| Hoşgeldin, Ziyaretçi |
Sitemizden yararlanabilmek için kayıt olmalısınız.
|
| Kimler Çevrimiçi |
Şu anda 2467 aktif kullanıcı var. » (1 Üye - 2461 Ziyaretçi) Applebot, Bing, Facebook, Google, Yandex, JeffreyRok
|
| Son Yazılanlar |
Ereğli Ziraat Fakültesi B...
Forum: Konya Necmettin Erbakan Üniversitesi
Son Yorum: Mr.Muhendis
08-03-2026, 02:09 PM
» Yorum 0
» Okunma 56.609
|
Ereğli Ziraat Fakültesi T...
Forum: Konya Necmettin Erbakan Üniversitesi
Son Yorum: Mr.Muhendis
08-03-2026, 02:08 PM
» Yorum 0
» Okunma 7.653
|
Ereğli Ziraat Fakültesi T...
Forum: Konya Necmettin Erbakan Üniversitesi
Son Yorum: Mr.Muhendis
08-03-2026, 02:05 PM
» Yorum 0
» Okunma 443
|
Konya Necmettin Erbakan Ü...
Forum: Konya Necmettin Erbakan Üniversitesi
Son Yorum: Mr.Muhendis
08-03-2026, 02:03 PM
» Yorum 0
» Okunma 4.888
|
Konya Gıda ve Tarım Ünive...
Forum: Dijital Tarım Teknolojileri
Son Yorum: Mr.Muhendis
08-03-2026, 07:43 AM
» Yorum 0
» Okunma 58.884
|
Kastamonu Üniversitesi De...
Forum: Dijital Tarım Teknolojileri
Son Yorum: Mr.Muhendis
08-03-2026, 07:42 AM
» Yorum 0
» Okunma 10.146
|
Kütahya Dumlupınar Üniver...
Forum: Dijital Tarım Teknolojileri
Son Yorum: Mr.Muhendis
08-03-2026, 07:42 AM
» Yorum 0
» Okunma 7.799
|
Kırıkkale Üniversitesi De...
Forum: Dijital Tarım Teknolojileri
Son Yorum: Mr.Muhendis
08-03-2026, 07:41 AM
» Yorum 0
» Okunma 7.171
|
Pamukkale Üniversitesi Ça...
Forum: Dijital Tarım Teknolojileri
Son Yorum: Mr.Muhendis
08-03-2026, 07:40 AM
» Yorum 0
» Okunma 6.411
|
Burdur Mehmet Akif Ersoy ...
Forum: Dijital Tarım Teknolojileri
Son Yorum: Mr.Muhendis
08-03-2026, 07:39 AM
» Yorum 0
» Okunma 10.337
|
|
|
| Tarımsal Biyoteknoloji ve Genetiği Değiştirilmiş Organizmalar |
|
Yazar: Mr.Muhendis - 10-17-2009, 01:05 PM - Forum: Tarımsal Biyoteknoloji
- Yorum Yok
|
 |
I. Giriş
Yeni binyılın geride bıraktığımız birkaç yıllık dönemine baktığımızda, insan beslenmesinin temel maddesi olarak görülen tahıl üretiminin sürekli olarak tüketimin altında kaldığı ve tahıl talebinin geçmiş yıllardaki stoklardan karşılandığı; küresel iklim değişiminin etkilerinin yoğunlaşması sonucunda geleneksel tatlı su kaynakları ile ekilebilir alan verimliliklerinde büyük kayıplar yaşandığı ve karbon emisyonunda dünya ölçeğindeki artışın yavaşlatılamaması nedeniyle bitki ve hayvan ekosistemlerinde geri dönülemeyecek kayıplara uğranıldığı gözlemlenmektedir. Beslenme alışkanlıklarımızın, tüketim toplumunun dayattığı yıkıcı satın alma olgusu ile bütünleştirildiğini de göz ardı etmezsek, “dünya üzerindeki varlığımızı sürdürmek için temiz, güvenilir ve akılcı bir beslenmeyi nasıl gerçekleştirebiliriz?” sorusuna yanıt aramanın kritik hale geldiği kolaylıkla ifade edilebilecektir.
Dünya tarımında yaşanan bütün teknolojik gelişmelere, tarım dışı alanların tarımsal alan olarak üretim bölgelerine dahil edilmelerine ve mevcut tarımsal alanlarda makineli tarımın yaygınlaşmasına rağmen gıda arzı küresel ölçekte daralmakta ve insan beslenmesine ilişkin talepleri karşılamakta yetersiz kalmaktadır. Dünya tahıl talebi hızla artmaya devam ederken, tahıl üretimindeki artış, tarım alanlarının yerleşim, turizm, sanayileşme gibi tarım dışı kullanıma açılması, yerküre sıcaklığının artması, küresel iklim değişiminin yerel ve bölgesel düzensizliklere yol açması, aküferlerin tüketilmesi ve suların tarımsal sulama amaçlı kullanım oranının düşerek içme suyu olarak kullanılmak üzere kentsel bölgelere yönlendirilmesi nedeniyle büyük oranda hız kesmiş durumdadır (1). Özellikle son çeyrek yüzyıllık dönemde arz yanlı neo-liberal ekonominin de etkisiyle tüketim alışkanlıklarının yeterli ve doğru beslenmeyi göz ardı ederek, beslenme kültürünü aşırı ve sağlıksız yiyip-içme şekline dönüşmesi, talebin karşılanması amacıyla tarımsal üretim süreçlerinde yeni tekniklerin hızla devreye sokulmasına neden olmuştur. Açlığı ortadan kaldırmak amacıyla biyoteknoloji alanındaki uygulamalar tarımsal üretim süreçlerine dahil edilmiş; çokuluslu şirketlerin denetiminde/yönlendirmesinde gelişim gösteren gıda endüstrisi, tüketimin kontrolü yerine üretimin çeşitlendirilmesi ve geliştirilmesine odaklanmıştır.
Tarımsal biyoteknolojiden elde edilen sonuçlar ile beklenenlerin karşılaştırılarak, gıda güvenliği konusunda ulusal ve küresel bir muhasebenin yapılması gerekliliği her geçen gün önem kazanmaktadır. Özellikle ülkemizde, beslenme kültürünün hızlı bir dönüşüme uğradığı son yıllarda, tarımsal ürünlerin hangi aşamalardan geçerek bireylerin kullanımına sunulduğu ve bu ürünlerin pazarlanması sürecinde tüketicilerin ne düzeyde bilgilendirildiklerine ilişkin belirsizlik varlığını sürdürmektedir. Medyanın, açıklayıcı ve uyarıcı bir iletişim stratejisine sahip çıkmaması ve konuyla ilgili mesajlarda siyasi tartışmalar ile popüler yorumlara odaklanması sonucunda bilimsel bilgi ve verilere dayalı bir gıda güvenliği gündeminin oluşmaması; kitle iletişim kanalları aracılığıyla iletilen mesajların sorunun kaynaklarından biri haline dönüşmesine neden olmaktadır. Bu kısa çalışma ile, ulusal yazılı basın örneğinde, gıda güvenliği, tarımsal biyoteknoloji ve genetiği değiştirilmiş organizma konularının hangi bağlamda ve nasıl işlendiğine yönelik bir içerik çözümlemesi gerçekleştirilerek; medyanın tüketicileri bilgilendirmek ya da gıda-beslenme politikasında öncülleyici bir rol oynamaktan çok, sorunu popüler bir içerikle gündeme getirmesinin ne gibi sonuçlar doğurduğu tartışılmaktadır.
II. Fırsat ve Tehdit Olarak Genetiği Değiştirilmiş Organizmalar
Son çeyrek yüzyıllık zaman kesitinde hızlı ve önemli bir gelişim gösteren biyoteknolojik yöntemlerin -özellikle de moleküler tekniklerin- tarımsal üretimin artmasında ve üretim verimliliğinin düzenlenmesinde önemli bir rol oynadıkları bilinmektedir. Tarım teknolojileri ile biyomoleküler üretim safhalarının bütünleştirilmesi sonucunda ortaya çıkan ‘genetiği değiştirilmiş organizmalar’ (GDO), ülkelerin bilimsel gelişmişlik durumlarına göre farklı düzeylerde ve farklı amaçlarla kullanılmaktadır. “Biyolojik azot fiksasyonu gelişmekte olan ülkelerde kolayca kullanılabilmekte, bitki doku kültürü teknikleri ise birçok ülkede hastalıklardan arındırılmış bitki materyali üretiminde yaygın olarak uygulanmaktadır. Genomik çalışmalar, biyoinformatik, transformasyon, moleküler ıslah, moleküler tanı yöntemleri ve aşı teknolojisi olarak gruplandırılabilen modern biyoteknolojiler ya da gen teknolojileri ise Çin ve Hindistan gibi birkaç gelişmekte olan ülke dışında genelde gelişmiş olan ülkelerde etkin olarak kullanılmaktadır” (2). 1996 yılında dünya üzerinde genetiği değiştirilmiş organizmaların ekili olduğu toplam alan miktarı 1.7 milyon hektar iken, bu rakam 2000 yılında 44.2 milyon hektar, 2004 yılında 81.1 milyon hektar seviyesine ulaşmış; 2008 yılı içerisinde de 330 milyon hektarın üzerine çıkması öngörülmektedir (3).
Genetik yapıları değiştirilmek suretiyle üretme ve yetiştirme faaliyetleri, başlangıçta sadece aynı veya yakın ilişki içinde bulunan türler arasında yapılırken; son zamanlarda genetik mühendisliği alanındaki gelişmelere paralel olarak, doğal ortamlarda ya da laboratuar koşullarında, aralarında genetik transfer imkanı olmayacak organizmalar arasında gen alışverişi gerçekleştirilmesi de mümkün hale gelmiştir. Bu durumun gün geçtikçe kısıtlanan tarımsal amaçlı arazi kullanımına rağmen, daha çok ürün elde ederek verimliliğin sınırlarının zorlanmasına yol açtığı sıklıkla dile getirilmektedir. “Her insanın fiziki ve zihinsel gelişimini sağlamak üzere açlığa ve eksik beslenmeye maruz kalmama hakkı vardır” şeklinde farklı uluslararası kuruluşlarca ifade edilen beslenme ilkesinin ancak biyoteknolojik bakımdan düzenlenmiş ürünlerle gerçek olabileceği savunusu ise konuyu fırsat olarak gören çevrelerin temel hareket noktasını oluşturmaktadır. Genetiği değiştirilmiş organizmaların ekiminin yaygınlaşmasıyla birlikte bitkilerdeki toksinlerin ve alerji yapan genlerin yok edilebileceği; kimyasal gübrelerin ve tarımsal mücadele ilaçlarının kullanımının düşürülmesi yoluyla insan sağlığına ve çevreye daha az zarar verileceği; yeraltı ve yerüstü su kaynaklarındaki kirlenmenin önüne geçilerek, içme ve temizlik amacıyla su kullanımı miktarının artırılabileceği dile getirilmektedir. Ürünlerin herbisitlere, zararlı böceklere ve hastalıklara karşı dirençli hale getirilmek için genetik olarak değiştirilmelerinin, gıdaların besin değerini ve raf ömürlerini uzatacağı öngörülmekte ve diğer moleküler ıslah yöntemleriyle birlikte uygulanan genetik mühendisliği tekniklerinin hastalıklara, zararlılara, kuraklık ve tuzluluk gibi çevre koşullarına dayanıklı, içeriği iyileştirilmiş, yüksek kaliteli ve verimli çeşitlerin geliştirilmesi yönünde bitki ıslahçılarına büyük kolaylıklar sağlayacağı savunulmaktadır (2).
Genetiği değiştirilmiş organizmaların insan sağlığı ve çevre üzerindeki olası olumsuz etkileri ise ekonomik, biyolojik ve sosyal boyutlarda gruplandırılmaktadır. Çokuluslu şirketlerin dünyada açlığı ortadan kaldırmak değil gıda tekelleri oluşturmak amacında oldukları, herbisit dirençli bitkilerin değiştirilmiş genetik özelliklerinin diğer bitkilere sıçraması sonrasında bazı zararlı bitkilerin süper zararlı bitkilere dönüşme ihtimali taşıdıkları, genetiği değiştirilmiş bitkilerdeki işaret genlerinin klinik tedavide kullanılan antibiyotiklere direnç sağlaması sebebiyle yeni hastalıklara yol açabilecekleri ve yüksek tohum maliyetleri ve teknoloji harcamaları nedeniyle küçük çiftçileri ağır bir finansal yükün altına sokarak tarımsal bölüşümün bozulacağı konuları eleştiri ve itirazların merkezinde yer almaktadır.
III. Tarımsal Biyoteknoloji Araştırmalarının Sosyal Bağlamı
Bugün, tarımsal biyoteknoloji alanında çalışan ve genetiği değiştirilmiş organizmaların geleceği üzerinde olumlu öngörülerde bulunan araştırmacıların sahip oldukları bilimsel bilginin, akademik uzmanlıkları nedeniyle, literatürde önemli bir teknik tekel oluşturduğunu kolaylıkla ileri sürebiliriz. Hükümetler ve biyoteknoloji alanında çalışan şirketler, bitki genetiği konusundaki en güvenilir verilere sahip oldukları ve bu bilgilerin kamuya açıklanması hakkını ulusal tarım ve güvenlik politikası, fikri mülkiyet, pazarın getirdiği rekabet gibi nedenlerden dolayı ellerinde tuttuklarından dolayı; tartışmalara, karar verme sürecine ve bu süreci biçimlendirecek olan gündemin belirlenmesine hakim durumdadırlar. Görünürde her olasılık üzerinde bilgi sahibi olan uzman ve/veya bilirkişiler, aslında sadece kendileri (ya da bağlı bulundukları şirketleri) tarafından üstlenen riskleri ve faydaları değerlendirebilecek ve kısa dönemli öngörülerde bulunulabilecek bir pozisyonunda olmalarına karşın, ‘cahil’ kamunun konuya müdahalesini uygunsuz ve mantıksız olarak anlamlandırmaktadırlar. Bu yaklaşıma göre, sadece bilimsel bilgi birikimine sahip uzmanlar nesnel gerçeklere ulaşabilecekleri için “kamu için korkulacak veya karşısında durulacak hiçbir meşru epistemolojik gerekçe bulunmamaktadır” (4).
Konunun bu şekilde ele alınması, uzun dönemli (50-100 yıllık) bir beslenme politikasının belirlenmesinde hangi unsurlara odaklanılacağı, tarımsal biyoteknoloji araştırmalarında sınırın ne olacağı ve transgenetik çalışmalarının yol açabileceği olası risklerin nasıl ortadan kaldırılacağı konularında, özellikle uluslararası şirketlerin kurumsal kârlılık ilkelerini terk ederek (ya da bunu oldukça geri plana iterek) sosyal sorumluluk ilkesi doğrultusunda kamunun çıkarları yönünde hareket edeceği ön kabulünü de beraberinde getirmektedir. Yapılması gereken ‘cahil’ kamunun biyoteknolojik geleceğin güvenli olduğu hakkında bilgilendirilmesi şeklinde açık (!) bir görünüm kazanmaktadır. Monsanto Şirketi’nin eski CEO’su Louis Fernandez (1924-2002)’in ifadesiyle;
“Bir sonraki altın çağımıza tam potansiyel ile ulaşabilmemizin önündeki tek şey, bilim ve teknolojiden anlamayan, bilimi akıllıca kullandığımıza güvenmeyen ve kamunun hizmetinde olduğumuz gerçeğine saygıyı göstermeyen kamu tarafından engellenmektir… Bize düşen, kamuyu eğitmek üzere ayırdığımız zaman ve para miktarını iki katına, ikinin iki katına ve onun da iki katına çıkarmaktır” (5).
Transgenetik endüstrisindeki şirketlere göre, toplumun gelişimi için sosyal aktörler arasında diyalogdan çok enformasyon akışı ve eğitim gerekmektedir. Diyalog sürecinde bilimsel verilerin karşısına öznel iddia ve safsataların çıkarılacağını; buna karşın sistemli enformasyon akışı ile geniş kitlelerin bilgilendirilebileceği ve eğitim kanallarının kullanılmasıyla da transgenetik karşıtı görüşlere eğilim duyanların ikna edilebileceği ileri sürülmektedir. Ancak, transgenetiğin hâlihazırdaki gelişimine karşı olanlara göre, genetiği değiştirilmiş besinlere (genetically modified foods-GMFs) yönelik kamu müdahaleleri, sadece hak değil, aynı zamanda şirketlerin kârlarını aşırılaştırmalarının ve birer gıda tekeline dönüşmelerinin de hukuki engelidir. En geniş anlamıyla tarımsal biyoteknoloji tarihi, şirket çıkarları ile kamuoyunun bilim ve teknolojinin yöneldiği hedefleri belirleme talebi arasındaki mücadelenin tarihidir. Genetiği değiştirilmiş organizmalar üzerinde çalışan çokuluslu şirketler (1997-2006 dönemde genetiği değiştirilmiş organizmalar ilgili alınan patentlerin ¾’ü 5 çokuluslu gıda şirketi –Dow, Dupont, Syngenta, Aventis, Monsanto– tarafından alınmıştır) kamunun kuşkularını dağıtmak ve kendi faaliyetlerini meşrulaştırmak amacıyla sosyal sorumluluk kampanyalarını desteklemekte, halkla ilişkiler ve sponsorluk çalışmaları yürütmektedirler. Örneğin Dow Chemical Company, Jean-Michel Cousteau’nun Okyanusların Geleceği Topluluğu’nun (Ocean Futures Society) doğrudan sponsorluğunu yürütmekte; Sanofi Aventis başta Brezilya olmak üzere pek çok gelişmekte olan ülke hastanelerinde çocuklar için oyun merkezleri açmakta; Sygenta Foundation Uganda’da 300.000’e yakın çiftçiyi kapsayan ‘Enformasyon ve İletişim Yönetimi Programı’ gerçekleştirmektedir.
Tarımsal biyoteknoloji endüstrilerinin önde gelen amaçlarından birisi de, anlam üzerinde hegemonya kurmak ve onay üretimi mekanizmalarını harekete geçirmektir. Çeşitli kamu ve özel şirket fonlarınca desteklenmiş, basılmış ve bilgi olarak kabul edilmiş araştırmalar ile tarımsal biyoteknoloji konusunda bilimsel metalar açığa çıkmakta; hangi araştırmanın bilimsel hangisinin ise ideolojik-öznel-yanlı olarak tanımlanacağına çokuluslu şirketlerin uzmanlarınca karar verilmekte; araştırmalar aracılığıyla kamunun algısı belli unsurlara yöneltilerek gündem oluşturulmakta ve belirlenmiş gündemin medyadan sunumuyla kitlesel onayın üretilmesi sağlanmaktadır. Projeler, sadece fon sağlayıcılarının çıkarlarına hizmet etmemekle birlikte, gün geçtikçe belirli, sınırlı ve pazar yapısının gereksinim duyduğu doğruların savunulduğu bir görünüm kazanmakta; medya ise proje sonuçlarının popüler yönlerini ön plana çıkararak kamuoyuna iletmektedir. Sonuç olarak medya, bir yandan reklamverenleri konumundaki şirketlerin talep ettiği gündemi inşa etmekte, öte yandan da gündemin pazarlama ve satış sürecini desteklemesini sağlamak için popülerleştirilmesine ön ayak olmaktadır.
IV. Ulusal Yazılı Basında Gıda Güvenliğinin İşlenmesine İlişkin Alan Araştırması: Materyal, Yöntem ve Bulgular
Çalışma kapsamında ulusal yazılı basında gıda güvenliği ve genetiği değiştirilmiş organizma konularının nasıl işlendiğinin tespit edilmesi ve yazılı basının sağlıklı beslenme gündeminin belirlenmesindeki rolünün tartışılmasına yönelik bir alan araştırması gerçekleştirilmiştir. Analiz için ulusal ölçekte dağıtıma giren günlük gazeteler arasından basit rastlantısal örneklem yoluyla eleme yapılmış; seçilen Milliyet ve Vatan gazetelerinin 01 Eylül-31 Aralık 2007 tarihleri arasındaki 122 günlük nüshalarına ulaşılarak araştırma gerçekleştirilmiştir. Alan araştırması kapsamında sistematik bir içerik çözümlemesi yapılmamış olmakla birlikte, haberlerin hangi gazetede, hangi tarihte, nasıl bir sayfa kompozisyonu içerisinde sunuldukları; görsel öğe kullanım yoğunluğunun ne olduğu ve haber mesajında haber başlığı ile içerik aracılığıyla gündemin nasıl inşa edildiği unsurlarının çözümlenmesine odaklanılmıştır.
Alan araştırması kapsamında basit rastlantısal örneklem yoluyla seçilen Milliyet gazetesinin 01 Eylül-31 Aralık 2007 tarihleri arasındaki ortalama günlük satış adedi 237.310 iken aynı dönemde Vatan gazetesinin ortalama günlük satış adedi 216.910 olarak tespit edilmiştir. Bahsi geçen dönemde ulusal ölçekte satılan gazetelerin toplam tirajı içerisinde Milliyet gazetesinin payı % 5, Vatan gazetesinin payı ise % 4.5 olarak kalmış; bu durum araştırma örnekleminin non-parametrik, istatistiki testlerin ise tanımlayıcı (descriptive) düzey ile sınırlanmasına neden olmuştur. Her iki gazetenin mülkiyetinin Doğan Yayın Holding’e ait olması ise bir medya grubunun okur kitlesine ‘ne düşüneceklerini söylenmekten’ çok ‘ne hakkında düşüneceklerini aktarmadaki’ rolüne işaret etmektedir. Kitle iletişim araçları, toplumun ilgi sahasına giren konular hakkında farkında olmayı sağlayacak enformasyon kanallarını geliştirmekte ve zaman içinde dönüşen bir öğrenme sürecini desteklemektedir (6). Yazılı basın kamunun bir konuya ne kadar önem vermesi gerektiğini belirlerken, aslında bireyler arasındaki bilişsel değiş-tokuş gündemine de yön vermektedir.
Gerçekleştirilen içerik çözümlemesi çerçevesinde, 01 Eylül-31 Aralık 2007 tarihleri arasında yayımlanan Milliyet gazetesinin 122 günlük nüshasında 12 haber ve 1 köşe yazısı, Vatan gazetesinin 122 nüshasında da 9 haber tespit edilmiştir. Araştırma örneklemine dahil edilen gazete haberlerinin sayfalar genelindeki dağılımına bakıldığında Milliyet gazetesinde yayımlanan 12 haberden 9’u (% 75) iç sayfalarda, 3’ü (% 25) son sayfada (arka kapakta), Vatan gazetesinde yayımlanan 9 haberden 1’i (% 11.1) ilk sayfada (ön kapakta), 6’sı (% 66.7) iç sayfalarda, 2’si (% 22.2) ise son sayfada (arka kapakta) yer almıştır. Gazete haberlerinin sayfa mizanpajındaki konumlarına bakıldığında ise Milliyet gazetesindeki haberlerin % 46.1’inin, Vatan gazetesindeki haberlerin ise % 54.5’inin sağ sütun üzerinde yer aldığı tespit edilmiştir.
Araştırma kapsamında analiz edilen haberlerin içeriğine yakından bakıldığında Milliyet gazetesindeki 12 haberden 6’sının (% 50) sağlıklı beslenme, 3’ünün (% 25) ulusal beslenme politikası, 2’sinin (% 16.7) hayvan transgenetiği ve 1’inin de (% 8.3) genetiği değiştirilmiş organizmalarla ilgili olduğu; Vatan gazetesindeki 9 haberden 3’ünün (% 33.3) sağlıklı beslenme, 3’ünün (% 33.3) sağlıklı beslenme politikası, 2’sinin (% 22.3) hayvan transgenetiği ve 1’inin de (% 11.1) gıda güvenliği konularına yer verdiği bulgulanmıştır. Milliyet gazetesindeki köşe yazısında ise ulusal beslenme politikası konusu işlenmiştir. Milliyet gazetesinde yayımlanan 12 haberde toplam 9 fotoğraf kullanıldığı, Vatan gazetesinde yayımlanan 9 haberde ise toplam 7 fotoğraf ve 2 grafik illüstrasyon kullanıldığı belirlenmiştir. Araştırma kapsamında incelenen haberlerin başlık ve içeriklerine bakıldığında, Milliyet gazetesindeki 12 haberin 7’sinde (% 58.3), Vatan gazetesinde ise 9 haberin 6’sında (% 66.6) çarpıcı ve içerikten bağımsız başlıkların tercih edildiği görülmektedir.
V. Değerlendirme ve Sonuç
Tarımsal biyoteknolojilerin sürdürülebilir bir beslenme politikasının mutlak parçası olduğu şeklindeki görüş, çokuluslu şirketler tarafından biçimlendirilen bir yanılgıdır. Yanılgının oluşturulmasında şirketlerin tarımsal biyoteknoloji ve genetiği değiştirilmiş organizmaları hiçbir maddi ekolojik etkisi olmayan enformasyon teknolojisi şeklinde resmetmeleri rol oynamaktadır. Yaygın kabulün aksine, dünya gıda talebine hem kendi temel ihtiyaçlarını karşılamak hem de bir miktar ürün pazarlayarak tarımsal üretimi sürdürmek için küçük arazileri işleyen çiftçiler yanıt vermektedir. Örneğin, biyoteknoloji endüstrisi herbisit dirençli patatesin hektar başına 15 ABD Doları kazandırdığını iddia etmektedir; fakat bu karşılaştırma hektar başına 75 ila 300 ABD Doları arasında insektisit harcaması yapan çiftlikler temel alınarak yapılmaktadır (7). Bu durum, genetiği değiştirilmiş organizmaların enformasyon olmanın ötesinde maddi bir değere sahip olduğunu ve endüstriyel tarımın çıkarlarına hizmet ettiğini göstermektedir.
Tarımsal biyoteknolojinin besin değeri yüksek farklı gıda bitkilerinin gelişimini ortadan kaldırıp; pirinç, buğday, mısır ve soya fasulyesi monokültürlerini yaygınlaştırarak gıda güvenliğinin temellerini daralttığı gözlenmektedir. Genetiği değiştirilmiş organizmalar ise temel gıda çeşitliliğini ihmal etmesi ve yüksek verimliliğin aksine herbisit direncine odaklanması nedeniyle tarımsal biyoteknolojilerin kazançlarını dahi ortadan kaldırmaktadır. Bitkiler, gün geçtikçe aynı çeşidin genetiği tek bir işlev için değiştirilmiş ürünlerinin monokültürüne dönüşmektedir. Tütün ve pamuk gibi beslenme amaçlı kullanılmayan ürünlerin genetik olarak dönüştürülmesi ve ekiminin yaygınlaşmasıyla birlikte ise gıda üretimi için ayrılan araziler azalacak ve küresel beslenme politikası büyük ölçüde zafiyete uğrayacaktır. Ulusal yazılı basında konunun ele alınışına bakıldığında ise,
· Genetiği değiştirilmiş organizmalara ilişkin haberlere adeta hiç yer verilmediği (yalnızca 1 haberde ve olumlayıcı bir içerik ile sunulduğu),
· Haber başlık ve içeriklerinde okur ilgisini çekerek gazete satışlarını artırmak amacıyla popüler, çarpıcı, ancak bilgilendirmeden yoksun bir söylemin kullanıldığı (Patatese Sıkıyönetim Geliyor, Transparan Kurbağa, Fast Food Deniz Suyu Kadar Tuzlu gibi),
· Haber içeriklerinin ‘ne yediğimizden’ çok ‘nasıl yediğimiz’ konusu üzerinde yoğunlaştığı ve fotografik görüntü kullanımı ile okur kitlesinde dikkat çekme-psikolojik uyarmaya başvurulduğu
görülmektedir. Biyoçeşitlilik, içerisinde barındırdığı bütün sorunlara rağmen insanlık tarihinin sürdürülmesini sağlayacak temel kaynaktır. Tarımsal biyoteknolojinin gıda güvenliği açısından taşıdığı belirsizlikler ve küresel ekolojik sisteme yön verme çabaları yeni zararlı bitkilerin açığa çıkması ve genetik kirlenme problemleri taşıdığı görülmektedir. Türkiye’de sağlıklı beslenmeye yönelmiş verimli, etkili ve bilinçli bir ulusal beslenme politikasının kabul görmesi için toplumun gıda üretimi, dağıtımı ve tüketimi konusunda farklı enformasyon kanalları kullanılarak bilgilendirilmesi zorunluluğu gün geçtikçe belirginleşmektedir. Kitle iletişim araçlarına düşen görev ise, daha önce pek çok konuda gerçekleştiremediği toplumu eğitme ve bilinçlendirme faaliyetini yaşamsal önem taşıyan gıda ve sağlıklı beslenme konusunda hayata geçirmesidir.
Kaynaklar
1. Brown LR. 2006. Dünyayı Nasıl Tükettik?. Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 230 s, İstanbul.
2. Çetiner S. 2005. Tarımsal Biyoteknoloji ve Gıda Güvencesi: Sorunlar ve Öneriler. Modern Biyoteknoloji, Genetiği Değiştirilmiş Organizmalar ve Gıda Güvenliği Konferansı, 11-34 s, Ankara.
3. UNCTAD. 2005. International Trade in GMOs and GM Products. 1st ed. UN Pub, Geneva.
4. Kleinman DL, Kloppenburg J. 1991. Aiming for the Discursive High Ground: Monsanto and the Biotechnology Controversy. Sociological Forum, 6 (3) 427-447.
5. Vigorito AJ. 2002. Agricultural Biotechnology, Corporate Hegemony, and the Industrial Colonization of Science. Ohio State University PhD Thesis, 155 p, Ohio.
6. McCombs ME, Shaw DL. 1972. The Agenda Setting Function of Mass Media. Public Opinion Quarterly, 36:176-187.
7. Shiva V. 2006. Çalınmış Hasat. BGST Yayınları, 160 s, İstanbul.
|
|
|
| Avrupa Birliği'nin Ortak Tarım Politikası |
|
Yazar: Mr.Muhendis - 10-17-2009, 01:02 PM - Forum: Tarım Haberleri
- Yorum Yok
|
 |
Avrupa Birliği'nin ortak tarım politikasının ihtiyaç nedeni, Avrupa birliği üye ülkeleri tarafından şu şekilde sıralanmaktadır:
* Üretim standartlarını ve tarım teknolojisini geliştirmek,
* Tarımda verimliliği artırmak,
* Ürün arzının güvenliğini sağlamak,
* Tarımsal üretim araçlarının etkili kullanımını sağlamak,
* İşgücünün verimliliğini sağlamak,
* Tarım sektöründe çalışanların gelirini artırmak,
* Tüketicilere daha gerçekçi ve uygun fiyatlar sunmak,
* Piyasalarda istikrarı sağlamak,
* Fiyatların üye ülkeler arasında haksız rekabete yol açmasının önüne geçmek.
Ortak Tarım Politikası; Avrupa Birliğinin en eski ve en kapsamlı politikasıdır. Avrupa' nın 1914-1945 yılları arasında geçirmiş olduğu 1.nci ve 2.nci Dünya savaşları, bu iki savaş arasında ve 2 nci Dünya Savaşı sonunda yaşanılmış olan buhranlar, yüksek enflasyon ve kıtlıklar sebebi ile; AB' nin temelini oluşturan 1957 Roma Antlaşmasının 33.ncü maddesi ile Ortak Tarım Politikası (OTP) oluşturulmuştur. OTP konusunda ilk ortak piyasa düzeni 1962' de tahıl sektöründe devreye girmiştir. OTP; Tarımsal Yönlendirme ve Garanti Fonu (FEOGA) ile mali desteğini almaktadır. 2003 yılında FEOGA' ya Birlik Bütcesinin yaklaşık %45' i ayrılmıştır. Bu fonun yaklaşık %60' ı bitkisel üretim faaliyetlerine, %30' u hayvansal üretim faaliyetlerine ve %10' u da kırsal kalkınmanın teşvik edilmesine ayrılmıştır. OTP ile birlik üyesi ülkelerde tarımsal faaliyetlerde ve kazanç oranlarında ciddi artışlar sağlanmış olmakla birlikte; beraberinde aşırı bir mali yük ve çevresel sorunları da getirmiş bulunmaktadır. OTP; temel işleyiş felsefesi olarak; korumacı modernizasyon yöntemini benimsemiş refah devleti uygulamasıdır.
|
|
|
| Tarım Politikası |
|
Yazar: Mr.Muhendis - 10-17-2009, 01:01 PM - Forum: Tarım Ekonomisi
- Yorum Yok
|
 |
Tarım politikası, üreticilerin gelirini artırmak, kırsal kesimin yaşam düzeyini iyileştirmek, gelir dağılımındaki dengesizliği gidermek, tüketicileri fiyat artışına karşı korumak amacı ile devletin uyguladığı önlemler bütünüdür. Tarım politikası, ekonomi ile yakından ilgili olup, tarımı ve ekonomiyi bir arada politik açıdan ele almaktadır. Tarım politikasının ele aldığı temel konular şöyle sıralanabilir:
a. Tarımın genel ekonomideki yerini güçlendirmek.
b. Kırsal nüfusun demografik özelliklerini ve gelir düzeyini saptamak, istihdam olanaklarını artırmak, kırdan kente göçü düzenlemek.
c. İşletme büyüklükleri ile ilgili iyileştirmelere gitmek,
d. Tarım ürünleri fiyatlarını belirleyici politikalar yürütmek,
e. Toprak ve tarım reformunu uygulamak,
f. Tarımsal eğitimi, araştırma ve yayım hizmetlerini yaygınlaştırmak.
g. Doğal kaynak ve çevre koruma önlemlerini almak.
h. Kredi kaynaklarının dağılımını düzenlemek.
DESTEKLEME POLİTİKALARI VE SORUNLAR
1. Desteklemenin Uygulanması
Bugün gelişmiş ülkeler dahil bütün dünyada tarım en fazla devlet müdahalesiyle karşı karşıya olan bir sektördür.
Tarım sektörü; ulusal gelirdeki, istihdamdaki ve tüketim harcamalarındaki payı ile ve stratejik temel ihtiyaç maddelerini üreten bir sektör olarak ulusal ekonomide önemli bir yere sahiptir. Diğer ülkelerde olduğu gibi ülkemizde de tarım çeşitli şekillerde desteklenmektedir. Bu desteklemelerden bazıları; fiyat yoluyla müdahale alımları, girdi fiyatlarına müdahale edilerek ucuz girdi kullanımının sağlanması, dış ticaretteki korumacılık, düşük faizli kredi sağlanması, teşvik ve prim uygulamaları ile üretimin desteklenmesidir.
a. Destekleme alımları
Fiyat yoluyla destekleme veya müdahale alımlarına ilk defa 1932 yılında buğdayda başlanmış ve o yıl buğday alımı T.C. Ziraat Bankası tarafından yapılmıştır. 1938 yılında TMO hububat alımına başlamıştır.
Hububat destekleme alımlarını tütün, şeker pancarı, haşhaş, fındık, çay, pamuk ve zeytinyağı gibi tarımsal ürünler izlemiştir. Planlı dönemin başlangıcına kadar sadece 11 ürün destekleme kapsamına alınmışken, planlı dönemden sonra destekleme kapsamına alınan ürün sayısı hızla artmış 1970’li yılların sonunda desteklenen ürün sayısı 30’a ulaşmıştır. 24 Ocak 1980 Ekonomik İstikrar Tedbirleri kararlarından sonra desteklenen ürün sayısında azalma olmuş, 1990 yılında desteklenen ürün sayısı 10’a düşmüştür. 1991 yılında tekrar destekleme kapsamına alınan ürün sayısı 24’e yükseltilmiş, 1992 ve 1993 yıllarında ise 25-26 ürün destekleme kapsamına alınmıştır.
Destekleme fiyatları tespitinde; ürünün arz ve talep durumu, iç ve dış piyasa fiyatları, ürünün maliyet fiyatı, alternatif ürün fiyatları arasındaki parite ve üretici refahı gibi kriterler dikkate alınmaktadır. Destekleme alımlarında görev alan kuruluşlar TMO, Şeker Fabrikaları A.Ş., EBK, TSEK, Yapağı Tiftik A.Ş., Çay-Kur, Tekel gibi KİT statüsündeki kamu kuruluşları ile üretici kuruluşları niteliğinde olan Tarım Satış Kooperatif Birlikleri’dir.
b. Girdi Desteklemeleri (Girdi Fiyatlarına Müdahale)
Verim potansiyeline tam olarak ulaşılamamış tarımsal üretimin görüldüğü hallerde hükümetler, teknoloji kullanımını yaygınlaştırmak üzere girdi fiyatlarına müdahale ederek sübvansiyon uygulamaktadırlar. Ülkemizde de devlet tarımsal girdilerin üretiminde, ithalatında, dağıtımında ve fiyatlandırılmasında bir takım fonksiyonları üstlenerek bu girdilerin kullanımı için ucuz kredi, araştırma, yayım ve eğitim hizmetleri sağlayarak teknoloji kullanımını özendirmektedir.
c. Dış Ticarette Koruma
Tüm dünyada olduğu gibi ülkemizde de yerli üretimin korunması için bir takım önlemler alınmaktadır. Bu önlemlerin başında ithalatta gümrük vergisi ve fon uygulaması gelmektedir. Örneğin şeker ihracatında dış satım fiyatıyla iç fiyat arasındaki fark devletçe görev zararı olarak karşılanmaktadır. Standartlara uyum konusunda kontrollerin artırılması, mevsimsel engeller, kota ve lisans engelleri burada belirtilebilir.
d. Düşük Faizli Kredi
Tarım kesiminde genellikle verimlilik düzeyinin düşük oluşu, düşük kredi faizleri ile kredi sağlanmasını zorunlu kılmaktadır. Ülkemizde tarımsal kredilere ticari kredi faiz oranlarının ve enflasyonun altında faiz uygulanmaktadır.
e. Teşvik ve Prim Uygulamasıyla Üretime Yönelik Destekler
Kalitenin artırılması için bazı ürünlere prim verilmektedir. Örneğin şekerpancarında yüksek kaliteye prim uygulanması yapılmaktadır. Bunun yanında 1987 yılından sonra belli ölçekli süt ve et işleme tesislerine süt ve et satan üreticilere kilogram başına teşvik primi ödemesi yapılmaktadır.
2. İleriye Yönelik Politikalar
Bu yeni çerçevedeki üç temel politika; verimlilik, bunun sonunda artan yoğun teknoloji kullanımı ile oluşan üretim fazlalığının meydana getirdiği ticari problemler ve gübre, ilaç, harman gibi girdilerin bilinçsiz kullanımının çevre üzerindeki olumsuz etkilerinin ve erozyonun doğurduğu problemlerin çözümüne yöneliktir. Ülkemizin tarım sektöründeki genel politika ve prensiplerini sıralayacak olursak;
- Tarımsal fiyatların stabil olmasını temin etmek, iç ve dış taleplere göre kaynakların uygun kullanımının geliştirilmesi amacıyla, yeni teknoloji ve girdilerin kullanımı yardımıyla verimliliğin artırılmasının teşvik edilmesi,
- Üretici ve tüketiciler arasında düzenli çalışan bir Pazar zincirinin oluşturulması, girdi ve hizmetleri sağlayan entegre ve profesyonel bir Pazar sisteminin kurulması, düzenli bir fiyat sisteminin oluşturulması veya kurulmasının teşvik edilmesi,
- Yapısına göre arazilerin uygun kullanımının teşvik edilmesi, bu cümleden olarak erozyon ve toprak kaynaklarının korunması gibi problemlere çözüm getirilmesi, gübre ve ilaçlarla tarım arazilerinin kirletilmesinin önüne geçilmesi, yüksek kaliteli tohumlukların üretiminin veya standart çeşitlerin ıslah edilmesinin teşvik edilmesidir (DPT Programları).
Tarımsal üretim tekniklerinde, işletme ve pazarlama yöntemlerinde sağlanan gelişmeler ve halen yürütülmekte olan araştırmalar tarımsal üretimde yeni bir çağın habercisidir.
3. Destekleme Sisteminin Öncelikli Sorunları
Türkiye zengin tarımsal kaynaklarına rağmen tarım sektöründen beklenilen faydayı sağlayamamaktadır. Bunun birincil nedeni tarımsal yapıdaki bozukluktur. Tarım işletmelerimizin büyük çoğunluğu küçük ve çok parçalı işletmelerden oluşmaktadır. Bu oluşum veya yapısal bozukluk tarım sektöründe sermaye birikimini veya başka bir ifade ile teknoloji kullanımını ve verimliliği sınırlamaktadır.
Bundan dolayı kırsal kesimde yaşamını sürdüren büyük bir nüfus kitlesi pazara dönük üretimden ziyade kendi geçimini sağlamaya çalışan köylü nüfusu olarak tarım sektörüne bağlı kalmaktadır.
Türkiye’de destekleme politikaları istikrarlı değildir. Plan ve programlarda desteklemenin, çiftçilerin gelirini artırmak, üretim artışını özendirmek, ülkemize uygun bitki paternini oluşturmak gibi amaçları olduğu vurgulanmakla beraber bu amaca bugüne kadar yeterince ulaşılmamıştır. Dolayısıyla destekleme kapsamına alınan ürün sayısında yıldan yıla çok büyük dalgalanmalar olmaktadır.
Bugüne kadar tarım sektörüne sağlanan desteklerde ekonomik ve sosyal ayırım dikkate alınmamıştır. Dolayısıyla yıllardan beri çeşitli şekillerde bu sektöre verilen destekler etkin olmamış ve üretici refahı istenilen düzeyde artmamıştır. Çünkü üretimi teşvik için verilen desteklerle kırsal kesimde yaşayanların sosyal yönünü gözeten destekler iç içe girmiştir.
Ayrıca polikültür tarım yapılabilen bölgelerle monokültür tarım yapılabilen bölgeler dikkate alınmamıştır. Bu olay bazı ürünlerde talep fazlası yaratarak kaynak israfına sebep olmakta ve üreticiyi az çalışmakla daha fazla gelir elde edebileceği üretimi yapmaya teşvik etmektedir. Bunun sonucunda Çukurova’da kalitesi düşük buğday üretimi artarken, pamuk ve soya üretimi gerilemiştir. Öte yandan destekleme için ayrılan kaynaklar daha çok Tarım Satış Kooperatifi üyesi çiftçilere yönelmektedir.
Ülkemizde kişi başına tüketilen hayvansal ürün miktarları gelişmiş ülkelerle kıyaslandığında oldukça düşük seviyededir. Diğer bir deyişle gelişmiş ülkelerde protein ihtiyaçlarının çok büyük bir kısmını hayvansal ürünlerden sağlarken bu oran bizde oldukça düşüktür.
İşletmelerin küçük olmasından dolayı üreticiler ürünlerini ileride daha iyi koşullarda satma imkanını sağlayacak depolama ve muhafaza sistemleri mevcut değildir.
İşletmelerin küçüklüğü ve aralarında organizasyon bulunmaması pazarlama sorunları yaratmakla kalmamakta, bu durum katma değeri yüksek üretim yapılmasını da engellemektedir.
Ülkemizde destekleme politikaları çeşitli Bakanlık ve kuruluşlarca yürütüldüğü için koordinasyon eksiklikleri mevcuttur. Bu durum çeşitli sorunları beraberinde getirmektedir. Örneğin alternatif ürünler arasındaki fiyat dengesi kurulamamakta, dış ticaretle ilgili olarak alınan önlemler beklenen sonucu yaratamayabilmektedir.
Bir kısım tarım ürünlerinin Birlikler eliyle desteklenmesinin yarattığı olumsuz sonuçlar şu şekilde özetlenebilir:
- Birlikler üstlendikleri görev gereği hizmet faktörünü ön plana alarak teşkilatlanmışlar, bu da kârlılık ve verimliliği düşürmüştür.
- Kurulan entegre tesis ve fabrikaların hammadde ihtiyacının nakdi ödeme yapılmadan Devlet adına satın alınan üründen karşılanması, destekleme hesaplarının nakit akışını olumsuz yönde etkilemiş, işletmelerin verimli çalıştırılamamaları da kaynak ihtiyacını artırmıştır.
- Zararın Hazine tarafından üstlenilmesi, Birlik yönetimlerinde sorumluluk ve kooperatifçilik ilkeleri çerçevesinde çalışma anlayışının zayıflamasına yol açmış, yöneticilerde mahalli şartların doğurduğu istek ve tercihlere göre hareket etmek, üreticilerde de kooperatifleri Devlet Kuruluşu gibi görmek alışkanlığı yerleşmiştir.
- Bu sebeplerle üreticinin korunmasını esas alan destekleme uygulaması Birliklerin yüksek cari giderlerinin karşılanmasının da bir aracı haline gelmiş ve destekleme alımlarının Hazineye maliyeti yükselmiştir.
|
|
|
| Amortisman Nedir ? |
|
Yazar: Mr.Muhendis - 10-17-2009, 12:58 PM - Forum: Tarım Ekonomisi
- Yorum Yok
|
 |
Genel olarak, üretim faaliyetleri sonucunda mal ve hizmetler yaratılırken geçmiş yıllardan devralınan sermaye mallarında meydana gelen aşınma ve eskimenin parasal değeridir.
Bir firmada bir yıldan fazla kullanılacağı düşünülen ve herhangi bir biçimde değerden düşmesi söz konusu olan ekonomik değerlerde (taşınmazlar, bunların tamamlayıcı parçaları, ayrıntıları, makine, techizat, vb.) oluşacak değerlerin bir yıl içinde uğradıkları değer kayıplarının üretilen malların maliyet tutarlarına eklenmesi veya söz konusu kayıpların o yılın giderleri arasına yazılması amortismanının konusunu oluşturur.
İki uygulanma şekli vardır
1.Sabit amortisman 2.Azalan bakiyeler
1.Ayrılacak tutar eşit parçalara bölünerek yıllara yayılır 2.En başta büyük bir kısım ilk yıla ayrılır. Daha sonra ise bu miktar giderek azalır. Mali açıdan gelirleri giderlerinden çok olan firmalar daha az vergi vermek için giderleri yükseltmek için azalan bakiyeler yönetimini kullanırlar.Daha az kar eden ve sektöründe ortalama olan bir firma için ise sabit amortisman yönetiminin uygulanması firma için daha uygundur.
Ya da Önceki Dönemden Devralınan Sermaye Techizatındaki Eskime Ve Yıpranmanın Gayri Safi Milli Hasıla dan Harcanan Kısmadır.
|
|
|
| Kamu İktisadi Teşebbüsü |
|
Yazar: Mr.Muhendis - 10-17-2009, 12:57 PM - Forum: Tarım Ekonomisi
- Yorum Yok
|
 |
Kamu İktisadî Teşebbüsü (KİT) kavramı devletten devlete değişmekle birlikte, genel olarak kamusal kaynakları kullanmak yoluyla ekonomik alanda faaliyet gösteren Devlet Kuruluşlarnı ifade eder.
Türkiye'de Kamu İktisadî Teşebbüsleri ifadesi ilk kez 1961 Anayasası’nda kullanılmıştır.
233 sayılı KHK'de KİT’ler, iktisadî devlet teşekkülleri ve kamu iktisadî kuruluşları olarak ikili bir ayırıma tabi tutulmuşlardır ve aşağıdaki gibi tanımlanırlar:
* Kamu iktisadi teşebbüsü (KİT) "Teşebbüs"; iktisadî devlet teşekkülü (İDT) ile kamu iktisadî kuruluşu (KİK)in ortak adıdır.
* İktisadî devlet teşekkülü (İDT) "Teşekkül": Sermayesinin tamamı Devlet’e ait, iktisadî alanda ticarî esaslara göre faaliyet göstermek üzere kurulan, kamu iktisadî teşebbüsüdür.
* Kamu iktisadi kuruluşu (KİK) "Kuruluş"; Sermayesinin tamamı Devlet’e ait olan ve tekel niteliğindeki mallar ile temel mal ve hizmet üretmek ve pazarlamak üzere kurulan, kamu hizmeti niteliği ağır basan kamu iktisadî teşebbüsüdür.
|
|
|
| 24 Ocak 1980 Kararları |
|
Yazar: Mr.Muhendis - 10-17-2009, 12:57 PM - Forum: Tarım Ekonomisi
- Yorum Yok
|
 |
24 Ocak Kararları, 24 Ocak 1980 tarihinde ekonomik literatüre geçen ve yapısal dönüşümleri içeren bir program.
Süleyman Demirel, 1979 yılında Başbakanlık Müsteşarlığı'na getirdiği Turgut Özal'a yeni bir ekonomik istikrar programı hazırlama görevi vermiş ve bu program kısa sürede hazırlanmıştı. Bir başka deyişle IMF tarafından hazırlanmış olan program, 24 Ocak 1980'de kamuoyuna açıklandı.
IMF'nin daha önce yaptıramadığı isteklerini içeren program; Türkiye'yi tek taraflı olarak yabancı sermayeye açmış,
24 Ocak Kararları'nın ana hatları şu şekildedir:
1. %32,7 oranında devalüasyon yapılarak günlük kur ilanı uygulamasına gidilmiş,
2. Devletin ekonomideki payını küçülten önlemler alınmış,KİT'lerdeki uygulamaya paralel olarak tarım ürünleri destekleme alımları sınırlandırılmış,
3. Gübre, enerji ve ulaştırma dışında sübvansiyonlar kaldırılmış,
4. Dış ticaret serbestleştirilmiş, yabancı sermaye yatırımları teşvik edilmiş, kar transferlerine kolaylık sağlanmış,
5. Yurtdışı müteahhitlik hizmetleri desteklenmiştir.
6. İthalat kademeli olarak libere edilmiş, ihracat; vergi iadesi, düşük faizli kredi, imalatçı ihracatçılara ithal girdide gümrük muafiyeti, sektörlere göre farklılaşan teşvik sistemi ile teşvik edilmiştir.
24 Ocak kararlarının etkileri
Kararın uygulanmaya başlanmasından dört yıl sonra, bu politikaların burjuvazinin küçük bir kesimi dışında tüm toplum kesimlerinin çok önemli kayıplarına neden olduğu görülmüştür.Kaynak Belirtilmeli Bu politikaların ortaya atıldığı dönemde destekçisi olan büyük holdinglerin önemli bir kesimi desteklerini geri çekmiştir.
Kararlarının gerçek uygulamaları askeri bir yönetim varken gerçekleştirilmesi sonucu; kararlardan kaybeden kesimler olan kitle örgütlerinin ortadan kalkması ya da etkisizleşmesi, basının denetim altında olması bu politikalara tepkilerin birikmesinde gecikmiş ya da açık hale gelememiştir.
24 Ocak 1980 tarihinde meydana gelen bu olay Türkiye’de birçok şeyin değişeceği anlamına geliyordu. Cumhuriyetin kuruluşundan beri uygulanan karma ekonomik model köklü bir şekilde değiştiriliyor, yerine serbest piyasa ekonomisi geliyordu. Peki, neden böyle bir değişime gidilmesi gerekti? Bu noktaya gelinene kadar birçok olay yaşanmıştı, bu olayların etkisi birleşmiş ve Türkiye’yi bu kararların alınması ile karşı karşıya getirmişti. İlk olarak 1970’li yıllarda petrole gelen yüksek zamlar Türkiye’nin zaten dengesiz olan borçlarını iyice alt üst etmiş, daha sonra aşırı değerli kurla ticaret açıkları fazlasıyla artmıştı. KİT’lerle ilgili problemler de 24 Ocak için zemin oluşturmuştu. Kıbrıs Barış Harekâtı’ndan sonra uygulanan ambargonun da bu kararların alınmasında büyük etkisi vardır. Son olarak bu açıkların kapanması için vergi arttırma yerine para basma yoluna gidilince hükümet bir anlamda 24 Ocak kararlarını zorla almak zorunda kaldı. Kararlar şunlardı: • “İthal ikamesi” (ithal etme içeride üret yöntemi) yöntemi yerine “ihracata yönelik sanayileşme” yöntemine geçiş
• Aşırı değerlenmiş kurun gerçekçi kur seviyesine düşürülmesi
• Mal fiyatlarının mümkün olduğunca serbest piyasada belirlenmesi (Devletin ekonomiden elini çekmesi)
• KİT reformu (Aşırı istihdamın önlenmesi, temel mallarda sübvansiyonların kaldırılması)
• Yabancı sermayenin ülkeye girişinin kolaylaştırılması (Devlet tekelindeki çeşitli üretim alanlarının yerli ve yabancı özel sermayeye açılması)
• Faizi devletin değil, piyasadaki arz ve talebin belirlemesi
24 Ocak kararlarının sonuçları ise Türkiye’nin bir süre belirsizlik ve bir bilinmezlik içinde yaşamasına yol açtı. Faizlerin bu şekilde başıboş bir şekilde olması çoğu bankanın bankerler yoluyla para toplamasına neden oldu. Daha sonraları çıkan bankerleri denetim altına alma yasaları rağmen bazı bankerler faaliyetlerine hala devam ediyorlardı. Fakat sonunda bankerler battı ve vatandaştan topladıkları paralarla kayboldular. Böylece banka batışları alışıldık duruma gelecek ve on binlerce insan paralarını kaybedecekti. Bu 24 Ocak kararlarının kötü bir sonucu olarak bankacılık sistemine büyük zarar vermiştir. 24 Ocak’ın diğer bir kötü sonucu ise, hayali ihracat olaylarının ortaya çıkmasıdır. Bu dönemde ihracat yapacak şirketlere çok büyük olanaklar sağlanmıştır. Bunlar; çeşitli vergi muafiyetleri, kredi kolaylıkları, döviz tahsis etmek, ihracat sonucu ele geçen dövizin %50’sini belli bir süre elde tutabilmek gibi maddelerdi. Çoğu şirket ihracat yapmadan hayali ihracat yapıyor, belgesi ile beraber giderek ihracatı üzerinden belli bir miktarı devletten alıyordu. Bu öyle bir dereceye ulaştı ki, verilere göre, ülkenin yaptığı tüm ihracatın yarısı düzeyinde idi. Fakat daha sonraları alınan kararlar enflasyonu düşürdü, dış borçları azalttı. İthalat (silah, cephane, uyuşturucu gibi kalemler hariç) serbest bırakılmıştır. Böylece karaborsaya düşen çoğu mal bu durumdan kurtarılmıştır. Tabii ithalatın artması cari açığın da artmasına sebep olmuştur. Ayrıca yabancı sermayenin Türkiye’ye ilgisi bu dönemde artmıştır. Vergi kolaylıkları, yatırımın %50’sinin vergi iadesine konu olması, sermayenin yönünü ve miktarını belirleyen kuralların olmaması ve yatırım ve ihracat teşvik kredileri bu konuda etkin rol oynamıştır. Son olarak çeşitli ülkelere olan borçların ertelenmesi borçlarımızı arttırmıştır. Bundan dolayı dış borçlarımız ilerleyen yıllarda büyük bir artış göstermiştir. 24 Ocak’ın etkileri şu an hala tartışılmaktadır. Burada tartışılan yön, bazılarına göre, hukuksal taban hazırlanmadan böyle büyük bir değişime gidilmiş olmasıdır. Eğer gerekli taban hazırlansaydı, kararların kötüye kullanılması engellenebilirdi. Ayrıca, 12 Eylül’de yapılan askeri darbenin, basın yayın organlarının sansüre uğraması ve askeri yönetimin baskısının, 24 Ocak kararlarına verilmesi gereken olası toplumsal tepkiyi azalttığı düşünülüyor. Sonuç olarak hükümetin hatalarından ve kontrol edilemeyen birçok değişkenden dolayı meydana gelen bu kriz, birçok kötü duruma sebebiyet veren fakat sonuçta Türkiye’nin ekonomik sistemini değiştiren bu kararlarla düzeltilmeye çalışılmıştır.
|
|
|
| 1873 Ekonomik Krizi |
|
Yazar: Mr.Muhendis - 10-17-2009, 12:56 PM - Forum: Tarım Ekonomisi
- Yorum Yok
|
 |
1873 ekonomik krizi 1873 senesinde oluşan bir over production (fazla üretim) krizidir. çok fazla output (çıktı) üretilmeye başlanmış ve artan üretime bağlı olarak düşen fiyatlar sonrası fabrikalar işçi çıkarmaya başlamışlardır. Ve büyük firmalar maliyet altı satış durumu dolayısıyla kapanmak zorunda kalmışlardır. Firmaların batması da onların finansörü durumunda olan bankaları etkileyip bankaların ve dolayısıyla finans sektörünün de batmasına neden olmuştur. Geride batmadan ayakta kalan bir kaç banka ise diğer bankaları ve reel sektör firmalarını alarak monopol oluşturmuşlardır. Ve bu durum tarihte mükemmel rekabetçi piyasadan tekel piyasaya geçişin ilk örneği olarak gösterilmektedir. 1873 Krizi sonrası Finans Sektörü Reel sektörü eline geçirmiştir ve bu krizin etkileri günümüzde de devam etmektedir.
|
|
|
| Fermantasyon Nedir ? |
|
Yazar: Livadi - 10-17-2009, 12:54 PM - Forum: Süt Teknolojisi
- Yorum Yok
|
 |
Fermantasyon, bir maddenin bakteriler, mantarlar ve diğer mikroorganizmalar aracılığıyla, genellikle ısı vererek ve köpürerek kimyasal olarak çürümesi olayıdır. Fermantasyon anaerobik şartlarda, yani oksidatif fosforilasyon olamadığı durumlarda, glikoliz yoluyla ATP üretimini sağlayan önemli bir biyokimyasal süreçtir. Biyokimyanın fermantasyonla ilgilenen dalı zimolojidir.
Fermantasyonda glikoz (veya başka bir bileşik) hidrojenlerini teker teker kaybederek enerji üretimini sağlar. Oksijen olmadığı için bu parçalanma sonucunda ortaya çıkan basit organik bileşikler hücrenin kullanabileceği nihai elektron alıcısı ve hidrojen alıcıları olurlar.
![[Resim: Fermenting.jpg]](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/77/Fermenting.jpg)
Fermantasyonun son adımı (pirüvatın fermantasyon ürünlerine dönüşmesi) enerji üretmese dahi, bu süreç anaerobik bir hücre için önemlidir çünkü glikozun pirüvata dönüşmesi sırasında harcanan nikotinamit adenin dinükleotit'in (NAD+) yenilenmesini sağlar; glikolizin devamı için bu gereklidir. Örneğin alkol fermantasyonunda pirüvattan oluşan asetaldehit, NADH + H+ tarafından etanola dönüşür, bu da hücreden dışarı atılır.
Glikozun fermantasyonunda genelde en sık üretilen basit bileşik pirüvat veya ondan türemiş bir veya bir kaç bileşiktir: bunlar arasında etanol, laktik asit, hidrojen, bütirik asit ve aseton sayılabilir. Şeker ve amino asitlerin fermantasyonu çeşitli canlılarda görülmekle beraber, bazı ender organizmalar alkanoik asitler, pürinler, pirimidinler ve başka bileşikler de fermente edebilir. Çeşitli fermantasyon tipleri ürettikleri ürünlere göre adlandırılırlar.
Fermantasyon terimi biyokimyada oksijen yokluğunda enerji üreten reaksiyonlar için kullanılmasına karşın, gıda sanayisinde daha genel bir anlam taşır, mikroorganizmaların oksijen varlığında yaptığı parçalama reaksiyonlarını da kapsar (sirke fermantasyonu gibi). Biyoteknolojide bu terim daha da genel kullanılır ve büyük tanklarda büyütülen mikroorganizmalara yaptırılan her türlü üretime (proteinler dahil) fermantasyon denir.
[COLOR="Red"]Türleri
Glikozun Fermantasyonu [/COLOR]
Alkol fermantasyonuGlikoz fermantasyonu sırasında pirüvat çeşitli bileşiklere dönüşür:
Alkol fermantasyonu pirüvatın alkol ve karbon dioksite dönüşümüdür.
Laktik asit fermantasyonu iki tipli olabilir:
homolaktik fermantasyon, pirüvattan laktik asit üretimidir; Bakteriler arasında Streptokoklarda (örneğin Streptococcus lactis) ve laktobasillerde (örneğin Lactobacillus casei, L. pentosus) görülür. Kaslar da yeterince oksijen almadıkları zaman laktik asit üreterek kısa süreli olarak enerji üretimini sürdürürler. Glikoz başına 2 ATP üretilir.
heterolaktik fermantasyon (veya heterofermantasyon) ise laktik asit ile diğer asit ve alkollerin üretimidir. Örneğin E. coli, fosfoketolaz yoluyla glikozdan laktik asit + etanol + CO2 üretip, bu yolla 1 ATP elde edebilir.
Laktik asit fermantasyonunun nihai ürünü laktik asittir. Glikoz fermantasyonu ile yalnızca laktik asit üreten organizmalara homofermantatif denir. Glikozu birden çok nihai ürüne (asetik asit, etanol, formik asit, karbon dioksit gibi) fermante eden organizmalar ise heterofermantatif denir. Bu özelliğe sahip olan Lactobacillus, Leuconostoc ve Microbacterium türleri, Enterobacteriaceae familyasından bakteriler (örneğin Escherichia coli, Salmonella, Shigella ve Proteus türleri), ve zorunlu anerobik Clostridium türleri, fermantasyonla CO2, H2 ve çeşitli asitler (formik, asetik, laktik, süksinik gibi) veya nötür ürünler (etanol, 2,3-butilen glikol, bütanol, aseton, vd.) üretirler.
Karışık asit fermantasyonu: Enterobacteriaceae grubunda görülür. Pirüvat'tan asetat ve format, veya pirüvat, suksinik asit ve formik asit meydana gelir ve glikoz başına 3 ATP elde edilir. Düşük pH'de (pH 6'dan küçük) formik asit CO2 + H2'ye dönüşür. Clostridium türleri de karışık asit fermantasyonu yapar.
butirik asit fermantasyonu: Asidojenik bir bakteri olan Clostridium tyrobutyricum ATCC 25755 başlıca fermantasyon ürünleri olarak bütirat, asetat, CO2 ve H2 meydana getirir.
solvent fermantasyonu: Bazı Clostridium türleri şekerleri asetik asit ve bütirik aside dönüştürüp sonra bunlardan aseton ve butanol yaparlar.
bütandiol fermantasyonu Erwinia-Enterobacter-Serratia grubunun özelliğidir, son ürün olarak bütandiol oluşur.
Propionik asit fermantasyonu Bu fermantasyonda pirüvat oksaloasetik asite dönüşür, bu süksinik asite indirgenir, o da propionik aside dönüşür. Bu süreçte 9 karbondan sadece 1 ATP oluştuğu için bu yolu kullanan bakteriler çok yavaş büyür.
Amino asit fermantasyonu (Stickland Fermantasyonu) [değiştir]Bu fermantasyon türü çürüme sırasında olur ve karbonhidrat yokluğunda, proteinden beslenen Clostridium cinsi bakteriler tarafından yapılır. Bazı amino asitler elektron alıcısı, bazıları da elektron vericisi olarak işler ve reaksiyon sonunda çeşitli kötü kokulu ürünler oluşur. Amino asit başına 3 ATP molekülü üretilir....
Enerji üretimi
Glikoliz, anaerobik şartlarda ATP'nin tek kaynağıdır. Fermantasyon ürünleri tamamen oksitlenmemiş olduklarından kimyasal enerji barındırırlar. Ancak, oksijenin (veya başka daha yükseltgenmiş elektron alıcılarının) yokluğunda bunlar daha fazla metabolize olamadıklarından hücre için artık üründürler. Bu yüzden fermantasyon yoluyla ATP üretimi, pirüvatın kabon dioksite kadar tamamen yükseltgendiği oksidatif fermantasyona kıyasla daha az verimlidir. Fermantasyonda glikoz başına iki ATP molekülü üretilmesine karşın, aerobik solunumda bu rakam 36-38 civarındadır. Enerji randımanı düşük olsa da, oksijen eksikliğinde yaşama olanağı sağladığından dolayı fermantasyon pek çok canlıya bir avantaj sağlar.
Tarihçesi
Fransız kimyageri Louis Pasteur 1857'de fermantasyon etmeninin canlı maya hücreleri olduğunu bulmuştur. 1907 Nobel Kimya Ödülünü kazanan Eduard Buchner, fermantasyonun canlı hücrelere has bir olay olmadığını, maya hücrelerinin parçalanması sonucu elde edilen öz suyun da fermantasyon gücüne sahip olduğunu göstermiştir
Buchner'in bu sıvıda fermantasyon gücüne sahip etmene "zimaz" adını vermişti. Zimaz'ın aslında tek bir etmen olmadığı, izleyen yıllarda keşfedilen alkol dehidrojenaz, pirüvat dekarboksilaz, heksokinaz, glikoz fosfat izomeraz, pirüvat kinaz, enolaz, fosfofrüktokinaz ve aldolaz gibi enzimleri ortaya çıktı. Danimarka'daki Carlsberg araştırmacılarının bira mayalanması üzerindeki çalışmaları sayesinde hem maya hem de fermantasyon hakkında pek çok bilgi edinildi.
|
|
|
| Süt İşletmelerinde CIP Sistemi |
|
Yazar: Mr.Muhendis - 10-17-2009, 12:53 PM - Forum: Süt Teknolojisi
- Yorum Yok
|
 |
Süt işletmelerinde spesifik hijyen sorunlarının çözümünde CIP temizleme yöntemi büyük bir öneme sahi0tir. Uzun yıllardan başarı beri ile uygulanmaktadır. Süt işletmelerinin otomatik olarak temizlenmesini ve sanitasyonunu sağlayan CIP sistemlerinin yaygın olarak kullanımı, personelin tehlikeli kimyasal maddelerle direkt temasını azaltması açısından son derece öneme sahiptir.
CIP sisteminin avantajlı ve dezavantajlı yönleri aşağıda görüldüğü şekilde özetlenebilir.
1.1.1. CIP Sisteminin Avantajları
1. Sudan, deterjandan ve ısıdan en verimli şekilde yararlanarak giderlerden tasarruf sağlar.
2. İşletme daha verimli çalışır. Zaman kaybı minimum düzeyde olur.
3. İşçilikten büyük tasarruf sağlanır. Çünkü alet ve cihazların sökülüp takılmasına gerek yoktur.
4. Çalışanlar için büyük bir rahatlık ve emniyet sağlar. Tank içerisine girmeye, deterjanla ve dezenfektan maddelerle temas etmeye gerek kalmaz.
5. Daha hijyenik çalışma olanağı yaratır. Temizleme programı tam olarak ve etkili bir şekilde sürdürülebilir. Yeniden kontamine olma riski yoktur.
1.1.2. CIP Sisteminin Dezavantajları
1. Her üniteye uygulamak mümkün değildir. Çok yoğun kirlerin CIP sistemiyle temizlenmesi mümkün değildir.
2. İlk yatırım maliyeti yüksektir.
3. Çok karmaşık ekipmanlar içerdiği için, daha fazla bakıma gereksinim gösterir.
1.2. CIP Yönteminin Dayandığı Prensipler
CIP temizleme sistemiyle işletme içerisinde yüksek bir sanitasyon standardı yakalanabilmektedir. Ancak CIP sisteminin kullanılacağı süt işletmelerinin buna uygun şekilde dizayn edilmeleri zorunludur. İşletmelerin hijyenik planlanmasının, boru hatlarının, bağlantı elemanlarının ve ekipmanlarının hijyenik seçilmesinin CIP yönteminin başarı ile uygulanmasında büyük önemi vardır.
Boru hatlarının temizlenmesinde en önemli faktör akış hızıdır. Boru boyutları ne olursa olsun, iyi bir temizleme için akış hızının en az 1,5 metre/saniye olması gerekmektedir.
Boru hatlarındaki en önemli sorunlardan birisi ölü noktaların veya ölü boşlukların bulunmasıdır. Genellikle yeni bazı aletlerin veya boşaltma vanalarının montajı için boru hatlarına konulan T_parçalarının bir çıkışı çoğu kez kullanılmaz ve bu bölümün temizlenmesi son derece zordur. Bu nedenle ölü bölüm olarak adlandırılan bu çıkış Şekil: 1‘de görüldüğü gibi mümkün olduğunca kısa tutularak temizleme çözeltisinin ölü noktalara ulaşması sağlanmalıdır.
Boruların dikişsiz paslanmaz çelik olması ve gereken yerlerde argon kaynağı kullanılması hijyenik açıdan zorunludur. Boruların iç kısmı polisaj yapıldığı takdirde, daha kısa sürede temizlik sağlanmakta ve mikroorganizmalar etkisiz hale getirilebilmektedir. Pürüzlü yüzeylerin temizlenmesi ve sanitasyonu bir hayli zordur. Gelişmiş kaynak teknikleri kullanıldığı takdirde, boru kalınlığı ile kaynak kalınlığı arasında bir fark meydana gelmekte ve böyle kaynakların taşlanmasına ve polisajına gerek kalmamaktadır. Borular rakorla birleştirildikleri takdirde, bu amaçla yapılmış IDF (Uluslar arası Sütçülük Federasyonu) veya ISO (Uluslar arası Standartlar Teşkilatı) tarafından onaylanmış rakorların kullanılması tavsiye edilir. sökülmeden yerinde temizlenebilen bu rakorlar, CIP temizleme yöntemine uygundur. Normal rakorların bağlantı yerlerindeki yarıklara süt artıkları gireceğinden, bunların sökülmeden temizlenmeleri mümkün değildir.
Büyük hacimli tankların CIP yöntemiyle temizlenebilmesi için, bu yöntemin prensiplerine uygun şekilde imal edilmiş olması gerekir. Tankların iç yüzeyleri mutlaka pürüzsüz ve cilalı olmalıdır. Düzgün ve cilalı olmayan pürüzlü yüzeylerde süt artıklarının fazla oranda kalması ve bunların püskürtme yoluyla giderilmeleri oldukça zordur.
Tankların CIP sistemine dahil edilebilmesi için mutlaka püskürtme başlıkları ile donatılmış olmaları gerekir. Tank büyüklüğüne ve şekline bağlı olarak bir veya birden fazla püskürtme başlığı kullanılır.
Eğer tank içerisinde, karıştırıcı veya sonda gaz ekipmanların kapandığı bölümler varsa, ek bir püskürtme başlığına gereksinim duyulur. Değişik tipte püskürtme başlıkları bulunmaktadır. Genel olarak bunlar sabit ve döner olmak üzere iki grupta toplanır. Örneğin; püskürtme topu sabit olan püskürtme başlıkları da kullanışlı ve en ucuz oladır. Fazla kirli olmayan su ve deterjanın etkisiyle temizlenecek kirler püskürtme topu ile temizlenebilir. Ancak yapışkan kirlerin uzaklaştırılması için mekanik temizleme gücüne sahip olan döner jet püskürtme başlıkları tercih edilmelidir. Değişik tipteki püskürtme başlıkları Şekil: 2’de görülmektedir.
Püskürtme toplarının ve döner jet temizleme başlıklarının bazı özellikleri aşağıda sıralanmıştır:
Püskürtme Topları :
� Statik, püskürterek dağıtan başlıklardır.
� Ucuz, basit ve etkilidir.
� Hareket eden parçası yoktur, fazla bakım istemiz.
� AISI 316 paslanmaz çelikten yapılmıştır.
� Sıcaktan etkilenmez ve kendi kendini temizleyebilir.
� Tek deliğin tıkanmasının temizleme üzerine önemli bir etkisi olmaz.
� Akış hızları yüksek, basınçları oldukça düşüktür.
Döner Jet Temizleme Başlıkları :
³ Uzun mesafelere püskürtme yapabilirler.
³ Akış hızları oldukça yüksektir.
³ Düşük deterjan konsantrasyonu ile daha iyi temizleme sağlanır.
Daha yüksek çarpıcı güce sahiptir.
³ Ağız kısmının tıkanması sorun yaratabilir.
³ Bazı tiplerin bakımı ve temizlenmesi karmaşıktır.
³ Püskürtme toplarına oranla daha pahalıdır.
³ Bazıları yüksek sıcaklığa karşı fazla dayanıklı değildir.
CIP yönteminin başarılı olması için diğer önemli bir faktör, deterjanların ve konsantrasyonlarının doğru tayin edilmesidir. Bu konuda deterjanlar bölümünde geniş bilgi verilmiştir.
CIP sistemi için işletme yerleşim planı çok önemlidir. Eğer başlangıçta iyi bir yerleştirme yapılırsa, CIP sistemi ile temizlik yapılırken üretim hattının sökülmesine gereksinim duyulmaz. Böylece uzun zaman alan ve zahmetli olan boru sökme işinden büyük ölçüde zaman ve işçilik açısından tasarruf edilmiş olur. Tankların da kapalı şekilde dizayn edilmiş olmaları ve tank yüzeylerinin püskürtme yoluyla temizlenecek derecede düzgün olması, püskürtme başlıklarının 3600 hareket edecek ve her noktaya ulaşacak şekilde dizayn edilmiş olması gerekir. Zaten bu sistemin en pratik tarafı da, ekipmanlar sökülmeden temizliğin etkin bir şekilde yapılabilmesidir.
CIP sisteminin planlanmasında göz önünde tutulması gereken konular şöyle özetlenebilir:
1. Etkili bir sirkülasyon için tüm yüzeyler, sirkülasyon hattına bağlanabilmeli ve dolaşım hattının parçaları aynı anda temizlenecek durumda olmalıdır.
2. Bütün yüzeyler deterjanla temas edecek durumda olmalı ve kolay temizlenebilmelidir. Ürünlerin kontaminasyonuna neden olacak herhangi bir birikim ve sediment oluşumuna olanak verilmemelidir.
3. Aletlerin yapımında kullanılan materyal aynı cins olmalı, kullanılan deterjan ve dezenfektan maddelerden etkilenmemeli, uygulanan sıcaklık derecesine dayanabilmelidir.
4. Aynı deterjan veya dezenfektanın kullanılabilmesi için üretim sonucu oluşan kalıntıların da aynı cins olması gereklidir.
CIP sistemlerinde temizleme sıcaklığı, konsantrasyon, akış hızı ve süre arasında bir ilişki bulunmaktadır. Bu unsurlardan birinin eksikliği, diğerlerinden bir veya ikisinin artması ile dengelenebilir. Örneğin; temizleme işlemlerinde sıcaklık sınırlandırılır. Kimyasal madde konsantrasyonları artırılırsa, sıcaklık düşüşü ile olabilecek değişiklikler dengelenebilir.
Boru çapı ve sıcaklık derecesine bağlı olarak akış hızı laminerden türbülansa doğru değiştikçe temizliğin etkinliği artar. ayrıca temizleme çözeltisinin sıcaklığındaki artış; kalıntının fiziksel durumunu değiştirir, kimyasal reaksiyonları hızlandırır. Genel olarak temizleme çözeltisinin sıcaklığı 100C artırılarak kimyasal reaksiyonların hızı 1,5 – 2 kat yükseltilebilir.
1.3. CIP Yönteminin Aşamaları
Tipik bir CIP yöntemi basit olarak 5 aşamadan oluşmaktadır.
1. nci AŞAMA – Ön Yıkama : Kaba kirler uzaklaştırılır.
2. nci AŞAMA – Deterjanla Yıkama : Süt artıkları uzaklaştırılır.
3. ncü AŞAMA – Ara Çalkalama : Deterjan kalıntıları uzaklaştırılır.
4. ncü AŞAMA – Dezenfeksiyon veya Sterilizasyon : Geride kalan mikro organizmalar öldürülür.
5. nci AŞAMA – Son Yıkama : CIP çözeltileri tamamen uzaklaştırılır.
1.4. CIP Yöntemleri
CIP sistemi değişik yöntemlere sahiptir. Önceleri her büyüklükteki süt işletmelerinde kullanılan, son zamanlarda ise sadece küçük işletmelerde veya belirli üretim hatlarında kullanılan ve deterjan çözeltisinin sadece bir kere kullanılıp ve sonra atıldığı “Bir defa kullanımlı CIP yöntemi” veya “Tek kullanımlı CIP yöntemi” bunlar içerisinde en basit olanıdır. Süt işletmelerinin giderek büyümesi, daha kompleks olmaları ve temizlenecek ünitelerin artması sonucu, deterjanın yeniden kullanılmasına olanak veren “Tekrar kullanımlı CIP yöntemi” geliştirilmiştir. Daha sonra, bu iki yöntemin birlikte kullanıldığı “Merkezi çok kullanımlı CIP yöntemi” veya “Karışık CIP yöntemi” daha iyi sonuç vermiş, ancak bu yöntemin sakıncalarını elimine etmek üzere “Tek merkezden yönlendirilmeyen CIP yöntemi” kullanılmaya başlanmıştır.
Her ünite için tavsiye edilebilecek, optimum sonuç verebilir standart bir CIP yöntemi yoktur. Çünkü işletmenin ve üretim hattının duruma göre bazı değişikliklerin yapılması gerekebilir.
1.4.1. Tek Kullanımlı (Bir Defa Kullanımlı) CIP Yöntemi
CIP sistemleri içerisinde en basit olanıdır. Bir deterjan tank, pompa ve çeşitli vanalardan oluşur. Bu sistemde deterjan bir defa kullanılır, sonra drenaj kanalına dökülür. Bu tür sistemlerde kullanılan deterjan çözeltileri kısa süre için etkilidir. Birkaç kez kullanılmaya veya uzun süre muhafaza edilmeye uygun değildir. Her kullanımdan önce taze olarak ve ihtiyaç duyulan miktarda hazırlanmak zorundadır. Bu sistem sadece küçük işletmelerde kullanılmaktadır. İşletme içerisinde birden fazla CIP sistemi yapılabilir. Bu nedenle genellikle CIP ekipmanları proses makinalarına çok yakındır ve kullanılan deterjan ve su miktarı azdır.
Bazı üretim birimlerinde aşırı derecede kirlenme meydana gelir. Bu gibi ünitelerde “Tek kullanımlı yöntem” oldukça başarılı bir şekilde uygulanmaktadır. Çünkü, deterjan çözeltisi çabucak kirlenir. Zaten çok kirlenen deterjan çözeltisinin yeniden kullanılması da uygun değildir. Örneğin; fazla miktarda süt kiri kalması ısıl işlemin yapıldığı ekipmanların, aşırı şekilde kirlenmiş ve deterjan çözeltisi ile tamamen doldurulabilen yayık gibi ekipmanların temizlenmesinde, deterjan çözeltisi bir kere kullanıldıktan sonra atılmak zorundadır.
Tek kullanımlı CIP ünitelerinin yatırım masrafları az, derli toplu ve montajları kolay, fakat işletme masrafları yüksektir. Bu temizleme ünitesi elle veya otomatik olarak çalıştırılabilir. Zamanla süt işletmesinin kapasitesi büyütüldüğünde, mevcut tek kullanımlı CIP ünitesi herhangi bir sorun yaratmaz.
Bazı tek kullanımlı CIP sistemlerine deterjan püskürtme kolu buhar püskürtme ünitesi ve en önemlisi bir toplama tankı da ilave edilerek, sistem genişletilebilir. Bu durumda, kullanılan deterjan çözeltisi ve çalkalama suyu bir sonraki temizlik işleminde bir kez daha kullanılmak üzere toplama tankına alınır ve iyileştirilir. Bir sonraki temizleme işleminde, çoğu zaman ön temizleme amacıyla kullanılabilir. Ancak bu kullanımdan sonra mutlaka atılmalıdır.
Şekil: 3’te tek kullanımlı CIP sistemi görülmektedir. Şekilde sistemde bir deterjan tankı, su ve buhar ilave etmek amacıyla pnömatik kontrollü vanalar, çözeltinin sirkülasyonu veya dışarı atılmasını sağlayacak santrifüj pompa, sıcaklık ve basınç göstergeleri gibi tamamlayıcı donanımlar bulunmaktadır. Ayrıca kostik, asit ve temizlik yardımcı maddelerini ayarlayan bir dozaj pompası seti de sistem bünyesinde görülmektedir.
Tek kullanımlı CIP sistemine, iyileştirme tankı (toplama tankı) ilave edilmiş durumu görülmektedir. Bu ilave tank sayesinde de deterjan çözeltisinin ve çalkalama suyunun bir sonraki temizlik işleminde, bir kere olmak koşuluyla ön temizlemede kullanılması, işleminin daha ekonomik olması açısından önem taşımaktadır.
Tek kullanımlı CIP sisteminde büyük hacimli bir süt tankının temizlenmesi için 20 dakikalık bir program hazırlanabilir. Bu programın aşamaları şöyledir:
1. AŞAMA - Ön Yıkama : 40 saniye aralarla, 3 defa 20 saniye süreyle ön yıkama yapılarak kaba kirler uzaklaştırılır. Kirlenen su bir pompa yardımıyla kanalizasyona gönderilir. Eğer bu sudan yeniden yararlanılması düşünülüyorsa iyileştirme tankına alınır.
2. AŞAMA - Deterjanla Yıkama : Temizleme maddeleri hesaplanarak hazırlanan çözelti, buhar enjeksiyonu ile istenilen sıcaklığa getirilir. Bu çözelti 10-12 dakika süreyle sirküle edilir. kullanılan çözelti dışarı atılır veya bir sonraki ön yıkamada kullanılacaksa iyileştirme tankına alınır.
3. AŞAMA – Ara Çalkalama : 40 saniye aralarla 2 defa 20 saniye süreyle soğuk su ile ara yıkama yapılarak, deterjan kalıntıları uzaklaştırılır. Kullanılan su dışarı atılır veya bir sonraki ön yıkamada kullanılacaksa, iyileştirme tankına alınır.
4. AŞAMA – Asitle Yıkama : Gerekirse pH 4,5 – 5 civarındaki oda sıcaklığında asit çözeltisiyle 3 dakika süren yeni bir temizleme yapılır. kullanılan çözelti dışarı atılır.
5. AŞAMA – Dezenfeksiyon ve Son Yıkama : Dezenfeksiyon çözeltisi 2 – 3 dakika süreyle püskürtülür. Daha sonra soğuk su yaklaşık 3 dakika süreyle püskürtülerek CIP çözeltileri tamamen uzaklaştırılır.
Bu temizleme programında kullanılan temizleme çözeltileri genellikle aşağıdaki konsantrasyonlarda hazırlanır:
1. Alkali Temizleme Çözeltisi : Örneğin kostikten hazırlanmış %0,2 – 0,5’lik temizleme çözeltisi.
2. Yardımcı Madde Çözeltisi : Yüzey aktif maddesi, emülsifiye edici madde ve köpük önleyici gibi maddeleri içeren %0,08 konsantrasyonluk bir çözelti.
3. Dezenfektan Çözeltisi : 50 – 100 ppm’lik sıvı klor çözeltisi.
4. Asit Temizleme Çözeltisi : Gıda sanayiinde kullanımına izin verilmiş bir asitten hazırlanmış %0,08 – 0,1’lik pH değeri 4 – 6 arasında olan temizlik çözeltisi.
1.4.2. Tekrar Kullanımlı CIP Yöntemi
Tekrar veya yeniden kullanımlı CIP sistemi, işletme maliyetinin ucuzlatılması için, temizleme çözeltisinin geri kazanılarak iyileştirilmesi ve mümkün olduğunca yeniden kullanılması prensibine göre geliştirilmiştir. Belli konsantrasyonda tutulan deterjan çözeltisinin fazla kirlenmemesi ve olabildiğince daha çok kullanılması için, ön yıkamanın çok iyi yapılması ve başlangıçtaki kaba kirlerin çalkalama suyu ile giderilmesi gerekir. Deterjanın yeniden kullanılmaması ancak aşağıdaki durumlarda söz konusu olabilir.
1. Üretim birimleri elle çalıştırıldığında temizlikte süreklilik sağlanamaz, dolayısıyla çözelti yeniden kullanılmaz.
2. Otomatik temizleme düzeneğine sahip separatörlerin temizliğinde kullanılan çözeltiler, bir kere kullanıldıktan sonra atılmak durumundadır.
3. Çok kirli ekipmanların temizlenmesinde kullanılan ve aşırı derecede kontamine olmuş çözeltiler bir kere kullanılırlar.
Bu yöntemde işlemin programlanması son derece önemlidir. CIP programı, temizlenecek ekipmanın kirlilik derecesine ve kirin karakterine göre belirlenmek zorundadır. Isıl işlem gören yüzeylere, başta proteinler olmak üzere süt bileşenlerinin denatüre olarak ve sertleşerek yapışma durumları söz konusudur. Daha önce de belirtildiği gibi süt taşı olarak ifade edilen bu birikintilerin uzaklaştırılması için asidik temizleme çözeltilerinin kullanılmasına gereksinim vardır. Temizlik yapılacak ekipman ve kirlilik durumu çok değişik uygulamaları gerektirebilir.
Bu nedenle belli bir sıranın ve konsantrasyonun verilmesi mümkün değildir. Bazen alkali / asit, bazen asit / alkali şeklinde, bazen de alkali / dezenfektan şeklinde bir sıralama yapılabilir veya bazen sadece alkali temizleme çözeltisi kullanılabilir. Kirin derecesine göre çözelti konsantrasyonlarında da değişikler söz konusu olabilir. Farklı konsantrasyonlarda temizleme çözeltisi arzu ediliyorsa, her çözelti için ayrı bir deterjan tankı kullanılmalıdır. O halde temizlik programı, kirin yoğunluğu ve kirin karakteri dikkate alınmak suretiyle hazırlanmalıdır.
Deterjanların bulunduğu tanklar, genellikle sürekli olarak ısıtılarak çözeltilerin belirli sıcaklıkta olmaları sağlanır. Bu durum temizlemenin daha etkin bir şekilde yapılmasını sağlar. Temizleme zamanını kısaltır ve deterjanların belirli sıcaklıklara yükseltilmesinde daha az buhar sarf edilmesine yardımcı olur.
Temizleme işlemi sırasında herhangi bir nedenle deterjan çözeltisinde kayıp meydana gelebilir. Ancak bu sistemde, deterjan sürekli olarak sirküle edildiği için, eksilen kısım stok tankındaki çözelti ile otomatik olarak takviye edilir.
Deterjan çözeltilerinin konsantrasyonu önemlidir. Bu nedenle tanklardaki çözelti konsantrasyonları sürekli kontrol edilip, konsantrasyonda düşme meydana geldiğinde deterjan ilave edilerek düzeltilmelidir. Bu sistemde her çözelti için mutlaka ayrı bir tankın bulunması zorunludur. Eğer sıcak su ile çalkalama öngörülmüş ise, ayrı bir sıcak su tankının bulundurulması zaman ve enerji tasarrufu bakımından yararlı olur. Bu tür sistemler genellikle otomatik çalışır ve tek bir merkezden idare edilirler. Bu nedenle de iletim boruları çok uzundur. Fazla miktarda su ve deterjan çözeltisi kullanılmasına neden olur. Böyle bir sistemde ısıtmanın serpantinlerle veya plakalı ısı değiştirici ile yapılması uygun olur.
CIP temizleme ünitesinde alkali ve asit tankları, su tankı, gerekli görüldüğü durumlarda su iyileştirme tankı, ısıtma sistemi, CIP besleme ve geri dönüş pompaları bulunmaktadır. CIP ünitesi, iyi havalandırılabilen özel odalarda bulundurulur. Bu yöntemde boru hattının sökülmesine gereksinim duyulmaz. Boru hattı sökülmeden yerinde temizlenebilir ve tüm sistem uzaktan kontrol edilebilir. Bu yöntemde; temizleme çözeltisi, işletme içerisinde belirli boru hatları aracılığıyla temizlenmesi arzu edilen tüm alet ve ekipmanlara taşınır.
|
|
|
|