenli kompozitlerin özellikleri lif, yonga, kaplama vb. seviyesinde incelenir. Bu tür malzemelerin özellikleri üretim prosesindeki işlemlere müdahale edilerek (Bu elemanların kombinasyonları, kullanılan madde miktarı, işlem süreleri, tabakaların organizasyonu vb.) değiştirilebilir (Anonim 1999, 2004).
Kompozit malzemelerin mobilya endüstrisinde, inşaat sektöründe, iç ve dış mekanlarda çok geniş bir kullanım yelpazesi vardır. Bu ürünlerin özellikleri, hammadde odunun fiziksel şeklinde yapılan değişiklikler, levha yoğunluğu, kullanılan tutkalın cinsi ve miktarı, su ve yangına karşı dayanımı artırmak, ayrıca çeşitli çevresel etkilere karşı dayanımı arttırmak amacıyla eklenen maddeler ile geliştirilebilmektedir. Günümüzde bazı kompozit malzemeler birlikte gruplandırılarak (Örneğin, kontrplak, çeşitli yapı levhaları, lamine edilmiş ağaç malzeme, yongalevha, MDF vb.) “Engineered Wood Products (EWP)” olarak adlandırılmaktadır (Maloney 1996).

2. ODUN KOMPOZİTLERİNİN SINIFLANDIRILMASI
Odun kompozitleri ile ilgili literatürde değişik sınıflandırmalar yapılmıştır. Bunlardan yararlanılarak odun kompozitleri aşağıdaki gibi sınıflandırılmıştır (Güller 2001).
-Levha Ürünleri: Kontrplak, Kontrtabla, Yongalevha [Yongalevha (particleboard), Etiketli yongalevha(waferboard), Şerit yongalı levha (flakeboard), OSB (oriented strand board), Lif levha (MDF, HDF, İzolasyon levhası)
-Yapısal Kompozitler: Yapısal kompozit keresteler[PSL (Parallel Strand Lumber), LSL (L*****ted Strand Lumber), OSL (Oriented Strand Lumber), LVL (L*****ted Veneer Lumber), GLULAM (Glued L*****ted Timber)], Yapısal levha ürünleri [Yapısal kontrplaklar, yapısal flakeboardlar (waferboard, OSB)], Ahşap I kirişler, COM-PLY keresteler
-Mekanik Olarak Lamine edilmiş elemanlar
-Kalıplanmış Ürünler (Molded Products)
-Odun-Odun dışı Ürün Kompozitleri: Bağlayıcı olarak inorganik maddelerin kullanıldığı kompozitler (Alçılı levhalar,mağnezyum çimentolu levhalar,potland çimentolu levhalar), Odun lifi- termoplastik kompozitleri (Yüksek termoplastik içerikli kompozitler, düşük termoplastik içerikli kompozitler, dokunmamış tekstil tip kompozitler).
Bu makalede odun kompozitlerinin genel bir sınıflandırılması yapıldıktan sonra, odun-odun dışı ürün kompozitleri olarak adlandırılan malzemeler biraz daha ayrıntılı olarak aşağıda açıklanmıştır.

2.1. ODUN - ODUNDIŞI MALZEME KOMPOZİTLERİ
2.1.1. Bağlayıcı Olarak İnorganik Maddelerin
Kullanıldığı Kompozitler (Inorganic- Bonded
Composites)
İnorganik madde bağlayıcılı odun kompozitlerinin geniş bir tarihçesi vardır. Bunların ticari olarak üretimi 1914 yılında Avusturya’da başlamıştır. İnorganik madde bağlayıcılı odun kompozitleri, ağırlığının %10-70’i arasında odun yongaları yada liflerini ve bu orana bağlı olarak %90-30 arasında inorganik bağlayıcı içeren şekillendirilmiş ürünler veya levha ürünleridir.
İnorganik bağlayıcılı odun kompozitlerinin özellikleri odunsu materyal ve inorganik bağlayıcı maddenin yapısı ve miktarından önemli düzeyde etkilenir.
İnorganik bağlayıcılar 3 ana kategoriye ayrılır.
i. Alçı
ii. Magnezyum çimentosu
iii. Portland çimentosu
Alçı ve Magnezyum çimentosu rutubete karşı hassastır ve bunlarla üretilmiş levhalar genellikle iç maksatlarla kullanılır. Portland çimentosunun bağlayıcı olarak kullanıldığı kompozit levhaları alçı ve magnezyum çimentosu kullanılmış olanlara göre rutubete karşı daha dayanıklıdır ve hem iç hem de dış maksatlarla kullanılır. Bütün inorganik madde bağlayıcılı kompozitler böcek, yangın ve bakteri vb. zararlılara karşı dayanıklıdır.
Alçılı paneller genellikle iç duvarlarda ve tavan kaplaması olarak kullanılmaktadır. ABD’de bu ürünler genel olarak “kuru duvarlar” olarak adlandırılmaktadır. Direncini (eğilme) yüzey düzgünlüğünü arttırmak için bu levhalara kağıt kaplanmaktadır. Amerika ve Avrupa’daki bazı firmalar bu panellerin içinde geri dönüştürülen kağıt lifleri kullanmaktadır. Alçılı levhalar normalde alçı, su, lignoselülozik liften yapılır. Magnezyum çimentolu levhaların portland çimentolu ve alçılı levhalara göre fiyatının daha yüksek olmasına rağmen üretimde portland çimentoluya göre bazı avantajları vardır. İlki lignoselülozik materyallerin içerisindeki çeşitli şekerler magnezyum çimentosunun yapışma vb. işlemlerini daha az etkiler. İkincisi üretim boyunca magnezyum çimentosu yüksek su içeriğine daha dayanıklıdır. Magnezyum çimentolu levhalar suya duyarlı olarak kabul edilse de bu levhalar suya alçılı levhalara göre daha az duyarlıdır. Magnezyum çimentosunun başarılı bir uygulaması iç kısımlardaki tavan ve duvarlar için düşük yoğunluktaki panellerdir. Bu panel ürününün üretilmesinde, odun yünü (excelsior) düşük yoğunluktaki keçeye (mat) yayılır. Bu keçe magnezyum çimentosunun sulu solüsyonu püskürtülür, preslenir ve panellere kesilir. İnorganik madde – odun kompozitleri içerisinde en yaygın olan portland emdirilmiş kompozitlerdir. Portland çimentosu su ile birleştiğinde hemen hidrasyon adı verilen reaksiyona girer ve bu işlem sonunda katı, taş gibi bir kütleye dönüşür. Portland çimentolu kompozitlerin düşük yoğunlukta olanları odun yünü ile yüksek yoğunlukta olanları ise yonga veya liften yapılır.
Düşük yoğunluktaki ürünler iç kısımlarda tavanda ve duvar panelleri olarak kullanılır. Portland çimentolu panellerin ses izolasyonu da iyidir.
Yüksek yoğunluktaki levhalar ise yer döşemesi olarak, çatı örtüsü olarak, yangın kapılarında, yük taşıyıcı duvarlar, dekoratif çatı kiremitleri, preslenmemiş büzlerin yapımında (non- pressure pipes) kullanılır (Moslemi 1990, Maloney 1996, Anonim 1999).

2.1.2. Odun Lifi Termoplastik Kompozitleri
Lignoselülozik madde termoplastik kompozitlerinde kullanılan termoplastikler; polipropilen, polisiteren, viniller ve (düşük ve yüksek yoğunluktaki) polietilenler, akrilonitril-bütadien-sitiren dir (Youngquist et al.1993, Anonim 1999, Clemons 2002). Lignoselüloziklerle birlikte kullanmak üzere seçilen termoplastikler lignoselülozik materyallerin bozunma noktasının altında veya bu noktada, normal olarak 200 – 22000C arasında erimeli yada yumuşamalıdır. Odun unu termoplastik kompozitlerde dolgu maddesi olarak kullanılmaktadır.
Termoplastik-lignoselülozik kompozitlerin prosesinde 2 ana strateji vardır. Birincisi lignoselülozik materyaller devamlı termoplastik matriksi içinde dolgu maddesi yada kuvvetlendirici madde olarak görev yapar, ikincisinde termoplastik lignoselülozik komponentler arasında yapıştırıcı görevi görür (Youngquist et al.1993, Anonim 1999). Bu malzemeler otomotiv endüstrisi, ev aletleri yapımında (makas sapı, fırça sapı, çiçek saksıları vb.), binalarda taşıyıcı olmayan elemanların yapımında; çatı örtüsü, pencere yapımında kullanılmaktadır (Anonim 1999, Clemons 2002).

2.1.3. Yüksek Termoplastik İçerikli Kompozitler
Yüksek termoplastik içerikli kompozitlerde termoplastik komponent sürekli matriks içindedir ve lignoselülozik komponent dolgu maddesi yada kuvvetlendirici olarak görev yapar. Güçlendirilmiş ticari olarak bulunabilir termoplastik kompozitlerin büyük çoğunluğunda inorganik materyaller (Ör.Cam, kıl ve minareller) güçlendirici yada dolgu maddesi olarak kullanılır. Bu maddelerin yerine lignoselülozik materyal kullanılmasıyla termoplastiklerin direnç ve termal stabilitesi, dolgu maddesi kullanılmışlara göre artar. Termoplastik kompozitlerin üretimi genellikle iki adımlı bir işlemdir. Hammaddeler önce birlikte karıştırılır ve sonra kompozit karışımı ürüne dönüştürülür.
Bu odunların birleşimi (kombinasyonu) Line – prossessing olarak adlandırılır ve hammaddelerin son ürüne dönüştüğü tek işlem adımlı olur. Hat prosesi isteklerin ve proses (girdi – çıktıların) (değişkenlerin) kontrolü nedeniyle çok güç olabilir.
Birleştirme (compounding), homojen bir materyal oluşturmak için erimiş termoplastiğin içine lignoselülozik komponentin verilmesi ve dağıtılmasıdır. Bu işlem boyunca çeşitli katkı maddeleri eklenir ve rutubet uzaklaştırılır.
Compounding (birleştirme, taslak oluşturma), batch mikserler (karıştırıcılar) (Örn. internal ve termokinetik karıştırıcılar) yada sürekli mikserler (karıştırıcılar) kullanılarak yapılabilir.
Batch sistem sürekli sisteme göre işlem süresini, sıcaklık ve kesimi (boyutlandırma) daha açık bir şekilde kontrolüne imkan verir. Bu sistem ayrıca işlem süresi kısa ve materyalde sıklıkla değişikliğin olduğu operasyonlar için daha uygundur. Diğer yandan sürekli sistemler batch sistemlerden (bilgisayar sistemleri) daha az operatör bağımlıdır ve guruptan guruba farklılıklar daha azdır.
Termoplastik-odun kompozitleri için en yaygın ürün biçimlendirme metotları birleştirilen termoplastik ve odun lifinden oluşan materyal hala kıvamlı, pelte halindeyken kalıplarda (soğuk şekillendiricilerde) şekillendirilir ve preslenir yada kompozit maddeler yüzü parlatılmış düzgün, dönen iki silindir arasından geçirilerek yada kalıpların arasında ısıyla ve preslenerek üretilir.
Odun plastik kompozitlerinin özellikleri değişkenlerin tipi, şekli, bileşimi meydana getiren parçaların ağırlıklarına, katkı maddelerinin tipine, proses sırasında meydana gelen olaylara vb. bağlı olarak büyük oranda değişim gösterir.
Odun plastik kompozitlerinin şok direnci dolgu maddesi kullanılmamış termoplastiklerle karşılaştırıldığında daha düşüktür ve bu kompozitler ayrıca rutubete karşı dolgu maddesi kullanılmamış kompozitlerden yada odun-inorganik madde kompozitlerinden daha duyarlıdır. Pratik açıdan bakıldığında yine de termoplastiğin kompozitte yaptığı sıcaklığa duyarlılık nedeniyle meydana gelen değişimler rutubet absorpsiyonu nedeniyle özelliklerinde meydana gelen değişimlerden daha önemlidir (Anonim 1999, 2004).Kaynakwh: Odun-Odun Dışı Malzeme Kompozitleri

2.1.4. Düşük Termoplastik İçerikli
Kompozitler
Düşük termoplastik içerikli kompozitler değişik yollarla üretilebilirler. En basit şekil, termoplastik komponent sıcaklıkla sertleşen reçinelerle aynı etkiyi gösterir ve bir yapıştırıcı gibi lignoselülozik komponentleri yapıştırır.
Deneylerle görülmüştür ki, düşük termoplastik içerikli yapılmış kompozitler, birçok performans karakteristiği açısından geleneksel lignoselülozik kompozitlere benzerlik göstermektedir. (Youngquist et al.1993, Anonim 1999, 2004)
Lignoselülozik yonga yada lifler, termoplastik parçalar (granüller, flakeler vb.) yada liflerle kuru bir şekilde harmanlanır ve preslenerek bir panele dönüştürülür. Termoplastik komponent sıcakken erimiş halde olduğu için sıcaklıkla sertleşen reçineler de kullanıldığından farklı presleme stratejileri kullanılmalıdır. Bu tip kompozitlere uygun olacak iki tip seçenek geliştirilmiştir. İlkinde, materyal sıcak prese uygun sıcaklıkta yerleştirilir. Sonra pres kapanır ve materyal sıkıştırılır ve ısı lignoselülozik materyal civarında akan mayi haldeki termoplastik komponentin erimesi için iletim yoluyla transfer edilir. Sonra pres soğutularak termoplastik dondurulur (kompozit presten taşınabilsin diye). Alternatif olarak materyal önce bir fırın yada sıcak preste ısıtılabilir. Bu sıcak materyal sonra soğuk prese taşınır ve burada materyal çabuk bir şekilde sıkıştırılıp soğutularak katı bir levha oluşturulur. Bazı ticari yapılarda kullanılan lignoselülozik-termoplastik kompozitleri bu yolla imal edilmektedir (Anonim 1999, 2004).

2.1.5. Dokunmamış (Nonwoven) Tekstil Tip Kompozitler
Termoplastiğin bir alternatif kullanımı tekstil lifi içindedir. Termoplastik tekstil lifi çeşitli lignoselüloziklerle birleştirilerek düşük yoğunlukta dokunmamış, keçe gibi bir dokuma oluşturur. Bu ürün kendi başına bir ürün olabildiği gibi, yüksek yoğunluktaki bir ürün içine de katılabilir.Kaynakwh: Odun-Odun Dışı Malzeme Kompozitleri
Yüksek ve düşük termoplastik içerikli kompozitlerin tersine dokunmamış tekstil tip kompozitler tipik olarak üretimlerinde uzun lifli materyal gerektirirler. Bu lifler jüt ve kenevirden elde edilebilirler ama genellikle sentetik termoplastik materyallerden elde edilirler.
Nonwoven, proses uygulamalarına bağlı olarak sentetik lifler ve lignoselülozik materyallerin daha geniş sınıflandırılmasına izin verir. Lifler kuru olarak karıştırılıp, harmanlandıktan sonra, sürekli bir hava sirkülasyonuna bırakılır, gevşek bir keçe haline dönüştürülür. Mekanik bir şekilde birbirine sıkıca bağlanmış bu düşük yoğunluktaki keçe kendi kendine bir ürün olabilir yada ikinci bir işlemle, kesilip sıcaklıkla sıkıştırılır (Youngquist 1993, Anonim 1999, 2004).
Düşük yoğunlukta termoplastik kullanılması ve üretim sonrası da önemli bir işlem kullanmaksızın mat (keçe)’lerin yoğunluğu 50-250 kg / m3 tür. Nonwoven teknolojisi kullanılarak yapılan kişisel bakım ürünleri, mendiller (kağıt mendil. Islak mendil vb.) ve diğer farklı ürünler tüketici piyasasında çok iyi bilinir. Bu ürünler yüksek kalitede kağıt hamuru ve emicilik özelliklerini arttırıcı katkı maddelerinden yapılır. Düşük yoğunluktaki nonwoven mat’lerin bir ilginç uygulaması da yeni yetiştirilmiş fidanların etrafındaki malçlardır. Bu keçeler doğal malçların özelliklerini (yararlarını) sağlarlar. Buna ek olarak gübrelerin kontrollü verilmesi (salıverilmesi), böcek kaçırıcılar, böcek öldürücü ilaçlar ve bitki (zararlı bitkilerle mücadele için kullanılan) ilaçları bu keçelere eklenebilir. Bu kimyasallara ek olarak silvikültürel gereklilikler temel alınarak fidanların yaşaması garanti altına alınabilir ve fidanların yetiştiği alanlarda, beslenme yetersizliği, hayvan zararı, böcek saldırısı ve yabani ot basması engellenmiş olur. Düşük yoğunluktaki nonwoven (dokunmamış) keçeler ayrıca ana yolların kıyılarında ve yeni yapılan evlerin etrafında yetişmiş çimen ve bozuk çimenlik alanların yerini alabilir. Çim tohumları direkt olarak keçenin içine yerleştirilebilir. Bu keçeler iyi rutubet tutma ve iyi tohum çimlenmesi özelliklerini arttırır. Bu keçeler aynı zamanda filtre olarak da kullanılabilirler.
Yüksek yoğunluktaki lif keçeler nonwoven prosesi kullanılarak yapılmış ve sonra sıcaklık ve basınçla katı, sert bir biçim verilmiş kompozitler olarak tanımlanabilir. İyi bir yapışmayı garanti etmek için lignoselülozik maddeler fenolformaldehit gibi sıcaklıkla sertleşen tutkallarla birleştirilebilir yada lignoselülozik lifler sentetik lif, termoplastik granüller yada bu materyallerin herhangi bir kombinasyonu ile karıştırılabilir. Yüksek yoğunlukta lif keçe (mat)’leri 0,60 – 1,40 g/cm3 yoğunluğa sahip ürünler oluşturacak şekilde preslenir.
Sıcaklıkla şekillendirildikten sonra bu ürünler iyi bir sıcaklık dayanımına sahip olurlar. Daha uzun lifler kullanıldığı için, bu ürünler, yüksek termoplastik içerikli kompozitlerden daha iyi mekaniksel özellikler gösterirler. Buna rağmen yüksek lignoselülozik içeriği rutubet hassasiyetinin artmasına neden olmaktadır (Anonim 1999, 2004).

KAYNAKLAR
ANONİM, 1999: Handbook of Wood and Wood Based Materials, Forest Products Labotatory, U.S.Department of Agriculture, Forest Service, Madison,WI 1999 [http://www.fpl.fs.fed.us(2004)].
CLEMONS, C., 2002: Wood-Plastic Composites in The United States, Forest Products Journal, Vol. 52, No. 6, ISSN:0015-7473.
GÜLLER, B., 2001: Odun Kompozitleri, SDÜ Orman Fakültesi Dergisi, Seri: A, Sayı:2, ISSN:1302-7085, Isparta.
MALONEY,T.M., 1986: Terminology and Products Definitions A Suggested Approch to Uniformity Worldwide. In Proceedings, 18 th International Union of Forest Research Organization World Congress, Yugoslavia.
MALONEY,T.M., 1996:The Family of Wood Composite Materials, Forest Products Journal, Vol:46, No:2, ISSN:
MALLICK,P.K., 1997:Composites Engineering Handbook, Marcel Dekker,Inc., Newyork USA,
MOSLEMİ, A., 1990: Inorganic Bonded Wood and Fiber Composite Materials, II. International Inorganic Bonded Wood and Fiber Composite Material Conference,Idaho USA.
YOUNGQUIST, J.A., MYERS, G.E., MUCHL, J.H., KRZYSIK, A.M., CLEMONS, C.M., 1993: Composites from rcycled Wood and Plastics, Final Rep. US. Environmental Protection Agency project, LAG DW 1293 4608-2, Forest Pro. Lab.Madison,US., 1993 .


Yazar : Bilgin GÜLLER (PhD) / Süleyman Demirel Üniversitesi Orman Fakültesi, Orman Endüstri Mühendisliği Bölümü,

Bu konuyu yazdır

  Odunu Tahrip Eden Böcekler
Yazar: Livadi - 07-23-2010, 06:32 AM - Forum: Orman Mühendisliği - Yorum Yok

Odunu Tahrip Eden Böcekler ve Önleme
Yollarından Öneriler Kuru Odun Termitleri

Yrd. Doç. Dr. Ahmet HAKYEMEZ - Araş. Gör. Erdem HIZAL
İ.Ü. Orman Fakültesi Orman Entomolojisi ve Koruma Anabilim Dalı

1. GİRİŞ
Bugün tüm dünya ülkelerinde orman ürünlerine zarar veren biyotik (canlı) ve abiyotik (cansız) birçok etken mevcuttur. Bu etkenlerin en önemlilerinden birisi böceklerdir. Böcekler, orman ürünlerine duyulan gereksinimin gittikçe artığı ülkemizde de modern işletmenin ve ekonominin en tehlikeli düşmanlarından biridir. Bu nedenle odun zararlısı böceklerin üremelerine engel olmak için onları önce tanımak ve sonrada bunlara karşı alınabilecek koruyucu önlemlerle savaş yöntemlerini bilmek gerekir.
Günümüzde en önemli odun tahripçisi böceklerden biri termitlerdir. Termitler binalarda döşeme tahtaları, kirişler, kapı ve pencere doğramaları, merdivenler, parmaklıklar ve mobilyaları, ayrıca açık havada kullanılan tel direkleri ve çit direklerini beslenme ve barınma ihtiyaçları için tahrip etmektedirler. Bunlardan başka, hammaddesi ağaç olan her türlü ürüne (lif levha gibi), selüloz materyale, plastik, kauçuk, yün gibi ürünlere de arız olurlar. 1800’den fazla termit türü tespit edilmesine rağmen bunlardan sadece 109’u yapı kerestelerine arız olur. Termitler yaygın fakat hatalı olarak beyaz karıncalar diye adlandırılır. Fakat gerçekte termitler ISOPTERA karıncalar ise HYMENOPTERA takımlarına dahildir. Termitler gerçek karıncalar gibi koloni halinde yaşayan sosyal böceklerdir.
Termitler davranışlarına göre gruplara ayrılırlar ki, bunlar zararı önlemede kullanılan uygun metodların tayininde oldukça önemlidirler. Başlıca gruplar toprakla ilişkili olup olmamalarına göre toprak altı ve toprak üstü ( kuru odun ) termitleri olmak üzere ikiye ayrılır.



2. KURU ODUN TERMİTLERİNİN ZARARI
Toprak üstü ( kuru odun ) termitleri ılık, nemli bölgelerdeki tüm odun ürünlerine arız olurlar. Bu termitler direkt olarak oduna girerler. Bulaşmalar yapı kerestelerinde, mobilyalarda, istif edilmiş odunlarda, kağıt odun hamuru ve diğer selüloz içeren ürünlerde görülür. Aynı zamanda canlı ağaçlarda ve diğer odunsu bitkilerde de zararlı olurlar. Bu termitler en kısa yoldan odun liflerine girerler ve termitin vücudunun çapı dolayında tünellerle ilişkili geniş bir cep veya oda kazarlar. Bu şekilde hem yumuşak ilkbahar odununu ve hem de daha sert olan yaz büyümesinin oluşturduğu odunu tahrip ederler. Ağaç malzemenin dış yüzeyi daima sağlam kaldığından tahribat dışarıdan görülememekte ve kısa sürede ağır tahribata neden olabilmektedirler. Bazen telefon ve elektrik direklerini delik deşik ederek onlara tırmanan operatörler için tehlike oluştururlar.
Termitlerin herhangi bir türü tarafından tahrip edilmiş bir kereste de dıştan görünen tahribat belirtisi pek yoktur. Ağaç malzemede termit tahribatıyla ortaya çıkan herhangi bir delik olursa derhal kapatılmaktadır. Yıllar geçtikçe tahribat devam etmekte ince bir tabaka halinde kalan sağlam dış yüzey üzerine bir basınç veya bir gerilim kuvveti etki edince de çökmeler meydana gelmektedir. İç kısımda sadece bazı yaz odunu tabakaları destek olarak kalmakta, diğer kısımlar ufalanmaktadır. Bu nedenle dışarıdan sağlam gibi görünen bir ağaç malzemenin iç kısmı tamamen tahrip edilmektedir. Bu termitler genellikle mobilya ve bina içindeki odundan yapılmış eşyalarda zarar yaparlar.Kaynakwh: Odunu Tahrip Eden Böcekler ve Önleme Yollarından Öneriler Kuru Odun Termitleri

3. BULAŞMA İŞARETLERİ
Kuru odun termitleri yayılma uçuşları yaptıkları zaman hariç odun içinde saklı kaldıklarından nadiren görülürler. Bu termitler karıncaların yaptığı gibi asla açıktaki yüzeyler üzerinde yürürken görülmez. Buna karşılık bulaşmanın bazı belirtileri vardır. Bunlar:
a) Kuru odun termitleri odundaki tüm açıklıkları salgıladıkları kahverengimsi veya siyahımsı bir madde ile kapatırlar. Bu salgı çabucak çimento gibi genellikle ince kağıt şeklinde bir tapa haline dönüşür.
b) Bu böceklere bulaşmış olan odun, bir metal parçası veya parmak ile oduna hafifçe vurularak da keşfedilebilir. Bir boşluk sesi veya kağıt hışırtısı yüzeyin hemen altında termit tünellerinin mevcudiyetini gösterir.
c) Bu termitler odun yüzeyine yakın odalar oluştururlar. Eğer odun boyanmamış veya boyalı yüzeyler üzerinde çok ince boya tabakası bulunuyorsa, termitler sadece film gibi bu çok ince kısmı bırakarak odunu yerler. Her gün kullanılan zemin tahtalarının ve kapı çerçevelerinin infekte yüzeyleri sık sık ovma ile zamanla aşınarak kabalaşmış veya yama şeklinde karıncalaşmış olur.

4. KORUYUCU ÖNLEMLER
a) Kullanmadan önce kerestenin muayenesi: Kullanılan tüm keresteler termitlerin bulaşma belirtilerini görmek için kontrol edilmelidir. İçlerinde termit olduğundan şüphelenilen keresteler kesinlikle kullanılmamalıdır. Teknik kurutulmuş kerestenin kurutma işlemi sırasında sıcaklığının 60 santigrat derecenin üstüne çıkmış olacağından olası termitlerin hayatiyetinin son bulacağı kabul edilebilir
b) Perdeleme: Kuru odun termitlerinin bulunduğu yerlerde binaların korunması daha güçtür. Çünkü termitler kanatlı olup kapı ve pencerelerden girmekte ağaç malzemenin köşelerine yerleşerek burada koloniler oluşturmaktadır. Bu nedenle tüm kapı, pencere, özellikle çatı pencereleri ve diğer havalandırma delikleri tercihen 1 mm gözlü metal tel örgülerle perdelenmelidir. Böyle perdeler kanatlı termitlerin dışarıdan girişini önler.
c) Odunun kimyasal muamelesi: Termitlerin arız olmasını önlemek için keresteler odun koruyucu kimyasal bir madde ile emprenye edilmelidir. Bu şekilde muamele görmüş keresteler piyasadan satın alınabilir. Eğer emprenye edilmiş odun temin edilemezse koruma Penthachlorophenol’un hafif petrol yağındaki % 5’lik solüsyonuna 3 dakika batırmakla veya bu solüsyonu fırça ile sürmekle elde edilebilir. Eğer fırça ile muamele edilirse üç kat sürmek gerekir. Bu şekilde tüm yüzeylerin muamele edilmiş olmasına özellikle dikkat edilmelidir. Fiber veya odun hamuru ürünleri genellikle imalat sırasında beyaz arsenik ile muamele edilerek zarardan korunabilir. Yonga levha üretimi sırasında tutkala % 0.5’lik bakır, krom, arsenik veya bakır, krom, borlu emprenye maddesi karıştırılması kuru odun termitlerine karşı yeterli koruma sağlamaktadır. Lif levhalarda ise imalattan sonra % 0.5’lik Dieldrin’in organik çözücülerdeki eriyiğinin sürülmesi termitlere karşı iyi derecede bir dayanıklılık sağlamaktadır.
Termit saldırısını önlemek üzere binalarda uygun bir şekilde emprenye edilmiş inşaat malzemesi maliyetlere küçük bir ilave yaptığı halde, bu masraf termitlerin meydana getireceği zararların ve daha sonra yapılması gerekli değişiklik masraflarının çok daha altında kalmaktadır.
d) Boya ile koruma: Birkaç katlık bol boya tabakası termitlerin girişine karşı binanın odun kısmındaki ahşap malzemede önemli koruma sağlar. Kerestelerin arasındaki tüm yarık, çatlak ve birleşme yerleri cam macunu veya plastik odunla doldurulmalıdır.
e) Termitlere dirençli odunların kullanılması: Termitlere dirençli birçok tür odun bulunmaktadır. Eğer mümkünse bulaşma tehlikesi olan yerlerde böyle odunlar kullanılmalıdır. Ağaç türlerinden servi, ardıç, porsuk, meşe, kestane ve sedir’in genellikle dirençli olduğu kabul edilir. Çoğu kez duyarlı ağaç türlerini koruyucu maddelerle muamele edip kullanmak daha ekonomik ve daha pratiktir.Kaynakwh: Odunu Tahrip Eden Böcekler ve Önleme Yollarından Öneriler Kuru Odun Termitleri
f) Başka Malzeme Kullanımı: Bina inşaatında termit tasallutuna karşı önlemlerin alınmaması durumunda kereste yerine çelik, beton, veya tuğlanın kullanılması toprak üstü (kuru odun) termitlerine karşı en iyi korumayı verse de, bir bina tamamen perdelenmeksizin evin içindeki odundan yapılmış materyallerdeki bulaşmayı önlemeyecektir.
g) İthal edilecek malzemenin kontrolü: Dış ülkelerden ithal edilen yuvarlak ve kereste halindeki malzemede termit zararı görülebileceğinden kontrollerde gerekli dikkat gösterilmelidir.

5. SAVAŞI
a) Termitlerin arız olduğu ağaç malzeme derhal değiştirilmeli ve yerine emprenye edilmiş ağaç malzeme konulmalıdır. Eğer saldırı başlangıç safhasında ise ve ağaç malzemenin değiştirilmesi çok güç ise yerinde mücadele yapılmalıdır. Bunun için; termit arız olmuş ağaç malzemede 60-80 cm de bir aralıkta 6 mm çapında ve malzemenin özüne kadar giren deliklerden insektisitler (Böcek öldüren ilaç) enjekte edilmelidir. İlaç enjekte edildikten sonra deliklerin ağzı macun, parafin, v.b. maddelerle kapatılır. Kuru odun termitlerinin arız olduğu kereste, ahşap malzeme veya mobilyalar kullanılmamalı, piyasada satışa sunulmamalıdır.
b) Eğer mobilyalar 65 ˚C’ye kadar ısıtılmış bir odada 1,5 saat, 60 ˚C’lik bir odada 4 saat tutulursa enfekte mobilyadaki termitler ölür. Bu amaç için elektrik veya buharla çalışan ocaklar kullanılabilir. Bu işlem aynı zamanda mobilyada mevcut olan diğer zararlı böceklerin çoğunu öldürebilir. Termitleri öldürmek için soğuk da kullanılabilir. Enfekte mobilyalar hava depolarına yerleştirilebilir. -10 ˚C’ye 4 gün maruz bırakma odun içindeki termitleri öldürür.
c) Termit zararına uğramış mobilyalar fümigatuvarlarda ( gaz geçirmeyen odalar) fümigasyon (gaz halindeki ilaçlardan yararlanılarak yapılan kimyasal savaş yöntemi) işlemine tabi tutulabilir. Fümigasyonda genellikle Methyl bromide gazı kullanılır. Ancak böyle fümigantlarla muameleyi ancak özel donanımlı uzman ekipler uygulayabilir. Taşınabilen parçaların fümigasyonu uygun fümigasyon odaları bulunan ekiplere yaptırılabilir.
d) Zararı minimuma indirmek için bina içindeki ahşap kısımlar ve mobilyalar böceğin zarar yapmasına fırsat vermeden önce bulaşmanın erken işaretlerini keşfetmek için düzenli olarak muayene edilmeli ve koruyucu önlemler alınmalıdır.

KAYNAKLAR
1. BEVAN, D. 1987: Forest Insects. HMSO, Forestry
Commission Handbook 1, 153 pp.
2. BOZKURT, Y., GÖKER, Y., ERDİN, N. 1993: Emprenye Tekniği. İ.Ü. Orman Fakültesi Yayınları, İ.Ü. Yayın No: 3779, O.F. Yayın No: 425, İstanbul 429 s.
3. ERDEM, R., CANAKÇIOĞLU, H. 1977: Türkiye Odun Zararlıları. İ.Ü. Orman Fakültesi Yayınları, İ.Ü. Yayın NO: 2336, O.F. Yayın No: 241, İstanbul 184 s.
4. GEORGE, R.A. st., H.R. JOHNSTON, and R.j. KOWAL, 1960. Subterranean Termites, their prevention and control in buildings. USDA. Home and Garden Bulletin No: 64, Washington 30 pp.
5. HARRIS, W.V. 1965: Termites and the Protection or Timber. Forest Product Research Laboratory Leaflet, No. 38, London, 7 pp.
6. SNYDER, T.E. 1950: Control of Nonsubterranean Termites. USDA. Farmers bulletin No. 2018, Washington. 16pp.


Yazar : Yrd. Doç. Dr. Ahmet HAKYEMEZ

Bu konuyu yazdır

  Ahşap Malzemede Emprenye
Yazar: Livadi - 07-23-2010, 06:30 AM - Forum: Orman Mühendisliği - Yorum Yok

Ahşap Malzemede Emprenye

Asil GÜNER
Orman Endüstri Mühendisi

Ahşap anatomik, fiziksel, mekanik özellikleri ve kimyasal yapısı bakımından farklılık gösteren doğal bir malzemedir. İnsanlık tarihinden günümüze bir çok kullanım alanlarında yaşamımızın bir parçası haline gelmiştir. Ancak birçok kullanım alanında mantarlar tarafından çürütülme, böceklerin arız olması nedeniyle kullanım süresinin kısalması ve yanıcı olması gibi olumsuzluklar ile karşılaşmışızdır. Bu olumsuzlukları ortadan kaldırmak ve bizim için önemli olan ahşap malzemenin dayanma süresini uzatmak için çeşitli kimyasal maddeler ve metodlarla ön koruma yapılması gerekmektedir. Günümüzde zararlı organizmalar için zehirli etki yapan emprenye maddeleri kullanılarak, ahşap malzemenin hizmet ömrü uzatılmaktadır.
Tarihte bilinen ilk uygulama, 4000 yıl önce ahşap malzemenin kısmen kömürleştirilerek korunması yoluna gidilmesidir. Örneğin, Efes'deki Diana Mabedi kömürleştirilmiş ağaç direkler üzerine oturtulmuştur. Roma medeniyetlerinde özellikle zeytinyağı ve sedir yağı bu amaç için kullanılmıştır. Günümüzde ahşap malzemenin yapısının bozulmasına neden olan faktörler belirlenmiş ve bunlara karşı yöntemler geliştirilmiştir.

1-Ahşap malzemenin bozulmasına neden olan organizmalar,

-Bakteriler

-Mantarlar

-Böcekler

-Termitler

-Deniz zararlıları

2-Fiziksel ve kimyasal bozunmalar (yangın ve kimyasal maddelerle etkileşme)
Yukarıda belirtilen zararlılara karşı korunma yöntemleri için kullanılacak emprenye maddelerinin tümü, ahşap malzemede yüzey gerilimini azaltıcı etkiye sahip olmalı, derine nüfus etmeli ve ağaç liflerine tutunucu olması gerekmektedir.
Etkili bir emprenye için;
a- Ahşabı tahrip eden organizmalar için yüksek zehirlilik derecesine sahip olmalıdır.

b- Ahşap, malzemenin içinde devamlı olarak kalmalı, yıkanmamalı ve buharlaşmamalıdır.

c- Koruyucular ahşabı ayrıştırmamalı, fiziksel ve mekanik özelliklerini azaltmamalıdır.

d- Metallerle birlikte kullanıldığında korozyona sebep vermemelidir.
Kaynakwh: Ahşap Malzemede Emprenye
e- Emprenye çalışan kişinin sağlığını olumsuz etkilememelidir.

Genel olarak emprenye maddeleri üç ana grupta toplanmaktadır;
1-Yağlı emprenye

2-Organik çözücülü emprenye

3-Suda çözünen emprenye

Emprenye metotları;
1-Basınç uygulanmayan metodlar (daldırma ve fırça uygulaması)

2-Basınç uygulanan metodlar (vakum)

Bahsi geçen emprenye maddeleri ve metodları, ahşap malzemenin bulunduğu ortamın iklim koşullarına, kullanım yerine ve cinsine göre farklılık gösterir. Bizim için en önemli olan yaşam mahallerinde, yani binalarda kullanılan ahşabın emprenye yöntemleri ve bakımıdır. Gerekli önlemler alınmadan yapılmış milyonlarca eski bina çürüme tehlikesi ile karşı karşıyadır. Doğru emprenye ve yöntemle ahşabın hizmet süresini uzatmak mümkündür.
Binalarda görülen mantar ve böceklerin tahribatı, öncelikle rutubetle ilgili olduğundan teorik olarak malzemenin kurutulması ve yeniden rutubet almasının önlenmesi, çürümenin yayılması için gereklidir. Özellikle beton ve toprak ile temas eden bölgelerde kuru ortam sağlamak zor olduğundan, bu bölgelere temas eden ahşabın yoğun olarak emprenye edilmesinde yarar vardır. Ayrıca mantarın duvar içinde yayılmasını önlemek için bazı noktalardan duvarı da emprenye etmek gerekebilir. Böylelikle mantarın ahşap kapı ve pencereye ulaşmasına engel olacaktır.
Eski ahşap binalarda ahşap malzemenin çürüyen kısımları kesilerek çıkartıldıktan sonra, sağlam yüzeylerde kalabilecek mantar sporlarının yeniden tahribat yaratmaması için sürme ya da püskürtme yöntemleri ile koruyucu tatbik edilmelidir.
Emprenye olarak organik solventler ya da suda çözünen emprenye maddeleri kullanılması en iyi çözümdür.
Eski ahşap binalarda, ahşap malzeme böcekler tarafından tahrip edilmiş ise, çözümü özellikle böcek ve ahşap malzeme cinsinin belirlenmesine, zarar derecesine, binanın mimarisine bağlı olmaktadır. Günümüzde tarihi binaların korunmasında tercihen zehirli gazlar kullanılmaktadır.
Sonuç olarak, günümüzde ahşap malzeme kullanılacak yeni yapılarda ahşabın ortam için yeterli rutubete indirilmesi ve ardından emprenye malzemeleri ile ön korumaya tabi tutulması şarttır.
Bu önlemler, bizim ahşap malzeme ile daha steril ortamda uzun yıllar yaşam sürmemizi sağlayacaktır.Kaynakwh: Ahşap Malzemede Emprenye

Emprenye ön korumadır!
Tam koruma izolasyondur!


Yazar : Asil GÜNER Orman Endüstri Mühendisi

Bu konuyu yazdır

  Emprenye Nedir
Yazar: Livadi - 07-23-2010, 06:29 AM - Forum: Orman Mühendisliği - Yorum Yok

Emprenye Nedir?

Emprenye, çeşitli yöntemlerle ahşabın bünyesine değişik kimyasal maddelerin emdirilmesi işlemidir. Bu işlemle ahşabı mantar, böcek,termit,deniz kurdu gibi zararlılardan koruyarak ahşabın hizmet ömrü en az 10 kat arttırılmaktadır.

[Resim: tana04.jpg]

Emprenye işlemi, ahşabın türüne, kullanılacağı ortama ve beklenen hizmet ömrüne bağlıdır. Esas olarak emprenye işleminin seçiminde 2 temel kullanım alanı gözönüne alınmalıdır: Toprak ile temas halinde olan ahşaplar (zemin seviyesindeki ahşaplar) ve toprak ile teması olmayan ahşaplar (zemin seviyesi üzerindeki ahşaplar).Kaynakwh: Emprenye Nedir?
Emprenye işlemi her tür inşaat uygulamaları, cephe kaplaması, bahçe mobilyaları, çit, veranda,pergole, iskele,marina,çocuk oyun alanları, tarım alanları vb.’de kullanılacak ahşaplar için uygulanır.
Vakum-basınç yöntemi
Emprenye işlemi özel olarak tasarlanmış emprenye tesislerinde yapılır ve aşağıdaki aşamalardan geçerek sonlanır:
(1) İlk vakum: Bu işlem ahşabın hücrelerindeki havayı boşaltmak ve emprenye maddesini daha iyi emmesi için yapılır.
(2) İlk vakumdan sonra TANALITH E emprenye kazanına doldurulur ve basınç işlemi başlatılır.
(3)Basınç uygulaması yaklaşık 1-1.5 saat süresince veya gerekli emprenye maddesi miktarı emdirilene kadar devam eder.Kaynakwh: Emprenye Nedir?
(4) Basınç süresi tamamlandığında TANALITH E emprenye kazanından boşaltılır ve son vakum işlemi başlar.
(5) Son vakum: Ahşabın bünyesinde ve yüzeyindeki fazla TANALITH E’nin geri alınması için son vakum işlemi yapılır.

Bu konuyu yazdır

  YGS - Yerleştirme Öncelikleri Ne Anlama Geliyor
Yazar: Livadi - 07-22-2010, 09:12 AM - Forum: Öğrenci Köşesi - Yorum Yok


YGS - Yerleştirme Öncelikleri

Bir çok aday tercih yaparken Tablo 3A da yer alan yerleştirme öncelikleri sütunundaki rakam ve harflerin anlama geldiğini bilmiyor.


Bir çok aday tercih yaparken Tablo 3A da yer alan yerleştirme öncelikleri sütunundaki rakam ve harflerin anlama geldiğini bilmiyor. Buda tercih yaparken yerleştirme önceliklerinin gözardı edilmesine bağlı olarak yanlış tercihlerin yapılmasına neden olabiliyor. Yerleştirme öncelikleri sütunundaki virgül ile ayrılan sayılar ve harfler ilgili programa son yerleştirilen adaya ait şu bilgilerin karşılığıdır:

Birinci sıradaki iki basamaklı sayı mezun olunan yılın son iki rakamını,

İkinci sıradaki tek basamaklı sayı mezun olunan okulun tür grubu kodunu,

Üçüncü sıradaki harf yerleştirmenin METEB içinden (İ) veya dışından (D) yapılmış olduğunu,

Sondaki iki basamaklı sayı ise doğum yılının son iki basamağını göstermektedir.

İkinci sıradaki okul türü grubu için kullanılan kodların karşılığı olan okul türleri aşağıdaki gibidir:

4. Karşışığı Anadolu teknik lisesi

3. Karşışığı Teknik lise veya anadolu meslek lisesi

2. Karşışığı Meslek lisesi

1. Karşışığı Çok eski yıllarda enstitü adı altında mezun olunan meslek lisesini ifade eder.

Meslek yüksekokulları programlarına yerleştirme yapılırken mezuniyet yılı, meslek liselerinin tür grubu, yerleştirmenin METEB içinden veya dışından yapılmış olması ve doğum yılı önemli rol oynamaktadır. Bir programın karşısındakiYerleştirme Öncelikleri bu programa yerleştirilen son adayın sözü edilen öncelikler yönünden sahip olduğu özellikleri göstermektedir.



Bu konuyu yazdır

  2010 ÖSS Yerleştirme Sonuçları Tarihi
Yazar: Mr.Muhendis - 07-20-2010, 06:58 AM - Forum: Öğrenci Köşesi - Yorum Yok

2010 LYS Yerleştirme Tarihi - 2010 ÖSS Yerleştirme Tarihi

ÖSS Yerleştirme Sonuçları ile ilgili ÖSYM'den açıklama geldi...

Öğrenci Seçme ve Yerleştirme Merkezi Başkanı (ÖSYM) Prof. Dr. Ünal Yarımağan, Lisans Yerleştirme Sınavları (LYS) sonuçlarına göre üniversite yerleştirme sonuçlarını “Cuma günü veya hafta sonu açıklayabileceklerini” bildirdi.

Yarımağan, LYS sonuçlarını değerlendirme işlemlerinin tamamlanmak üzere olduğunu söyledi.Yarımağan, “Sonuçları en erken cuma günü açıklayabiliriz. Hafta sonu da olabilir. Daha önce de üniversitelere yerleştirme sonuçlarını 15 Ağustosa doğru açıklayabiliriz demiştim” diye konuştu.

Ünal Yarımağan, üniversitelere yerleştirme sonuçlarının ne zaman açıklanacağına ilişkin yarın duyuru yapılmasının planlandığını ifade etti. Beş ayrı oturumda gerçekleştirilen LYS sonucunda, 784 bin 564 aday 180 ve üstünde puan alarak, tercih yapmaya hak kazanmıştı. 2010 yılı için üniversite kontenjanlarının, merkezi yerleştirme ve özel yetenek sınavıyla öğrenci alan lisans ve ön lisans programlarında toplam 708 bin 274 olduğu açıklanmıştı.

Bu konuyu yazdır

  2010-2011 Özel Üniversite Ücretleri
Yazar: Mr.Muhendis - 07-20-2010, 06:56 AM - Forum: Öğrenci Köşesi - Yorum Yok

Özel Üniversitelerin Ücretleri 2010

Üniversite sınav sonuçlarının açıklanmasından sonra öğrencileri şimdi de tercih heyecanı sardı. Tercihi özel üniversitelerden yana kullanacak adaylara ise özel üniversiteler değişik fiyat ve alternatif imkanı sunuyor.
Merakla beklenen üniversite sınavı sonuçlarının açıklanmasından sonra öğrencileri şimdi de tercih heyecanı sardı. Tercihini özel üniversitelerden yana kullanacak adaylara özel üniversiteler tercih döneminde değişik fiyatlar ve alternatifler ile üniversiteli olma imkânı sunuyor.
Zorlu, YGS ve LYS maratonun sona ermesinden sonra heyecanla beklenen sınav sonuçları nihayet açıklandı. Üniversite sınavından yeterli oranda puan alan öğrencileri şimdi de tercih yapmak için gün sayıyor.

Bu yıl ilk defa uygulanan ve iki kademeli olarak gerçekleştirilen Yüksek Öğretime Geçiş Sınavı (YGS) ve Lisans Yerleştirme Sınavı (LYS) ile öğrenciler bütün bir yılın emeğini sınavda kağıda döktü. İlk kez bu sene gerçekleştirilen sınavlardan ilki olan YGS sınavına 1 milyon 856 bin üniversite adayı girerken, ikinci sınav olan LYSye ise YGSye giren öğrencilerin 3e 1 oranında yaklaşık 550 bin adayın katılımı oldu.
Dün itibari ile açıklanan sonuçlara göre, sınavdan, 784 bin 564 adayın 180 ve üstünde puan alarak üniversiteye tercih yapmaya hak kazandı. Geçtiğimiz yıl 30 bin civarında sıfır çeken varken bu yıl sıfır çeken öğrenci sayısı ise 10 bine düştü.

550 bin öğrenciye 672 bin kontejyan!

YÖK Başkanı Prof. Dr. Yusuf Ziya Özcann, yaptığı bir açıklamada 550 bin öğrenciye karşılık 672 bin kontenjanın olduğunu söylemesi ise üniversiteye girme hayali kuran öğrencilerinde hayallerine bir adım daha yaklaşmalarını sağladı.
Bütün bir yıl bu maratona hazırlanan adayları şimdi ise tercih heyecanı bekliyor. Gurbete ailelerinden ayrı okumak istemeyen ve eğitim kariyerine özel üniversitede eğitim alarak devam etmek isteyen maddi durumu iyi öğrenciler şimdiden özel üniversitelerin kapısını aşındırıyor.

6 bin 300 TLe özel üniversite!

Üniversite tercihini ön lisans programlarından yana kullanacak öğrenciler için bazı özel üniversitelerin ön lisans programları ise bütçeleri sarsmayacak fiyatlarda. Neredeyse şehir dışında bir devlet üniversitesinde okuyan öğrencinin yıllık harcaması ile eşdeğer olan bu bu bölümler çocuklarını yanından ayırmak istemeyen aileleride cezbediyor.
Özel üniversitelerin 2010 - 2011 yılı öğretim fiyatları da belli oldu. Açıklanan fiyatlara göre Türkiyein en pahalı üniversitesi 40 bin YTL ile İstanbul`daki Koç Üniversitesi Tıp Fakültesi olur iken, onu 32 bin 400 TL ile Yeditepe Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi izledi. En ucuz meslek yüksek okulu ise 6 bin 300 TL ile İstanbulaki Doğuş Üniversitesi oldu.

İşte üniversiteler ve 2010 - 2011 öğretim yılı fiyatları

Yeditepe Üniversitesi: Yeditepe Üniversiteside, ön lisans programlarından Sağlık Bilimleri Fakültesi 10 bin 750 TL iken, 4 yıllık bölümlerden Tıp Fakültesi 26 bin 700 TL, Mühendislik ve Mimarlık Fakültesi 19 bin 250 TL, Eczacılık Fakültesi 24 bin TL, Diş Hekimliği Fakültesi 32.400 TL diğer fakülteler ise 16 bin TL + KDV ile ücretlendiriliyor.

Maltepe Üniversitesi: Maltepe Üniversiteside, meslek yüksek okulları 10 bin 175 TL, Hemşirelik Meslek Yüksek Okulu 7 bin 150 TL iken, 4 yıllık Eğitim Fakültesi 15 bin 235 TL, Tıp Fakültesi 24 bin 750 TL, diğer fakülteler ise 18 bin 645 TL ile eğitim imkanı sunuyor.

Kültür Üniversitesi: Kültür Üniversiteside, meslek yüksek okulları 9 bin 980 TL iken, Hukuk Fakültesi 19 bin 200 TL, Mühendislik ve Mimarlık Fakültesi 19 bin 700 TL, diğer fakülteler ise 18 bin 500 TL ile ücretlendiriliyor.

Doğuş Üniversitesi: Doğuş Üniversiteside lisans programlarında İngilizce Lisans 19 bin 380 TL ,Türkçe Lisans ise 18 bin180 TL iken, meslek yüksek okulları 6.300 TL ile öğrencilere eğitim fırsatı sunuyor.

Bilkent Üniversitesi: Bilkent Üniversiteside 2010 - 2011 eğitim yılı ücreti lisans programlarında 17 bin 900 TL olarak belirlendi.

Haliç Üniversitesi: Haliç Üniversiteside, Meslek Yüksek Okulu fiyatları 8 bin 500 TLen başlarken 4 yıllık fakülteler ise 15 bin TLe kadar çıkabiliyor.

Koç Üniversitesi: Koç Üniversiteside ücretler 2010 - 2011 ders yılında, Hemşirelik Yüksek Okulu için 7 bin 500 TL, diğer programlar için 29 bin TL ve Tıp Fakültesi için 40 bin TL olarak belirlendi.

Kadir Has Üniversitesi: Kadir Has Üniversitesi de meslek yüksek okulu ücretleri 8 bin TL iken Hukuk Fakültesi ve Güzel Sanatlar Fakültesi 19 bin 500 TL, diğer fakülteler ise 18.bin TL ile ücretlendiriliyor.

Arel Üniversitesi: Arel Üniversiteside meslek yüksek okulu 6 bin 480 TL iken diğer fakülteler ise 15 bin 120 TL ile fiyatlandırılıyor.

Fatih Üniversitesi: Fatih Üniversiteside meslek yüksek okulu 9 bin TL iken, Tıp Fakültesi 20 bin TL, Fen-Edebiyat Fakültesi 11 bin 550 TL, diğer fakülteler ise 16.500 TL ile ücretlendiriliyor.

Işık Üniversitesi: Işık Üniversiteside ön lisans programları 8 bin 500 TL iken, Lisans programları ise 17 bin 500 TL ile fiyatlandırılıyor.

Bahçeşehir Üniversitesi: Bahçeşehir Üniversiteside ön lisans programları 12 bin 400 TL iken, Lisans programları ise 22 bin 900 TL ile öğrencilere eğitim fırsatı sunuyor.

Bilgi Üniversitesi: Bilgi Üniversiteside lisans programları 21 bin 60 TL ile ücretlendirilir iken, meslek yüksek okulu 15 bin 12 TL, yüksek okul ise 16 bin 740 TL ile ücretlendirildi.

Yaşar Üniversitesi: Yaşar Üniversiteside lisans programları 15 bin TL iken, ön lisans programları ise 8 bin 500 TL ile fiyatlandırılıyor.

Sabancı Üniversitesi: Sabancı Üniversiteside 2010-2011 Akademik yılı tüm lisans programları 27 bin 500 TL ile ücretlendiriliyor.

İstanbul Ticaret Üniversitesi: İstanbul Ticaret Üniversiteside lisans programları 12 bin 800 TL iken ön lisans programları ise 7 bin 690 TL ile ücretlendirilmiş.

Okan Üniversitesi: Okan Üniversiteside lisans 19 bin 440 TL iken ön lisans programları ise 9 bin 266 TL ile ücretlendiriliyor.

Ufuk Üniversitesi: Ufuk Üniversiteside Hukuk Fakültesi 16 bin 500 TL, Tıp Fakültesi 18 bin 500 TL iken, Meslek Yüksek Okulu 7 bin TL, diğer fakülteler ise 16 bin TL ile ücretlendiriliyor.

Aydın Üniversitesi: Aydın Üniversiteside KDV hariç ön lisans programları 7 bin 500 TL ile 11 bin TL arasında Türkçe ve İngilizce olmak üzere değişir iken, lisan programları da 15 bin ile 19 bin TL arasında yine Türkçe ve İngilizce olmak üzere değişiyor.

Beykent Üniversitesi: Beykent Üniversiteside lisans programlarının peşin fiyatı 14 bin 435 TL iken taksitli fiyatı 15 bin 100 TL olarak belirlendi. Meslek yüksek okulu ise peşin 6 bin 795 TL iken taksitli fiyatı 7 bin 150 TL ücret ile fiyatlandırılıyor.



Kaynak: (Kenan Biter/Ekotrent)

Bu konuyu yazdır