| Hoşgeldin, Ziyaretçi |
Sitemizden yararlanabilmek için kayıt olmalısınız.
|
| Kimler Çevrimiçi |
Şu anda 1640 aktif kullanıcı var. » (0 Üye - 1635 Ziyaretçi) Applebot, Bing, Facebook, Google, Yandex
|
| Son Yazılanlar |
Ereğli Ziraat Fakültesi B...
Forum: Konya Necmettin Erbakan Üniversitesi
Son Yorum: Mr.Muhendis
08-03-2026, 02:09 PM
» Yorum 0
» Okunma 56.332
|
Ereğli Ziraat Fakültesi T...
Forum: Konya Necmettin Erbakan Üniversitesi
Son Yorum: Mr.Muhendis
08-03-2026, 02:08 PM
» Yorum 0
» Okunma 7.583
|
Ereğli Ziraat Fakültesi T...
Forum: Konya Necmettin Erbakan Üniversitesi
Son Yorum: Mr.Muhendis
08-03-2026, 02:05 PM
» Yorum 0
» Okunma 440
|
Konya Necmettin Erbakan Ü...
Forum: Konya Necmettin Erbakan Üniversitesi
Son Yorum: Mr.Muhendis
08-03-2026, 02:03 PM
» Yorum 0
» Okunma 4.846
|
Konya Gıda ve Tarım Ünive...
Forum: Dijital Tarım Teknolojileri
Son Yorum: Mr.Muhendis
08-03-2026, 07:43 AM
» Yorum 0
» Okunma 58.653
|
Kastamonu Üniversitesi De...
Forum: Dijital Tarım Teknolojileri
Son Yorum: Mr.Muhendis
08-03-2026, 07:42 AM
» Yorum 0
» Okunma 10.113
|
Kütahya Dumlupınar Üniver...
Forum: Dijital Tarım Teknolojileri
Son Yorum: Mr.Muhendis
08-03-2026, 07:42 AM
» Yorum 0
» Okunma 7.767
|
Kırıkkale Üniversitesi De...
Forum: Dijital Tarım Teknolojileri
Son Yorum: Mr.Muhendis
08-03-2026, 07:41 AM
» Yorum 0
» Okunma 7.089
|
Pamukkale Üniversitesi Ça...
Forum: Dijital Tarım Teknolojileri
Son Yorum: Mr.Muhendis
08-03-2026, 07:40 AM
» Yorum 0
» Okunma 6.316
|
Burdur Mehmet Akif Ersoy ...
Forum: Dijital Tarım Teknolojileri
Son Yorum: Mr.Muhendis
08-03-2026, 07:39 AM
» Yorum 0
» Okunma 10.309
|
|
|
| Makro Ekonomi |
|
Yazar: Zooteknist - 04-10-2009, 02:41 PM - Forum: Tarım Ekonomisi
- Yorum Yok
|
 |
Makro Ekonomi
Makro ekonomi, ekonominin bir bütün olarak işleyişi ile ilgilidir. Mal ve hizmet üretimi, ekonomik kalkınma, enflasyon, istihdam, ödemeler dengesi, faiz oranlan ve döviz kurları makro ekonominin konuları arasındadır. Tüketim ve yatırım kararlarının alınması, ücret ve fiyat değişmeleri, para ve maliye politikaları, iç ve dış borçlanma ile ilgili olarak alınacak kararlar makro ekonominin ilgi sahasına girer.
Makro ekonomi, uzun dönem ekonomik kalkınma ve kısa dönem dalgalanmaların sebeplerini araştırır. Ekonominin gelişme yönündeki uzun dönem trendi, nüfus artışı ve teknolojik gelişme gibi yavaş büyüyen faktörlere bağlıdır. Bunun yanında gerileme dönemlerinde, bir başka ifade ile toplam üretimin azaldığı dönemlerde, ekonomi normal büyüme trendinin altına düşer. Makro ekonomi, bu olayların sebeplerini, ekonomik analiz prensiplerinden hareketle çözmeye çalışır; büyümeyi hızlandıracak, dalgalanmaları azaltacak politikalar üzerinde ağırlıkla durur.
Bu notlarda yer verilen makro analizler, büyük ölçüde serbest piyasa mekanizması için geçerlidir. Serbest piyasa mekanizmasının temel esasları; kişilerin iktisadi karar ve davranışlarında serbest olmaları, üretim ve tüketim malları üzerinde kişisel mülkiyet hakkının bulunması şeklinde özetlenebilir.
1. Mikro Ekonomi ve Makro Ekonomi
Mikro ekonomi tek tek; hane halkları, firmalar ve kaynak sahipleri gibi ekonomik birimlerin davranışları ile ilgilidir. Mikro ekonominin öğreti alanlarına bazı örnekler verecek olursak; ürün fiyatlarının belirlenmesini, kiraların kontrol altına alınmasının binalaşmaya etkisini, tarım ürünleri ithalatının çiftçi gelirleri üzerine etkilerini, çocukların çalıştırılmasına getirilen yasakların işçi ücretleri üzerine etkilerini, fabrika atıklarının çevreye verdikleri zararların ölçülmesini sayabiliriz. Makro ekonomi ise parça ile değil, bütün bir ekonomi ile ilgilenir. Bazı örnekler verecek olursak; milli gelir, gelir dağılımı, ekonomik kalkınma, hükümet borçlanmaları, enflasyon, istihdam ve bunlar gibi ekonominin bütününü etkileyen konular makro ekonominin ilgi sahasını oluşturur.
Makro ekonomi belirli piyasalardaki fiyat oluşumları ile ilgilenmez. Makro ekonomide farklı mallarla ilgili piyasalar; örneğin tarım ürünleri piyasaları, otomobil piyasası, sağlık hizmetleri piyasası, ve diğerleri bir bütün olarak ele alınır ve incelenir. Makro ekonomi açısından işgücü piyasasına bakış ta aynıdır. İşgücünün ayrımına inilmez ; nitelikli ve niteliksiz işgücü ayıtımı bile söz konusu değildir. Makro ekonomide bu iki piyasa gibi, varlık piyasası da bir bütün olarak ele alınmaktadır. Pınar Su ile Erdemir, Transtürk Holding ile Borusan, Arçelik ile Ülker makro ekonomide bir aradadır. İşte bu anlayış sayesinde mal, hizmet ve varlık piyasaları arasındaki ilişkiler daha rahat bir şekilde incelenebilir. Ancak ayrıntılara yer verilmemesinin, bazen varılan sonuçlan etkileyebileceği de dikkatten uzak tutulmamalıdır.
Mikro ekonomide inceleme dışı bırakılan (veri kabul edilen) unsurlar, makro ekonomide değişken konumundadır. Diğer taraftan mikro ekonominin incelediği değişkenler de makro ekonomide veridirler. Örneğin, mikro ekonomide; toplam üretim, genel fiyat seviyesi, istihdam veri kabul edilerek inceleme dışı bırakılırken, aynı unsurlar makro ekonominin incelediği, araştırdığı, belli başlı değişkenlerdir. Diğer taraftan mikro ekonominin incelemeye aldığı değişkenler; ürün fiyatları, işletmelerin üretim seviyeleri, tüketici tercihleri makro ekonomide veri durumundadır.
Bu açıklamalardan da anlaşılabileceği gibi bu iki bilim dalı birbirinden tamamen bağımsız olmayıp iç içedirler. Biri (makro), diğerinin (mikro) toplamıdır. Böyle bir ayırıma gidilmesinin iki sebebi vardır. Her şeyden önce bu ayrım sayesinde iktisadi hayattaki değişmeleri daha rahat bir şekilde yorumlamak mümkün olmaktadır. İkinci olarak bir kişi veya firma için geçerli olan bir amacın, o kişinin veya firmanın içinde yer aldığı toplum açısından geçerli olmaması pekala mümkündür.
2. Makro Ekonominin Gündemindeki Konular
Makro ekonominin gündemindeki konulardan biri enflasyondur. Enflasyon, genel fiyat seviyesindeki sürekli artış olarak tanımlanabilir. Enflasyon oranı ise, fiyatlar genel seviyesinde, bir önceki yıla göre artış oranıdır. Enflasyon oranının hesaplanmasında çeşitli ölçülerden yararlanılmaktadır, bunlar ikinci bölümde açıklanacaktır. Bununla birlikte bir fikir vermek gerekirse aşağıdaki eşitlikten yararlanılabilir. Eşitlikte TEFE toptan eşya fiyatları endeksini, t, enflasyonu hesaplanacak yılın toptan eşya fiyatları endeksini, t-1 ise bir önceki yılın endeksini göstermektedir.
Enflasyon oranı = ((TEFE,-TEFE u)/(TEFEt-ı))x 100
Türkiye'de enflasyon 60'lı yıllarda tek rakamlı oranlardan 70'1i yıllarda yüzde 30'lara, 80'li yıllarda yüzde 40'lara ve 90'lı yıllarda yüzde 70'lere yükselmiştir. Gelişmiş ülkelerde yüzde 10'luk enflasyonun bile çok yüksek sayıldığı dikkate alınırsa, Türkiye'nin problemi daha iyi anlaşılır. Bununla beraber bazı dönemlerde enflasyonun üç, hatta dört rakamlı seviyelere çıktığı ülkelere de sıkça rastlanmaktadır. Bu durum hiper enflasyon olarak ifade edilmektedir. Yakın tarihlerde (1980'li yıllar) benzeri bir durum bazı Latin Amerika ülkelerinde (Arjantin, Bolivya, Brezilya, Nikaragua, Peru) ve Rusya'da yaşanmıştır. Rusya'da enflasyon 1992 yılında yüzde 1000 seviyesini aşmıştır. Enflasyonu düşük tutmanın yollan nelerdir ? Enflasyon yüksekse, üretimin düşmesine yol açmadan nasıl düşürülür ? Bu soruların cevaplarının, merkez bankasının yürüteceği para politikalarına bağlı olduğunu savunanlar olduğu gibi, sorunun çözümünün çok daha kapsamlı olduğunu ileri sürenler de vardır.
Makro ekonominin gündemindeki konulardan biri de işsizliktir. İşsizliğin normal seviyeyi aşmasının sebep ve sonuçlan nelerdir ? İşsizliği azaltmanın yolları nelerdir ? Bazıları devletin bu konuda aktif bir maliye politikası izlemesi gerektiğini, örneğin kamu harcamalarını artırma yoluyla talep oluşturmasını, yeni iş sahaları açmasını, vergileri azaltmasını savunurken, diğerleri bu müdahaleleri pek de yararlı bulmamaktadırlar. İkinci görüşü savunanlara göre devlet, belki işsizlik tazminatını belirlemekle yetinmeli, bunun dışında işsizliği azaltma yönünde aktif bir rol almaktan kaçınmalıdır. Enflasyon ve işsizlik konulan 8 ve 9. bölümlerde ayrıntılı olarak işlenecektir.
Bir diğer konu ekonomik büyümedir. Ekonomik büyüme, üretime ayrılan kaynakları artırarak veya mevcut kaynaklan daha verimli kullanarak üretim imkânlarının geliştirilmesidir. Neden Türkiye'de ortalama büyüme yılda yüzde 4-5 dolaylarında iken, Amerika Birleşik Devletlerinde bunun yansı kadardır ? Eksi büyümenin (gerilemenin) sebepleri nelerdir ? Bazılarına göre hızlı büyüme, alt yapı ve teknoloji alanlarında devletin takip edeceği aktif politikalara bağlıdır. Diğerleri ise büyümenin ancak asgari düzeyde devlet müdahalesi ile sağlanabileceğim ileri sürmektedirler.( Ekonomik büyüme ve kalkınma, uzun dönem meseleler olup kalkınma ekonomisi dersleri kapsamında işlenmektedir.)
Tartışma konuları burada anlatılanlarla sınırlı değildir. Örneğin döviz kurlarını hükümetlerin tespit etmelerinin doğru olup olmadığı ayrı bir tartışma konusudur. Bazılarına göre hükümetin belirleyeceği sabit kurlar, enflasyonun kontrolü açısından gereklidir. Aksi görüşü savunanlar ise, çözümün serbest piyasaya koşullarında aranmasının en iyi olacağını ileri sürmektedirler.
3. Düşünce Okulları
Makro ekonomiyle ilişkin çözüm önerileri çok çeşitli başlıklar altında toplanabilir; klâsik görüş, Keynes'ci görüş, monetaristler, aktivistler, aşırı monetaristler, arz yanlıları, yapısalcı görüş, rasyonel bekleyişler, ardışık kuşak yanlıları, reel konjonktür teorilerini ortaya atanlar bunlar arasındadır. İhtiyaç hasıl oldukça bu teorilere yenilerinin ekleneceği muhakkaktır. Bu güne kadar ortaya atılan teoriler iki genel başlık altında toplanabilir :
(1) ekonomiye ilişkin sorunların çözümünde piyasa mekanizmasına ağırlık veren görüş,
(2) devlet müdahalesini ön görenlerin görüşleri:Birinci grup Klâsik Okul, ikincisi ise Keynes'ci Okuldur .
"Klâsik ekonomistler" ifadesini ilk kullanan Marx'dır. Marx bu terimle David Ricardo (Principals of Political Economy,1817), James Mili ve onu takip edenlerin ekonomik görüşlerini özetlemiştir. Keynes bu ifadeye 18 yüzyıl sonlarında, 19. yüzyılda ve 20. yüzyılın başlarında yaşayan İngiliz bilim adamları, Adam Smith (Wealth of Nations,1776), Alfred Marshall (Principles of Economics,1890) ve A.C.Pigou'yu (The Theory of Unemployment,1933) ilave etmiştir. Temelde bu okulun görüşlerini benimsemekle birlikte, 1970-1980'li yıllarda ortaya çıkan ve klâsik iktisatçıların görüşlerini günümüz şartlarına uyarlayan bir çok ekonomist vardır. Chicago Üniversitesinden Robert Lucas, Stanford'tan Robert Hail, Thomas Sargent, John Taylor, Harvard'tan Robert Barro, Martin Feldstein ile Minnesota Üniversitesinden Edvvard Prescot ve Neil Wallace bunlar arasında sayılabilir. Bu kuşak "Yeni Klâsik Okul" olarak bilinmektedir.
Klasik ekonomik görüş yanlıları, ekonomik sorunlara devlet müdahale ederse işlerin daha da kötüye gideceğini savunmuşlardır. Klâsik iktisatçılar, eğer müdahale edilmezse sorunların zaman içinde çözüme kavuşacağına inanmaktadırlar. Böyle bir beklentinin sebepleri 3 noktada toplanabilir.
Her şeyden önce ekonomideki aktörlerin (hane halkları ve işletmeler), mevcut şartlar altında yapılması gerekeni yapmak isteyeceklerine, kendileri için en iyi çözümleri arayacaklarına inanılmaktadır.
İkinci olarak, her kesimin beklentilerinin akılcı olduğu dikkate alınmaktadır. Bununla her kesimin, mevcut şartlar çerçevesinde, en uygun verileri kullanarak geleceğe ait en iyi tahminleri yapabilecekleri anlatılmaktadır. Netice olarak insanları uzun süre, hatta beki de hiçbir zaman aldatmak mümkün değildir.
Üçüncü varsayım piyasaların işleyişi ile ilgilidir. Bu görüşün savunucularına göre piyasalar eninde sonunda dengeyi sağlayacaktır, yeter ki müdahale edilmesin. Firmalar ve işçilerin, daha iyi bir duruma gelebilmeleri için ücret ve fiyatları ayarlamaları mümkündür. Sonunda arz ve talep birbirine eşit olacak ve piyasalar dengeye kavuşacaktır.
Bu varsayımların tabii bir sonucu olarak istek dışı işsizlik söz konusu olamaz. İş bulmak isteyen ücretini düşürür, malını satmak isteyen fiyatını indirir, piyasalar dengeye gelir. Herkesin bildiği gibi içinde yaşadığımız dünyada sorunlar bu kadar basit çözüm bulmamaktadır. Klâsik iktisatçılar da olayların bu şekilde gelişmediğini görmüşler ve bunun sebeplerini ortaya koymaya çalışmışlardır.
Makro ekonominin ve Keynes'in ortaya çıkışı 1930'lardaki büyük ekonomik bunalımla olmuştur. 1929-1933 yıllan arasında yaşanan buhran bütün Dünya' yı sarmış ve toplam üretim % 30'a varan oranda azalmıştır. Benzeri bir durum 1945'te İkinci Dünya Savaşı esnasında yaşanmıştır. Keynes, iktisadi buhranı takip eden yıllarda kısaca "Genel Teori" diye bilinen eserini yayınlamıştır. Bu eserinde Keynes, bireyler kendi çıkarlarını gözetseler de piyasaların neden her zaman dengede olmayacağını açıklamıştır. Bir örnek verilecek olursa işletmeler maliyetleri düşürmek amacıyla işgücü ücretlerini azaltmaya giderlerse daha çok niteliksiz işgücünü kullanmak zorunda kalabilirler, bu ise üretimde azalmalara yol açabilir. Bu açıdan ücret kısıntısına gitmek her zaman tavsiye edilmez. Sonunda üretim ve istihdamda dalgalanmalar olabilir. Keynes'i takip edenler arasında; Chicago'dan Milton Friedman, MIT'den Franco Modigliani, ve Robert Solow, Yale'den James Tobin'i sayabiliriz. Bunlar arasında yer alan Friedman' ın görüşleri günümüzde de etkisini sürdürmektedir. Friedman , Keynes'in ekonomik buhranları çok iyi açıkladığını ancak aynı açıklığı, enflasyon konusunda otaya koyamadığını ileri sürenler arasında başta gelmektedir.
Keynes'in görüşlerini günümüze uyarlayan ve "Yeni Keynes'ci Görüş" adı altında toplanan bilim adamlarına örnek olarak California (Berkeley) Üniversitesinden George Akerlof ve Janet Yellen' i, Harvard' dan Greg Mankiw ve Larry Summers' i, Princeton' dan Ben Bernanke' i ve MIT' den (Massachusets Instirute of Technology) Olivier Blanchard'i gösterebiliriz.
Anahtar Kavramlar
Ekonomistler, on dokuzuncu yüzyılda ekonomik faaliyetler üzerinde çalışırken toplam üretimi gösteren düzenli rakamlar yoktu. Amerika Birleşik Devletlerinde ilk düzenli milli gelir istatistiklerinin başlangıç tarihi 1947 dir . Bu alana katkıları Harvard'tan Simon Kuznets (1971), Oxford'tan Richard Stone'a (1984) Nobel ödülü kazandırmıştır. Türkiye'de milli gelir istatistiklerinin hazırlanmasına 1935 yılında başlanmış ancak sürekli bir dizi elde edilememiştir. Her yıl devamlı olarak milli gelir istatistiklerinin yayınlanmasına 1954 yılında başlanmıştır. Önceleri yıllık olarak hazırlanan bu istatistikler 1980 yılından itibaren üçer aylık verilere göre yılda 4 defa hazırlanmaya başlamıştır. Türkiye'de milli gelir istatistikleri, Devlet İstatistik Enstitüsü tarafından hazırlanmaktadır.
1. Gayri Safı Yurt İçi Hasıla
Bir ülkede ekonomik faaliyetin temel ölçüsü gayri safi yurt içi hasıladır(GSYİH). Bir ekonomide, belirli bir dönemde (üç ay, ya da bir yıl) üretilen nihaî mal ve hizmetlerin toplam değerine gayri safı yurt içi hasıla denir. Burada üç önemli ayrım yapılması gerekir. Bunlar nominal GSYİH, reel GSYİH ve kişi başına GSYİH dır. Nominal GSYİH, ekonomideki toplam çıktının değerini, çıktının üretildiği dönemdeki fiyatlarla ölçer. Herhangi bir dönemde üretilen toplam çıktı, temel bir yılın fiyatlarıyla ölçülürse reel GSYİH rakamı elde edilir.
2. İstihdam ve İşsizlik
Reel GSYÎH' da ki değişmenin üçüncü kaynağı, elde var olan üretim faktörlerinin kullanılan miktarlarındaki değişmedir. Mevcut işgücü ve sermayenin tamamının kullanılması her zaman mümkün olmaz. Kullanılmayan kaynak atıl kalır. İstihdam edilmeyerek atıl kalan işgücü miktarının, yani işsiz sayılan nüfusun (U) toplam işgücüne (L) oranı, işsizlik oranım (u) verir.
u = U/L
Belirli bir dönemdeki mevcut işgücü miktarı, çalışan nüfusla (N), işsizlerin (U) toplamıdır.
L=N+U
Evvelce işsiz sayılarının tespiti, İş ve İşçi Bulma Kurumlarına yapılan baş vurular esas alınarak hesaplanırken, elde edilen verilerin yeterli olmaması sebebi ile terk edilmiştir. Günümüzde işgücü istatistikleri, bu amaçla hazırlanan anketler (Hane Halkı İşgücü Anketi) yardımıyla D.İ.E. tarafından yılda iki defa, nisan ve ekim aylarında, kent kesiminde 18 000, kırsalda 5000 olmak üzere tesadüfen seçilmiş 23 000 hane halkından toplanmakta ve değerlendirilmektedir. Anketin yapıldığı tarihte, gelir elde etmek kaydıyla bir işte istihdam edilenler veya işle ilişkisi devam edenler çalışan nüfusa dahil edilmektedir. Çalışabilecek durumda olduğu halde son hafta çalışmayan, veya bir işle ilişkisi devam etmeyen ve iş arayan nüfus, işsiz kabul edilmektedir. Cari ücret düzeyinde çalışmaya razı olduğu halde iş bulamayanlar, işsizlik oranı hesaplanırken işsiz kabul edilmekte ve dikkate alınmaktadırlar. Ancak iş imkanı olduğu halde verilen ücreti beğenmediği için işi kabul etmeyenler iradî işsiz sınıfına alınmakta ve işsiz kapsamında değerlendirilmemektedirler . Burada dikkat edilmesi gereken önemli bir husus, sadece iş arayanların işsiz sayılmasıdır. İşsiz olanlar, ancak iş aramayanlar veya iş bulduğu halde beğenmediğinden veya ücretini az bulduğundan kabul etmeyenler işsiz sınıfına dahil edilmemektedirler.
Türkiye'de işsizlik oranları 1981-1990 yıllarında ortalama % 9 olmuştur. Daha sonraki yıllarda % 7'ler seviyesine inen oran, GSMH' nın düştüğü 1994 ve 1999 yıllarında % 8'e yaklaşmıştır. Bunun anlamı, çalışmak için müracaatta bulunan her 100 kişiden yaklaşık sekizinin iş bulamamasıdır.
3.Enflasyon, Büyüme ve İşsizlik
Makro ekonomik performans konusunda 3 genel ölçü vardır : büyüme oranı, işsizlik oranı ve enflasyon oranı.
Ekonominin uzun dönem performansının ölçülmesinde kullanılan bütün makro ekonomik göstergeler arasında en önemlisi, kişi başına reel GSYİH büyüme oranıdır. Bu oranın % 3 oranında artış göstermesi, kişi başına GSYÎH'nın 23 yılda ikiye katlanması demektir. Oran % 5 artarsa, kişi başına GSYİH 14 yılda iki katına çıkar. Büyüme oranlarındaki küçük farklar bile, yaşam standartlarında büyük oranda iyileşme meydana getirmektedir.
Yüksek oranda işsizlik, toplum huzurunu bozar. İşsizlik oranı çift rakamlara yükseldiğinde, bir numaralı toplumsal sorun haline gelebilir. İşsizlik oranının bunun altında artması bile önemli bir sorun olabilir.
Enflasyon, genel fiyat seviyesinde devamlı ve hissedilir bir yükseliş olarak tanımlanabilir. Enflasyon döneminde mal ve hizmet fiyatları sürekli artar. Kişilerin gelirlerinin artmasına rağmen enflasyonun istenmemesinin birinci sebebi budur. Enflasyonun toplumsal hayatı olumsuz yönde etkileyen başka yönleri de vardır. Diğer yandan büyüme oranının artması, mal ve hizmet üretiminin artması demektir. Bu aynı zamanda işsizlik oranının da azalmasına yol açar.
Tablo 1.2'de, Türkiye'nin ekonomik performansındaki iyileşmenin giderek yavaşladığı gözlenmektedir. İki binli yıllara doğru büyüme oranı % 3.8'e inmiş, enflasyon oranı % 72'ye yükselmiştir. İşsizlik oranları önceki yıllara göre düşmekle birlikte çok az sayılmaz : % 7.4. Bu genel çerçeve içinde en önemli meselenin, yüksek enflasyon oranları olduğu görülmektedir. Türkiye planlı dönemlerin başlangıcındaki düşük enflasyon ve hızlı büyüme oranını yakalamayı başarabilecek midir ? Düşük enflasyon ve işsizlik oranı, yüksek oranlı büyüme hedeflerinin hepsini bir arada gerçekleştirmeyi sağlayacak politikalar var mıdır ? Varsa nelerdir ? Makro ekonominin üzerinde yoğunlaştığı sorular bunlardır.
Tablo 1.2. Türkiye'de Dönemler İtibariyle Enflasyon, Büyüme ve İşsizlik Oranlan
Dönemler Enflasyon oranı a (%) Yıllık büyüme b (%) işsizlik oranı (%)
1961 - 1970 6 6.0 *
1971-1980 35 3.6 8.1
1981-1990 44 5.3 9.0
1991 - 2000 72 3.8 7.4
* Yeterli istatistikler yok Notlar:
a)TEFE deki yüzde değişme olarak hesaplanmıştır.
b) Reel GSMH' daki yıllık değişme olarak hesaplanmıştır. Kaynak: D.İ.E., DPT
4.İktisadi Konjonktür ve Potansiyel Çıktı Seviyesi
Enflasyon, büyüme ve işsizlik iktisadi konjonktür ile ilişkilidir. Toplam üretim miktarı her yıl aynı hızla artmayacağı gibi bazı yıllar azalması da mümkündür. Türkiye'de doksanlı yıllarda bu iki kez yaşanmıştır. Toplam üretim seviyesindeki dalgalı hareketlerin tümüne, konjonktür (İngilizce'de business cycles) denir.
Daha önce belirtildiği gibi GSYİH zaman içinde üretim faktörlerinin miktarlarının artması veya daha verimli kullanılmaları neticesinde artar. Ancak ekonomideki kaynaklar (işgücü ve sermaye) her zaman tam olarak değerlendirilemeyebilir. Altmışlı yıllarda % 4-4.5'lik işsizlik tam istihdam olarak kabul edilmekteydi. Doksanlı yıllarda işgücüne dahil olan nüfusun kompozisyonunun değişmesi, sık olarak iş değiştiren gençlerin ve çalışan kadınların sayısının artması sonucunda % 5.5'lik işsizlik, tam istihdam kabul edilmiştir. Aynı şekilde mevcut sermayenin de % 100 değerlendirilmesi mümkün olmaz. İşgücü ve sermayenin kullanılan miktarlarının yıldan yıla farklılık göstermesi, potansiyel GSYÎH' dan sapmalara yol açar. Genişleme döneminde işgücü ve sermaye fazla kullanıldığından (vardiya usulü ile çalışmada olduğu gibi) potansiyelin de üzerine çıkmak mümkün olur. Gerileme döneminde ise bunun tersi olacak, üretim faktörleri tam olarak değerlendirilmediğinden potansiyel seviyenin altına inilecektir. Çıktı miktarının, potansiyel seviyesinden sapmalarına "çıktı boşluğu" (output gap) denir.
Çıktı boşluğu = potansiyel çıktı - fiili çıktı
5.Faiz Oranları ve Para Arzı
Konjonktürle birlikte hareket eden bir diğer değişken de faiz oranıdır. Faiz oranı, borç para veren banka veya kredi kuruluşlarının, verdikleri paranın kullanım karşılığı olarak talep ettikleri yıllık yüzde miktardır. Dar anlamda faiz, satın alma gücünün kiralanmasının bir karşılığıdır. Faizi, kişilere bugünkü tüketimlerini geleceğe ertelemek için verilmesi gereken ödül olarak tanımlayanlar da vardır. Faiz oranı, borç para verenlerin kaybını önlemek için enflasyon dönemlerinde artar.
Enflasyon oranı (e), reel faiz oranı (fr) ve nominal (cari) faiz oranı (fn) arasındaki ilişki aşağıdaki gibidir:
(1+e)(1+fr)=(1+fn)
Bu eşitliğe Fisher eşitliği denir . Eşitlik yardımı ile reel faiz oranı aşağıdaki gibi hesaplanabilir :
fr = fn-e / 1+e
Faiz oranı konjonktürü takip eder; konjonktürün yükselmesine paralel olarak artar ve gerilemesine bağlı olarak azalır. Faiz oram, makro ekonomik değişkenler arasında çok sık değişen ve tahmini çok zor olan bir değişkendir.
Faiz oranı ile ilişkili olan bir değişken de para arzıdır. İnsanların ceplerinde, bankalarda veya benzer finans kuruluşlarında tuttukları para miktarı, para arzını belirler. Belirli bir dönemde, piyasalarda bulunan para miktarı merkez bankası tarafından kontrol edilir. Piyasalarda bulunan para miktarındaki değişmelerin ekonomik dalgalanmalara yol açtığına inanılmaktadır. Normal şartlarda piyasadaki faiz oranının azalması, talep edilen para miktarını artırır. GSYÎH ve fiyat seviyesinin yüksek olması da para talebini artıran faktörlerdendir.
5.Makro Ekonomik Değişkenler Arasındaki İlişkiler
Büyüme, işsizlik, enflasyon gibi makro ekonomik değişkenler arasında belirgin ilişkiler var mıdır ? Bu değişkenler arasındaki teorik ilişkileri, Türkiye ile ilgili rakamlara da bakmak suretiyle inceleyelim.
1 Büyüme ve İşsizlik
GSYİH' da yüksek oranda büyüme ile işsizlik oranındaki azalma birlikte gözlenebilir. Büyüme ve işsizlik arasında, normal şartlarda rastlanan ilişki de bu yöndedir. Ancak bunun tersi de mümkündür. Yani bir taraftan ekonomik büyüme yavaşlar veya gerilerken, diğer taraftan işsizliğin arttığı durumlara da rastlanır. Durgunluk ve işsizliğin birlikte yaşandığı bu duruma ekonomide stagfilasyon denir.
![[Resim: image002.jpg]](http://www.volkanderinbay.net/tarimnet/resim/makroekonomi/image002.jpg)
Şekil 1.2'de Türkiye'de 1980-2000 döneminde işsizlik ve ekonomik büyüme ilişkisi gösterilmiştir. Dik eksende işsizlik oranlarındaki değişmeler, yatay eksende ise aynı yıllarda reel fiyatlarla GSYÎH' da ki yıllık değişme oranları yer almaktadır. Örneğin Şeklin sol üst köşesinde, 1999 yılında GSYÎH' nın, bir önceki yıla göre % 5 oranında azaldığı, buna karşılık işsizlik oranının % 0,8 oranında arttığı görülmektedir. 1994 ve 1999 yılları, bir taraftan işsizlik artarken, diğer yandan toplam üretim seviyesinin düştüğü yıllardır. Okun Kanunu Okun kanunu, reel büyüme ile işsizlik arasındaki matematik ilişkiyi gösterir:
ut-ut-ı=-ß(gyt- gy)
Eşitliğin sol yanı, işsizlik oranındaki yıllık değişmeleri göstermektedir. Eşitlikte parantez içindeki ikinci terim ( ğy) ekonominin GSYÎH' sın da ki normal büyümeyi göstermektedir. Parantez önündeki işaret (|3), normal büyüme oranı üzerindeki büyümenin, işsizlik oranında meydana getireceği azalmayı işaret ermektedir. Örneğin (3 = 0.5 ise, normal büyüme oranı üzerindeki her % l' lik artış, işsizlik oranında yüzde yarım azalış sağlayacak demektir. Eşitlikteki katsayılar, ülkeden ülkeye ve aynı ülkede değişik zamanlarda farklılık gösterir. Her zaman için ve her ülke için geçerli tek bir eşitlik yoktur. Eşitlikteki sabitlerin, değişen koşullara göre yeniden araştırılması lazımdır.
2. Büyüme ve Enflasyon
Talebi artırmak yoluyla ekonomide canlılık yaratma hedefi ve bu yönde geliştirilecek politikalar, eğer işsizlik fazla değilse enflasyonu artırma eğilimi gösterir. Tersi bir durum, yani talebin sürekli azalması, enflasyonun gerilemesine yol açar. Makro ekonomi teorisinde genel kabul bu olmakla birlikte, bir taraftan üretim düşerken diğer yandan enflasyonun arttığı durumlarda olabilir. (Bu durum 1994 ve 1999 yıllarında Türkiye'de yaşanmıştır.)
3. Enflasyon ve İşsizlik
Enflasyon da işsizlik gibi başlıca ekonomik kaygılardan biridir. Bununla beraber enflasyonun maliyeti işsizlik kadar açık değildir. İşsizlik, direkt olarak potansiyel üretimin azalmasına yol açarken, enflasyonda açık bir üretim kaybından söz edilemez. Enflasyonun istenmemesinin sebepleri; tüketicilerin reel gelirlerini azaltması, piyasalarda fiyat ilişkilerini bozması, fiyat sisteminin etkinliğini azaltması, gelir dağılımındaki dengeyi bozmasıdır. Enflasyon ortamında bütün ücretler aynı oranda artmamakta, bu ise emekliler gibi sabit gelirlilerin yaşama şartlarını çok kötüleştirmektedir. Enflasyon, fiyatını devletin belirlediği bazı ürünleri etkilemeyince, piyasadaki fiyat ilişkileri bozulmaktadır. Gelir dilimleri enflasyona göre ayarlanamadığı durumlarda da reel gelirleri artmayan tüketiciler daha çok vergi ödemek durumunda kalabilirler. Enflasyonun bu etkileri, bazen işsizliğin tercih edilmesine sebep olmaktadır.
![[Resim: image004.jpg]](http://www.volkanderinbay.net/tarimnet/resim/makroekonomi/image004.jpg)
Enflasyon ve işsizlik arasındaki ilişki teorik olarak Phillips eğrisi ile açıklanmaktadır. Eğri, onu geliştiren İngiliz ekonomist A.VV.H.Phillips'in (1861-1957) adını taşımaktadır (Hyman, 1992,s.497). Phillips eğrisi, enflasyon ile işsizlik arasındaki ters orantıyı işaret etmektedir. Dik eksende enflasyon, yatay eksende işsizlik oranı yer aldığı taktirde Phillips eğrisi Şekil 1.3a 'de gösterildiği gibidir. Enflasyon yerine enflasyondaki değişme oranı (veya ücretlerdeki değişme oranı) dikkate alındığı taktirde (Şekil 1.3 b) Phillips eğrisi yatay ekseni kesecek tarzda uzayabilir. Eğrinin her iki şekli de yüksek seviyede bir işsizlik göz önüne alınarak enflasyonun düşürülebileceğini işaret etmektedir. Diğer taraftan işsizliğin azaltılması çabaları, enflasyonu artırma eğilimi gösterebilir.
Phillips eğrisi ile açıklanan enflasyon, işsizlik ilişkisi daha ziyade kısa dönem için geçerlidir, uzun dönemde böyle bir ilişki söz konusu değildir . Türkiye şartlarında da bu bulgu geçerlidir. Şekil 1.4'te 1981-2000 yılları arasında Türkiye'de enflasyon ve işsizlik rakamları gösterilmiştir. Dikkat edileceği gibi, enflasyonun üç haneli rakama tırmandığı 1994 yılı bir kenara bırakılırsa, kısa dönemde enflasyon ve işsizlik ilişkisi, Phillips eğrisi ile tanımlandığı gibidir.
6. Toplam Talep ve Toplam Arz
Makro ekonomi teorisinin özü, ekonominin temel piyasa değişkenleri karşısında nasıl etkilendiğini göstermektir. Bu konuda fikir yürütebilmek için öncelikle yeterli bir model geliştirmek gerekir. Model geliştirmek demek, ekonomik olayları şekil ve eşitliklerle açıklamak demektir. Bu modeller yardımıyla, piyasa mekanizması içinde tüketicilerin ve işletmelerin üretim, tüketim tercihlerinin ve diğer değişkenlerin hangi yönde gelişebileceği açıklanmış olacaktır.
Enflasyon (%)
![[Resim: image006.jpg]](http://www.volkanderinbay.net/tarimnet/resim/makroekonomi/image006.jpg)
Mikro ekonomi derslerinden bir malın denge tüketim seviyesinin, o malın arzını talebine eşitleyen miktar olduğunu biliyoruz. Talep ve arzın her ikisi de miktar ve fiyat ilişkisini göstermektedir. Talepte fiyat ve miktar ters orantılı, arz da ise doğru orantılıdır (diğer şartlar sabit). Makro ekonomide söz konusu olan bir malın fiyatı ve arzı değildir. Makro ekonomide mal denince ekonomideki bütün mallar, fiyat denince ekonomideki genel fiyat seviyesi anlaşılmaktadır. Mallar gayri safı üretim miktarı ile, fiyat ise endekslerle ifade edilmektedir.
Makro ekonomide, altmışlı yılların sonuna kadar, büyük ölçüde talep yönü ağır basan politikalar hakimdi. Takip edilen politikalar talebi canlandırmaya yönelikti. Altmışlı yıllardan sonra arz yanlısı politikalar ağırlık taşımaya başladı. Sanayileşmiş ülkelerde, yetmişli yıllarda görülmeye başlanan yavaş büyüme ve yüksek enflasyon, bu değişikliğin başlıca sebebi olmuştur.
Toplam talep, toplam harcamalar ile mal ve hizmetlerin fiyatları arasındaki ilişkiyi gösterir. İşsizlik önemli bir boyutta ise, toplam talepteki artış, fiyatlara önemli bir etki yapmadan üretim ve istihdamı artırabilir. Bu şartlar altında (1930 büyük ekonomik krizinde yaşandığı gibi) toplam talebi artırıcı, üretimi genişletici politikalar uygulanabilir. Ancak ekonomi tam istihdama yakınsa, toplam talepteki artış, fiyatların ve neticede enflasyonun yükselmesine yol açabilir. Bu durumda arzla ilgili politikalar ilgi odağı oluşturur.
Ekonominin toplam arz eğrisi, firmaların ürettikleri çıktı miktarı ile genel fiyat seviyesi arasındaki ilişkiyi yansıtır. Arzdaki ani değişmeler (1970 yılında dünya petrol fiyatlarındaki artışlarda olduğu gibi), üretimin azalmasına ve fiyatların artmasına yol açabilir. Diğer taraftan verimlilik artışı sağlayan politikalar sayesinde, belirli bir fiyat seviyesinde daha çok üretim yapılabilir, bu ise enflasyonu azaltacaktır.
Yukarda yapılan açıklamaları, şekil yardımı ile göstermek mümkündür. Arz ve talep eğrileri, mikro ekonomi derslerindekilere benzerler, aradaki fark makro ekonomide arz ve talebin, ekonomideki toplam mal arz ve talebini göstermesidir. İlerdeki bölümlerde verilecek bilgiler eşliğinde, bu eğrilerin ne anlama geldikleri daha iyi anlaşılacaktır.
Şekil 1.5'te TT eğrisi, ekonomideki toplam mal ve hizmet talebini (veya kısaca mal talebini) göstermektedir. TT, genel fiyat seviyesine bağlıdır. Bu eğri, para ve maliye politikaları ile sağa (talebin artması durumu), sola (talebin azalması durumu) kaydırılabilir. TA eğrisi, her bir çıktı seviyesine karşılık gelen fiyatları işaret eder ve bir dereceye kadar maliye politikaları ile kaydırılabilir.
![[Resim: image008.jpg]](http://www.volkanderinbay.net/tarimnet/resim/makroekonomi/image008.jpg)
Şekil 1.5. Toplam Talep ve Toplam Arz Eğrileri
Toplam talep ve toplam arz, karşılıklı etkileşimleri sonucunda fiyat ve üretim (çıktı) seviyelerini belirler. Şekil 1.5'te P0 denge durumunda fiyat seviyesini, Y0 ise denge durumunda üretim seviyesini göstermektedir. Ekonomide mal ve hizmetlere olan toplam talep herhangi bir sebeple artarsa (TT eğrisi sağa kayarsa), hem fiyat seviyesi, hem de üretim miktarı artar.(Bunu kalem, kâğıt yardımıyla çizerek görünüz.) Fiyat ve üretim düzeylerindeki bu artışların, toplam arz eğrisinin eğimine bağlı olduğuna dikkat ediniz. Toplam arz eğrisinin elastikiyeti azsa ( yani eğri dik ise ), toplam talebin artması durumunda fiyatlardaki artış, üretimdeki artışa oranla çok daha fazla olacaktır. TA eğrisinin elastikiyeti fazla ise (eğri yataysa), toplam talebin artması durumunda üretim seviyesindeki artış, fiyatlardaki artıştan daha fazla olacaktır. (Bütün bu durumları çizerek görünüz.)
Makro ekonomi uygulamalarının can alıcı noktalarından biri, TA eğrisinin Şekil 1.5'te gösterildiği gibi "doğru" biçiminde olmamasıdır. Şekil 1.6'da bu durum gösterilmiştir. Potansiyel çıktı düzeyinden (Y) az çıktı düzeylerinde, TA eğrisi oldukça düzdür.
Üretim, potansiyel seviyesinin altında iken, talebin artması durumunda fiyatlardaki yükselme fazla değildir. Üretim potansiyel düzeyin üzerinde ise, talebin artması fiyatları hızla artıracak ancak
üretim seviyesindeki artış fazla olmayacaktır. Bu açıklamalardan anlaşılabileceği gibi toplam talepteki artışın üretim miktarı ve fiyat seviyelerine etkileri, fiili üretim düzeyinin, potansiyel üretim düzeyinin neresinde olduğuna bağlıdır.
Ekonominin, olabileceği seviyenin çok altında bulunması, bir başka ifade ile ekonomik faaliyetin potansiyel üretim seviyesinin altında cereyan etmesi, ülkenin sermaye varlığının ve işgücünün yeterince değerlendirilemediğini, kaynakların önemli bir bölümünün atıl kaldığını gösterir. İşletmelerin üretimlerini artırmaları için, ürün fiyatlarının elverişli olması gerekir. Çünkü üretimin kârlı olması için maliyetinin üzerinde bir fiyatın elde edilmesi şarttır. Aksi taktirde işletmelerin kâr elde etmesi mümkün olmaz ve üretimin artması beklenmez. Ekonomi potansiyel üretim seviyesine yaklaştıkça, arz eğrisinin eğimi de artar, yani arz eğrisi daha dik bir konuma gelir. Bunun pratikte anlamı şudur : potansiyel üretim seviyesine yaklaşılmakta yani kapasite kullanımı artmaktadır. Tam kapasiteye yaklaştıkça belli işler için kalifiye eleman bulunması güçleşir, ilave kalifiye eleman çalıştırılması eskisi kadar kolay ve ucuz olmaz. Aynı şekilde tam kapasiteye yaklaştıkça sermaye de entansif biçimde kullanılmaktadır. Bir taraftan işgücünün ve sermayenin marjinal verimliliği azalıp, diğer yandan fiyatlarının yükselmesi, üretim masraflarının hızla artmasına sebep olur. Böyle bir ortamda üretimin daha da artırılması için ürün fiyatının, artan üretim masraflarını karşılayacak ve işletmeye kâr sağlayacak seviyede olması gerekir. Bu seviye arz eğrisinin eğiminin azaldığı, yani arz eğrisinin dikleştiği üretim seviyelerine karşılık gelen fiyat seviyeleridir. Arzın bu konumunda üretimdeki küçük artışlar bile, fiyatlardaki aşın yükselmelerle mümkün olabilir.
|
|
|
| Toprak İşlemede Kullanılan Makine ve Ekipmanlar |
|
Yazar: Zooteknist - 04-10-2009, 02:27 PM - Forum: Tarım Makineleri
- Yorum Yok
|
 |
Toprak İşlemede Kullanılan Makine ve Ekipmanlar:
1. Pulluklar:
![[Resim: pulluk.gif]](http://www.ozistar.com.tr/img/pulluk.gif)
Pulluklar toprağı tam veya kısmen devirerek veya hiç devirmeden işleyen ekipmanlardır. Pulluklar iki gruba ayrılırlar:
[COLOR="RoyalBlue"]1-Kulaklı Pulluklar
2- Diskli Pulluklar[/COLOR]
Kulaklı Pulluklar:
Kulaklı pulluklar toprağı yaran ve çelik bir bıçaktan oluşan bir uç demiri ile, yarılan toprağı arkaya doğru kaldırarak bir veya iki yana deviren kulaklar ve pulluk uç demiri ile kulağı birbirine bağlayan bir tabandan oluşur. Kulakların büyüklüğü, şekli ve ağırlığı toprağın textürüne (karışım oranlarına göre toprak türü) göre değişir. Kulaklı pulluklar yapıları ve çalışma tarzlarına göre "sabit kulaklı pulluklar" ve döner kulaklı pulluklar" şeklinde olur. Sabit kulaklı pulluklarda kulaklar daima bir tarafa devirirler. Bu tip toprak işlemeye "tahtavari sürme metodu" denir. Bu da iki şekilde uygulanır. Birinci şekil, pulluk ilk çizgiyi parselin tam ortasından görüldüğü gibi açar ve parsel başlarında hep sağ taraftan dönülürse parselin ortasında ilk iki toprak şeridinin karşılaşmasından ötürü balıksırtı biçiminde bir tümsek oluşur. Bu nedenle bu tip toprak sürme yöntemine "balık sırtı sürme metodu" denir. İkinci şekilde ise ilk çizgi parselin kenarından açılarak parsel başlarında daima sola dönülürse, görüldüğü gibi ortada bir açık çizgi kalır. Buna da "açık çizgi sürme metodu" denir. Her iki yöntemde de parsel dalgalı hale gelir ve makinalı çalışma güçleşir. Döner kulaklı pulluklar ise bir pulluk çizgisi sonuna gelindiğinde, kulaklar sabit olmadığından otomatik olarak veya elle kolaylıkla pulluk kendi ekseni üzerinde 180° döndürülebilir. Bu nedenle iki yöne giderken de kulaklar toprağı aynı tarafa devirirler. Buna "düz sürme metodu" denir Bu metotda parsel muntazam sürülmüş olur. Bu metod daha kolaydır. Bu söylenen avantajlar dikkate alındığında fidanlıklar için önerilen bir yöntemdir.
Diskli Pulluklar:
Diskli pulluklarda kulak bir nevi çanak veya disk şeklini almıştır. Aynı zamanda bu disk, uç demiri görevini de yüklenmiştir. Diskli pullukta disk dönerek ilerlediğinden sürtünme daha az olur ve çekim gücünden tasarruf sağlanmış olur. Aynı zamanda kulaklı pullukta olduğu gibi sert bir pulluk tabanı oluşmasına neden olmaz. Kulaklı pulluklarda uç demiri sık sık bilenmesi gerektiği halde bunlarda diskler çalışırken kendiliğinden bilenmiş olur. Disklerin açısı değiştirilerek ağır ve hafif topraklara göre disk derinliğini ayarlamak mümkündür. Diskli pullukların, toprağı batışı genellikle pulluğun ağırlığı ile sağlandığından, bu pulluklar imkan nispetinde toprağı derin işleyebilmek için kulaklı pulluklardan daha ağır olarak yapılırlar. Ayrıca kuru ve ağır toprakları işleyebilmek için ilave ağırlıklarda konulabilir. Bu pulluklar toprağı iyi parçalayabilir, fakat kesip kaldırdığı toprak şeridini tam olarak deviremez. Bu sebeple toprak üstünde bulunan bitki artıklarını kulaklı pulluk gibi iyi kapatmaz. Diğer bir hususta diskler yuvarlak olduğundan çizgi tabanı dalgalı olur. Yani parselin her tarafı aynı derinlikte sürülemez. Bununla beraber kuru, köklerin ve çalıların toprak işlemeyi güçleştirdiği sert, sazlı, balçıklı, çok yapışkan topraklı fidanlık kısımlarında kulaklı pulluğa nazaran çok daha ziyade ham toprakların ilk işlenmesinde ve çayır alanlarının soyularak aktarılmasında kullanılır. Fakat normal topraklarda kulaklı pulluk kadar toprağı iyi işleyemez. Bu itibarla normal şartlarda kulaklı pulluğu tercih etmelidir.
Dipkazan Pulluklar:
Toprağın hem derin hem de alt-üst edilmeden yerinde işlenmesi gerektiği durumlarda ve ilk işleme toprak sert ve köklü ise dipkazan denilen ekipmanla yapılmalıdır. Bu ekipman, özellikle alt toprağı ince textürlü olan kök gelişimini engelleyecek derecede sıkı istiflenmiş topraklarda, altta kök yayılış sahasına giren çeşitli toprak derinliklerinde geçirimsiz sert kireç taşı, pastası veya pulluk tabanı teşekkülü gibi sert bir tabanın bulunduğu topraklarda çok etkilidir. Ağır topraklarda ve durgun su şartlarında dipkazanla toprak işleme, havalanma ve drenaj bakımında da büyük fayda sağlar. Bu ekipmanla toprak 50 - 60cm. ve özel durumlarda 70 - 80cm. derinlikte işlenebilir. Fidanlıklarda bu ekipman sadece kuruluş aşamasında gerekli olur.
3. Diskaro veya Diskli Tırmıklar:
Diskarolar sürüm sonu keseklerin dağıtılmasında, dinlendirilmeye ayrılan parsellerin ot mücadelesinde, sahaya verilen herbisit veya gübrenin karıştırılmasında kullanılan, çapları 40 - 50cm, kalınlığı 3 - 4mm. olan, keskin kenarlı (kertiklileri de mevcut), iç bükey çelik disklerden meydana gelmiş bir toprak işleme ekipmanıdır. Kenarları düzgün olanlar normal koşullarda, kertikli olanlar ise bitki artıklarının parçalanması amacıyla kullanılırlar. Diskler sayıları 4-14 arasında değişir şekilde bir mil üzerine monte edilmişlerdir. Buna batarya denir. Bataryaların sayılarına göre ve dizilişlerine göre tek etkili, çift etkili gibi iş hacmine göre sınıflandırmalar mevcuttur.
Toprak Frezleri
Fidanlıklarda, park ve bahçelerde ve çevre düzenleme işlerinde ilk işlemeden sonra devamlı ve en çok kullanılan toprak işleme ekipmanları toprak frezleridir. Bunlar gücünü motordan alarak yüksek devir hızı ile dönen yaylı veya sabit bıçaklarla toprağı ince bir kırıntı haline getirirler. Yabani otları parçalar, keser, toprak yüzüne yayılan gübreyi toprakla gayet iyi karıştırır. Yastıkları ekim ve repikaja gayet iyi hazırlar. Frezler fide veya fidan sıraları arasında aralıklara göre gerekli bir ayarlama yapılarak ot mücadelesi ve çapalama işlerini de yapar. Ancak ayrık gibi kök ve diğer vejetatif parçaları ile kolayca üreyen cinsten yabani otları frezlemek onları ufak parçalara bölüp daha fazla yayılarak üremelerini sağlar. Bu nedenle böyle yerlerde ot mücadelesinde freze kullanmamak lazımdır. Bir de taşlı topraklarda da frez kancaları sık sık kırıldığından kullanılması önerilmez. Frezler toprak frezleri, çapa frezleri olarak çeşitli tipte ve genişlikte olmaktadır.
Merdaneler:
Tohum yatağı hazırlığında kullanılan aletlerdir. Toprağı bastırır, kesekleri kırar ve tarlayı düzeltir. Bazı durumlarda ekimden hemen sonra araziye sokularak çimlendirme hızı artırılır. Merdanelerin işleyici gövdeleri bir mile bağlı olarak dönen; düz bir silindir, yarı çevresi tırtıllı, üçgen veya çıkıntılı olan disklerden meydana gelmişlerdir.
Merdaneler yüzey şekillerine göre üçe ayrılırlar;
1- Düz merdaneler
2- Dalgalı merdaneler
3- Dip bastıran merdaneler. Düz merdaneler küçük alanlarda (çim bastırmada) insan gücüyle çekilirler.
|
|
|
| Ayçiçeği tarımı |
|
Yazar: Zooteknist - 04-10-2009, 02:14 PM - Forum: Tarla Bitkileri
- Yorum (1)
|
 |
Ayçiçek Tarımı
![[Resim: sun-flower_3314.jpg]](http://www.fabiovisentin.com/photography/photo/4/sun-flower_3314.jpg)
1. İklim İsteği
Ayçiçeği kara iklim kuşağında ve ılıman iklimin yağışlı bölgelerinde yetiştirilen tek yıllık bir bitkidir. Çok geniş bir adaptasyon alanına sahiptir. Amerika, Avrupa, Asya, Afrika ve Avustralya kıtalarına mensup çok değişik ülkelerde tarımı yapılmaktadır. Kuzey Amerika’da 50. Enlem derecesine kadar olan bölgelerde başarıyla yetişebilmektedir. Ayçiçeği bitkisinin normal bir gelişme gösterebilmesi ve yeterli verim alınabilmesi için, diğer bitkilerde olduğu gibi belirli iklim değerlerine gereksinim duymaktadır. Ayçiçeği bitkisinin yetiştirildiği çevre koşulları, onun büyüme ve gelişmesi ile verim ve tohum kalitesini farklı şekillerde etkilemektedir. Aynı ayçiçeği çeşidinin Güney ve Kuzey Amerika kıtasında yetiştirebilmesi ile elde edilen tohum kalitesi farklı olmaktadır. Ayçiçeği tarımında başarılı bir sonuç alabilmek için, Çevre koşullarına karşı tepkisini çok iyi bilmek gerekmektedir. Bu takdirde değişen çevre koşullarına uygun üretim teknikleri uygulanarak yeterli ürün alınabilmektedir.
2. Sıcaklık
Ayçiçeği bitkisi soğuk ve yüksek sıcaklıklara karşı oldukça toleranslı bir bitkidir. Bu nedenle geniş bir yayılma alanına sahiptir. Ayçiçeği bitkisinin değişik gelişme dönemlerinde farklı sıcaklık isteğine sahiptir. Tohumun çimlenebilmesi için toprak sıcaklığının minimum +4 °C olması gerekmektedir. Çimlenmenin normal olabilmesi için toprak sıcaklığının 8-10 °C’nin altına düşmesi istenmez. Toprak sıcaklığı arttıkça, tohumun çimlenme ve sürme hızı da artmaktadır.
Ayçiçeği bitkisi fide döneminde soğuklara karşı oldukça dayanıklıdır. Bitki, kotiledon yapraklı döneminde, -5 °C kadar dayanabilmektedir. Bitkinin düşük sıcaklıklara direnci 6-8 yapraklı döneme kadar kademeli olarak azalmaktadır. Bitkinin daha ileri gelişme döneminde sıcaklık 0°C’ye düştüğünde, bitki zarar görmektedir.
Ayçiçeği tarımında üretim için 21-24 °C gündüz hava sıcaklığı optimumdur. Yüksek sıcaklıklarda yabancı tozlama tehlikeye düşmektedir.
Yetişme süresindeki, özellikle tohumun gelişme döneminde, ortaya çıkan yüksek sıcaklık, yağ asitleri bileşimini etkileyebilmektedir. Örneğin; Kuzey Amerika kıtasında yetiştirilen ayçiçeklerinde linoleic acid oranı %70, yağın iyod sayısı 130-138 ve oleic acid oranı %26 iken, aynı çeşitler Güney Amerika kıtasında yetiştirildiğinde linoleic acid oranmı %40-50’ye, yağın iyod sayısı 105-121’e düşmekte, oleic acid oranı %51’e yükselmektedir. Bu değerlerin incelenmesinden de görüleceği gibi tohumun gelişme döneminde yüksek sıcaklık, yağın kalitesini olumsuz yönde etkilemektedir(Doymamış yağ asitlerinin oranını arttırmaktadır).
Yetişme süresi boyunca ortaya çıkan yüksek sıcaklık, protein oranını yükseltmekte, yağ oranını ise azaltmaktadır.
Ayçiçeği bitkisi diğer yağ bitkilerine göre sıcaklığa daha dayanıklı ve bu koşullarda daha yüksek yağ üretimi sağlanır.
3. Gün Uzunluğu
Ayçiçeği bitkisi ışıklanmaya fazla duyarlı değildir. Bitki çok geniş ışıklanma sürelerinde çiçeklenebilmektedir. Genellikle nötr gün bitkisi olarak kabul edilmektedir. Ancak, son zamanlarda ışıklanmaya karşı reaksiyoner ıslah hatları gelişmiştir. Özellikle tohumluk üretimlerinde ana ve baba hatların eş zamanlı çiçeklenmeleri için, ışıklanmaya karşı tepkilerinin çok iyi bilinmesi gerekmektedir.
Ayçiçeği bitkisi normal olarak fotosentez yapabilmek için, yeterli miktarda ışığa gereksinim duyar. Işığın yetersiz olduğu durumlarda, fotosentez miktarı önemli ölçüde azalır. Örneğin; güneş ışığının %40 eksik olduğu gölge koşullarda yetiştirildiğinde, verimde %64’lük bir azalma ortaya çıkmaktadır. Özellikle, çiçeklenme-tohum oluşum döneminde yeterli ışık olmaz ise, verim önemli miktarda azalmaktadır. Yapılan bir araştırma göstermiştir ki; ışığa yönelen yapraklar, hareketsiz olanlara göre %9 daha fazla ışıktan yararlanmaktadır ve fototropizm bitkinin fotosentez kapasitesini %10-23 daha fazla arttırmıştır. Ayçiçeği C3 bitkisidir.
Ayçiçeği bitkisinin yetiştirildiği enlem derecesi bitkinin gelişmesini etkilemektedir. Güneyden-Kuzeye doğru her bir enlem derecesi, çiçeklenme başlangıcını 1,9 gün uzamasına neden olmaktadır.
4. Yağış
Ayçiçeği; kurak koşullara fazla dayanıklı olmamakla beraber, diğer kültür bitkilerinin yetişemediği kurak koşullarda başarıyla yetişebilmektedir. Ayçiçeği bitkisi topraktaki suyu en iyi değerlendiren bir bitkidir. Bunun nedeni, kök siteminin 2 m derinliğe kadar iniyor olmasıdır. Bitki büyümesinin olmadığı kuraklık stresi koşullarında dahi, ayçiçeği bitkisi fotosentezini devam ettirmektedir. Netice olarak ayçiçeği bitkisi kısa süren kuraklıklardan etkilenmez ve verimde bir azalma meydana gelmez. Transprasyonun düşük olması halinde bitki, büyümesini gece devam ettirmektedir.
Ayçiçeği bitkisi yetişme süresi boyunca 500-600 mm’lik toplam yağışa gereksinim duyar. Bu yağışın yetişme dönemi içerisine dağılmış olması gerekmektedir. Ayçiçeği bitkisinin su isteği bölgelere göre değişmektedir. Bunun nedeni; toprak yapısının, sıcaklığın, nisbi nemin ve rüzgarın etkisinin bölgelere göre farklı olmasıdır. Ayçiçeği bitkisinin değişik gelişme dönemlerinde gereksinim duyduğu su miktarı farklı olmaktadır.
Ayçiçeği tohumlarının çimlenebilmesi için, toprakta yeterince suyun olması gerekmektedir. Diğer bitkilerle karşılaştırıldığında tohumun çimlenebilmesi için daha az su yeterli olabilmektedir.
Ayçiçeği bitkisinin suya en fazla ihtiyaç duyduğu dönem; çiçeklenmeden önceki ve sonraki 40 günlük dönemdir. Bu dönemde bitkinin susuzluk stresine girmesi halinde verim azalmaktadır. Özellikle çiçeklenme ve döllenmenin olduğu 10 günlük dönemde, bitki susuzluk stresine maruz kalırsa, verim çok fazla etkilenmektedir. Bunun nedeni, çok kurak koşullarda anthesisin durmasıdır. Çiçeklenmeden sonraki 20 günlük dönemde bitkinin susuzluk stresine girmesi halinde, yağ verimi olumsuz yönde etkilenmektedir. Aşırı kurak koşullarda bitkinin alt yaprakları kurumaya başlar. Stresin devam etmesi halinde kuruma yukarıya doğru devam eder. Neticede, fotosentez ve verim olumsuz yönde etkilenir.
Ayçiçeği, fazla nemli bölgeleri sevmez. Hava nispi nemin yüksek olması halinde tabla çürüklüğüne neden olan hastalıkların olumsuz etkisi arta. Bu nedenle ayçiçeği tarımında, hava nispi neminin düşük olduğu bölgeler seçilir.
Ayçiçeği tarımında yağışın yeterli olmaması veya yetiştirilme dönemi içerisine dağılmamış olması halinde, sulanmalıdır. Sulama ile önemli verim artışları elde edilmektedir. Bununla beraber, kurak koşullardan en az etkilenen ayçiçeği üreticileri olmaktadır.
5. Toprak İsteği
Ayçiçeği toprak isteği bakımından fazla seçici değildir. Kumlu topraklardan, killi topraklara kadar değişim gösteren farklı yapılardaki topraklarda başarıyla yetişebilmektedir. Özellikle, derin organik maddece zengin alüvial topraklar, ayçiçeği tarımı için çok uygundur. Fazla verimli olmayan topraklarda dahi, çok iyi gelişme gösterebilmektedir. Fazla asitli topraklarda normal gelişme gösteremez. Ayçiçeği tarımı yapılacak topraklarda taban suyu yüksek olmamalı ve drenaj sorunu bulunmamalıdır.
Ayçiçeğinin tuzluluğa toleransı fazla olmayan bir bitkidir. 2-4 mmhos/cm tuz konsantrasyonuna dayanabilmektedir. Bu değerden daha yüksek tuzluluğa sahip olan topraklar, ayçiçeği için iyi değildir. Topraktaki NaCl miktarı %1’in üzerinde çıktığında, çimlenme olumsuz etkilenir. NaCl2nin %2’nin üzerine çıkması halinde, çimlenme sıfıra kadar düşmektedir. Ayrıca topraktaki tuz miktarının artması ile yağ oranı da azalmaktadır.
6. Ekim Nöbeti
Ayçiçeği bitkisi fazla gelişmiş yeşil aksama sahip olduğu için yetiştirme süresi boyunca topraktan fazla miktarda besin elementi kaldırmaktadır. Bu nedenle aynı tarlaya her yıl üst üste ekim yapılması halinde verim düşmekte, daneler küçülmekte ve hastalık zararlılar artmaktadır. Özellikle; ayçiçeği ekimi yapılan alanlarda canavar otu(Orabanch) önemli bir kök paraziti olarak bitkilere zarar vermektedir. Bu zararlının etkili olduğu alanlarda ekim nöbeti uygulaması mutlak zorunludur.
Ayçiçeği tarımında, bölgelere göre farklı bitkiler ekim nöbeti içinde yer alırlar. Ayrıca sulu ve kuru tarım bölgelerine göre de uygulanan ekim nöbeti sistemleri farklı olmaktadır. Kuru koşullarda buğday,arpa,çavdar gibi bitkilerle ekim nöbetine sokulmaktadır. Adana Tarım İşletmeleri Müdürlüğü(Ceyhan-Adana) arazisinde, sulanmayan kuru alanlarda buğdayla, ayçiçeği ekim nöbetine sokulduğunda, buğday alanlarında görülen ve verim düşüklüğüne neden olan kök çürüklüğü hastalığı etkili olmamakta ve buğday tarımında büyük artışlar(%20-50) sağlanmıştır.
Sulu koşullarda ise, patates, şeker pancarı ve baklagil bitkileri ile ekim nöbetine girmektedir. Özellikle pancar ekim alanlarında, ayçiçeğinin ekim nöbetine sokulmasıyla verim artışları elde edilmiştir.
7. Toprak Hazırlama
Ayçiçeği tarımında toprak işleme ve tohum yatağı hazırlama bölgelere göre farklı olabilmektedir. Ön bitkinin hasadından sonra (Haziran ve Sonbaharda) tarla pullukla derin (25 cm)olarak işlenir. Özellikle, buğday ekim alanlarında, buğday hasadından sonra derin sürüm yapılmalı ve sonbaharda tarla tekrardan kültüvatörle karıştırılmalıdır. Kışı bu şekilde geçiren toprak, ilkbaharda toprak nemini koruyacak şekilde kültüvatörle 8-10 cm derinden işlenir. Üzerine gübre ve her bisit atılarak tekrar yüzlek olarak toprak karıştırılır. Arkasından merdane ve sürgü geçirilerek tarla ekime hazır hale getirilir. Özellikle, İç Anadolu ve Doğu Anadolu bölgesi gibi kurak alanlarda ilkbaharda ki toprak işlemelerinde çok dikkatli olunmalı ve toprak nemini korumak için tarla hazırlığı çok kısa sürede bitirilmelidir. Ayçiçeği tohumları genellikle nemli toprağa ekilirler. Dolayısıyla kuruya ekip üzerine yağmurlama kurma fazla yaygın değildir.
8. Tohumluk ve Çeşit Seçimi
1960’lı yıllara kadar ülkemizde Romanya ve Bulgaristan dan getirilen ayçiçeği çeşitleri ekilirken, 1962 yılında Oranbanşın görülmesiyle birlikte bu çeşitler yerini Rus çeşitlerine bırakmıştır. Bugün ülkemizin bazı bölgelerinde bu çeşitler hala ekilmektedir. 1980’li yıllardan sonra ülkemize hibtit ayçiçeği çeşitleri getirilmiştir. Bu çeşitlerin, kısa boylu, yüksek verimli ve oranbanş’a dayanıklı olması nedeniyle üretimleri hızla artmış ve son yıllarda tamamen hibrit çeşitler ekili hale gelmiştir.
Ülkemizde üretimleri yapılan ayçiçeği çeşitleri: V.8931, TürkAy 1, TR-83, TR-129, TR-259, TR-80, Isomax, Tordillo, Edirne-87, Sundak, Turkuaz, Don Jose, Albero, Sanbro, Sunbrad 277, Sunbrad 262, Istıranca, Sigma 950, Sigma 844, P.6424, P.6433,P.64820’dir. Bunlar yağlık ayçiçeği çeşitleridir. Bunların dışında iri daneli çerezlik çeşitlerde mevcuttur. Ülkemizde ekimleri yapılır.
Ayçiçeği tarımında seçeceğimiz çeşit ne olursa olsun kullanacağımız tohum kaliteli olmalıdır. Genelde ayçiçeği ekimi havalı nibzerlerle yaygın olarak yapılır hale getirilmiştir. Bu nedenle, tohumların çimlenme oranları yüksek olmalıdır.
Ekimi yapılacak tohumda şu özellikler olmalıdır:
[COLOR="blue"]Taze olmalı
Çimlenme ve sürme gücü yüksek olmalı
Tohumlar ilaçlanmış olmalı
Hastalıklarla bulaşık olmamalı
Çeşit karışıklığı olmamalıdır.[/COLOR]
9. Ekim
Ayçiçeği tohumlarının çimlenebilmesi için toprak sıcaklığının minimum 8-10 °C olması gerekmektedir. Toprak sıcaklığı arttıkça tohumun çimlenme ve sürme hızı da artmaktadır. Bu nedenle ekim zamanında toprak sıcaklığının 12 °C olması istenir. Bu nedenle, ekim zamanı belirleme de, toprak sıcaklığı önemli bir faktör olmaktadır. Toprak sıcaklığı, tohumun çimlenebileceği dereceye ulaştığında ne kadar erken ekim yapılırsa, verim, o nispette yüksek olmaktadır. Bu nedenle ekimde geç kalınmamalıdır. Bölgelere göre değişmekle beraber ülkemizde ayçiçeği ekim;15 Martta başlamakta ve Nisan ayı sonuna kadar devam etmektedir. Genel olarak ayçiçeği ekim bölgesi olmamakla beraber, Çukurova bölgesinde sulanmayan taban arazilerde ayçiçeği tarımı yapılmakta ve çok iyi verim alınmaktadır. Bu bölgede en uygun ekim zamanı;15 Şubat-1 Mart tarihleri arasındadır. Ekim en geç Mart ortasına kadar tamamlanmalıdır
10. Bakım
Ayçiçeği tohumu uygun koşulların oluşması ile ekimden 10-15 gün sonra çimlenerek toprak yüzeyinde genç bitkiler oluşur. Çevre koşullarının uygun olması halinde bitkiler gelişmelerini hızla sürdürürler. Bitkilerin büyüme ve gelişme süreleri boyunca gerekli bakım işleminin zamanında ve tekniğine uygun olarak aksatılmadan yapılması gerekmektedir. Aksi takdirde ayçiçeğinden beklenen verim alınamaz. Ayçiçeği tarımında bakım işleri; çapalama ve yabancı ot kontrolü, seyreltme, sulama, hastalık ve zararlılarla mücadeledir.
11. Çapalama ve Yabancı Ot Kontrolü
Ayçiçeği bitkisi ilk gelişme döneminde yabancı otlardan fazla etkilenmekte ve zarar görmektedir. Bu nedenle, yabancı otlarla mücadeleye erken dönemde başlanmalıdır. Bitkiler toprak düzeyine çıkıp 10-12 cm boylandığında ilk çapa, bitkiler 25-30 cm boylandığında ise, ikinci çapa yapılmalıdır. İkinci çapa ile birlikte boğaz doldurmada yapılmaktadır. Ayçiçeği bitkisi saçak köklü olduğu için, çapalama derin yapılmamalıdır. Üst gübreleme yapılacaksa ikinci çapa ile birlikte verilmelidir. Bitkiler 40 cm ye ulaştığında çapalama işlemine son verilmelidir. Özellikle kurak bölgelerde buharlaşma ile su kaybını önlemek için sık sık çapalama yapılmalıdır. Ayçiçeği tarımında 2-3 çapa yeterli olmaktadır.
12. Sulama
Ayçiçeği bitkisi kuraklığa oldukça dayanıklıdır. Ancak, sulu koşullarda yetiştirildiğinde önemli verim artışları elde edilmektedir. Ayçiçeği bitkisinin suya en fazla ihtiyaç duyduğu dönem, tabla teşekkülünden çiçeklenmeye kadar geçen dönemdir. Özellikle çiçeklenmeden 20 gün önce ve çiçeklenmeden sonraki 20 günlük dönem su tüketimi bakımından ayçiçeği için çok kritik bir dönemdir. Bu dönemde bitki susuzluk stresine sokulmamalıdır. Yağışın yeterli olduğu bölgelerde sulamaya gerek duyulmamaktadır. Ancak,yağışın yeterli olmadığı bölgelerde sulama yapılmalıdır. Sulama ile %50 ve daha fazla oranlarda verim alınır.
Ayçiçeğinde sulama karık usulü yapılmaktadır. Özellikle son çapalama da, lister tipi çapalar kullanılarak boğaz doldurma ve karık oluşturma birlikte yapılmalıdır. Sulama sonrası tarlada su bırakılmamalıdır.
|
|
|
| Kiraz ve vişne yetiştiriciliği |
|
Yazar: Zooteknist - 04-03-2009, 04:29 PM - Forum: Bahçe Bitkileri
- Yorum Yok
|
 |
KİRAZ VE VİŞNE YETİŞTİRİCİLİĞİ
Kiraz ve vişne meyveleri özellikle mineral madde açısından oldukça zengindir. Sanayide kullanılan birkaç çeşit dışında üretilen kirazın hemen hepsi taze olarak tüketilmektedir. Vişne ise meyve suyu randımanının (% 70-75) ve toplam asitliğin (% 3) yüksek olması nedeniyle, meyve suyu olarak işlenmeye çok uygundur. Ayrıca üretilen vişne derin dondurma, kurutma, konserve ve reçel şeklinde değerlendirilmekte ve dış ülkelere özellikle dondurulmuş halde ihraç edilmektedir.
Türkiye'de kiraz ve vişne üretiminde özellikle 1965-1985 yılları arasında hızlı artışlar olmuştur. 1965 yılında 47.000 ton olan kiraz üretimi, 1985 yılında 130.000 tona ulaşarak %76'lık bir artış gerçekleşmiştir. 1965 yılında 24.000 ton olan vişne üretimi ise 1985 yılında 85.000 tona ulaşarak % 245'lük bir artış sağlamıştır. Bu haliyle Türkiye, Dünya da kirazda 6. ve vişnede 5. sırada yer almıştır. Bu hızı yakalayamamakla beraber daha sonraki yıllarda da artışlar olmuş ve 1997'de kiraz üretimi 215.000 tona, vişne üretimi ise 120.000 tona yükselmiştir.
Kirazlar 5-6 yaşında verime geçerler, ancak tam ve ekonomik olarak verime yatmaları 10-12 yıldır. Her ne kadar 100 yıl yaşasalar da ekonomik ömürleri 25-30 yıldır. Vişnenin ekonomik ömrü ise 15-20 yıldır.
KİRAZ VE VİŞNENİN EKOLOJİK İSTEKLERİ
1. İklim İstekleri:Kiraz yetiştiriciliğinde iklim faktörlerinden en önemlisi sıcaklıktır. Çiçek tomurcukları –2,4 °C' ye kadar dayanabildikleri halde, açmış çiçekler –2°C' de donarlar. Vişnelerin odunsu kısımları ise –40 °C' ye kadar dayanabilirler. Vişneler düşük sıcaklıklara kirazlardan daha fazla dayanırlar. İlkbaharda çiçeklenme kirazlardan daha sonra olduğu için vişne çiçeklerinin ilkbahar geç donlarından zarar görme olasılığı daha düşüktür.
Kirazlar için kış dinlenme istekleri vişnelerden daha önemli olup, dinlenmeden çıkabilmeleri için yeterli kış soğuğu almaları gerekmektedir. Soğuklama ihtiyaçları karşılanmamış kirazların çiçeklenmelerinde gecikme ve düzensizlikler görülmektedir. Lambert, Napolyon ve Bing gibi yüksek soğuklanmaya ihtiyaç gösteren kiraz çeşitlerinde daha belirgindir. Kirazlarda kış dinlenme isteklerini yeterince karşılayamayışı döllenme yönünden de sorun yaratmaktadır. Çünkü, ılık geçen kışlardan sonra, düşük soğuklama ihtiyacı gösteren çeşit, yüksek soğuklama ihtiyacı gösteren çeşitten daha erken çiçeklendiğinden, bu iki çeşit birbirini tozlayıp dölleyemezler. Vişneler ise, kendine verimli olduğu için, bu konuda bir sorun yoktur. Genel olarak kiraz ve vişnelerde +7,2 °C' nin altında soğuklama süresi 1100-1700 saattir.
Kiraz ve vişne yetiştiriciliğinde, yağışın yıl içinde düzenli olarak yayılması en uygun olanıdır. Genel olarak 600 mm yağış alan yerlerde kiraz, 400 mm yağış alan yerlerde ise vişne yetiştiriciliği sulamaya gerek kalmadan yapılabilir. Kiraz ve vişnelerde çiçeklenme ve meyve oluşumu esnasında havaların yağışlı gitmesi istenmez. Çünkü çiçeklenme zamanında yoğun yağmur döllenmeyi güçleştirir ve mantar zararının artmasına neden olur. Yine meyve olgunlaşması esnasında yağabilecek yağmur meyvelerin çatlamasına neden olarak, Pazar değerini düşürür.
2. Toprak İstekleri:İyi drene edilmiş, derin, havalanabilen ve yaz aylarında düzenli olarak sulanabilen topraklar kirazlar için en uygun topraklardır. İyi drenaja sahip olmayan fakir topraklarda ağaç zayıf gelişir ve seyrek meyve dalları meydana gelir. Yine kuru topraklarda meyveler küçük kalır. Taban suyunun yüksek olduğu yerlerde kökler yüzlek kalır ve ağacın gelişimi yavaş olur. Bu gibi durumlarda ise ağacın kuraklık ve dondan etkilenme riski artar.
Vişneler ise, toprak açısından daha toleranslıdır. Vişneler kuru, kumlu veya kireçli topraklarda da yetiştirilebilirler. Özellikle idris anacının kullanıldığı yerlerde vişnelerin kuraklığa dayanmaları artar. Vişne için de en ideal toprak kiraz yetiştiriciliğine uygun olan topraklardır.
![[Resim: kiraz.jpg]](http://www.termehaber.com/resim/kiraz.jpg)
KİRAZ VE VİŞNENİN ÇOĞALTILMASI VE ANAÇLARI
Çoğaltılması:En uygun çoğaltma metodu, aşı ile çoğaltmadır. En uygun aşı şekli ise, durgun göz aşısıdır. Fidanlıklarda durgun göz aşısına ilk önce yabani kiraz çöğürlerinden başlamak gerekir. Genellikle idrislerde vegetatif gelişme daha uzun sürdüğünden yani anaç geç zamanlara kadar kabuk verdiğinden aşıya daha geç başlamak ve bu işi sonbaharın başına kadar sürdürmek mümkündür. Durgun gözaşısının başlama zamanı aşı gözlerinin olgunlaştığı, bitirme zamanında anacın kabuk verme durumuna göre düzenlenebilir.
Anaçları:
1. Önemli Kiraz ve Vişne Çöğür Anaçları
Kiraz (Prunus avium) : Bu türün yabanilerine Türkiye’de yabani kiraz veya kuş kirazı da denilmektedir. Yabancı literatürlerde ise mazzard adı verilmektedir. Bunların tohumlarının iyi çimlenebilmesi için 5 °C’de 120-140 gün nemli koşullarda katlanmaya alınması gerekir. Prunus avium’ un çeşitlerle uyuşması çok iyidir. Uzun ömürlü ve kuvvetli ağaçlar meydana getirir. Havalanması zayıf, ağır ve ıslak topraklar kiraz çöğür anacı için pek uygun değildir.
İdris (Prunus mahleb) : İdris anaçları alçaktan aşılandığı için daha küçük anaçlar oluşturur. Kireçli ve kurak topraklara iyi uyum sağlar. Ancak nemli ve ağır topraklara karşı hassastır. Genel olarak nemli topraklarda kiraz ve vişne için idris anaç olarak kullanıldığı zaman 7-8 yaştan sonra ağaçlarda kuruma ve ölümler meydana gelir. Böyle yerlerde yabani kiraz anacının kullanılması gerekir.
Vişne (Prunus corasus) : Bu anaç genellikle vişneler için kullanılır. Kirazlar için kullanıldığı taktirde bodurlaşmaya neden olur. Kiraz ile uyuşması iyi değildir. Vişne genellikle kuraklığa dayanıklı bir anaç olarak önerilmektedir.
2. Önemli Kiraz ve Vişne Anaçları
Mazzard F 12/1 : Yabani kiraz (Prunus avium)’ dan seleksiyon yolu ile elde edilmiştir. Kiraz ve vişneye anaç olarak kullanılmaktadır. Bakteriyel hastalıklara çok iyi dayanıklı olup, çelikle kolaylıkla üretilebilir.
Colt : East Malling araştırma istasyonunda elde edilen Prunus avium x Prunus pseudocerasus hibriti olup, çelikle kolaylıkla çoğaltılabilir ve çeşitlerle uyuşması iyidir.
Mahleb SL 64 : İdris tohumlarından seleksiyon yolu ile elde edilen bir anaçtır. Bütün yeşil çelikleri IBA ile muamele edildiği taktirde kolaylıkla çoğaltılabilir. Kurak ve kireçli topraklarda iyi gelişir. Kiraz ve vişnelerle iyi uyuşur. ABD’ de özellikle vişneler için kullanılan bir anaçtır.
Stockton Morello : Yabani vişne tohumlarından seleksiyon yolu ile elde edilen bir anaçtır. Ağır ve nemli topraklarda kullanılır. Kumsal topraklar için uygun değildir. Kök sürgünleri ve çelikle kolaylıkla çoğaltılabilen bu anaç, kök ur nematoduna da dayanıklıdır. Üzerine aşılanan kiraz çeşitlerini bodurlaştırma etkisine sahiptir.
![[Resim: kiraz.jpg]](http://www.geocities.com/konyaeregli/kiraz/kiraz.jpg)
KİRAZ ve VİŞNE BAHÇESİNDE UYGULANAN KÜLTÜREL ve TEKNİK İŞLEMLER
1. Bahçe Tesisi
Kapama kiraz ve vişne bahçesi tesis ederken, özellikle kirazlarda iyi bir dikim planlaması gerekmektedir. Vişnelerde döllenme sorunu olmadığından tek çeşitle de bahçe tesis edilebilir. Ancak ikinci bir çeşit verimi daha çok arttırır. Kirazlar kendine kısır olduğundan ana çeşitler, dölleyici çeşitten hiçbir zaman iki sıradan fazla uzakta olmamalıdır. Bu ilkeyi dikkate alarak gerek döllenme gerekse hasat ve pazarlama kolaylıkları için; bahçeye erkenden geçe doğru olacak şekilde en az 4-5 çeşit, hatta en iyisi de 7-8 çeşit dikilmelidir.
Örneğin aşağıdaki bir kiraz bahçesi düzeni çok uygundur:
[COLOR="Blue"]Early Burlate X X X X X X X X X X
Vista X X X X X X X X X X
Merton Premier X X X X X X X X X X
Noir De Guben X X X X X X X X X X
Van X X X X X X X X X X
Bigarreav Gavcher X X X X X X X X X X
Merton Marvel X X X X X X X X X X
Lambert veya 0900 Ziraat X X X X X X X X X X [/COLOR]
Dikim aralıklarını toprak durumu, anaç, sulama ve gübreleme gibi koşullar belirler. Ancak genel olarak kullanılan dikim aralıkları, yabani kiraz üzerine aşılı kirazlarda 8 x 8, 8 x 6 veya 7 x 7; idris üzerine aşılı kirazlarda 6 x 6, 5 x 6; Stockton Morello klon anacı üzerine aşılı kirazlarda ise 3 x 4 m’ ye kadar düşmektedir. Vişne çöğürü üzerine aşılı vişnelerde 4 x 4, 3 x 4 m olmaktadır.
2. Sulama
Yıllık yağışın 600 mm ve üzerinde olduğu yerlerde kirazı 400 mm ve üzerinde ise, vişneyi sulamaya gerek yoktur. Ancak bu yağışların altında ki yerlerde ise yılda 2 – 3 kez sulama yapılması vegetatif ve generatif gelişme açısından yararlı olacaktır.
3. Gübreleme
Kiraz ve vişne bahçelerinde özellikle ilk kuruluş devresinde dekara 2-3 ton yanmış çiftlik gübresi verilmesi ve bunun 2 yılda bir tekrarlanması ağaçların gelimesi açısından yararlıdır. Dikimi izleyen ilk yıllarda, yani ağaçların teşekkülü esnasında çok kuvvetli gübre verilmesi sakıncalıdır. Çünkü kuvvetli vegatatif gelişme gösterir ve meyve teşekkülü gecikir. Ancak verime yatmış ağaçlarda durum farklı olup, bunlara her yıl yukarıda belirtilen çiftlik gübresi dışında yapılacak toprak ve yaprak analizleri doğrultusunda inorganik gübre verilmelidir.
4. Budama
Kiraz ve vişneler taçlarının gelişimi açısından farklılıklar gösterir. Kiraz çeşitleri genellikle dikili büyüyen bir taç oluştururken, vişne çeşitleri daha yayvan bir taç şekli oluşturur. Bu nedenle kirazlar için piramit veya modifiye lider (değişik doruk dallı) sistem uygulanırken, vişneler genellikle modifiye lider ( değişik doruk dallı sistem şeklinde taçlandırılır. Yaygın olarak uygulanan ise her ikisinden de modifiye lider sistemdir. Modifiye lider sisteminde genel esaslar elma ve armuttakinin aynısıdır. Ancak kirazlarda, çatal dalların yarılmaya hassasiyeti nedeniyle kuvvetli çatı dalların oluşturulmasına özel bir dikkat göstermek gerekir.
Fidanlar, tercihen 1.5-2 cm. çapında , 150-200cm. boyunda, bir yaşlı ve kuvvetli olmalıdır. Bu fidanların tepeleri 90-107cm. den vurulur. Lider haricinde seçilen 4 yan dalın ana gövde üzerinde birbirlerinden 30cm. aralıkta ve ana gövde ile aralarındaki açının 45-60° olması gerekir. Çatı teşekkül ettikten sonra, ağaçlar çiçeğe yatıncaya kadar çok az budanmalıdır. Özellikle genç kiraz ağaçlarında dalların yukarıya doğru gelişme eğilimi vardır. Bu bakımdan yan dalların gelişmesine özel bir dikkat göstermek gerekir. Kısaca gerek kiraz gerekse vişne ömrü boyunca hafif budama ister.
HASTALIK VE ZARARLILAR
1. Monilya ( Mumya ) Hastalığı
Monilya (Munya) kastalığı diğer sert çekirdeklilerde olduğu gibi kiraz ve vişnenin de en önemli fungal hastalıklarından biridir.
Hastalık; birinci derecede sürgün ve çiçek yanıklığına, ikinci derecede meyve çürüklüğüne neden olur. Kuruyan çiçekler meyve oluşturmaz. Gruplar halinde sürgünde kalır. Fungus miselleri çiçekten dala geçip orada da açık kanser yaraları oluşturur ve dalları uçtan geriye doğru kurutur. Çiçekler, sapları üzerinde kuvrılarak, o noktada çıkan zamkla dala yapışırlar. Meyveler genellikle olgunlaşmaya yakın zamanda enfekte olur ve çürürler. Çürüyen meyveler bir süre sonra mumyalaşarak dalda asılı kalırlar.
Fungus kışı mumyalaşmış meyvelerde de hastalıklı, kanserli dallarda geçirir. Bunlardan çıkan sporlar ilkbaharda tam çiçeklerin açılma zamanında çiçekleri enfekte ederler.
![[Resim: kiraz_007.jpg]](http://www.anamurunsesi.com/images/kiraz_007.jpg)
Mücadelesi:Monilya ile mücadelede kültürel önlemler ve kimyasal mücadele uygulanır.Ağaçlarda bir yıl önceden kalmış hastalıklı dal çiçek ve mumya meyveler temizlenmelidir.
İlk ilaçlama çiçekler tek tük açtığı zaman başlar. İkinci ilaçlama ise çiçeklerin tümü açtığında yapılır. Monilyaya karşı etkili maddesi, formülasyonu ve kullanma oranı aşağıda belirtilen ilaçlardan birisi ile kimyasal mücadele uygulanır.
2. Kiraz Sineği:
Konukçuları kiraz ve vişne, ara konukçusu hanımeli ( Lomicera ) türleri olan; kiraz sineğinin ergini 4-5mm. Boyunda, thorak (göğüs) siyah renkte, kanatlar şeffaf, 4 adet mavimsi- siyah bant bulunur. Yumurtaları ince, uzun, beyaz renkte, larvalar bacaksız tipte ve krem beyazı renginde, pupası fıçı pupa tipindedir.
Kiraz Sineği larvaları, meyvelerin etli kısmında beslenerek meyvelerin dökülmesine sebep olur. Kurtlu meyveler dökülür. Dökülmese dahi Pazar değeri düşük olur.
Kiraz Sineği; kışı pupa evresinde, toprak içinde, diyapoz durumunda geçirir. Ertesi yıl ilkbaharda çıkan erginler çiftleştikten sonra dişiler, meyvelerin ben düşme döneminde yumurta koyma borularıyla meyveleri delerek yumurta bırakırlar. Dişiler yumurta bırakırken seks feromunu salgıladıklarından bu meyveler üzerine gelen erkekler bir süre burada kalırlar. Bu da meyvelere ikinci kez yumurta bırakılmasını önlemekte ve böylece bir meyvede bir larva gelişmektedir.
Bir dişi 40-100 yumurta bırakmaktadır. Yumurtadan çıkan larvalar meyvenin etli kısmında beslenip olgun hale geldikten sonra, meyveyi terk ederler ve toprağın 2-5 cm. derinliğinde pupa olurlar. Toprak içindeki pupalar ertesi yıla kadar burada diyapoz durumunda kalırlar. Böylece kiraz sineği yılda bir döl vermiş olur.
![[Resim: sert_c34.jpg]](http://www.tarim.gov.tr/hizmetler/yayinlar/e-kitap/meyvecilik/sert_c34.jpg)
Mücadelesi:Kiraz Sineği ile mücadelede kültürel önlemler kimyasal mücadele uygulanır.
Kurtlu meyvelerin toplanarak derine gömülmesi, dayanıklı ve erkenci çeşitlerin yetiştirilmesi, yabani kiraz, vişne ve Lonicera (Hanımeli) türlerinin kiraz, vişne bölgelerinde yetiştirilmemesi, sonbaharda toprak işlemesi, kiraz sineği populasyonunu önemli ölçüde azaltır.
Meyvelere ben düştüğü devre ilaçlamaya başlamak için uygun bir dönemdir. Bu gözlem en erkenci çeşide göre yapılmalıdır. Bu uygun yöntem bahçelere sarı yapışkan vizüel tuzaklar asarak ilk ergin çıkışına göre ilaçlama yapmaktır.
Hastalık tuzak kontrolleri ile ikinci veya üçüncü bir ilaçlamaya gerek olup olmadığı saptanmalıdır. Kiraz Sineğine karşı etkili maddesi, formülasyonu ve kullanma oranı aşağıda belirtilen ilaçlardan birisi ile kimyasal mücadele uygulanır. Son ilaçlama ile hasat arasındaki minimum süreye titizlikle uyulmalıdır.
|
|
|
| Kiraz ve vişne çeşitleri |
|
Yazar: Zooteknist - 04-03-2009, 04:01 PM - Forum: Bahçe Bitkileri
- Yorum (1)
|
 |
KİRAZ VE VİŞNE ÇEŞİTLERİ
![[Resim: kiraz.jpg]](http://www.sifalibitkiler.us/meyveler/kiraz.jpg)
1. Kiraz Çeşitleri
Yetiştiriciliği önerilen kiraz çeşitleri ve özellikleri, olgunlaşma sırasına göre aşağıda belirtilmiştir. Parantez içinde belirtilen olgunlaşma zamanları Yalova şartları için olup, değişik bölgelerde farklılıklar gösterebilir.
Edirne : Çok erkenci (19 Mayıs), meyvesi yuvarlak, orta iri (3,28g), kahverengimsi-şarabi renkte, orta sert ve az lifli, orta kalitededir. Ağaçları verimli olup, % 10 oranında meyve çatlaması yapar. Yola orta derecede dayanıklıdır.
Turfanda : Çok erkenci (21 Mayıs), meyvesi kalp şeklinde, orta iri (3,72g), morumsu-şarabi renkte, orta sert, orta sulu, lifli, orta kalitededir. Ağaçları çok verimli olup, % 7 oranında meyve çatlaması yapar. Yola dayanıklılığı azdır.
Early Burlat : Çok erkenci (24 Mayıs), meyvesi yuvarlak yassı, iri (6,38 g), parlak koyu kırmızı renkte, sert, çok sulu, ince yapılı, çok kalitelidir. Ağaçları çok verimli olup, % 25 oranında meyve çatlaması yapar. Bu bakımdan olgunluğa yakın dönemde yağış olmayan bölgelere önerilir. Yola çok dayanıklıdır.
Starking Hordy Giant : Erkenci (27 Mayıs), meyvesi kalp şekline yakın, iri (5,62 g), parlak koyu kırmızı renkte, sert, sulu, çok kalitelidir. Ağaçları çok verimli olup, % 9 oranında meyve çatlaması yapar. Yola dayanıklıdır.
Durona Di Cesena : Erkenci (28 Mayıs ), meyvesi yuvarlak kalp şeklinde, iri (6,19g), parlak koyu kırmızı renkte, sert, sulu, ince yapılı ve çok kalitelidir. Ağaçları çok verimli olup, % 9 oranında meyve çatlaması yapar. Yola dayanıklıdır.
Vista : Erkenci (31 Mayıs), meyvesi geniş kalp şeklinde, iri (6,31 g), parlak koyu kırmızı renkte, sert, sulu ince yapılı ve iyi kalitededir. Ağaçları verimli olup, hiç meyve çatlaması yapmaz. Kendisi ile aynı zamanda çiçek açan bütün kirazları döller.
Merton Premier : Orta mevsim (2 Haziran), meyvesi kalp şeklinde, iri (5,27 g), koyu kırmızı-mor renkli, orta sert, sulu, ince yapılı ve çok kalitelidir. Ağaçları çok verimli olup, hiç meyve çatlaması yapmaz. Yola dayanıklıdır.
Merton Bigarreau : Orta mevsim (6 Haziran), meyvesi yuvarlak kalp şeklinde. İri (6,99 g), parlak koyu kırmızı kahve renkli, sert, gevrek, sulu, çok kalitelidir. Ağaçları çok verimli olup, 1 oranında çatlama yapar. Yola çok dayanıklıdır.
Lorian : Orta mevsim (7 Haziran), meyvesi yuvarlak- kalp şeklinde, iri (6,.68 g), parlak koyu kırmızı renkte, orta sert, orta sulu, ince yapılı ve çok iyi kalitelidir. Ağaçları orta-çok verimli olup, hiç meyve çatlaması yapmaz. Yola dayanıklıdır.
Berryessa : Orta mevsim (7 Haziran), meyvesi kalp şeklinde, iri (6,84 g), parlak siyaha yakın kırmızı renkli, orta sert, sulu, orta lif ve kalitelidir. Ağaçları çok verimli olup, % 2 oranında meyve çatlaması yapar. Yola orta derecede dayanıklıdır.
Noir De Guben : Geç mevsim (9 Haziran), meyvesi yuvarlak şekilli, iri (5,65 g), koyu kırmızıya çalan kahve rengi hemen hemen siyah renkli, sert-çok sert, gevrekve kalitelidir. Ağaçları çok verimli olup, 6 oranında meyve çatlaması yapar. Yola dayanıklıdır.
Stella : Geç mevsim (10 Haziran), meyvesi fıçı şeklinde, çok iri (7,29 g), parlak koyu kırmızı renkli, çok sert, gevrek ve çok kalitelidir. Ağaçları çok verimli olup, % 9 oranında meyve çatlaması yapar. Kendine verimli olarak bilinen tek çeşittir. Yola çok dayanıklıdır.
Van : Geç mevsim (12 Haziran), meyvesi yuvarlak kalp şeklinde, çok iri (7,91 g), çok parlak kırmızı renkli, çok sert, gevrek, sulu ve çok kalitelidir. Ağaçları çok verimli olup, % 9 oranında meyve çatlaması yapar. Yola çok dayanıklıdır.
Bing : Geç mevsim (13 Haziran), meyvesi kalp şeklinde, çok iri (7,28 g), orta parlak, şarabi koyu kırmızı renkli, sert, gevrek, sulu ve çok kalitelidir. Ağaçları çok verimli olup, % 16 oranında meyve çatlaması yapar. Bu bakımdan olgunluğa yakın dönemde yağış almayan bölgelere önerilir. Yola dayanıklıdır.
Bigarreau Napoleon : Geç mevsim (13 Haziran), meyvesi kalp şeklinde, iri (6,27 g), donuk sarı zemin kırmızımsı renkte, sert, gevrek, sulu ve kalitelidir. Ağaçları çok verimli olup, % 4 oranında meyve çatlaması yapar. Yola dayanıklıdır.
Bigarreau Goucher : Geç mevsim (13 Haziran), meyvesi yuvarlak kalp şeklinde, iri (6,25 g), hemen hemen siyaha yakın, oldukça koyu kırmızı renkli, sert, gevrek, sulu ve çok kalitelidir. Ağacı verimli olup, % 1 oranında meyve çatlaması yapar. Yola dayanıklıdır. Üniversal donor olup, aynı zamanda çiçeklenen bütün çeşitleri döller ve onlarla döllenir.
Noble : Geç mevsim (14 Haziran), meyvesi kalp şeklinde, çok iri (7,41 g), koyu morumsu ve hemen hemen siyaha yakın renkli, çok sert, gevrek, sulu ve çok kalitelidir. Ağaçları orta derecede verimli olup, % 5 oranında meyve çatlaması yapar. Yola çok dayanıklıdır.
Bella Di Pistoia : Geç mevsim (14 Haziran), meyvesi yuvarlakça, iri (6, 11 g), parlak sarı zemin üzeri pembemsi kırmızı renkli, çok sert, gevrek, sulu ve çok kalitelidir. Ağaçları çok verimli olup, % 3 oranında meyve çatlaması yapar. Yola çok dayanıklıdır.
Karabodur : Çok geç (16 Haziran), meyvesi genişçe- kalp şeklinde, çok iri (7,46 g), parlak sarı zemin üzeri kırmızımsı pembe renkli, sert, sulu, az lifli ve kalitelidir. Ağaçları orta derecede verimli olup, % 8 oranında meyve çatlaması yapar. Yola dayanıklıdır.
Merton Marvel : Çok geç (16 Haziran), meyvesi yuvarlakça-kalp şeklinde, iri (6,23 g), koyu kırmızı- morumsu renkli, çok sert, gevrek, sulu ve çok iyi kalitelidir. Ağaçları çok verimli olup, % 3 oranında meyve çatlaması yapar. Yola çok dayanıklıdır.
Kara gevrek : Çok geç (16 Haziran), meyvesi fıçı şekilli- hafif konik, çok iri (7,78 g), koyu morumsu- kırmızı renkli, sert, gevrek, çok sulu ve kalitelidir. Ağaçları çok verimli olup, % 11 oranında meyve çatlaması yapar. Yola çok dayanıklıdır.
0900 Ziraat : Çok geç (19 Haziran), meyvesi geniş kalp şeklinde, çok iri (8,18 g), parlak koyu kırmızı renkli, çok sert, gevrek, sulu ve çok kalitelidir. Ağaçları verimli olup, hiç meyve çatlaması yapmaz. Ülkemizde çok yaygın olup Akşehir Napolyonu, Dalbastı ve Uluborlu olarak tanınır. Yola çok dayanıklıdır.
Lambert : Çok geç (19 Haziran), meyvesi kalp şeklinde, çok iri (7,6 g), parlak koyu kırmızı renkli, çok sert, gevrek ve çok iyi kalitelidir. Ağaçları çok verimli olup, % 18 oranında meyve çatlaması yapar. Bu bakımdan olgunluğa yakın dönemde yağış olmayan bölgelere önerilir. Yola çok dayanıklıdır.
Merton Late : Çok geç (24 Haziran), meyvesi yuvarlakça, iri (5,76 g), donuk sarı zemin üzeri parlak pembemsi-kırmızı renkli, sert, gevrek, sulu ve kalitelidir. Ağaçları çok verimli olup, % 4 oranında meyve çatlaması yapar. Yola dayanıklıdır.
Yukarıda yetiştiriciliği önerilen kiraz çeşitleri için uygun dölleyici çeşitler önem sırasına göre aşağıda belirtilmiştir. Bu belirlimede, isimleri tekrarlamamak için çeşitlere verilen numaralardan yararlanılmıştır:
[COLOR="Blue"]Edirne : 6, 8, 11,13, 16, 19, 20, 24
Turfanda : 3, 7,11
Early Burlat : 2, 7, 11
Starking Hardy Giant : 6, 10, 11
Durona Dicesena : 6, 11, 16
Visto : 1, 4, 5, 10, 12, 13, 14, 18
Merton Premier : 2, 3, 11, 13, 14, 15
Merton Bigarreau : 1, 16, 17, 19, 20, 23
Larian : 10, 13, 14
Berryessa : 4, 6, 13, 14, 15
Noir De Guben : 1, 2, 3, 4, 5, 7, 13, 14, 18, 22
Stella : Kendine verimli
Van : 1, 6, 7, 10, 11, 14, 15, 23
Bing : 6, 7, 10, 11, 13
Bigarreau Napolean : 6, 7, 10, 11, 13
Bigarreau Gaucher : 1, 5, 8, 17, 18, 20, 23, 24
Noble : 9, 16, 20, 23, 24
Bella Di Pistoia : 6, 11, 16
Karabodur : 1, 8, 13, 16, 24
Merton Marvel : 1, 8, 17, 24
Karagevrek : 6, 16
0900 Ziraat : 16, 23, 24
Lambert : 8, 13, 16, 22, 14
Merton Late : 1, 8, 16, 19, 20, 23 [/COLOR]
![[Resim: kiraz(1).jpg]](http://www.alarafidan.com.tr/magaza/images/haber_fotograflari/kiraz(1).jpg)
Sanayide çok kullanılan kiraz çeşitleri
Hacıömer Karası : Orta mevsim, meyvesi yuvarlak, orta iri (3,38 g), açık kırmızı renkli, çok sert ve orta kalitelidir. Ağaçları çok verimlidir. Kendine kısır olup, dölleyicileri bilinmemektedir.
Siyah Ömeroğlu : Orta mevsim, meyvesi yuvarlak, orta iri (3,15 g), kırmızı renkli, çok sert ve orta kalitelidir. Hiç meyve çatlaması yapmaz ve taşımaya çok uygundur. Ağaçları çok verimlidir. Kendine kısır olup, dölleyicileri bilinmemektedir.
Beyaz Ömeroğlu : Geç mevsim meyvesi yuvarlakça-kalp şeklinde, iri (5,4 g), sarı zemin üzeri pembemsi kırmızı renkli, sert ve orta kalitededir. % 3 oranında meyve çatlaması yapar ve taşımaya çok uygundur. Ağaçları çok verimlidir. Kendine kısır olup, dölleyicileri bilinmemektedir.
Beyaz Kiraz (Starks Gold) : Çok geç, meyvesi yuvarlak, orta iri (3,4 g), sarı renkli, sert ve orta kalitededir. % 3 oranında meyve çatlaması yapar ve taşımaya dayanıklılığı azdır. Ağaçları çok verimlidir. Kendine kısır olup, dölleyicileri 0900 Ziraat ve Bigarreau Gaucher’dir.
2. Vişne Çeşitleri
![[Resim: aintabsofrasi_visne.jpg]](http://www.dogrugoz.bel.tr/haberx/images/aintabsofrasi_visne.jpg)
Yetiştiriciliği önerilen iki vişne çeşidi olup, ikisi de kendine verimlidir. Herhangi bir döllenme problemi yoktur.
Kütahya : Çok geç, meyvesi yuvarlak, çok iri (6,79 g), koyu morumsu-şarabi renkte, çok sert, çok sulu, az lifli ve çok iyi kalitelidir. Ağaçları çok verimli olup, hiç meyve çatlaması yapmaz.
Montmorency : Geç mevsim, meyvesi yuvarlakça, orta iri (4,62 g), kırmızı renkli, orta sert, sulu ve kalitelidir. Ağaçları çok verimli olup, hiç meyve çatlaması yapmaz.
|
|
|
| Meyve Yetiştirme ve Bakımı |
|
Yazar: Zooteknist - 04-03-2009, 03:42 PM - Forum: Bahçe Bitkileri
- Yorum Yok
|
 |
MEYVE YETİŞTİRME VE BAKIMI
![[Resim: meyve.jpg]](http://akarpeyzaj.com/grafikler/meyve.jpg)
Küçük veya büyük bir bahçemiz varsa kesinlikle meyve ağacı dikmek isteriz. Kendi yetiştirdiğimiz bir ağacın meyvesini dalından koparmanın gurur ve hazzı bambaşka olur. Lezzeti ise satın aldıklarımızdan çok farklıdır.
Ancak meyve yetiştirmek diğer bütün bitkilerden daha zor ve emekli bir iştir. Ağaçlar devamlı bakım ister. Budama, ilaçlama, gübreleme derken hem zaman, hem de güç gerektirir. Ayrıca bu gibi işlerin tekniğini de çok iyi bilmek gerekir. Doğru ve vaktinde yapılmazlarsa ağaçlar zamanla kurur, ya da çalılaşır ve meyve verimi düşer.
Bahçemize meyve ağacı dikerken dikkate almamız gereken bir takım unsurlar vardır. Önce bir bakmalıyız. O civarda hangi meyveler iyi yetişiyor? İklime uymayan meyveleri yetiştirmeye uğraşmak vakit kaybından başka bir şey değildir. En iyisi bahçemizi ehil birine göstermek ve hangi meyvelerin buraya uygun olacağını öğrenmektir. İmkan olursa bahçe toprağını tahlil ettirmek de çok iyi olur. Ayrıca değişik mevsimlerde olgunlaşan meyveler seçtiğimiz takdirde bahçemizde her zaman meyve bulunur.
Meyve ağaçlarını eve yakın dikmemelidir. İlaç yaparken problem olabilir veya meyve zamanı sinek ve arılar evi istila edebilir. Aynı sebepten üzümü de eve sardırmak yerine, bu iş için ayrı bir yere çardak yapılmalıdır.
Bahçeniz küçükse veya sizin uğraşacak fazla vaktiniz yoksa şimdilerde çok moda olan cüce meyve ağaçları dikebilirsiniz. Bu ağaçlar 2-2,5 metreden fazla büyümez ama meyveleri normal boyuttadır. Fidanlar birbirine yakın dikilerek yerden kazanç sağlar. Budama, ilaçlama ve meyve toplama işleri son derece kolaylaşır. Daha iyisi aşırı ürün verme tehlikesi olmadığı için fazladan iş çıkarmaz. Elma, armut, şeftali ve erik gibi bir çok meyveler böyle bodur fidanlar olarak üretilmiştir.
Kolay yetişen meyveler yalnız ağaçta yetişmez. Çilek, ahududu, frenküzümü ve bektaşi üzümü gibi yerde veya çalı şeklinde yetişen meyveler de en küçük bahçede bile yer bulabilir. Üstelik fazla emek ve ilaç istemezler.
Üzüm çeşitleri de bahçelere çok yakışır. İster çardak şeklinde ister bağ üzümü olarak yetiştirilir,ancak iyi ürün vermesi için epey emek ister.
Bir de süs ağacı olarak da kullanılan meyve ağaçları vardır. Malta eriği, sarkık dut, süs erik ve elmaları vs, gibi.
Farklı sayfalarda sırasıyla bütün meyve cinslerinin özelliklerini,bakım ve yetiştirme bilgilerini vereceğim.
MEYVE YETİŞTİRME USULLERİ
MEYVE NEREDE YETİŞİR?
![[Resim: pears-1.jpg]](http://www.humeyraozdamar.net/basresim/pears-1.jpg)
Meyve bahçesi olacak yer bol güneşli,havadar, drenajı düzgün ve taban suyu 2 metreden aşağıda olmalıdır. Taban suyu yüksek ve kışın su tutan bahçelerde meyve ağaçları fazla yaşamaz.
Toprak zengin ve iyi işlenmiş,düz veya eğimi az olmalıdır. Fazla rüzgar alan yerlerde de ağaç iyi yetişmez.
Her iklime uygun meyve vardır.
FİDAN NASIL ELDE EDİLİR?
Tohumdan yetiştirme:
Çoğunlukla pratik değildir. Bu yolla meyve almak uzun zaman gerektirir. Kültür meyveleri tohumdan yabani çıkar ve aşı gerektirirler.Bir çok elma, armut,ayva,dut, kiraz ,kayısı ve portakal çeşitleri böyledir.
Şeftali, ceviz, badem, zerdali ve kestane gibi bazı meyveler ise tohumdan aslına uygun meyve verirler. Yabani meyveler de böyledir.
Kaliteli meyvelerden alınan çekirdek veya tohumlar kasım ayında bol gübreli ve kumlu toprağa ekilir. Baharda çıkan fideler 2 yaşına gelince asıl yerine dikilir.
Kaliteli meyve fidanı için;
Çelikle yetiştirme:
Bazı meyvelerin genç dalları toprağa dikilince köklenir. Böyle yetişen fidanlar aşı gerektirmeden aslına uygun meyve verir. Ayva, iğde, fındık, üzüm, ahududu, zeytin, incir, nar, limon ve mandalina çelikten yetiştirilir.
Çelik ilkbaharda henüz ağaçlara su yürümeden alınır. Seçilen ağacın bol güneş gören sağlam ve düzgün,bir yıllık dallarından kesilir.Dal en az kurşunkalem kalınlığında olmalıdır. Cinsine göre 15- 40 cm. bir parça kesilir.İnce olan uç kısmı alınır. Çelikleri gübreli toprağa iyice gömülür. Dışarıda 1-2 göz bırakılır. Yaz boyunca bol sulanır.Yeteri kadar büyüdükten sonra sonbaharda asıl yerine dikilir.
Kök sürgünüyle yetiştirme:
Bazı ağaçlar köklerinden sürgün verirler. Bunlar sonbaharda yerlerinden çıkarılarak asıl yerlerine dikilir.
Zeytin, incir, nar, ayva, üzüm, fındık, vişne ve ahududu kök sürgünüyle yetişir ve aslına uygun meyve verir. Aşılı ağaçlardan çıkan sürgünler yabani olur. Aşı gerekir.
Aşı ile yetiştirme:
Sağlam ve dayanıklı yabani fidanlara aşı yapılarak çok kaliteli meyveler elde edilir. En yaygın usul budur. Aşılı fidanları daima güvenilir bir fidanlıktan temin etmelidir. Fidanlar çıplak köklü veya saksı içinde satılır.
![[Resim: erik1.jpg]](http://www.humeyraozdamar.net/basresim/erik1.jpg)
DİKİM ZAMANI
Çıplak köklü fidanlar sonbaharda yaprak dökümünden ilkbaharda su yürüyünceye kadar olan zamanda dikilir. Çok soğuk yerlerde su yürümeye yakın dikilmesi daha iyi olur. Saksıda yetişmiş olanlar her mevsim dikilebilir ama çok sıcak zamanlar pek uygun değildir.
Herhangi bir sebepten dikim gecikirse toprakta geniş ve sığ bir çukur açılır. Fidan kökleri çukura hafif eğimli olarak uzatılır. Toprakla örtülür. Bastırılır ve sulanır. İlk fırsatta çıkarılıp yerlerine dikilir.
Fidan dikimi yağışsız ve aşırı soğuk olmayan bir günde yapılır.
ÇUKUR AÇMA
Çok sayıda fidan aynı bahçeye dikilecekse bu alan sonbaharda bol gübre ilavesi ile derince bellenir. Hatta mümkünse kirizme yaptırılır. Bu durumda çukurlar dikimden birkaç gün önce açılabilir.
Bahçe kazılmayacaksa çukurlar dikimden en az 1-2 ay önce açılır. Her çukur 1 metre çap ve 60 cm. derinlikte olmalıdır. Kazılırken üst toprak bir tarafa alt toprak başka bir tarafa ayrılır. Yabani ot ve iri taşlar ayıklanır. Üst tabaka toprak bolca yanmış gübre ile karıştırılır.
DESTEK ÇUBUKLARI
Fidan dikilmeden önce destek çubukları hazırlanır. Bunlar yeteri kadar uzun, uçları sivriltilmiş,sağlam ve budaksız olmalıdır. Çubuklar fidan için açılmış çukurlara önceden sağlamca çakılır. Fidan dikilecek yerden 15-20 cm öteye çakılmalıdır. Dikimden sonra fidan destek çubuğuna sağlam ve yumuşak bir bağla bağlanır. Hazır satılan bağlar da kullanılabilir.
![[Resim: pomegr.jpg]](http://www.humeyraozdamar.net/sayfaresim/pomegr.jpg)
DİKİM BULAMACI
Bir tenekeye bir kürek taze gübre ve iki kürek killi toprak konur. Su ilave edilerek eritilir. Akıcı bir bulamaç olmalıdır. Fidanlar önce bu karışıma batırılır,daha sonra dikim yapılır. Bu karışım köklenmeyi çabuklaştırır. Ancak şart değildir.
FİDAN DİKİMİ
Fidan köklerinin yaralı ve ezik yerleri budanır. Tepe dalları biraz kısaltılır. Çukura bir miktar gübreli üst toprak atılır. Hafif bir tümsek yapılır. Fidan dikim bulamacına batırılır ve kökleri bu tümseğe yayılır. Köklerin arasında boşluk kalmayacak şekilde toprak doldurulur. Çukur yarıya kadar dolunca ayakla hafifçe sıkıştırılır. Tekrar toprak ilave edilir. En son bir daha sıkıştırılır. Aşı yeri hafifçe örtülmelidir. Sulama açısından çukurun çevresi çanak şeklinde düzenlenir. Fidanın çevresine birkaç kürek gübre saçılır. Bolca sulanır. Destek çubuğuna bağlanır. Dalın yaralanmaması için bağlar kurdele biçiminde olup sekiz şeklinde bağlanmalıdır.
YIL BOYUNCA MEYVE AĞAÇLARININ BAKIMI
![[Resim: cherry.jpg]](http://www.humeyraozdamar.net/basresim/cherry.jpg)
SULAMA
Meyve ağaçları eğer yağış yeterli değilse, ilkbaharda çiçeğe durduktan sonra sulanmaya başlanır.Yaz ve sonbaharda devam edilir.Yazın yetişkin ağaçlar her 15 günde, yeni fidanlar haftada bir sulanmalıdır. İlk ve sonbaharda daha seyrek verilebilir. Bu mevsimlerde çok fazla yağış oluyorsa sulama yapılmaz.
En doğru sulama ağacın tarlasına su verilmesidir. Ev bahçelerinde bu pek mümkün olmaz. Bu yüzden her ağacın çevresine tacı genişliğinde bir çanak yapılır. Su burayı dolduruncaya kadar akıtılır. Ağacın yalnızca dibini sulamanın faydası azdır. Zira asıl suyu emen kılcal kökler ağaçtan epey uzağa yayılır. Sulamayı gece yapmak en uygunudur. Ağacın gövdesini ıslatmamalıdır.
ZARARLILARLA MÜCADELE
Meyve ağaçları mantar ve böcek türü bir çok zararlıya karşı savunmasızdır. Bu yüzden düzenli bir ilaç mücadelesi gerektirir.
İlk ilaçlama kış sonunda gözler uyanmadan önce yapılır. Kışlık yağ diye bilinen bu ilaç yalnızca yaprak döken ağaçlara ve malta eriği, zeytin gibi ağaçların gövdelerine uygulanır. Ağaç üzerindeki böcek yumurtalarını ve parazitleri öldürerek hastalık riskini azaltır.
Bu ilaç güneşsiz,rüzgarsız ve puslu havada yapılmalıdır. Hava ne kadar nemli olur ve ilaç geç kurursa o kadar iyidir.
Baharda tomurcukların yeşil rengini göstermesiyle birlikte düzenli bir ilaçlama programı uygulanır. Bir ağaç bahar ve yaz boyunca 6 kez ilaçlama gerektirir.Yalnız çiçekleri tam açmış haldeyken ilaç yapılmaz. Bunun için çiçeklerin çoğunun dökülmesi beklenir.
Çoğunlukla mantar ve böcek ilacı birbirine karıştırılıp aynı anda uygulanır.
Farklı zararlılar, farklı ilaç gerektirir.
Bu konuda ilaç temin edilen yerden ayrıntılı bilgi alınmalı, reçetede yazılan talimatlara uyulmalıdır.
İlaçlama sırasında dikkat edilecek noktalar:
Bu maddeler çok zehirli oldukları için maksimum dikkat gerektirirler. Özellikle çocuklar ve ev hayvanları ilaç yapılan sahadan uzak tutulur.
İlaçlama ile ilgili her şey yiyecek saklanan yerlerden uzakta, en iyisi kilit altında tutulmalıdır.
İlaçlama için en uygun zaman sakin, rüzgarsız ve güneşsiz havalardır. Akşam üstleri bu iş için idealdir. Yağmurda veya yağmur riski varsa ilaç yapılmaz.
İşlemi yapacak olan kişi mutlaka koruma tedbirleri almalıdır.
Gözlük, maske ve eldiven kullanılmalı,kazara ilaç göz veya deriye değecek olursa derhal bol su ve sabunla yıkanmalıdır. İşlem sırasında bir şey yenmez ve içilmez. (Özellikle sigara içmemelidir.)
İlacın hazırlanması:
İlaç önce az suyla eritilir. Daha sonra belirtilen ölçüde su konur. İlaçlama kabının ağzına bir tülbent konur ve ilaç bundan süzülerek doldurulur. Özellikle toz ilaçlar iyi erimezse püskürtücüyü tıkayabilir.
İlaçlama:
Ortalama büyüklükteki bir ağaç en az 5-6 kg sulandırılmış karışımla adeta yıkar gibi ilaçlanır. Gövde ve dallar da tamamen ıslanmalıdır. Yetersiz ilaçlamanın fazla bir faydası olmaz.
Sistemik denilen ve bitkinin içine nüfuz eden ilaçlar kullanıldığında meyveler en az 14 gün toplanmamalıdır.
Yüzeysel etkili olanlarda ise 3-4 gün sonra hasat yapılabilir.
Mümkün olduğu kadar sistemik ilaçlar kullanılmamasını tavsiye edeceğim. Böylece ilaçlardan daha az etkileniriz.
![[Resim: oranges-2.jpg]](http://www.humeyraozdamar.net/basresim/oranges-2.jpg)
İlaçlama sonrası
Her iş bittikten sonra artıklar yok edilir ve kullanılan kaplar iyice temizlenir.İlaçlama kabına bir miktar temiz su konarak bir süre püskürtme yapılır.Böylece birikmiş artıklar temizlenmiş olur.Bu kaplar başka iş için kullanılmaz.İlaç yapan kişi de kıyafetini değiştirir.Bol su ve sabunla iyice temizlenir.
Aslında bir çevreci olarak bu tür maddeleri kullanmayı hiç istemem ama ne yazık ki başka çare bulamıyorum. Bu yüzden hastalıklara daha dayanıklı olduğunu farkettiğim bazı meyveleri ilaçlamıyorum.
Dut,incir,trabzon hurması, muşmula, nar, vişne, can eriği, ahududu, çilek ve frenk üzümü bahçemdeki ilaç istemeyen meyveler. Buna karşılık:
Elma, armut, ayva, şeftali, kiraz, kayısı, yaz ve sonbahar erikleri mutlaka ilaç gerektiriyor.
Bu arada mantar hastalıkları için kullanılan bakır çözeltisi esaslı ilaçların çevreye böcek ilaçlarından çok daha az zarar verdiğini de belirteyim..
AĞAÇLARIN BESİN İHTİYAÇLARINI KARŞILAMA
![[Resim: 9302_2009011336.jpg]](http://www.arsatarla.com/images/9302_2009011336.jpg)
Ağaçların topraktan eksilttikleri besin maddelerini her yıl yerine koymamız gerekir. Bu da sonbaharda gübreleme yoluyla yapılır. Yalnız çok kuvvetli büyüyen ve meyveye yatması geciken fidanlara 1-2 yıl gübre verilmez. Bir yıl az bir yıl çok meyve yapan ağaçlarda gübre ürün yılı verilir, dinlenme yılında verilmez.
Önce ağacın çevresindeki yabani otlar sökülür. Gübre ağaç tacının genişliğince ağacın çevresine eşit olarak yayılır. Toprak bellenir. Organik maddelerden malç yapılmışsa(ot,saman, kuru yaprak gibi..) bu da toprağa karıştırılır. Gövde ve yüzeye yakın köklere zarar vermemek için gövdeye yakın yerler el çapası ile işlenir.
BUDAMA
Kış ayları budama zamanıdır. Bütün meyve ağaçları az veya çok budama gerektirir. Yeni fidanlarda şekil,daha ileriki yıllarda da ürün budaması yapılır. Budanmayan ağaçlar çalılaşır ve meyve kalitesi düşer. Fazla uzayan ağaçlardan meyve toplamak, ilaçlamak çok güçleşir. Budamanın aşırısı da iyi değildir.
Budama her ağaca göre değişen karmaşık bir işlemdir. Doğru teknik kullanılmadığı takdirde ağaçlar zarar görür. Kaliteli ve uzun ömürlü meyve ağaçları için mutlaka profesyonel yardım almak gerekir.
![[Resim: elmalar.jpg]](http://www.humeyraozdamar.net/basresim/elmalar.jpg)
Meyve ağaçlarında tohum ile çoğaltılmayı kullanmıyoruz. Çünkü tohumlardan çıkan bitkilerde genetik yapıları itibarı ile açılma söz konusudur ve her birey farklı bir yapıda olur. O nedenle aşı, çelik, daldırma, ve doku kültürleri gibi vegetatif (klon) çoğaltma yöntemlerini tercih ediyoruz. Tohumları ise anaç elde etmede kullanıyoruz ve çıkan bitkileri mutlaka aşılıyoruz.
Ikincisi ise, bodur meyve yetiştiriciliğinde günümüzde en popüler olan bodur türler elma ve kirazdır. Halen pek çok bahçe kurulmaktadır. Armut ayva üzerine aşılandığı zaman bodur ağaçlar oluşmaktadır. Ancak ülkemizde çok yaygın değildir.
Son bir nokta da bahçeye meyve ağacı dikerken tozlayıcısını da dikmek gerekir. Zira meyve elde etmek icin çiçeklerin tozlanıp döllenmesi gerekir. Unutulmamalıdır ki pek çok meyve turu arı ile tozlanmaktadır. Çiçeklenme zamanında bahce içinde arı bulunması bu açıdan önemlidir.
|
|
|
| Şeftali Yetiştiriciliği |
|
Yazar: Zooteknist - 04-03-2009, 03:22 PM - Forum: Bahçe Bitkileri
- Yorum (1)
|
 |
ŞEFTALİ YETİŞTİRİCİLİĞİ Önceleri botanik adına (Prunus persica) bakılarak şeftalinin anavatanının İran yada Kafkasya olduğu sanılmaktaydı. Ancak zamanla yapılan araştırma çalışmaları, yabani şeftalinin İran’da asla bulunmadığını göstermiştir. Bununla birlikte, anavatanının da Doğu Asya ve Çin olduğu belirlenmiştir (Orta Çin).
Şeftali, dünya üzerinde çok geniş yetişme alanına sahip bir meyve türüdür. Avrupa’nın İngiltere ve kuzey memleketleri (Finlandiya, Norveç, İsveç) dışında hemen her tarafında yetiştirilmektedir. Amerika’ya 16. yy.’ da İspanyol gemicileri tarafından götürülmüştür. Amerika'nın hem kuzey ve hem de güneyinde yetişmekte olup, Avustralya ve Yeni Zellanda’da en fazla yetiştirilen meyve türüdür. Afrika kıtasında da şeftali yetiştirilen alanlar her geçen gün genişlemektedir. Dünya üzerinde en büyük şeftali yetiştiricisi ülkeler sırasıyla; İtalya, ABD, Çin, Yunanistan, İspanya, Fransa, Rusya, Türkiye, Meksika ve Arjantin ‘dir (Anonim,1993).
Şeftali yetiştiriciliğinin hızla gelişmesinde;
- Çeşitlerin değişik ekolojilere uyma kabiliyetinin,
- Bu türün erken meyveye yatmasının,
- Tarımsal sanayiye önemli bir hammadde kaynağı oluşturmasının,
- Meyvelerinin gösterişli ve besin içeriği yönüyle zengin olmalarının büyük oranda etkisi vardır.
Türkiye’de; Muş, Ağrı, Sivas, Yozgat, Siirt, Van, Bingöl gibi birkaç il dışında her yerde yetişebilmektedir. Yine, bu illerinde iklimsel olarak muhafazalı yerlerinde yetişebildiği görülmektedir. DİE verilerine göre,1997 yılında Türkiye’deki şeftali üretimi 355.000 ton ve ağaç sayısı da 10.970.000 adettir.Ağaç sayısı ve üretim yönüyle de, Marmara Bölgesi (Bursa başta olmak üzere) lider konumundadır.
ŞEFTALİNİN EKOLOJİK İSTEKLERİ
1. İklim İstekleri:Şeftali değişik iklim şartlarına uyabilen bir meyve türüdür. Ekvatorun kuzey ve güneyinde 25-45 enlem dereceleri arasında yetiştirilebilmektedir. Normal yetişebilmesi için en uygun rakım 500-600 m. arasıdır. Sıcak iklimlerde 1500 m.’ye kadar yetiştiği görülebilir. Ülkemizde; sıcak iklim Akdeniz Bölgesi, ılıman iklim Marmara Bölgesi ve soğuk iklim olan Doğu Anadolu Bölgesi’nde yetişebilmektedir. Ülkemizde çok geniş bir ekolojide yetiştirilmektedir.
Şeftali yetiştiriciliğini sınırlayan çeşitli iklimsel faktörler mevcut bulunmaktadır. Bunların başında düşük kış sıcaklıkları, çeşitlerin kış soğuklama ihtiyaçları, ilkbahar geç donları ve düşük yaz sıcaklıkları gelmektedir.
Kış sıcaklığının –18 ve –20 °C ye düştüğü zamanlarda gözler ve yıllık sürgünler donar. Sıcaklık –25 °C ye düştüğünde ise ağaçlar tamamen donabilir. Bununla birlikte, oluşabilecek düşük sıcaklığın süresi donun olduğu dönemlerdeki ağacın fizyolojik durumu, havadaki nem miktarı gibi faktörlerde ağacın dondan etkilenmesinde önemli rol oynar. Redhaven çeşidi dona en fazla dayanıklı olup, bunu J.H.Hale ve dixired çeşitleri izlemektedir.
Şeftali, erken uyanan ve vejetasyonu erken başlayan bir bitkidir. Çiçekler açıldıktan sonra oluşabilecek bir don olayı, çiçekleri ve çiçek gözlerini dondururlar. Çiçek tomurcukları açılmadan önce –5 ve –6 °C de zarar gördükleri halde, açılma sonrasında –3 °C de donmaktadırlar. Küçük meyvelerde bu durumdan zarar görürler.
Yaz sıcaklığının düşük olması, meyve eti rengi başta olmak üzere diğer meyve kalite unsurlarını olumsuz yönde etkiler, meyve olumu gecikir. Türkiye’de şeftali yetiştiriciliğinde yaz sıcaklığı yönüyle problem yoktur.
2. Toprak İstekleriŞeftalinin toprak isteği üzerinde bulunduğu anaca göre değişiklik arzeder. Yetiştiriciliğe en uygun topraklar; süzek, killi, kumlu, çakıllı, milli, derin ve çabuk ısınan alüviyal topraklardır. Toprak PH derecesi 6-7 olmalıdır. Yeterli gübreleme ve sulama yapıldığında kumlu topraklarda da yetiştirilebilir. Toprak tabakası derinliği 1 m. den fazla olan topraklar en uygun yetiştiricilik ortamıdır.
Killi, ağır, soğuk ve taban suyu yüksek olan topraklarda sürgünler pişkinleşemez. Böyle durumlarda zamklanma meydana gelir.
ŞEFTALİNİN ÇOĞALTILMASI
En uygun olarak kullanılan ve yaygın çoğaltma metodu, T durgun göz aşısı ile üretmedir. Yeşil çelik ve odun çeliği ile de üretilebilir ancak ekonomik değildir. Gerekli durumlarda kalem aşıları ve diğer üretim yöntemleri de kullanılabilmektedir.
[COLOR="red"]ŞEFTALİNİN DÖLLENME BİYOLOJİSİ
[/COLOR]Şeftali çeşitlerinin hemen hepsi kendine verimlidirler. June Elberta, J.H.Hale, Late Crawfort ve Mikado çeşitleri kendine kısır olup, diğer çeşitlerden herhangibiri ile döllenebilir. Şeftalinin tozlanmasında birinci derecede arılar ve böcekler rol oynar.
ŞEFTALİ BAHÇESİNDE UYGULANAN KÜLTÜREL VE TEKNİK İŞLEMLER
1. Bahçe tesisi:Şeftali tüm gelişimini kısa sürede tamamlayan ve erken meyveye yatan bir bitkidir. İyi bakıma kolay cevap verir. Toprağının iyi işlenip, hazırlanması gerekir. Şeftali bahçelerinin dikimden önce derin ve yüzeysel sürülerek hazırlanmaları gerekir. Son sürümle beraber dekara 1-2 ton yanmış çiftlik gübresi verilmesi en uygunudur.
Aşı bölgesi, toprak yüzeyinden 5-10 cm. yukarda kalacak şekilde ve durgun dönemde fidan dikimi yapılır. Dikim aralığının belirlenmesinde; iklim, toprağın kuvveti, anaç, çeşidin büyüme gücü gibi faktörler dikkate alınmalıdır. Kuvvetli toprak ve iyi bakım şartlarında aralık daha geniş tutulur. Genel itibarla dikim aralığı 5x5 m. verilmekte ise de, belirtilen faktörler ışığında bu aralığın belirlenmesi en uygun olanıdır.
Bahçe tesis edilmeden önce; bahçenin hangi amaçla kurulduğu, tesisden beklenilen hedefler çok iyi belirlenmeli, bunun için gerekli teknik ve ekonomik altyapı geniş çapta düşünülerek, sağlam bir zemin hazırlığı yapılmalıdır.
2. BudamaŞeftali ağaçları diğer meyve ağaçlarına göre daha fazla budama ister. Bunun nedeni meyvelerin 1 yıllık dallarda teşekkül etmesidir. Her yıl düzenli ürün alınabilmesi için, yeterli miktarda yıllık sürgün olmalıdır. Yetiştiricilik yönünden çok hassas olup, iyi bir budama, gübreleme ve sulama ile uzun ömürlü olabilirler. Tüm meyvelerde olduğu gibi şeftalide de ağaçta uygun bir tacın oluşturulması ve ileriki yıllarda bu şeklin korunması çok önemlidir. Bu nedenle meyve ağaçlarına şekil vermeden önce yetiştirilmek istenen meyve tür ve çeşidinin, bazı fizyolojik özellikleri, yetiştirileceği ekolojik şartlar ve ekonomik kriterler de iyi incelenmelidir.
2.1. Şekil Budaması
Meyve fidanlarına şekil verirken, beslenme fizyolojisi ile buna bağlı olarak tür ve çeşitlerin özel budama istekleri, özel dallanma şekilleri, budamaya karşı dal ve dalcıkların vereceği tepki gibi bilgiler ve çevresel ekolojik şartların iyi bilinmesi gereklidir.
Kurak bölgelerde meyve ağaçlarına, iç kısımlarında nem tutacak yapay bir ortam oluşturmaya ve güneş’in zararlı etkilerinden korumaya uygun (doruk dallı şekil gibi) kapalı şekillerin verilmesi gerekir.Aynı zamanda böyle yerlerde, topraktaki suyun kısa zamanda buharlaşmasını önlemek amacıyla tacın, toprağa yakın yani, gövdelerin bodur olması istenir.
Nemli bölgelerde ise, bu durumun tersi olması amaçlanır.Yani fidanlar iç kısımlarında fazla nem tutmayacak şekilde açık (goble gibi) ve aşırı toprak neminden zararlanmayacak şekilde de yüksek gövdeli olarak şekillendirilmelidir.
2.2. Mahsul Budaması:Meyveler 1 yaşlı sürgünler üzerinde oluştuğundan, bunlarda uç alma yapılmaz. Ancak sık olup havalanmaya engel teşkil eden ve tacın şeklini bozan dallar dipten çıkarılır. Bu şekilde aynı zamanda bir sonraki senenin meyve gözlerini oluşturacak, yeni sürgünlerin oluşması sağlanır. Bu arada yaşlanmış, kırılmış, sağlıksız dallarda çıkarılır. Temel esas olarak; ağacın vejetasyon gelişmesi ile meyve tutumu dengesi iyi kurulmalı ve korunmalıdır.
3. Sulama:Meyvelerin olgunluk tarihinden 3-4 hafta evvel yapılan sulamalar, en güzel sonucu verirler. Meyvelerin büyüklük, lezzet ve renkleri mükemmel olur.
Toprağın işlenen kısmından aşağı doğru 10 cm. lik kısmı kuruduğunda, sulama zamanı gelmiş demektir. Sulamanın bir defada bolca suyla yapılması en uygun sulama şeklidir. Günün sabah ve akşam saatlerinde sulama yapılması, hem ağacın faydalanması ve hem de su ekonomisinin sağlanması yönünden önemlidir.
Ayrıca taban suyu seviyesi kesinlikle yüksek olmamalıdır. Bu derinliğin en az 2 m. veya daha fazla olması istenir.
![[Resim: seftali.jpg]](http://www.humeyraozdamar.net/basresim/seftali.jpg)
4. Gübreleme:Şeftali ağaçları çabuk gelişen ve çok verimli ağaçlardır. Çabuk gelişme ve yüksek verimde iyi bir beslenmeyi gerektirir. Aksi halde ağaçlarda gelişme yavaşlar ve durur. Bu bahçelerde; çiftlik gübresi ve yeşil gübrelerle birlikte ticari gübrelerde kullanılmalıdır. Gübreleme oranı; ağacın yaşı, verim durumu, topraktaki besin maddeleri miktarı ve ekoloji ile yakından ilgilidir. Bu nedenle yapılacak yaprak ve toprak analizleri doğrultusunda kimyasal gübreleme yapılmalıdır. Bu şekilde en ekonomik ve en uygun gübreleme yapılmış olacaktır. Gübrelemenin ağaçtaki ve üründeki başarısı, budama ve meyve seyreltmesinin iyi olmasına bağlıdır. Genel olarak, 2-3 yıldabir dekara 1-2 ton yanmış çiftlik gübresi uygulaması idealdir. Verilemediği zamanlarda da uygun bir yeşil gübre bitkisi ekilerek, toprağa karıştırılabilir.
Azot noksanlığında; yaprak damar ve damar aralarında sararma olmakta, gelişme durmakta ve meyveler küçük kalmaktadır.
Fosfor noksanlığında; tesbiti güç olmakla birlikte, yıllık sürgünlerin dip yapraklarında renk koyulaşmakta ve bronz renk almaktadır.
Potas noksanlığında; yıllık sürgünlerin orta kısımlarındaki yaprakların damarlarında kırışıklıklar meydana gelmektedir. Bu yapraklar yırtılarak, uzun süre dallarda kalırlar
Demir noksanlığında; ilkbaharda yıllık sürgün uçlarındaki yapraklarda sararmalar görülür. Yaprak damarları yeşil renkte olup, kloroz denilen sararmalar oluşur. Bunun için demir içerikli bitki besin maddeleri ile gübrelenmelidir.
5. Meyve seyreltme Şeftali ağaçlarında genellikle meyve tutumu fazladır. Bu meyveler olgunluğa kadar ağaçta kalırsa irileşmez, dal kırılmaları, sürgünlerin yeteri kadar pişkinleşmemesi nedeniyle, kış aylarında don zararı ve gelecek yıl meyve miktarında azalmalar görülür. Meyvelerin gerçek iriliğine ulaşabilmesi, albenisinin artması ve ağaç dengesinin korunabilmesi için meyve seyreltmesi yapılmalıdır. Meyve seyreltmesi iki şekilde yapılabilir.
1. Kimyasal maddelerle seyreltme:Üretim alanının çok geniş olduğu ve işgücü giderlerinin yüksek olduğu yer ve zamanlarda meyve seyreltmesi için kimyasallar kullanılır. Bu kimyasallardan Sevin,DNOC,NAA ve Ethephon en çok uygulananlardır.Bu seyreltme şeklinde seyreltme oranı; uygulama zamanı,püskürtme dozajı,ortam sıcaklığı ve çiçek yoğunluğu gibi faktörlere bağlıdır. Araştırma kuruluşlarında yapılan denemelerde; Selinon Powders, 100 lt suya 60-100 gr dozajında çiçekler % 80-85 açtığında kullanılmıştır. Bu kimyasal çiçeklerin stil tepesini yakmak suretiyle seyreltme yapar. İlaçlamadan sonra yağış ve sıcaklığın düşmesi yada yükselmesi yakıcı etkiyi arttırır.
Yine Gibberallik Asitin 150 ppm lik konsantrasyonlarının bir yıl önceden (Temmuz- Ağustos dönemi) ağaçlara pülverizasyonu ile de seyreltme gerçekleştirilebilmekte ancak bu metodun seyreltme oranı tesbit edilememektedir.
2. El ile seyreltme:En sağlıklı ve eskiden beri kullanılan en garantili yoldur. Seyreltme meyve çekirdekleri sertleşmeden çağla döneminde yapılmalıdır. Seyreltme her 15-20 cm de bir meyve ve her meyveye 40-60 yaprak düşecek şekilde gerçekleştirilmelidir.
6. Zirai mücadele:Tüm kültür çeşitlerinde olduğu gibi şeftalide de birçok hastalık ve zararlılar etkili bulunmaktadır. Bunlardan önemli ve yaygın olarak görülenler isimler halinde şu şekilde sıralanabilir:
Önemli Hastalıklar: a) Monilya (mumya) hastalığı b) Yaprakdelen (çil) c) Şeftali küllemesi d) Şeftali yaprak kıvırcıklığı (Klok) e) Bakteriyel kanser ve zamklanma.
Önemli Zararlılar: a)Fidan dip kurtları b)Şeftali filiz güvesi c)Şeftali virgül kabuklu biti d)Doğu meyve güvesi e)Kök-ur nematotları f)Yaprak bitleri g)Şeftali gövde kanlı biti
Hastalık ve zararlılarla ilgili ayrıntılı ve daha geniş açıklamalı bilgilerin, mahalli tarım teşkilatları ve bu konuda görevli yetkili elemanlardan öğrenilmrsi ve uygulamanın bu çerçevede gerçekleştirilmesi en uygun mücadele yöntemini oluşturacaktır.
|
|
|
| Sulama Suyu İhtiyacı |
|
Yazar: Zooteknist - 04-03-2009, 02:55 PM - Forum: Tarımsal Yapılar ve Sulama
- Yorum Yok
|
 |
SULAMA SUYU İHTİYACI
![[Resim: su.jpg]](http://www.mimdap.org/w/wp-content/uploads/2008/06/su.jpg)
1. Bitki Su Tüketimini Etkileyen Faktörler:
Bitki su tüketimini çok sayıda faktör etkilemektedir.İklim faktörleri açısından; solar radyasyon miktarı (güneş ışınları şiddeti), sıcaklık, rüzgar hızı ve esme süresi, güneşlenme süresi (gündüz havanın bulutla kaplı olmadığı süre) ve güneşin doğuşundan batışına kadar olan gündüz saatleri arttıkça, hem toprak yüzeyinden olan buharlaşma miktarı hem de bitki yapraklarından olan terleme miktarı artacağından, bitki su tüketimi de artmaktadır. Buna karşın, bitki civarındaki havanın bağıl nemi arttığında ise, buharlaşma ve terleme miktarı düşeceğinden, bitki su tüketimi azalmaktadır. Toprağın üst katmanindaki nem miktarı arttıkça ve özellikle doyma noktasına yaklaştıkça toprak yüzeyinden olan buharlaşma miktarı artmaktadır. Toprak yüzeyinin işlenmiş olması da yüzeyden olan buharlaşma miktarını arttırmaktadır. Bitki kök bölgesinde tarla kapasitesinin altındaki nem koşullarında, toprak yüzeyinden olan buharlaşma miktarı yok denecek kadar az olmaktadır. Bunun yanında, sulamadan hemen sonra toprak yüzeyi ıslak olacağından, buharlaşma miktarı yüksek olmakta ve zamanla bu değer azalmaktadır. Ayrıca, toprak yüzeyinden olan buharlaşma miktarı, toprak yüzeyinin bir kısmının islatildiği damla sulama yöntemlerine oranla, toprak yüzeyinin tamamının islatildiği yüzey ve yağmurlama sulama yöntemlerinde daha yüksek olmaktadır. Toprak yüzeyinden olan buharlaşma miktarının yüksek olması koşulunda doğal olarak bitki su tüketimi de artmaktadır.
Bitki kök bölgesinde devamlı olarak bitki su ihtiyacını karşılayacak düzeyde nem bulundurulması, bitki gelişmesini olumlu yönde etkiler. Bitki geliştikçe yapraklardan olan terleme miktarı da artmaktadır. Buna karşın, bitki geliştikçe toprak yüzeyinde flölgelenme oranı artacağından, toprak yüzeyinden olan buharlaşma Hniktan düşmektedir. Bu nedenle, bitki büyüme mevsimi boyunca, gelişmenin ilk devrelerinde toprak yüzeyinden olan buharlaşmanın bitki su tüketimi içerisindeki payı, bitki yapraklarından olan terlemeye oranla genellikle daha fazladır. Bitki geliştikçe terlemenin payı artmakta ve maksimum bitki örtüsünde en yüksek değere ulaşmaktadır. Bu koşulda, bitki yapraklarından olar. Terlemenin bitki su tüketimi içerisindeki payı, genellikle toprak yüzeyindeki buharlaşmadan daha fazla olmaktadır.
Yaprak büyüklüğü ve birim alandaki gözenek sayıları bitkilerde önemli düzeyde farklılık gösterdiğinden, bitki su tüketimi de bitki cinsine bağlı olarak değişmektedir. Bunun
oranında bitki su tüketimi, belirli bir bitkinin büyüme devrelerine göre de değişmektedir. Ekim yada dikimden sonraki başlangıç çevresinde bitki su tüketimi en az düzeydedir. Bundan sonra Negetatif gelişmeye paralel olarak bitki su tüketimi artar ve Negatif gelişmenin tamamlandığı devrede en yüksek değerine ulaşır. Hasada kadar geçen devrede ise bitki su tüketiminde tekrar
ojelirli oranda azalma meydana gelir. Ayrıca, büyüme mevsimi uzun olan bitkilerin mevsimlik su tüketimleri, kısa olanlara oranla daha fazladır.
2. Bitki Su Tüketiminin Saptanması:
Bitki su tüketimi uygulamada ya doğrudan ölçülmekte yada
iklim verilerinden yararlanarak tahmin edilmektedir. Doğrudan ölçme yöntemleri daha sağlıklı sonuç vermesine karşın hem oldukça pahalı, hemde zaman alıcıdır. Bu nedenle, bitki su tüketiminin doğrudan öIçülmesi ancak iklim verilerinden tahmin eşitliklerinin Mtalibrasyonu ve yöresel bitki katsayılarının bulunması amacıyla yapılmaktadır. Dolayısı ile uygulamada bitki su tüketimi değerleri, yaygın olarak, iklim verilerine dayalı tahmin eşitlikleri kullanılarak belirlenmektedir.
İklim verilerinden yararlanarak bitki su tüketiminin içinde kullanılabilecek çok sayıda eşitlik geliştirilmiştir. Bunlardan bazıları, birkaç iki lir faktörünün dikkate alınmasıyla
ojeliştirileii, çözümü kolay, ancak uzun periyotlar için sağlıklı sonuç verebilen eşitliklerdir. Bazıları ise, bitki su tüketimine etkili olan birçok iklim faktörü gözönüne alınarak geliştirilmiş, kısa periyotlar için bile sağlıklı sonuç veren, ancak oldukça karmaşık eşitliklerdir.
Uygulamada bitki su tüketimi değerlerinin tahmin edilmesinde yaygın olarak izlenen yol, önce yalnızca iklim faktörlerinin etkili olduğu bir potansiyel bitki su tüketimi tanımlamak ve potansiyel biçki su tüketiminin hesaplanmasında kullanılabilecek amprik eşitlikleri geliştirmektir. Sonra, potansiyel bitki su tüketimi değerlerini, bitki cinsi ve bitki gelişme devresinin fonksiyonu olan bitki katsayıları ile düzeltmektir.
3. Etkili Yağış:
Bitkilerin büyüme mevsimi boyunca ihtiyaç duydukların suyun bir kısmı yağışlarla karşılanır. Ancak, bitkiler düşen yağışın tamamından yararlanamazlar. Çünkü, yağışın bir kısmı yüzey akışa geçebilmekte, bir kısmı da bitki kök bölgesinin altına sızabilmektedir. Toprakta kök bölgesinde depolanan, bitkilerin yararlandığı yağış miktarına etkili yağış adı verilmektedir. Etkili yağış miktarının bilinmesi, bitki su tüketiminin sulama ile karşılanacak kısmının hesaplanması açısından önemlidir.
Ölçülen yağış miktarı 25 mm den az ise, bu değer doğrudan etkili yağış olarak alınabilir.
4. Sulama Zamanının Planlanması: Sulama zamanının planlanmasında amaç, sulamaya başlanacak zamanın ve uygulanacak sulama suyu miktarının belirlenmesidir. Bu işlemlerin yapılabilmesi için tarımı yapılan bitki özellikleri, ıslatılacak toprak derinliği, toprağın kullanılabilir su tutma kapasitesi, sulamaya başlanacak nem düzeyi, her sulamada uygulanacak net sulama suyu miktarı ve bitki su
tüketimi gibi bilgilere gerek vardır. Sulama zamanının planlanmasında temel esas,toprak nemini sulamaya başlanacak nem düzeyine düştüğünde tarla kapasitesine çıkaracak kadar sulama suyu uygulamaktır.
Sulama zamanı, çeşitli yöntemlere göre planlanabilmektedir. Bunlardan eri çok kullanılanları;
[COLOR="Magenta"]1- Fenolojik gözlemlerle,
2- Toprak neminin elle kontroluyla,
3- Toprak neminin ölçülmesi ile ve
4- Bitki su tüketiminden yararlanarak H sulama zamanının planlanmasidir.[/COLOR] Fenolojik gözlemlerle sulama zamanının planlanması: Bu yöntemde, bitkilerin yapraklarının rengine, canlılığına ve açısına H bakılarak sulama zamanının geldiğine karar verilir. Deneyimi gerektiren ve çok kaba sonuç veren bir yöntemdir. Genellikle düşük yada aşırı su kullanımı söz konusudur.
Toprak neminin elle kontrolü ile sulama zamanının planlanması: Bitki kök bölgesinden alınan toprak örnekleri, daha önceki bölümlerde açıklandığı gibi, elle kontrol edilerek sulama başlangıcındaki nem düzeyine düşüp düşmediği belirlenir. Sulama başlangıcındaki nem düzeyini tarla kapasitesine çıkaracak kadar sulama suyu uygulanır. Bu yöntem de deneyim; gerektiren, oldukça çaba sonuç veren, genellikle düşük yada aşırı su kullanımının söz konusu olduğu bir yöntemdir. Toprak neminin ölçülmesi ile sulama zamanının planlanması: Sulamaya başlanacak nem düzeyi gravimetrik yöntemle, tansiyometrelerle yada nötron yöntemiyle ölçülerek saptanmaktadır. Öncelikle, bitki kök bölgesinde sulamaya başlanacak nem düzeyinin yüzde cinsinden ifadesi gerekmektedir.
Daha önce açıklandığı gibi, gravimetrik yöntemde, bitki kök bölgesinin her 30 cm lik katmanından toprak burgusu ile örnekler alınarak yaş ağırlıkları tartılmakta, bu örnekler kurutma fırınında 105 °C ta 24 saat bekletildikten scnra kuru ağırlıkları elcin edilmekte ve mevcut nem yüzde cinsinden hesaplanmaktadır. Bu ölçmeler sonucunda, bitki kök bölgesindeki nem öngörülen sulamaya başlanacak nem düzeyine düştüğünde, mevcut nemi tarla kapasitesine
çıkaracak kadar sulama suyu uygulanmaktadır. Bitiki kök bölgesindeki nem değeri bir gür sonra hesaplanabilmesine karsın, oldukça sağlıklı sonuç veren bir yöntemdir. Ancak, tarla parselinin değişik noktalarından siu aralıklarla çok sayıda toprak örneği alındığından fazla zaman ayrmak gerekmektedir. Ayrıca, toprak örneklerinin alındığı araç ve kaplar yanında kurutma fırınına ve hassas teraziye ihtiyaç vardır. Tansiyometrelerle toprak neminin ölçülebilmesi için, tarla parselinin değişik noktalarında, bitki kök bölgesinin her 30 cm lik toprak katmanına tansiyometreler yerleştirmek ve kalibrasyon eğrilerini. hazırlamak gerekmektedir. Kalibrasyon eğrisinde sulamaya başlanacak nem düzeyinin yüzde değerine karşılık gelen toprak rutubet gerilimi değeri tansiyometreden okunduğunda sulamaya başlanmakta ve toprak nemini tarla kapasitesine çıkaracak kadar sulama suyu uygulanmaktadır. Tansiyometreleri, toprak rutubet geriliminin 0.85 atm değerine kadar sağlıklı nem ölçmeleri yapılabilmektedir. Bu nedenle, sulamaya başlanacak nem düzeyinin yüksek olduğu, sık aralıklarla sulama yapılan damla gibi sulama yöntemlerinde başarı ile uygulanabilmektedir. Bu amaçla, genellikle elektronik tansiyometrelerden yararlanılmaktadır.
Sulama zamanının planlanmasında nötron yöntemiyle de oldukça sağlıklı sonuçlar elde edilmektedir. Bu yöntemde, tarla parselinin değişik noktalarında bitki kök bölgesi derinliğinde
yerleştirilen metal tüplere hızlı nötron saçan radyoaktif kaynak sarkitilmakta ve yavaşlayan nötron sayısı ölçülmektedir. Kalibrasyon eğrisinden yavaşlayan nötron sayısına karşılık gelen nem değeri yüzde cinsinden elde edilmektedir. Nem ölçmeleri her 3o cm lik toprak katmanında yapılmaktadir. Bitki kök bölgesindeki nem, öngörülen düzeye düştüğünde sulamaya başlanmaktadır. Bu yöntemda radyoaktif madda ile çalışıldığından, oldukça pahalıdır ve aracı
kullanılması uzmanlık istemektedir. Ancak, oldukça sağlıklı sonuç vermesi, kalibrasyon eğrisinin toprak özellikleri ve zamana göre pek değişmemesi, çok hızlı toprak nemi ölçmeleri yapilabilmesi
nedeniyle nötron yöntemi sulama zamanının planlanmasında kullanılmaya başlanmıştır ve gelecekte çok yaygın olarak kullanılması beklenmektedir.
Bitki su tüketiminden yararlanarak sulama zamanının planlanması: Bu yöntemin esası, su dengesi modeline göre bir su ançosu hazırlayarak, kök bölgesinde günlük toprak nemi değişimlerini hesaplamaktır. Bu amaçla, önceden etkili bitki kök derinliğinde tarla kapasitesi ve sulamaya başlanacak nem düzeyinin derinlik cinsinden ifade edilmesi ve günlük bitki su tüketimi değerlerinin hesaplanması gerekmektedir.
|
|
|
| Toprağın Bileşimi |
|
Yazar: Zooteknist - 04-03-2009, 02:20 PM - Forum: Toprak Bilimi ve Bitki Besleme
- Yorum Yok
|
 |
Toprağın Bileşimi
Toprak; katı, sıvı ve gaz olmak üzere üç ayrı fazdan oluşmuştur. Katı faz inorganik ve organik bileşiklerden, sıvı faz sudan ve gaz fazı ise havadan ibarettir. Katı fazı oluşturan inorganik ve organik maddelerin ağırlık olarak topraktaki miktarları pek çok faktöre göre değişiklik gösterir. Örneğin kumlu bir toprakta inorganik madde miktarı %100 olabileceği gibi organik oluşumlu topraklarda inorganik madde miktarı %5’e kadar düşebilmektedir. Ancak orta bünyeli ve verimli bir toprağın ağırlıkça %95 inorganik, %5 organik madde kapsadığı söylenebilir.
Toprak katı fazı toplam hacmin %50’sini oluşturur diğer %50 hacim ise su ve hava tarafından doldurulmuştur. Topraktaki inorganik maddelerin ortalama özgül ağırlığını 2.7 gr/cm3 kabul edersek, ağırlıkça %95 inorganik madde içeren bir toprağın hacimsel bileşiminin %38 inorganik madde, %12 organik madde, %15-35 su ve %15-35 havadan meydana geldiği ortaya çıkmaktadır. Ancak havadaki toprak ve su miktarları, toprağın solma noktasında ya da tarla kapasitesinde olmasına göre birbiri aleyhine değişmektedir. Toprak çözeltisinin bileşimi sulama ve gübreleme gibi kültürel işlemeler yanında topraktaki inorganik ve organik maddelerin bileşimine bağlı olarak değişir. Çünkü toprak çözeltisi bu maddelerin suda çözülmesiyle oluşmaktadır. Toprak havası, atmosfer ile aynı yapıya sahip olmakla beraber CO2 oranı bakımından farklılık gösterir. Toprak havası atmosfere oranla 10 kat daha fazla CO2 kapsamaktadır. Atmosferde %0.03 olan CO2 oranı, toprak havasında %0.3 civarındadır. Bunun nedeni kök faaliyeti sonucu açığa çıkan ya da toprakta cereyan eden kimyasal olaylardan oluşan CO2 gazının toprak havasında CO2 miktarını artırmasıdır.
1. Toprağın mineral bileşimi: Bilinen bütün doğal elementler toprakta bulunabilir ancak bu elementlerden O, Si, Al, Fe, Ca, Mg, Na, K, Ti, P, Mn, S, Cl ve C olmak üzere 14 tanesi arz kabuğunun %99.8’ini oluştururlar. Diğer elementlerin topraktaki miktarı çok azdır. Bu 14 elementten sadece O, Si, Al ve Fe toprak inorganik bileşiminin %90’nını meydan getirirler.
2. Kayalar
Arz kabuğunda bulunan kayalar genel olarak üç grup altında incelenir:
2.1. Püskürük kayalar
Magma’nın farklı derinliklerinde soğuyup katılaşmasının sonucunda oluşmuşlardır. Yer kabuğunun derin tabakalarında magmanın yavaş soğuması sonunda oluşan ve bu yüzden iri kristalli olan püskürük kayalara iç püskürük kayalar denir. Yeryüzüne çıkarak ya da yeryüzüne yakın tabakalarda ani soğumayla oluşan küçük kristalli büyük kayalara ise dış püskürük kayalar denir. İç püskürük kayalara örnek olarak Granit, Diyorit,Gabro verilebilir. Dış püskürük kayalara örnekler ise Riyolit, Bazalt ve Andezit ’tir.
2.2. Tortul kayalar
Püskürük kayaların ayrışık parçalanması ve bu materyalin birikip sertleşmesi sonucu meydana gelirler. Ayrışma ve parçalanmayla oluşan materyal rüzgar ve buzul gibi etmenlerle taşınarak yeni birikimler meydana getirir. Bu yığınakların sertleşmesiyle Tortul Kayalar oluşur. Tortul Kayalar’ a örnek Kum Taşı, Kireç Taşı, Dolomit ve Konglomera dır.
2.3. Başkalaşım ( metamorfik ) kayalar
Tortul ve püskürük kayaların ısı ve basınç altında bazen gaz ve sıvıların ona katılmasıyla değişime uğramasıyla meydana gelirler. Tortul Kayalardan Kum Taşı, Kuvarsit ’e, Şevl, Arduaz ’a, Kireç Taşları ise Mermer ’e dönüşür.
3. Toprağı oluşturan mineraller:
Mineraller iki veya daha fazla elementin birleşmesinden oluşan inorganik bileşiklerdir. Kayalar ise minerallerin bir araya gelmesinden oluşmuşlardır. Örneğin Granit’ in yapısında Kuvars, Mika ve Feldspat mineralleri başat durumundadır. Kayaların fiziksel parçalanma ve kimyasal ayrışmaları sonucunda yapılarındaki mineraller toprağa geçer. Toprakta bulunan mineraller Primer ve sekonder olmak üzere iki grupta incelenirler.
3.1. Primer mineraller
Ana kayanın parçalanıp ayrışması sonucunda ortaya çıkarlar. Genellikle kum ve şilt fraksiyonlarında bulunurlar. Bazı hallerde kil fraksiyonunda yani 2 mikrondan küçük toprak fraksiyonu, içinde primer mineraller rastlanır. Toprakta yaygın olarak bulunan primer mineraller, Kuvars, Feldspat, Piroksen, Amfibol, Olivin ve Mika ‘dır.
3.2. Sekonder mineraller
Primer minerallerin ayrışma ve parçalanmalarıyla oluşurlar. Burada en grubu kil mineralleri teşkil eder. Topraklardaki minerallerin bileşik özellikleri toprakta cereyan eden fiziksel ve kimyasal olaylar bakımından çok önemlidir. Bu nedenle toprakta bulunan minerallerin bileşim ve özelliklerini bilmek toprak kimyası açısından önemlidir.
3.3. Oksit grubu mineraller:Bu gruba oksitler, hidroksitler girmektedir. Bunlardan toprak kimyası bakımından önem taşıyanlar şunlardır:
[COLOR="Magenta"]Silisyum Oksitler: Kuvars, Kristobalit, Kalkodoni
Demir Oksitler: Hematit, Limonit, Magnasit, Geotit
Alüminyum Oksitler: Korendon, Gibsit, Diaspor
Manganez Oksitler: Manganit, Hausmanit, Prolusit
Titanyum Oksitler: Rutil, İlmenit [/COLOR]
3.4. Karbonat grubu mineraller:Karbonik asidin tuzlarıdır. Bu gruba örnek mineraller; Kalsit, Dolomit,Siderit.
3.5. Fosfat grubu mineraller:Ortofosforik Asit (H3PO4) tuzlarına fosfat mineralleri denir. Örnek olarak Apatit, Fluorapatit,Hidroksipalatit, Vivanit, Vavelit.
3.6. Kükürt grubu mineraller:Bu gruba örnek mineraller Pirit ve Jips ’tir.
3.7. Silikat grubu mineraller:Metasilis, Ortosilis ve Polisilis asidi tuzları olmak üzere üç kısma ayrılır.
4.Toprağın mineral bileşimine etki eden faktörler
4.1. Ana materyalin bileşimi
Ana materyalin birleşimi toprağın mineral birleşimini etkiler. Daha önce verilen örnekte olduğu gibi Kalker ve Granit kayaları üzerinde oluşan toprakların CaO kapsamlarının farklılık göstermesi ana kayanın ve bundan oluşan ana materyalin toprağın mineral bileşimi üzerine etkisini ortaya koymaktadır. Toprak oluşumu sırasında cereyan eden kimyasal olaylara bağlı olarak ana materyal ile toprağın mineral birleşimi arasında önemli farklar meydana gelebilmektedir.
4.2. Minerallerin ayrışma olaylarına dayanıklılığı
Minerallerin ayrışma olaylarına dayanıklılığı toprakların ana bileşimlerine etki eder. Mika minerali buna örnektir. Beyaz Mika ayrışma olaylarına dayanıklıdır. Çünkü oktaheder tabakada Fe ve Mg bulunmaz. Minerallerin yapısal özelliklerindeki farlılıklar bunların ayrışmaya dayanıklılıklarını etkilemektedir. Genel kural olarak açık renkli minerallerin koyu renklilere göre daha dayanıklı olduğu söylenebilir.
4.3. Ayrışma ve parçalanma olaylarının şiddeti
Ayrışma hızının toprağın mineral bileşimine etkisi tipik olarak Podsol tipi topraklarda görülmektedir. Bu toprakta asitliğin artmasıyla ayrışma şiddetlenir. Kil mineralleri parçalanarak alt horizonlara taşınır. Tropik bölge topraklarından olan Lateritler’de ise şiddetli ayrışma sonucu Si kolloidal hale geçerek yıkanır. Fe, Al ve Ti oksitler ise yüzeyde birikir.
![[Resim: 2a5k51h.jpg]](http://i48.tinypic.com/2a5k51h.jpg)
5. Toprak oluşumunda kimyasal ayrişma olaylari
Toprakta cereyan eden kimyasal ayrışma olayları gerek ana kayanın ayrışmasından ve gerekse ayrışma ürünlerinin yeni bileşiklere dönüşmesinde rol oynarlar. Ayrıca bu olaylar toprak oluşumundan sonra da devam ederek zamanla toprak yapısının değişmesine neden olurlar. Kimyasal ayrışma olayları kaya ve minerallerin yüzeylerine cereyan ettiği için yüzeyi ne kadar geniş olursa diğer bir deyimle daneler ne kadar küçük ise ayrışma hızı o oranda artar. Bu yüzden fiziksel parçalanma kimyasal ayrışmaya zemin hazırlayıcı niteliktedir.
Kimyasal olaylarda en önemli etken sudur. Çünkü su hem iyi bir çözücü hem de zor çözülen bileşiklerin hidrolitik parçalanmalarını kolaylaştıran bir maddedir. Ayrıca toprakta inorganik ve organik asitlerin oluşmasını sağlar. Kimyasal ayrışma olaylarında diğer önemli etmenler; CO2 , O2 ve H iyonlarıdır.
5.1. Hidratasyon:Hidratasyon olayı minerallerin bünyelerine su almaları olayıdır. Suyun mineraller tarafından tutulması suyun dipol karakterinden kaynaklanmaktadır. Su molekülü dipol özelliklerinden dolayı, kristal kafes yüzeyindeki anyonlar ve katyonlar tarafından tutularak minerallere bağlanır.
5.2. Hidroliz (absorbsiyon): Kimyasal ayrışma olayları içerisinde önemli bir yeri olan hidroliz olayı bir bileşiğin, suyun dissasiasyonu sonucunda oluşan H ve OH iyonlarından birini ya da her ikisini bünyesine alarak yeni bileşikler oluşturmasıdır.
5.3. Oksidasyon: Toprakta cereyan eden en önemli olaylardan birisi de oksidasyondur. Kimyasal anlamda oksidasyon; bir elementin elektron vererek değerliğinin yükselmesidir. Daha basit bir tanımlamayla oksijen alma ya da hidrojen verme eylemidir. Oksidasyon olayı ile ayrışma genelde Fe ve Mn içeren minerallerde görülür.
5.4. Redüksiyon Bir element kimyasal değişmelerde elektron alıyor ve değerliliği azalıyorsa bu olaya “Redüksiyon” ( indirgenme ) denir. Daha açık bir tanımlamayla Oksidasyon’un tam tersidir. Oksidasyon olayı oksijen varlığında oluşurken, Redüksiyon kötü havalanma koşullarında ve oksijenin yokluğunda gerçekleşir.
5.5. Çözünme Çözünme şeklindeki ayrışma çoğunlukla suda kolay çözünebilen alkali ve toprak alkalisi tuzlarda görülür. Çünkü su topraktaki birçok mineral için zayıf bir çözücüdür. Fakat içinde CO2, organik ve inorganik asitler ya da tuzlar bulunması halinde çözme gücü artar. Bu nedenle toprak çözeltisi ve CO2 ‘li suların kimyasal ayrışma olaylarında önemli etkileri vardır.
6. Toprakta bulunan serbest oksitler
Ayrışma olayları sonucunda oluşan bileşiklerin tarımsal açıdan en önemlileri kil mineralleri olmakla beraber Si, Al, Fe, Mn ve Ti oksitler, hidroksitler ve oksihidroksitler de büyük önem taşımaktadır. Bu bileşikler serbest oksitler olarak adlandırılırlar. Topraktaki serbest oksitlerin bitkisel üretim yönünden önemleri şöyle özetlenebilir:
Toprakta iyi bir strüktür oluşumu sağlarlar. Yapıştırıcı özelliklerinden dolayı toprak zerrelerini birbirine bağlamak suretiyle agregatlaşma ve strüktür oluşumunda önemli rol oynarlar.
Toprağın su tutma kapasitesini artırırlar. Serbest oksitler suyu bağlama yeteneklerinden dolayı toprakta daha çok su tutulmasını sağlarlar.
Az miktarda da olsa anyon ve katyon değişimi yaparlar.
Fosfat iyonlarıyla suda çözünmez bileşikler oluşturarak fosforun bitki tarafından alınamaz forma dönüştürürler. Toprakta bulunan serbest oksitler:
SiO ve Silis asitleri
[COLOR="magenta"]Kuvars
Kristobalit
Kalkadoni
Alüminyum oksitler
Demir oksitler
Manganez oksitler
Mitanyum oksitler [/COLOR]
|
|
|
| Bursa Uludağ Üniversitesi Gıda Mühendisliği Programı |
|
Yazar: Mr.Muhendis - 04-03-2009, 11:17 AM - Forum: Bursa Uludağ Üniversitesi
- Yorum Yok
|
 |
GIDA MÜHENDİSLİĞİ PROGRAMI
Yaşamımızın vazgeçilmez unsurlarından olan ve beslenmemizin temelini oluşturan gıda maddeleri, soframıza ulaşıncaya kadar bir dizi olaylar zincirinden geçmektedir. Günümüz koşullarında dünyanın ve dolayısıyla ticaretin küreselleşmesi, pek çok sektörde olduğu gibi Gıda Bilimi ve Teknolojisi'nde de tahmin edilemeyecek düzeyde ve hızla gelişmeler ile sonuçlanmaktadır. Bu gelişmeler ve yapılan araştırmalar sayısız çeşitte, kalitede ve dayanım süresinde olan gıda maddelerinin formüle edilmesine yol açmaktadır. Her geçen gün bu formüllere bir yenisi eklenmektedir. Ticaretin hızlı bir şekilde gelişmesi rekabeti de beraberinde getirmektedir. Rekabetin halk sağlığını ve ekonomik çıkarlarını olumsuz yönde etkilememesi için ise çeşitli yasa, tüzük, yönetmelik ve standartlar oluşturulup uygulamaya konulmaktadır. Bu yaptırımlar sayesinde gıda maddelerinin fiziksel, kimyasal ve mikrobiyolojik özellikleri tanımlanarak üreticiler için kalite hedefleri saptanmakta ve kalite kontrol yöntemleri geliştirilmektedir. Belirtilen kalitede ve ilgili yasal koşulları sağlayan üretim yapabilmek için konusuna hakim, yeniliklere açık ve araştırmacı gıda mühendislerine ihtiyaç artmaktadır.
Marmara Bölgesi ve Bursa ilinin gıda sanayii açısından önemli bir yeri vardır. Türkiye'de faaliyet gösteren firmaların büyük bir çoğunluğu gerek hammaddeye gerekse pazara kolay ulaşabilme nedeni ile bölgemizde bulunmaktadır. Ayrıca, gıdaların üretimi, tüketimi ve denetimine dair 1995 yılında çıkan 560 sayılı K.H.K. ve 4128 sayılı kanun gereğince belli kapasiteye sahip gıda işletmelerinde gıda mühendislerinin çalıştırılması zorunlu hale gelmiştir. Bu durumlar göz önünde bulundurulduğunda ve sanayicilerin ihtiyaçları doğrultusunda taleplere cevap verebilmek amacıyla, Gıda Mühendisliği Programı 1981 yılında Uludağ Üniversitesi Ziraat Fakültesi bünyesinde kurulmuştur. İlk ismi Tarım Ürünleri Teknolojisi Bölümü olup, daha sonra ismi Gıda Bilimi ve Teknolojisi Bölümü olarak değiştirilmiştir. 1993 yılından itibaren Gıda Mühendisliği Bölümü adını almıştır. 1999 yılında kredili sisteme geçilerek adı Gıda Mühendisliği Programı olmuştur.
Gıda Mühendisliği Programının akademik kadrosu ve yetiştirdiği gıda mühendisleri başta bölgemiz olmak üzere ülke genelinde gıda sanayiinin gelişmesi ve sorunların çözümüne yardımcı olma konusunda katkıda bulunmaktadırlar.
Dört yıllık eğitim, teorik ve uygulamalı derslere dayanmaktadır. Programın amaç ve hedefleri arasında, gıda kalitesinin artırılması, ürün yelpazesinin genişletilmesi, birim maliyetlerinin azaltılması, gıda endüstrisi atıklarının değerlendirilmesi için sistemlerin geliştirilmesi yer almaktadır. Program alanında vermiş olduğu eğitim ve yapmış olduğu araştırmalar ile dünyada kabul görmeyi ve elde ettiği sonuçları diğer eğitim ve sanayi kuruluşları ile paylaşmayı amaçlamaktadır.
Gıda Bilimi ve Gıda Teknolojisi Anabilim Dallarında işlenen temel konular; gıda mikrobiyolojisi, beslenme ilkeleri, gıda kimyası ve biyokimyası, gıda analizleri, gıda biyoteknolojisi, gıda katkı maddeleri, gıda kalite kontrol, gıda mühendisliğinde temel işlemler, özel gıdalar teknolojisi, hayvansal ürünler teknolojisi, meyve ve sebze işleme teknolojisi, yemeklik yağ teknolojisi ve tahıl ürünleri teknolojisidir.
Gıda Mühendisliği Programı bünyesinde yer alan pilot üretim tesisinde çeşitli gıda maddeleri üretilerek tüketime sunulmaktadır. Bunlar arasında, domates suyu, biber ve domates salçası, domates konservesi, reçel ve marmelatlar, çeşitli tipte meyve suları, şarap, sirke, cider, turşu, siyah ve yeşil zeytin ile tarhana sayılabilir.
Gıda Mühendisliği Programı bünyesinde yürütülen projeler, Uludağ Üniversitesi Araştırma Fonu, DPT ve TÜBİTAK tarafından desteklenmektedir. Ayrıca, sanayii ile ortak olarak çalışmalar da yapılmaktadır.
Dört yıllık eğitim ile Gıda Bilimi ve Gıda Teknolojisi konusunda bilgili, karşılaşılacak problemlere çözüm bulabilen, becerikli ve üstün nitelikli Gıda Mühendisleri mezun edilmektedir. Mezunlar, ya akademik çalışmalara devam etmekte ya da gıda endüstrisinin çeşitli dallarında çalışmaya başlamaktadır.Pratik bilgi ve yeteneğinin arttırılması ve endüstriyel işlemlerin gözlenmesi amacıyla öğrenciler 4. yarıyılda pilot tesiste 20 iş günü ve 6. yarıyılın sonunda çeşitli gıda işletmelerinde en az 35 iş günü süreyle staj yapmaktadırlar. Bazı öğrencilere yurtdışında çeşitli enstitü ve üniversitelerde staj imkanı da sağlanmaktadır.
Fiziki Olanaklar
Gıda Mühendisliği Programında, araştırmalarda kullanılmak üzere birer adet Bakteriyoloji, Mikoloji ve Kimyasal Analiz araştırma laboratuarı ile lisans ve lisans üstü eğitimin yürütüldüğü bir öğrenci laboratuarı bulunmaktadır.
Danışmanlık Hizmetleri
Gıda Mühendisliği Programında çeşitli firmalara danışmanlık hizmeti verilmektedir. Bu firmalar, - <LI class=MsoNormal style="COLOR: black; TEXT-ALIGN: justify">Penguen Gıda San. A.Ş.
<LI class=MsoNormal style="COLOR: black; TEXT-ALIGN: justify">Seda Yemek Üretim ve Dağıtım Ltd. Şti.
<LI class=MsoNormal style="COLOR: black; TEXT-ALIGN: justify">Geye Dondurma A.Ş.
<LI class=MsoNormal style="COLOR: black; TEXT-ALIGN: justify">Frigo-Pak Gıda San. A.Ş.
<LI class=MsoNormal style="COLOR: black; TEXT-ALIGN: justify">Yeni Örnek Yemek San. A.Ş.
<LI class=MsoNormal style="COLOR: black; TEXT-ALIGN: justify">Şöller Dondurma Sanayii A.Ş.
<LI class=MsoNormal style="COLOR: black; TEXT-ALIGN: justify">Marmara Birlik Zeytin Tarım Satış Koop. Birliği
- Bak-Tat Gıda San. A.Ş.’dir.
|
|
|
|