Hoşgeldin, Ziyaretçi
Sitemizden yararlanabilmek için kayıt olmalısınız.

Kullanıcı Adı
  

Şifreniz
  





Forumda Ara

(Gelişmiş Arama)

Forum İstatistikleri
» Toplam Üyeler 56.781
» Son Üye Richarditart
» Toplam Konular 12.172
» Toplam Yorumlar 30.186

Detaylı İstatistikler

Kimler Çevrimiçi
Şu anda 3041 aktif kullanıcı var.
» (0 Üye - 3037 Ziyaretçi)
Bing, Facebook, Google, Yandex

Son Yazılanlar
Ereğli Ziraat Fakültesi B...
Forum: Konya Necmettin Erbakan Üniversitesi
Son Yorum: Mr.Muhendis
08-03-2026, 02:09 PM
» Yorum 0
» Okunma 57.117
Ereğli Ziraat Fakültesi T...
Forum: Konya Necmettin Erbakan Üniversitesi
Son Yorum: Mr.Muhendis
08-03-2026, 02:08 PM
» Yorum 0
» Okunma 7.795
Ereğli Ziraat Fakültesi T...
Forum: Konya Necmettin Erbakan Üniversitesi
Son Yorum: Mr.Muhendis
08-03-2026, 02:05 PM
» Yorum 0
» Okunma 462
Konya Necmettin Erbakan Ü...
Forum: Konya Necmettin Erbakan Üniversitesi
Son Yorum: Mr.Muhendis
08-03-2026, 02:03 PM
» Yorum 0
» Okunma 4.998
Konya Gıda ve Tarım Ünive...
Forum: Dijital Tarım Teknolojileri
Son Yorum: Mr.Muhendis
08-03-2026, 07:43 AM
» Yorum 0
» Okunma 59.377
Kastamonu Üniversitesi De...
Forum: Dijital Tarım Teknolojileri
Son Yorum: Mr.Muhendis
08-03-2026, 07:42 AM
» Yorum 0
» Okunma 10.327
Kütahya Dumlupınar Üniver...
Forum: Dijital Tarım Teknolojileri
Son Yorum: Mr.Muhendis
08-03-2026, 07:42 AM
» Yorum 0
» Okunma 7.888
Kırıkkale Üniversitesi De...
Forum: Dijital Tarım Teknolojileri
Son Yorum: Mr.Muhendis
08-03-2026, 07:41 AM
» Yorum 0
» Okunma 7.285
Pamukkale Üniversitesi Ça...
Forum: Dijital Tarım Teknolojileri
Son Yorum: Mr.Muhendis
08-03-2026, 07:40 AM
» Yorum 0
» Okunma 6.543
Burdur Mehmet Akif Ersoy ...
Forum: Dijital Tarım Teknolojileri
Son Yorum: Mr.Muhendis
08-03-2026, 07:39 AM
» Yorum 0
» Okunma 10.470

 
  Projenin Teknik Yönü Nedir
Yazar: Mr.Muhendis - 01-22-2010, 10:47 AM - Forum: Tarımsal Yapılar ve Sulama - Yorum Yok


Projenin teknik yönü çalışılan konuya göre değişmektedir. Örnek bir içerik aşağıdaki gibidir:


1.Projenin teknik tanımı:üretim yöntemleri,tohum,fidan ve yardımcı
maddeler vb.
2.Proje öncesi ön incelemeler
3.Ekim/dikim ve üretim teknolojisi
4.Üretilecek mallar,yan ürünler atıklar
5.Kullanılacak makine ve teçhizat
6.Tesisin yerleşme planı
7.İnşaat işleri ile ilgili bilgiler
8.Montaj işleri
9.Teknik yardım,know-how ve patent
10.işletmeye esas alınan katsayılar ve birim imalat için gerekli ögeler
11.Tesisin işletmeye açılması ve deneme üretimi
12.Yatırım uygulama planı

Bu konuyu yazdır

  Piyasa Araştırması ve Talep Tahmin Yöntemleri
Yazar: Mr.Muhendis - 01-22-2010, 10:39 AM - Forum: Tarım Ekonomisi - Yorum (3)

Piyasa Araştırması:

Yatırım projelerinin hazırlanma sürecinde işletmenin büyüklüğünü belirleyen en önemli faktörlerden birisi pazarın yapısı ve pazardaki olası taleptir. Yatırım kararı veya yapılacak yatırımın büyüklüğü mevcut ya da olası talebe göre belirlenir.

Piyasa araştırması yeni kurulacak işletmeler açısından çok önemlidir. Çünkü hangi malın, hangi özellikle, hangi fiyatla, ne miktarda, kimlere, nerelerde satılacağı piyasa araştırması ile belirlenir. Eğer işletmeler üretecekleri malların özelliklerini ve kimlere, nerelerde, ne miktarda satacaklarını önceden saptarlarsa, üretime geçildiğinde karşılaşılabilecek problemlerin önemli bir bölümü ortadan kaldırılmış olacaktır. Piyasa araştırmasının istenilen düzeyde yapılmaması işletmeleri ve ülkeyi bir dizi olumsuz durumla karşı karşıya bırakır. İşletmeler açısından bu olumsuzlukların en önemlileri, talebin yeterli olmadığı sektörlerde yatırım yapılması, sermaye mallarının gereksiz bir şekilde bu sektörlere tahsis edilmesidir. Oysa sermaye bir üretim faktörüdür ve tüm ülkelerde bir maliyeti vardır. Türkiye gibi gelişmekte olan ülkelerde ise bu maliyet daha yüksektir. Bu bağlamda araştırılması gerekli başlıca alanları şu şekilde sıralayabiliriz:

 Piyasanın hacmi,
 Piyasa geliştirme,
 Piyasa segmentleri (bölümleri),
 Piyasa payı,
 Piyasadaki ürünlere yönelik piyasa potansiyelinin analizi ve yeni ürünler için talep tahminleri
 Satış tahminleri,
 Ürünlere yönelik piyasaların özelliklerinin analizi,
 Piyasa trendlerinin (gelişimi/eğilimi) analizi,

Bu alanlara yönelik olarak başlıca araştırma amaçlarını da şöyle özetlemek mümkündür;

 Piyasaları tanımlamak ve ölçmek,
 Toplam piyasalar,
 Cari ürünler için yeni piyasalar,
 Cari pazarlar için yeni ürünler,
 Yeni pazarlar için yeni ürünler,
 Piyasaların özelliklerinin analizi,
 Ürünlere yönelik tüketici talebi, ürünlerin fonksiyonları,
 Talep edilen ürün özellikleri,
 Ürün tercihinde ve artışında tüketici alışkanlıkları,
 Tüketicilerin tavır ve alışkanlıkları,
 Rekabet koşulları, piyasa patı ve pazarlama maliyetleri ve ilgili uygulamalar,
 Gerekli olacak ticari koşul ve ortam,
 Piyasa, kolaylıklar ve rekabet trendleri,
 Piyasaların projeksiyonu ( 1 ve 5 yıllık ),
 Temel büyüme azalmaya yönelik etkili olabilecek faktörler,
 Piyasada yer edinebilme koşulları,
 Müşteri profilinde eğilimler veya olası değişiklikler ve piyasadaki yeni rekabetin koşullarını yaratan yeni ürün türleri,
 Çevresel değişim,
 Toplam piyasanın projeksiyonu ( bu analiz piyasaya girme-sızma ve hedef piyasa patı açısından önem taşımaktadır ),
 Olası piyasa payının projeksiyonu,
 Piyasanın eğilimine dayalı piyasa payı projeksiyonu,
 Piyasa pozisyonunu etkileyebilecek rekabet koşullarının katı ve zayıf yönlerinin derecesinin belirlenmesi,
 Pazar payını artırmaya yönelik genişleme alanlarının tespiti,
 1 veya 5 yıllık dönem içinde piyasa payının gelişimi.

Piyasa Araştırması İçin Toplanması Gereken Veriler:

Piyasa analizleri yapılırken, işletmenin piyasa mekanizması içerisinde yaşama, tutunma olanakları ve piyasadaki etkinliği yanında piyasayı oluşturan bütün faktörler araştırılır. Ancak piyasa şartları belirlendikten sonra yatırım kararı verilebilir. Genel olarak bir araştırma süreci şu aşamaları izlemek durumundadır;


 Yatırım projesi kapsamında ihtiyaç duyulan verilerin belirlenmesi ve bu ihtiyacın analizi,
 Bilgi kaynaklarının bulunması,
 Bu kaynaklardan gerekli olan bilgilerin toplanması,
 Toplanan bu bilgilerin analiz edilmesi ve
 Analiz sonucu elde edilen bilgilerin proje amacı doğrultusunda kullanımı.

Yatırım projesinin piyasa analizine yönelik veri ve bilgileri bu kuruluşların yayınlarından sağlamak mümkündür. Her ne kadar böyle bir olasılık söz konusu ise de; projelerin içeriğine bağlı olarak bazı durumlarda bu kaynaklardan sağlanan veriler yeterli olmamakta veya elde edilememektedir. Dolayısıyla bu hallerde verilerin doğrudan elde edilmesi gerekmektedir. Piyasa analizleri kapsamındaki verilerin, birincil ve ikincil kaynaklardan olmak üzere iki kaynaktan toplanması veya elde edilmesi söz konusu olmaktadır.

 Birinci elden veriler, doğrudan doğruya esas kaynaklardan sağlanır. Bu bilgilere ulaşmak için mülakat, anket ve mektup gibi çeşitli yollardan yararlanılabilir. Söz konusu bilgiler orijinal kaynaklarından veya olası tüketicilerden sağlanır. Projede üretimi amaçlanan mal veya hizmet türü yeni ise veya yeni bir yaklaşımla ürünün özelliklerinde değişiklik yapılarak üretilmesi amaçlanıyorsa, üretilmesi düşünülen yeni ürün ile ilgili olarak, daha önceden derlenmiş bilgileri bulmak olası değildir. Bu durumda yatırım projesini hazırlayan kuruluş ve kişilerin, tek başlarına ya da diğer kişi ya da kuruluşlarla işbirliği yapması gereklidir.
 Piyasa analizlerine ilişkin ihtiyaç duyulan bilgiler, daha önce başka kişi ve kuruluşlar tarafından toplanmış ise, bu verilerden yararlanılabilir. Bu durumda ikincil kaynaklardan bilgilere ulaşmak, zaman ve harcamalardan tasarruf sağlar.

Yatırım projesi kapsamında projenin niteliğine bağlı olarak toplanması gereken çok çeşitli bilgiye ihtiyaç vardır. Bu bilgiler sekiz grup altında toplanabilir.

 Piyasanın rekabet yapısına ilişkin bilgiler,
 Üretilecek mal ve hizmetin kullanım yerleri ve özellikleri,
 Piyasadaki tüketici eğilimleri,
 Fiyat ve maliyetlere ilişkin bilgiler,
 Arz kaynaklarına ilişkin bilgiler,
 Dağıtım kanalları hakkında bilgiler ( projenin endüstriyel veya tüketim malı olması özelliğine bağlı olarak dağıtım kanallarına yönelik bilginin detayı ve önemi artma eğilimi gösterir ),
 Ülkenin özel koşulları ve mevsimlik değişmelere ilişkin bilgiler,
 Devletin iktisat politikasında değişikliklerin izlenmesi.

Ayrıca proje konusu olan mal veya hizmetin ihracat boyutu da var ise yani belirleyici ve hedef piyasalarda belirlenmişse yukarıdaki ana grupları belirlenen bilgi kaynaklarından ilgili olanlarının bu piyasalara yönelik olarak da yapılması gerekir.


Mevcut Talebin Belirlenmesi:

Yatırım projesi analizinde piyasa araştırmasının birincil amacı efektif talebi belirlemektedir. Bu özellikle projenin realizasyonu sonucu piyasaya girme, yerleşme ve Pazar payı elde etmek açısından oldukça önemlidir. Gelecek yıllara ait Pazar ve talep tahminlerinin yapılabilmesi için önce cari dönemdeki gerçek tüketim miktarını bulmak gerekir. Bu eğer ikincil kaynaklardan elde edilemiyorsa, belirli bir dönemdeki üretim değerinden ve stok değişimlerinden yararlanarak “ görülen tüketim “ değerine ulaşılabilir.


Pazarın Bölümlendirilmesi:

Pazarın bölümlendirilmesi pazarlama disiplinine ve dolayısıyla da işletmecilikte gittikçe artan bir öneme sahiptir. Yatırım projelerinin niteliği ve etkinliği ve yapılacak olan talep projeksiyonlarının sağlıklı olması açısından, projeye konu olan mal ve hizmetin piyasada ne tür bir alıcısının olacağı veya ne tür bir talep yapısıyla karşılaşılacağının analiz edilmesi gerekecektir. Çünkü günümüzde kitlesel pazarlama, işletmeler açısından birçok sorunu gündeme getirmekte ve başarılı olma şanslarını azaltmaktadır. Dolayısıyla klasik pazarlama anlayışı da diyebileceğimiz bu yaklaşım “ ne üretirsen satarsın “ şeklinde mantık örgüsüne sahip olup artık günümüzde başarı şansı olmayan anlayışı temsil etmektedir. Bölümlendirmeyi pazarın, farklı ürün ve pazarlama karışımını gerektirdiği ve farklı müşteri gruplarına bölünmesi şeklinde tanımlamak mümkündür.

Tüketim mallarına yönelik olarak değerlendirilebilecek bölümlendirme unsurları şöyle sıralanabilir;

 Coğrafik bölümlendirme,
 Demografik bölümlendirme,
 Psikografik bölümlendirme,
 Davranışsal bölümlendirme.

Endüstriyel mallara yönelik olarak değerlendirilebilecek bölümlendirmede de tüketim mallarındaki bölümlendirme yaklaşımını kullanmak mümkündür. Endüstriyel müşteriler coğrafik olarak ve aranan tavırsal değişkenler olarak iki ana bölüme ayrılabilir.


Talep Projeksiyonları:

Yatırımı yapacak kişi ve kuruluşların sağlıklı karar alabilmesi için üretilecek olan mal ve hizmete olan talebi, piyasa payını, diğer firmaların paylarını vb. şeyleri bilmeleri gerekecektir. Genelde projeksiyon, özü itibariyle bir geleceği tahmin olayıdır. Geleceği tahmindeki ortak özellikler şunlardır;

 Geleceğin tahmini zamanı içermektedir ve gelecek bir dönemdeki değerlerin bilinmesi istenmektedir.
 Belirsizlik – üretilecek olan mal ve hizmete yönelik olarak talebin ne olacağı sorusunun yanıtının bir belirsizlik içermesi yani net ve kesin olmaması,
 Geleceğin tahmin genellikle geçmişteki bilgi ve verilere dayanıyor olması,

Talep projeksiyonunun, planlamadan farkı, talep fonksiyonu gelecekte üreteceğimiz mal ve hizmete yönelik talebin ne olacağını geçmişe bakarak tahmin etmektir. Planlama ise geleceğin tahminini de kullanarak uygun çözüme ulaşmayı amaçlar. Talep projeksiyonlarını belirlemenin temel aşamalarını şöyle özetleyebiliriz.

 Belirli bir dönemde mevcut tüketimi ve tüketimin değişim oranlarını tanımlamak ve analiz etmek,
 Toplam tüketim miktarını pazarın bölümlerine göre sınıflandırmak,
 Geçmiş dönemde tüketimi etkileyen faktörleri ve bunların etkilerini açıklamak,
 Bunların gelecekteki gelişmelerini ve talep üzerindeki etkilerini analiz etmek.


Talep Tahmin Yöntemleri:

Bir talep araştırmasının güvenilirliğini belirleyen en önemli faktör verilerin doğruluğudur. Verilerin talep araştırmasının temelini oluşturmasına rağmen hesaplama yönteminin yanlış seçilmesi veya kullanılması, toplanan veriler doğru olsa bile talep araştırmasının geçerliliğini yitirmesine neden olacaktır. Bunun için talep tahmin yönteminin doğru seçilmesi araştırma için hayati önem taşımaktadır. Birçok kaynakta talep tahmin yöntemlerinin iki başlık altında toplandığını görmekteyiz. Bir grup ‘görüş alma ‘ şeklinde gerçekleşen, tecrübe ve sezgiye dayanan yöntemler grubunu oluştururken ( dolaysız talep tahmini ), diğer bir grup da gösterge ve istatistik yöntemlerinin kullanılarak talep tahminin yapılması grubudur ( dolaylı talep tahmini ). Bu yöntemleri aşağıda anlatmaya çalışacağız.


Dolaysız Talep Tahmin Yöntemleri:

Bu yöntemlerde işletmede çalışan kişilerin, talep tahmini yapılacak departmanda çalışanların, yöneticilerin ve konuyla ilgisi bulunan insanların görüşleri alınır. Sistematik bir biçimde toplanan bu bilgiler analiz edilir. Buna görüş toplama (= collective opinion) adı verilir. Bazen doğrudan doğruya tüketici veya malı kullanacaklara yönelik anket ve formlar hazırlanarak onların düşünceleri öğrenilebilir. Fakat iletişim kurmadaki hatalar bu yöntemin yeterince objektif olamayacağını ve verilerin tartışmaya açık halde olduğunu bize göstermektedir.

Dolaysız talep tahminleri, düşük maliyetli olması itibariyle halen irili ufaklı birçok işletme tarafından kullanılmaktadır. Tecrübeli kişilerin etkin biçimde kullanılması ve karmaşık işlemlere gerek duymayan basit yöntemler olması, dolaysız talep tahminlerinin diğer bir avantajıdır. Bu avantajların yanında bu tip yöntemlerin birçok handikap içerdiğini de belirtmek gerekir. Tamamen insanların görüşlerine dayandığı için bilimsel yönü zayıftır. Tecrübesiz kişilerin çalıştığı bir işletmede, kişisel yanılgıların etkisi, uygulanan yöntemin başarısızlığa uğramasına neden olabilir.


Dolaylı Talep Tahmin Yöntemleri:

Ülkenin belirli bir zaman aralığındaki ekonomik faaliyetlerinin istatistik verileriyle çıkarılarak, bu verilerle ürünün talebi arasında bir bağlantı kurularak, bu bağlantının istatistik yöntemlerle ispatlanmasıyla yapılan talep tahminleridir. Elde edilen göstergelerle, ürünün talebi arasındaki ilişki zamanla değişebilir. Bunun yanında talebi etkileyen diğer faktörlerin oranının değişebileceğine de dikkat gereklidir. Aşağıda dolaylı talep tahminlerinin açıklamaları yer almaktadır.


Zaman Serileri Analizi Yoluyla Talep Tahmini:

Bu yöntemde geçmiş dönemlere ait verilerden yararlanılarak, geçmişte yapılmış olan gözlemlere dayanarak, ileriye yönelik tahminlerde bulunulur. Eldeki eski dönemlere ait bilgilerin istatistiki değerlendirmesi yapılarak, trendler ( belirli bir değişim biçimi ) saptanarak, gerçekleşmesi muhtemel talep seviyesi tahmin edilebilir. Zaman serileri analizi iki değişken arasındaki lineer bağıntının araştırılmasından başka bir şey değildir. Gelecekteki dalgalanmaları, değişimleri kontrol altında tutabilmek için trend doğrusunun etrafına ( 3, -3 ) veya ( 2, -2 ) uzaklıkta kontrol limitleri çizilebilir. Bu sınırların dışında kalan değerler, mevsim etkisinin dışında kalan nedenler olduğunu gösterir.


Grafikle Gösterme Yöntemiyle Talep Tahmini:

Bu yöntem, basit trend yönteminin geliştirilmiş halidir. Talep tahmini yapılacak zaman serisi için , önceki yıllara ait değerler grafik üzerinde gösterilir. Gelişme bir eğri ya da doğru ile belirtilir. Gelecek yıllara ait talep tahmini eğrinin biçimine göre göz kararı yapılır. Bu yöntem göze hitap eder. Örnek olarak B ürününe ait geçmiş 6 dönemdeki talepler aşağıdaki şekilde verilmiştir.

Dönem Talep (ton) Aritmetik ortalama
1 120
2 170 163
3 200
4 275
5 400 368
6 430

Yarı Ortalama Yöntemiyle Talep Tahmini:

Bu yöntemde geçmiş yıllara ait seriler iki kısma bölünür. Daha sonra her iki bölümdeki değerlerin ortalaması alınır. Elde edilen ortalamalar grafik kağıdına işaretlenir ve daha sonra bu iki noktayı birleştiren bir doğru çizilir. Bu doğrunun uzantısı, gelecekte gerçekleşmesi muhtemel talep miktarını belirler.


Hareketli Ortalama Yöntemi İle Talep Tahmini:

Bu yöntemde ele alınan seriler, üçerli, dörderli, beşerli, veya daha fazla sayıda gruplandırmaya tabi tutulurlar. Öncelikle birinci grubun ortalama değeri aynı grubun orta hizasına yazılır. Daha sonraki gruplamalarda da bir önceki grubun ilk sayısı terk edilerek birinci gruptan sonraki ilk sayı bu gruba dahil edilir. Bu grubun da ortalaması alınarak grubun orta hizasına yazılır. Sonraki işlemlerde bir önceki grubun ilk değeri atılarak devam edilir. Yapılan işlemler sonucunda satış miktarı belli olan en son devreye ulaşılır. Daha önceden işleme girmiş olan en eski devreye ait satış miktarı işlem dışı bırakılır. Bulunan ortalamalar grafikte işaretlenip, arasından doğru geçirilir. Doğru uzantısı ileriki yıllara ait talep tahmini yapmamıza olanak sağlar. Ancak, bir takım tahmin sapmalarının olabileceği de göz önünde bulundurulmalıdır. Hareketli ortalamalar yöntemi, mevsimlerin talep üzerindeki etkisini belirgin olarak ortaya çıkarır.


Anketle Piyasa Araştırması Yöntemi:

Anketler üretilecek mal veya hizmete yönelik olarak tüketicinin eğilimini görmek için yaygın olarak kullanılmaktadır. Amaç, bütün özelliklere sahip olan kitleyi en iyi biçimde temsil edebilecek daha küçük bir örneğin belirlenmesidir. Bu yönteme göre, ürünü kullananlara soru kağıtları gönderilecek ve alınacak yanıtlara göre talep tahmini yapılmaya çalışılacaktır. Dar bir bölgede uygulama olanağı olan ve alıcısı kesin olarak belirlenebilen ürünlerle ilgili araştırmalarda bölgede uygulama olanağı olan ve alıcısı kesin olarak belirlenebilen ürünlerle ilgili araştırmalarda kullanılırsa yöntemden geçerli sonuç almak olanağı vardır.

Yöntemin evde, sokakta, telefon ya da mektup ile uygulanabilir olması ve soruların yöneltileceği kişilerin belirlenebilmesindeki kolaylıklar, yöntemin kullanışını yaygınlaştırmaktadır. Bu arada anketin elverdiği ölçüde kısa, açık ve kolay anlaşılır soruları kapsaması, yanıtlayanın zamanını fazla almayacak nitelik taşıması, yanıtların kısa ve öz olmasını sağlaması gibi özellikler taşımasına dikkat etmek gerekmektedir.


En Küçük Kareler Yöntemiyle Talep Tahmini:

Bu yöntemin esası; seçilen iki değişken arasındaki münasebetin en doğru şekilde belirtilmesi ve noktalar arasından geçirilecek olan doğrunun, noktalara olan uzaklıkları toplamının minimum yapılması işlemlerinden ibarettir. Güvenilirliği oldukça yüksek olan bir yöntemdir. Uygun veriler kullanıldığı takdirde, sağlıklı sonuçlara ulaşmak olasıdır. Zaman serisinin eğilimi eğri şeklinde de olabilir. Bu yüzden verilere göre değişik denklemler kullanılır. Bu denklemler; doğru denklemi, parabol denklemi, üssel düzeltme denklemi ve yarı logaritmik eğri denklemleri de olabilir.


Regresyon Analizi ve Korelasyon Yöntemi:

Bu analizlerin insan gücü planlamasına uygulanması ile, söz konusu olabilecek başka belirleyici etmenlerde ortaya çıkabilecek değişikliklerin personel ihtiyacı üzerinde yapacağı etkilerin araştırılması olacaktır. Daha açık olarak, satışlar, sermaye, karlar, üretim hacmi gibi global nitelikteki işletme değişkenleri ile personel miktarı ya da ihtiyacı arasındaki ilişkiler bu analizler yardımıyla incelenebilir. Çünkü, regresyon korelasyon analizleri, personel miktarı ile yukarıda söylenen değişkenlerden biri veya birkaçı arasında ortaya çıkabilecek ilişkileri araştırmayı olanaklı kılar.

Regresyon – korelasyon yönteminde, ilişkinin türünden bağımlı olarak doğrusal ve eğrisel korelasyonlardan söz edilebilir. Ayrıca analize birden fazla değişken alındığında, çoklu ( katlı ) korelasyon işlemleri ile ilişkinin özellikleri belirlenebilir. Böylece uzun ve karmaşık işlemler gerektiren regresyon – korelasyon analizlerinde, bilgisayar programlarından yararlanmak kolaylık sağlayacaktır.

Regresyon analizi, geçmişteki talebi etkileyen faktörlerin, gelecekte de söz konusu olacağı varsayımının kabul edilmesiyle uygulanabilir. Geçmiş dönemlerde hayata geçen tahmin genel trendinin geleceğe yansıtılması regresyon analizidir.

Elde edilen bu trendin gelecekte oluşan tahminlerle uyumluluk göstermemesi sadece tesadüfi dalgalanmaların sonucudur. Regresyon analizinde de kontrol limitleri uygulanır. Kontrol limitlerinin iki temel yararı vardır. Gerçek talep oluştuğunda, limitlerin içinde kalıp kalmadığı, dolayısıyla kabul edilebilir bir değer olup olmadığı hakkında fikir sahibi olunur. Ayrıca kontrol limitleri üretim planlama için, üretim kaynaklarını kullanmada önemli bir avantaj sağlar.

Regresyon analizinde dikkat edilmesi gereken hususlar şunlardır: Öncelikle yukarıda da belirttiğimiz gibi trendin değişmeyeceğini varsaymak mecburiyetindeyiz. Daha çok kısa aralıklarla tahmin yapılırsa başarılı olunur. Regresyon analizi çok sayıda veri gerektirdiği için çok çeşitli mamüller üreten işletmelerde kullanılması daha zordur.
Korelasyon iki ya da daha çok sayıdaki değişken arasındaki ilişkiyi gösterir. İlişkinin miktarı bir sayıyla belirtilir. Bu sayıya da korelasyon katsayısı ( r ) ya da ilişki katsayısı denir. Birden çok istatistiki seri arasında kurulan ilişkide bir değişken, diğer açıklayıcı değişkenlerin fonksiyonu olarak tespit edilir. İki değişken arsındaki bağıntının derecesini korelasyon katsayısı ölçer. Korelasyon katsayısı -1’le +1 arasındadır. Korelasyon katsayısının özellikleri;

 Korelasyon katsayısının değeri, her iki değişkenin ölçü birimlerine bağımlı değildir. Örneğin, X ölçü birimi mm, cm veya m, Y ölçü birimleri gr, kg veya ton olsa, korelasyon katsayısının değeri değişmeyecektir. Korelasyon katsayısı iki sayısal değişken arasında kaynaklanan doğrusal ilişkinin kuvvetini ölçer.
 Korelasyon katsayısının değeri, iki değişkenden hangisine X denilirse denilsin değişmez. Bu regresyon analizindeki durumun tersi olarak görülür.
 Korelasyon katsayısının değeri –1 ile +1 arasında değişir. Korelasyon katsayısının değeri üst limit olan +1’e yaklaştıkça iki değişken arasında önemli pozitif ( düz ) ilişki olduğu, -1’e yaklaştıkça önemli bir negatif ters ilişki olduğu anlaşılır. Korelasyon katsayısının değerlerini aşağıdaki şekilde kabaca sınıflamak olasıdır.

r > = 0.8 veya r < = -0.8 ise ilişki kuvvetli
0.5 < r < 0.8 veya -0.8 < r < -0.5 ise ilişki orta dereceli, ılımlı
r < = 0.5 ise ilişki zayıf denilebilir.

 Nokta diyagramında bütün noktalar eğimi pozitif olan bir doğru üzerinde ise, r’nin değeri birdir. Aynı şekilde bütün noktalar eğimi negatif olan bir doğru üzerinde ise r = 1’dir.
 Korelasyon katsayısının değeri, X ve Y’nin ne kadar doğrusal olarak ilişkili olduğunun ölçüsüdür. Nokta diyagramında gözlem noktaları ne kadar bir düz çizgiye yakınsa korelasyon katsayısı o derecede uç değere yaklaşır.

Korelasyon katsayısının değeri kuvvetli olsa bile bu, bize değişkenlerin birinin neden, diğerinin sonuç olduğunu göstermez. Zira bu değişkenleri etkileyen başka birçok değişkenin varlığı kuvvetle muhtemeldir. Regresyon – korelasyon yöntemleri çözüme alınan değişkenlerin sayısına bağımlı olarak incelenebilir.

Doğrusal fonksiyon uygulaması: yöntemin uygulanmasında yararlanılan denklem y = ax + b’dir. Denklemdeki y satışları, x zaman ; a, x sıfıra eşit olduğunda satışın değerini, b, satışın ilk yıllık artış oranını ifade etmektedir. Bu verilere göre denklemde iki değişken arasındaki ilişki araştırılmaktadır. Araştırılan grafik eğrisi için a ve b’yi tespit etmek gerekmektedir. Bunun için yararlanılan denklemler aşağıda gösterilmiştir.

Y = Na + bX
XY = a + bX2

Parabolik eğri uygulaması: Dağılma diyagramında ( X, Y ) değerlerinin oluşturduğu kesişme noktalarının eğilimi bir eğri olarak yorumlanırsa, o zaman eğrisel bir regresyon söz konusu olur. Burada regresyon ve korelasyon katsayıları eğrisel temele göre hesaplanarak yorumlanır. Bir işletmenin insan gücü ihtiyacını, üretim hacmi ve personel miktarı arasındaki ilişkiden hareket ederek tahmin edilebileceği düşünülürse, tahminler eğrisel olarak yapılabilir.

Üretim hacmi ( X )’i bağımsız değişken olarak alıp, personel miktarını ( Y )’nin ona bağımlı olduğunu kabul edersek regresyon denklemi şu şekilde olur:

Y = a + bX + cX2

Regresyon denklemindeki a, b, c parametrelerini bulmak için en küçük kareler yöntemi ile işlemler yapılabilir.

Y = a + bX + cX2
Y = n.a + bX + c X2
XY = aX + bX2 + cX3
 X2Y = aX2 + bX3 + cX4

İşletmenin üretim değerleri ve personel değerleri bu denklemlerde yerine konarak a, b, c parametreleri bulunur.

Bu konuyu yazdır

  Yatırım ve Proje Kavramları - Proje Sınıflandırması
Yazar: Mr.Muhendis - 01-22-2010, 10:36 AM - Forum: Tarımsal Yapılar ve Sulama - Yorum Yok

1.1. YATIRIM

Yatırım kavramı değişik anlamlarda kullanılmaktadır.

* Ekonomide yatırım, milli gelirin yeni imalat üniteleri kurmak veya eskiyen üniteleri yenilemek için ayrılan kısmıdır.

* Girişimci için yatırım, parasal sermayenin ve imkanların üretim yapacak bina, makine ve teçhizata dönüştürülmesidir.

* Finansman dilinde yatırım, gelir getirmeyen parasal varlığın daha az likit hale çevrilerek gelir getirir şekle dönüştürülmesidir. Bu açıdan bakıldığında bir bankanın müşterilerinin bankaya yatırmış oldukları paraları çekerek daha yüksek getirili devlet tahvillerini ya da halka arz edilen şirketlerin hisse senetlerini almaları bir yatırım olarak değerlendirilmektedir.

Özellikle yeni işletmelerin kurulması şeklinde değerlendirilen yatırım, bir yandan toplumun ihtiyaç duyduğu ürünlerin üretilip piyasaya çıkmasını sağlamaktadır. Öte yandan da ülkenin artan nüfusuna iş imkanları yaratarak istihdam sorununun çözümünde önemli bir rol oynamaktadır.

1.2. PROJE

Çok özet bir tanımlama ile bir proje; ekonomik ve teknik yapılabilirliğe sahip minimum yatırımdır. Ancak proje konusunda başka tanımlamalar da vardır. Mesela; ülke kaynaklarının, mal ve hizmet üretilmesi amacına dönük kullanılmasını ihtiva eden bir yatırım önerisine veya mekan boyutunu da ihtiva eden ve belirli girdileri (arazi, insan gücü, hammadde, yarı mamul ve mamul madde, sermaye malları vb.) seçilmiş bir teknolojiye göre kullanarak, mevcut ve potansiyel talebi karşılamak üzere, mal ve hizmet üretmek için yapılan çalışmalara da proje denilmektedir. Ancak bu çalışmaların çeşitli alternatifler şeklinde ve aralarında bir seçim yapabilmeye imkan tanıyacak biçimde ortaya konulması gereklidir.

Yukarıda tanımlamaya çalıştığımız proje kavramının içeriğini ve sınırlarını iyi belirlemek gerekir. Proje önerilerini dar kapsam içinde ele alınmaması ve bir proje kapsamı içerisinde o projenin gerçekleşmesi halinde rasyonel bir biçimde işlemesini sağlayacak bütün harcama kalemlerinin bir bütün olarak ele alınmış olması gerekmektedir. Örnek olarak, belirli bir yöreye bir fabrika tesisi önerisi geliştirildiğinde bu öneri (proje) kapsamında yalnızca fabrika için gerekli arazi, malzeme, makine-teçhizat harcamalarını değil ancak bu fabrikaların rasyonel çalışması için gerekli görülen ulaşım kolaylıkları, enerji hatları ve benzeri altyapı yatırım harcamalarının da, sermaye yatırımları çerçevesinde ele alınmış olması gereğini gösterebiliriz. Mekan boyutunun değerlendirilebilmesi, projenin karlılığının gerçekçi biçimde tespit edilmesi, zamanlama ve gerçekçi yatırım ihtiyacının belirlenebilmesi, projelerin yukarıda sözü edilen şekilde düzenlenmelerine bağlıdır.

Birleşmiş Milletler Sınai Kalkınma Teşkilatı (UNIDO)’na göre;”Yatırım Projesi; bir toplumda belirli bir zaman süresi içinde mal ve hizmetlerin üretimini arttırmak için, bazı imkanları yaratma, genişletme ve/veya geliştirmeye dönük bir öneridir”.

1.3.PROJENİN SINIFLANDIRILMASI

Projeler genel olarak, üretilecek mal veya hizmetin yer aldığı sektöre göre sınıflandırılır. Böylece projeler tarımsal projeler, madencilik projeleri, enerji projeleri, imalat sanayii projeleri, ulaştırma-haberleşme projeleri, turizm projeleri gibi isimler alırlar.

Çok amaçlı projeler de vardır. Mesela bazı baraj projeleri, hem enerji hem de sulama amaçlı olabilir. Bu tür projelerin sınıflandırılması, amacın odaklaştığı veya mal ve hizmet üretiminin yoğunlaştığı sektöre göre yapılır.

Projeler sektörler arası ve sektör içi sınıflamanın ötesinde niteliklerine göre üçüncü bir sınıflandırmaya tabi olurlar. Bu sınıflandırma genellikle ;

* Yeni yatırım projeleri,
* Tevsi projeleri,
* Yenileme ve idame yatırımları projeleri

olarak yapılır.

1.3.1. Yeni Yatırım Projeleri

Yeni yatırım projeleri, özellikle gelişmekte olan ülkelerde, sayısal, ve parasal yönden önemi büyük olan gruptur.

1.3.2. Tevsi Projeleri

Tevsi projeleri, kurulu bir tesisin, mal veya hizmet üretim kapasitesini artırmak amacıyla yapılan yatırımlardır.

Tamamlama ve modernizasyon projeleri de genellikle tevsi projeleri kapsamında ele alınır.Mal ve hizmet üretiminde karşılaşılan tıkanıklıklar veya darboğazların giderilmesi veya eksik kalan bir bölümün tamamlanması amacıyla hazırlanan projeler tamamlama projeleri olarak anılırlar. Mal ve hizmet üretiminin, gelişen ve değişen teknolojik imkanlar kullanılarak artırılması veya mal ve hizmet üretiminin kalitesinin yükseltilmesi veya daha az işgücü ile daha fazla mal ve hizmet üretmek veya verimliliği artırmak vb. amaçlarla yapılan yatırımlar ise modernizasyon projeleri adını alır.

1.3.3. Yenileme ve İdame Projeleri

Yenileme ve idame yatırımları, mal ve hizmet üretiminde kapasite artırımı amaçlanmaksızın teknik veya ekonomik ömrünü tamamlayan altyapı, tesis makine ve teçhizatın vb. yenilenmesi amacıyla yapılan yatırımlardır. Bu yatırımların genel bir uygulama kuralı olarak, bir yıl içinde başlanılıp bitirilmesi şartı aranılır.

1.4.Yatırım Projesi

Proje, başlama ve bitiş zamanları belli olan ve yapılacak işlerin belirli bir düzen içerisinde nasıl ve hangi zaman aralıkları ile yapılacaklarını gösteren bir plan türüdür. Dolayısı ile yatırım projesi de işletmelerin kuruluş fikrinin benimsenmesi sonucu başlatılan ve kesin kuruluşuna kadar sürdürülen çabaların, başlangıç ve bitiş noktalarının da gösterildiği bir kuruluş planlaması olmaktadır.

Yatırım projesinin hazırlanması ve bu konuda gerekli tüm ön bilgilerin derlenmesi, yapılacak yatırımın niteliğine göre güç, masraflı, karmaşık, zaman isteyen ve uzmanlık gerektiren bir iştir. Bu sebeple özellikle büyük nitelikli yatırımların proje aşaması, önemli finansal harcamaları zorunlu kılabilir. Örneğin bir Atatürk Barajı’nın veya bir Sivas Demir Çelik fabrikasının ya da PETLAS ’ ın projelerinin hazırlanması, bir süper marketin inşaat ve yatırım projesinin hazırlanmasına oranla oldukça güç, zaman alıcı, pahalı ve çok değişik uzmanların katkılarını gerektirecek işlerdir.

Özellikle bir projenin hazırlanması gereği, kuruluş çalışmalarının ekonomik ve verimli bir şekilde sonuçlandırılması olduğuna göre, büyük nitelikli işletme yatırım projelerinin hazırlanmasında, ekonomik ve verimli olabilmek için, proje iki kısımda ele alınabilir. Böyle bir yaklaşım içinde yatırım projesinin birinci kısmını ön proje oluşturur. İkinci kısımda ise kesin yatırım projesine geçiş yapılır.



1.4.1. Ön Proje (Fizibilite Etüdü, Ön Yapılabilirlik Araştırması)

Bir yatırım projesi hazırlanırken, kesin yatırım kararı alabilmek için müteşebbisin (girişimcinin) yapacağı yatırıma yönelik bazı ön bilgileri elde etmesine imkan sağlayan çalışmalardan oluşan bölüme ön proje denir. Bu ifadeye fizibilite etüdü, ya da ön yapılabilirlik araştırması adı da verilmektedir.

Ön proje çalışmaları, kesin projenin hazırlanmasına başlanmadan önce yapılan ekonomik, teknik, finansal ve yasal araştırmalardan oluşur. Müteşebbisin bizzat yapabileceği veya yaptırabileceği bu ön çalışmalar sonucu, düşünülen yatırımın ve işletmenin beklenilen karlılığı sağlayamayacağı, ekonomik ve verimli olamayacağı tespit edilirse projeden vazgeçilir.

Görüleceği üzere ön proje çalışmaları müteşebbis ve toplum açısından son derece faydalı amaçlara hizmet etmektedir. Zira ön proje çalışmalarının yapılması kesin proje aşamasında yapılacak çalışmalara oranla daha az zaman alıcı ve az masraflı olmaktadır. Bu durum ekonomik davranma ilkesine de uygundur. Ön proje çalışmaları sonucu yatırımın beklenen karlılığı sağlayamayacağı anlaşılırsa yatırım fikrinden, çok az masraf ve zaman kaybıyla, vazgeçmek mümkün olabilmektedir. Böylelikle kıt toplumsal kaynakların da daha verimli alanlara yönlendirilmesi söz konusu olacaktır.

Ön proje çalışmaları yukarıda bahsedilen genel yararlar yanında, düşünülen yatırımın türüne göre, aşağıda verilen özel nitelikli amaçlara da hizmet etmektedir.

* Yatırımın kesin olarak gerçekleştirilmesine karar vermek,
* İşletmenin kuruluş yerinin belirlenmesine imkan vermek,
* İşletmenin hangi büyüklükte kurulacağını (kapasite) tespit etmek,
* İşletmenin kurulması için iç ve dış finansman ihtiyacının ne olduğunun tespit edilmesi sonucu, finansman kaynaklarının sağlanması için, bankalara ve diğer finansman kuruluşlarına ön projeyi sunmak,
* Yatırım indirimlerinden, kredi ve döviz tahsislerinden ve benzeri teşvik imkanlarından faydalanmak için ilgili kuruluşlara yatırım projesini tanıtıcı bir belge sunmak,
* Projenin gerektirdiği teknik donanımın ve güçlüklerin neler olduğunu tespit edebilmek,
* Projenin gerçekleştirilmesi ile ilgili yasal engeller olup olmadığını araştırmak,
* Projenin uygulanması döneminde karşılaşılabilecek güçlükleri önceden görmek ve gerekli tedbirleri almak.



1.4.2. Kesin Proje

Ön proje çalışmaları sonucunda kurulmak istenen işletmenin beklenen karlılığı sağladığı anlaşılırsa, yatırım kararı alınır ve ön proje aşamasında daha yüzeysel olarak ele alınan konular daha ayrıntılı ve özenli bir analize ve araştırmaya tabi tutulur. Böylece ön proje çalışmalarında yer alan ekonomik, finansal, teknik ve yasal araştırmalar gerekiyorsa bir kez daha ve daha ayrıntılı bilgileri elde etmek amacıyla tekrarlanır. Tüm bu araştırmalardan sonra elde edilen bilgiler doğrultusunda, kurulmak istenen işletme ile ilgili olarak kesin proje oluşturulur. Söz konusu proje, kurulmak istenen işletmenin hukuki biçimi, inşa edilecek bina ve diğer tesislerin mimari ve teknik projeleri, kullanılacak makine ve tesisatın kapasite ve maliyet değerleri, kuruluş çalışmalarının kesin başlama ve bitiş tarihleri, deneme üretimi ve işletmenin kesin işletmeye açılış tarihleri vb. konuları içermektedir.



1.4.3. Yatırım Projesinin Aşamaları

Yukarıda bir yatırım projesinin iki ana kısımdan oluştuğuna değinmiştik. Birinci kısımda ön proje araştırmaları yer almakta, ikinci kısımda ise kesin proje ve uygulamaları devreye girmekte idi. Şimdi bu iki kısmı da dikkate alarak, bir işletmenin kuruluş fikrinden başlamak üzere kesin olarak faaliyetlerine başlayacağı son safhaya kadar ortaya konulması gereken tüm çalışmaları şematik bir görünüm içerisinde sunabiliriz.

Bu düşünceden hareketle, bir işletmenin yatırım fikrinin doğuşundan itibaren sürdürülmesi gerekli yatırım projesinde 8 aşama bulunmaktadır.

1. Aşama : Yatırım Yapma Fikri

Bir yatırım projesi her şeyden önce bir fikir olarak doğacaktır. Bu ilk aşamada, ilgili kişilerde araştırmaya dayanmaksızın, bir faaliyet biçimi ve işletmecilik şekli, karlılık açısından yeterlilik ve teknik bakımdan uygunluk fikri oluşması demektir.

2. Aşama : Proje Öncesi Çalışmaları

Yatırım yapma fikrinin karlılık beklentileriyle ne denli uyuştuğu konusunda bazı araştırmaların yapılarak bilgi toplanması gerekmektedir. Hazırlanacak ön proje çalışmalarına temel oluşturacak bu araştırmalar, ekonomik, teknik, mali ve yasal araştırmalardan (etütlerden) oluşur.

3. Aşama : Ön Proje Aşaması

İkinci aşamada yapılan araştırmalar sonucunda elde edilen bilgilerin değerlendirilip düzenlenmesiyle, daha öncede değinilen yatırım projelerinin birinci kısmı açığa çıkar. Ön proje esas itibariyle girişimci ve yatırım yapma fikrine sahip diğer kişilere, beklentilerine ulaşabilme konusunda, projenin neler sağlayabileceği hususunda bilgi verir.

4. Aşama : Değerlendirme Aşaması

Ön projede sunulan bilgiler, yatırım yapma fikri ile ilgili tüm kişilerin bir kez daha yatırım yapma fikirlerini gözden geçirmelerine imkan sağlar. Bu görüşmeler ve değerlendirmeler sonucu, yatırım yapma fikrinden vazgeçilebilir. Değerlendirme sonuçları olumlu ise yatırım kararı verilmiş olacaktır.

5.Aşama : Kesin Projenin Hazırlanması Aşaması

Yatırım kararının verilmesi sonucu, kurulması düşünülen işletmenin kesin yapım projeleri hazırlanmaya başlanır. Bu aşamada ön proje safhasında yapılan bazı araştırmaların daha geniş ve ayrıntılı olarak ele alınması söz konusudur. Kesin proje ortaya çıktığında, işletmenin alacağı yasal biçim, teknik nitelikleri, kapasiteleri, üretilecek ürünler ve miktarları vb. konularda kesin planlar yapılır. Kesin proje aşamasında da önceden öngörülmeyen bazı gelişmelerin olması halinde de yatırım fikrinden vazgeçmek mümkündür.

6. Aşama : Kesin Projelerin Uygulanması Aşaması

İşletmenin kurulması ve faaliyete geçmesi ile ilgili tüm planlanan çalışmalar artık başlamıştır. Yatırım fiziksel olarak gerçekleştirilmektedir.

7. Aşama : Deneme Üretimi Aşaması

Projede belirlenen tüm çalışmaların bitirilmesi sonucu, işletme faaliyete geçebilecek hale gelmiştir. Bu aşamada işletme yetkililerinin kuruluş aşamasından kaynaklanabilecek bazı aksamaları ortadan kaldırıcı ve mevcut sistemin aksamadan yürüyüp yürümediğini kontrol etmelerine imkan sağlayan deneme çalışmaları yaptırılır. Bu deneme çalışmalarının olumlu sonuçlanması ile artık işletme kesin olarak faaliyete geçecek duruma gelmiştir.

8. Aşama : Açılış ve Yatırım Projesinin Tamamlanması Aşaması

Deneme üretimini başarı ile tamamlayan işletme, açılış töreni ile birlikte, daha önce amaçlanan ve planlanan faaliyetlerine başlar. Böylece işletmenin kurulması ile ilgili yatırım projesi sona ermiş olmaktadır.





II. YATIRIM PROJELERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ

2.1. YATIRIM PROJELERİNİN TEKNİK AÇIDAN DEĞERLENDİRİLMESİ

Teknik değerlendirmedeki amaç, projenin toplam yatırım tutarının, bir başka deyişle projenin maliyetinin doğru olarak tespit edilmesinin yanı sıra kuruluş yeri, üretim tekniği, kapasite, yönetim, faydalı ömür, çevreye etki, uygulama planı gibi projenin hayati noktalarını incelemek ve değerlendirmektir.

2.1.1. Kuruluş Yeri

Herhangi bir coğrafi konumun belirli bir üretim birimine ilişkin olarak sağlaması gerekli tüm şartlar veya haiz olması gerekli tüm özellikler “kuruluş yeri faktörleri” kavramı ile ifade edilmektedir.

Kuruluş yeri faktörleri, belirli bir üretim biriminin belirli bir coğrafi konuma yerleştirilmesi halinde, söz konusu üretim biriminin maliyeti, satış hasılatı ve sermaye yapısı üzerinde etkili olan tüm konumsal özellikleri kapsar.

Kuruluş yeri faktörlerini aşağıdaki gibi sınıflandırmak uygun olacaktır:

* İşletmenin tedarik fonksiyonuna ilişkin kuruluş yeri faktörleri

#
# İşletmenin üretim süreci içerisinde gerekli olan hammadde, sabit yatırım malları, işgücü, enerji, yardımcı hizmetler, kredi ve devlet yatırımları gibi üretim faktörlerini (veya girdi çeşitlerini) dikkate alarak;

*
o Söz konusu üretim faktörlerinin bulunduğu veya arz edildiği coğrafi konumlar ve bu konumların arz kapasiteleri,
o Söz konusu üretim faktörlerinin taşınabilir veya taşınamaz oluşu, taşınabilir üretim faktörleri için taşıma maliyeti veya bozulma riskinin olması durumunda taşıma süresi. Bu iki unsur tarafından belirlenen üretim faktörünün taşıma menzili (tedarik menzili).

* İşletmenin üretim fonksiyonuna ilişkin kuruluş yeri faktörleri

*
o Kuruluş yerinin jeolojik özellikleri,
o Kuruluş yerinin iklim özellikleri,
o Kuruluş yerinde gerçekleştirilmesi mümkün olan ölçek ekonomileri (içsel ekonomiler veya teknik yığılma avantajları).
o Çevre kirlenmesi
o Üretim sürecinin şekli

* İşletmenin pazarlama fonksiyonuna ilişkin kuruluş yeri faktörleri

#
# Pazarlama fonksiyonuna ilişkin faktörler, ürünlerin taşınması ve aktif pazarlama faaliyetleri yanında, özellikle satış hasılatını belirleyen satış miktarı ve satış fiyatı üzerinden kuruluş yeri seçiminde etkili olur.

Burada en önemli husus, üretimin ancak satılabildiği takdirde ekonomik bir anlam kazanmasının doğal bir sonucu olarak, belirli bir kuruluş yerinden uygun bir fiyatla gerçekleştirilebilen satış miktarının en azından minimum ekonomik ölçek büyüklüğünde bir işletmenin kurulmasını garanti edecek büyüklükte olması gereğidir.

İşletmenin pazarlama fonksiyonuna ilişkin olarak belirli bir konumdan ulaşılabilen satış alanı ve bu alandaki satış potansiyeli kuruluş yeri seçiminde büyük bir öneme haizdir.

* Taşıma fonksiyonuna ilişkin kuruluş yeri faktörleri

#
# İşletmenin taşıma faaliyetleri;

*
o Tedarik merkezlerinden üretim merkezine taşıma faaliyetleri (girdilerin taşınması),
o İşletmenin (veya teşebbüsün) üretim sürecini oluşturan üretim aşamalarından bazılarının veya tümünün farklı yerlerde bulunması halinde üretim aşamasından üretim aşamasına taşıma faaliyetleri (yarı mamullerin veya parçaların taşınması),
o Üretim merkezlerinden talep merkezlerine taşıma faaliyetleri (ürünlerin taşınması).

#
# Şeklinde üç ana grupta toplanabilir. Bu taşıma faaliyetleri sonucunda ortaya çıkan taşıma maliyetlerini etkileyen faktörler de kuruluş yeri seçimine ilişkin olarak

*
o Taşıma mesafesi,
o Taşınan malın ( girdi, yan ürün, parça veya ürün) özellikleri,
o Ulaşım şebekesinin ve taşıma aracının nitelikleri
o Taşınan mal miktarı

#
# Olmak üzere dört grupta toplanabilir.

* Dışsal yığılma ekonomileri şeklinde ortaya çıkan kuruluş yeri faktörleri

Dışsal ekonomilerin kuruluş yeri seçimi üzerindeki etkileri, aşağıdaki faktörlerden kaynaklanmaktadır:

* Üretimin toplandığı bölgelerde genel olarak devlet tarafından gerçekleştirilen altyapı yatırımlarının yeterli derecede mevcut olması,
*
* Yığılma bölgelerinde işletmeler veya teşebbüsler arası iş bölümü derecesinin nispeten fazla olması,
*
* Yığılma bölgelerinde girdilerin tedarik edilmesine ve ürünlerin pazarlamasına ilişkin uygun şartların daha çok mevcut olması.



2.1.2. Üretim Tekniği ve Akım Şeması

Üretimi öngörülen ürünlerin, üretimdeki kayıp ve kazançlar da dikkate alınarak kurulan girdi – çıktı dengesini gösteren eşitliğe Madde Balansı denilmektedir. İşletme dönemi gelir ve giderlerinin sağlıklı bir şekilde hesaplanabilmesi, doğrudan madde balansına bağlıdır.

Madde balansının kurulabilmesi için öncelikle üretim metodunun ve üretim akım şemasının iyi bilinmesi şarttır. Üretim ünitelerinde oluşan reaksiyonlar, işlemler, kayıplar ve kazançlar bilinmeden madde balansının doğru kurulması ihtimali yoktur.



2.1.3. Kapasite ve Kapasite Kullanım Oranları

Kapasiteyi genel olarak “bir işletmenin elindeki üretim faktörlerini en iyi şekilde kullanarak, belli bir zaman biriminde yapabileceği üretim miktarı” olarak tanımlayabiliriz. Bu tanıma göre bir işletmenin kapasitesini belirleyen faktörler, girdilerin nitelik ve nicelikleri ile bu girdilerin birleştirilme şekli yani üretim metodu olmaktadır.

Amaca bağlı olarak kapasiteyi değişik biçimlerde tarif etmek mümkündür:

Örneğin;

* Teknik Kapasite, Ekonomik Kapasite

* Maksimum Kapasite, Optimum Kapasite, Minimum Kapasite, Tam Kapasite, Normal Kapasite

* Teorik Kapasite, Gerçekleştirilebilir Kapasite,

* Sektör Kapasitesi vb.

İşletmenin uygulamada belli bir dönemde yeterli sipariş alınamaması, iş akımı düzenindeki hatalar, hammadde teminindeki gecikmeler gibi sebeplerle ulaşabildiği üretim miktarı ise Fiili Kapasite yi oluşturur. Fiili Kapasite / Normal Kapasite bize çalışma derecesini (Kapasite Kullanım Oranını ) verir.

Kapasitenin bir birim ile ifadesine gelince, genellikle zaman bakımından bir yıl esas alınarak 1.000.000 adet/yıl gibi üretilen mamulün fiziki miktarı ile ifade edilebilir. Ya da şeker fabrikalarında olduğu gibi, 600.000 ton/yıl şeker pancarı gibi giren hammadde üzerinden kapasite tespit edilebilir.

Proje değerlendirme çalışmalarında en zor kısım kapasitenin doğru belirlenmesidir.

Yıllar itibariyle teknik kapasite kullanım oranları belirlenirken, elemanların eğitim durumu, hammadde ve diğer girdilerin teminindeki güçlükler, makinelerin teknolojik durumları, yıllık bakım onarım süresi gibi unsurlar da dikkate alınmalıdır.



2.1.4. Yönetim

Proje yönetimi, önceden belirlenen amaçlara bir plan ve programa göre ulaşılmasını sağlamak için gerekli planlama, organizasyon, koordinasyon ve kontrol faaliyetlerini kapsamaktadır.

Bir başka tanıma göre proje yönetimi, proje ömrü boyunca çağdaş yönetim tekniklerini kullanarak önceden tanımlanmış amaçlara maliyet, zaman, kalite alanlarında ulaşılması için insan ve makine kaynaklarının yönlendirilmesi ve koordinasyonudur.

Proje yönetiminin başarısı için bu kaynakları, yeterli miktar ve kalitede, gereken zamanlarda sağlamak ve etkin bir biçimde kullanabilmek gereklidir.

Proje yönetiminde temel amaç, projenin en kısa zamanda, istenen kalitede ve mümkün olan en az maliyetle tamamlanmasıdır.



2.1.4. Faydalı Ömür ve Son Değer

Bir tesisin normal bakım ve yenilemelerle kuruluşundaki özellik, maliyet ve miktarda üretimine devam edebileceği, diğer bir ifade ile ekonomik olarak üretimde bulunabileceği süre projenin faydalı ömrüdür. Tesisin faydalı ömrünün tahmini için benzer kuruluşlardan elde edilen bilgi birikimi ve literatür göz önünde bulundurulur.

Sabit kıymetlerin faydalı ömürleri sonunda bir son değeri vardır. Rantabilite hesaplarında proje gelirleri arasında yer alan son değerin hesaplanmasında arsa bedeli, fiziki yatırımın hurda değeri ve işletme sermayesi dikkate alınır.



2.1.5. Çevreye Etki

Anayasamıza göre “herkes sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama hakkına sahiptir. Çevreyi geliştirmek, çevre sağlığını korumak ve çevre kirlenmesini önlemek devletin ve vatandaşın görevidir”.

Ülke kalkınması ve sanayileşme için ise kaliteli ürün veya hizmeti, en güncel ve gelişmiş teknolojiyi kullanarak ve ülke çıkarlarına ağırlık vererek üretmek gereklidir. Ancak doğa kaynakları kullanılamaz hale gelirse, sanayileşmeden söz edilemeyeceği gibi, insanların beslenmeleri ve hatta yaşayabilmeleri bile söz konusu değildir.

Proje sorumlusu olarak görevlerimiz:

* Teknolojiler arası seçim yaparken dikkatli olunmalıdır. Gelişmiş teknolojiler, sorunları en aza indirmeye yönelik olarak geliştirilmektedir. Bu teknolojiler ile doğal kaynaklar daha büyük verimle kullanıldıkları için kayıplar daha az olmakta ve yaratılacak çevre kirliliği de en alt düzeyde gerçekleşmektedir.

* Özellikle dış ülkelerle ortaklaşa yatırıma girişilecekse, bu yatırımların çevreye olumsuz etkilerinin neler olabileceği iyi araştırılmalıdır. Kontrol altına alınması mümkün olmayan derecede kirlilik oluşturan ve çevreye zehirli maddeler saçan yatırımlardan mümkün olduğunca uzak durulmalıdır.

* Kurulan tesisler için seçilen fabrika sahaları satın alınırken, arazinin ileride yapılması söz konusu olabilecek tevsii yatırımları ve atık tasfiye tesisleri için de yeterli büyüklükte olmasına dikkat edilmelidir.

* Atık, artık ve yan ürünlerin değerlendirilme imkanları araştırılmalıdır.

* Çevre korumaya yönelik yatırım maliyeti ile işletme giderleri ve idame masrafları da hesaplanmalıdır.



2.1.6. Uygulama Planı

Yatırım projelerinde ortak amaç, belli faaliyetlerin müteşebbis veya milli ekonomi açısından en az maliyetle ve en fazla faydayı sağlayabilecek şekilde sonuçlandırılmasıdır. Bunun için de bir bütün olarak ele alınan her bir proje aşamasının daha önceden öngörülen belirli zamanlama dilimlerinde sonuçlandırılması gerekir. Diğer bir ifade ile proje uygulamasının başarısı zamanlama faktörünün planlaması ile yakından ilgilidir.

Özellikle büyük veya entegre proje niteliğindeki yatırımların istenen süre içerisinde ve ekonomik olarak gerçekleştirilmesi için hangi işlerin daha kontrollü yapılmasının zorunlu olduğunu bilmek de şarttır. Bu sebeple artık yatırım ve işletmelerin modern teknolojinin hızla geliştiği çağımızda, her türlü imkanlardan istifade edilerek geniş amaçlı programlara göre yapılması ve kurulması gerekmektedir.

Yatırım dönemi için uygulanacak kur farkı ve fiyat artışları, uygulama planı esas alınarak yapılacağından ve yatırım büyüklüğünü etkileyeceğinden, uygulama planı zamandan, maliyetten, teknik personelden, eğitimden ve diğer temel unsurlardan azami istifadeyi sağlayarak dikkatli hazırlanmalıdır.



2.1.7. Toplam Yatırım Tutarı (Proje Maliyeti)

Bir projenin toplam yatırım tutarını oluşturan kalemler iki ana grupta toplanır:

* Sabit Yatırımı : Tesisin kurulabilmesi için gerekli kaynaklar.

* İşletme Sermayesi Yatırımı : Tesisin işletilebilmesi için gerekli kaynaklar.

Sabit yatırım ile işletme sermayesi yatırımının toplamı, projenin toplam yatırım tutarını verir.



2.1.7.1. Sabit Yatırım

Yatırım yapma fikrinin doğuşundan tesisin kesin işletmeye geçişine kadar yapılan harcamaların tümü sabit yatırım tutarını teşkil eder. Bir başka ifade ile, projenin gerçekleştirilmesi sırasında alınan ve faydalı ömrü boyunca kullanılan sabit kıymetlerin (maddi ve maddi olmayan) para birimi ile değeri işletmenin sabit yatırımını oluşturur.

Sabit yatırım tutarı; arsa bedeli,sabit tesis yatırımı, fiyat artışları ve yatırım dönemi finansman giderleri toplamından oluşur.

Sabit yatırımları aşağıdaki gibi sınıflandırmak mümkündür:

*
o Yenileme ve İdame Yatırımları : Aşınan, yıpranan, hasar gören tesislerin üretime devam edebilmeleri için, üretim kapasite ve özellikleri değiştirilmeden yapılan yatırımlardır.

*
o Tamamlama Yatırımları : Dar boğazların giderilmesi, eksik kalmış hususların tamamlanması ve mamul kalitesinin iyileştirilmesi amacıyla yapılan yatırımlardır.

*
o Genişletme (Tevsii) Yatırımları : Mevcut tesise yeni üniteler ilavesi ile üretim miktarını veya üretilen mal çeşidini artırmayı amaçlayan yatırımlardır.

*
o Yeni Yatırımlar : Yukarıda sıralanan yatırımlar dışında, yeni bir projeyi gerçekleştirmek üzere yapılan yatırımlardır.

Sabit Yatırımı Oluşturan Harcama Bölümleri

YATIRIM UNSURLARI


TOPLAM


İÇ PARA


DIŞ PARA
A - Arsa Yatırımı
B - Sabit Tesis Yatırımı
1 – Etüt - Proje
2 - Teknik Yardım ve Lisans
3 - İnşaat İşleri
4 – Makine ve Teçhizat
5 - Navlun ve Sigorta
6 - İthalat ve Gümrükleme Giderleri
7 - Montaj Giderleri
8 - Taşıtlar ve Demirbaşlar
9 - İşletmeye Alma Giderleri
10 - Genel Giderler
11 - Beklenebilecek Farklar
SABİT YATIRIM TUTARI (Arsa Dahil)



Yukarıdaki çizelgede yer alan harcama kalemleri her proje için sınırlayıcı olmadığı gibi, her projede de bu bölümlerin hepsinin bulunması gerekmez. Amaç sabit yatırım tutarının mümkün olduğu kadar gerçekçi bir biçimde hesaplanması olduğu için, projenin niteliğine göre yeni bölümlerin eklenmesi veya bazı bölümlerin çıkarılması gerekiyorsa, bu yapılmalıdır.

Ayrıca yatırımın dış para ihtiyacının da mutlaka belirlenmesi gereklidir. Bu sebeple çizelgede dış para ihtiyacı, her bir kalem için ayrı ayrı hesaplanmalı ve ayrı bir sütunda gösterilmelidir.

Çizelgede yer alan yatırım kalemleri aşağıda ayrı ayrı ele alınmış ve dikkat edilmesi gereken noktalar özet olarak verilmiştir. Dikkat edilecek husus, bir bölümde verilen harcamanın bir başka bölümde tekrar verilmemesidir.

* Arsa

# Şayet arsa yeni alınacaksa arsa alımı için yapılacak harcama gerçekçi bir tahminle belirlenmeli ve satın alma değeri ile birlikte temini için gerekli masraflar da bu kalemde verilmelidir.

* Etüt – Proje Giderleri

# Ön proje ve kesin proje hazırlanması için yapılacak tüm etüt ve proje çalışmalarına ait harcamaları kapsar. Piyasa etütleri, rezerv etütleri, hammadde ve yardımcı madde etütleri, zemin etütleri, yer seçimi, kapasite seçimi ve üretim metodu seçimi etütleri, inşaat projeleri, ana fabrika ve yardımcı tesislere ait makine ve teçhizat imalat ve montaj projeleri, laboratuar testleri vb. için yapılan veya yapılacak masraflara bu bölümde yer verilir.

* Teknik Yardım ve Lisans Giderleri

# Projenin gerçekleştirilmesinde çeşitli şekillerde teknik yardıma ihtiyaç duyulabilir. Teknik yardım kapsamına giren başlıca hizmetler şu şekilde özetlenebilir:

*
o Teknik Müşavirlik
o Proje Kontrolü
o Makine ve Teçhizatın Kontrolü
o Personel Eğitimi
o Nezaret Hizmetleri
o Teknik Bilgi Temini

#
# Patent : Yaratıcı bir zekanın buluşunu değerlendirebilmesi için, devletin bu buluşu belli bir süre himaye edeceğini göstermek üzere verdiği belgedir. Patent tescil edilmiş bilgidir, gizli değildir. Ancak patenti alınan metot, cihaz veya bir madde himaye süresince patent sahibinin izni alınmadan kullanılamaz, yapılamaz.

Know-How : Bir işin başından sonuna kadar nasıl yapılacağını gösteren teknik bilgilerin toplamıdır. Tescil edilmiş bilgiler olmayıp, titizlikle ve büyük bir gizlilik içerisinde saklı tutulmaya çalışılır.

Lisans : Bir üretim metodunun satın alınan kullanma hakkına denir. Lisans hem patent haklarını hem de know-how’ ı kapsar.

Lisansör : Tescil edilmiş ve edilmemiş teknik bilgilere sahip olan, bunların kullanma hakkını yapılan bir gizlilik sözleşmesi ile satanlara denir. Lisansörden teknik bilgileri iki şekilde almak mümkündür:

*
o Toptan Ödemeli Lisans : Bedeli tesis işletmeye alınıncaya kadar ödenen satın alma şeklidir.

*
o Üretim Üzerinden Lisans : Bedeli, tesis üretime geçtikten sonra yıllık taksitler halinde ödenir ve işletme dönemi giderleri içerisinde yer alır.

#
# Bütün bu hizmetler için yapılacak harcamalara “Teknik Yardım ve Lisans Giderleri” bölümünde yer verilmelidir.

* İnşaat Giderleri

#
# İnşaat giderlerinin toplam yatırım tutarı içindeki payı, projenin ilgili olduğu sektörlere ve sanayi kollarına göre büyük değişiklikler göstermektedir. Örneğin baraj ve su tünelleri gibi büyük inşaat işlerinin yer aldığı bir hidroelektrik santralı yatırımında, inşaat işlerinin yatırım tutarı içindeki payı çok büyüktür.

Genel olarak bir projenin inşaat işleri aşağıdaki kısımlardan oluşur :

*
o Ana fabrika bina ve tesisleri
o Yardımcı işletmeler bina ve tesisleri
o Ambarlar
o İdare binaları
o Sosyal binalar
o Lojmanlar
o İnşaat makinalarının kira ve amortismanları
o Diğer inşaat işleri.

* Makine ve Teçhizat Giderleri

#
# Ana Fabrika Makine ve Teçhizatı

Projenin üreteceği mal veya hizmetin üretilmesi ile doğrudan ilgili olana makine ve teçhizat bedellerine bu bölümde yer verilir. Projelerin dış para harcamalarının büyük bir kısmını bu bölüm teşkil ettiğinden, giderlerin çok dikkatli bir şekilde hesaplanması gereklidir. Makine ve teçhizat seçiminde yerli –ithal ayırımı büyük bir titizlikle yapılmalı, satın alınmış veya alınacak makine ve teçhizatın her birinin bedeli fatura veya proforma faturalardan alınmalıdır. Yurtiçinden sağlanacak olanların fabrika teslim bedelleri iç para, yurtdışından temin edileceklerin ise FOB teslim bedelleri (ithal edilen ülke limanındaki teslim bedeli) dış para olarak dikkate alınmalıdır.

Yardımcı İşletmeler Makine ve Teçhizatı

Yardımcı tesisler, esas üretim ünitelerinin çalışmalarına yardımcı olan ve onlara gereken su, elektrik, yakıt, buhar, basınçlı hava vb. sağlayan tesislerdir.

Genel olarak yardımcı tesisler bölümünde bulunan ve projelerin özelliklerine göre bir kısmı veya tamamı yer alan tesislerden başlıcalarını aşağıda verildiği gibi sıralamak mümkündür:

*
o Elektrik tesisleri
o Su tesisleri
o Yakıt tesisleri
o Buhar tesisleri
o Basınçlı hava tesisleri
o Havalandırma ve ısınma tesisleri
o Bakım-onarım atölyeleri ve laboratuvarlar
o Yükleme – boşaltma ve taşıma tesisleri
o Pis su ve artıkların atılması / arıtılması için yapılması gereken tesisler.

#
# Yardımcı işletmelere ilişkin makine ve teçhizatın, ana fabrika makine ve teçhizatına oranla yurtiçinden sağlanma imkanı çok daha fazladır. Bu sebeple bu bölümde yer alan harcamaların çok büyük bir kısmı iç para olarak yer alır.

* Navlun (Taşıma) ve Sigorta

#
# İç Taşıma ve Sigorta

Yurt içinden sağlananların temin edildikleri yerlerden, yurt dışından ithal edilenlerin ise Türkiye’ye ulaştıkları liman veya istasyonlardan tesis sahasına kadar yapılacak taşıma ve sigortaya ilişkin harcamaları iç para cinsinden taşıma ve sigorta giderlerini oluşturur.

Taşıma sigorta için yapılmış bir sözleşme varsa buradaki tutarlar alınmalıdır. Böyle bir sözleşme yoksa, yerli ve ithal makine - teçhizat bedelleri toplamının % 2 –5 i oranındaki bir gider bu kalem harcaması olarak dikkate alınabilir. Bu oranların seçiminde yurt içi liman veya istasyonun, iç piyasadan temin yerlerinin tesise uzaklığı, taşınacak makine ve teçhizatın büyüklükleri, taşıt araçlarının türü, yolların kalitesi vb. faktörler rol oynar.

Dış Taşıma ve Sigorta

Bu bölümde, ithalat yoluyla sağlanacak makine ve teçhizatın satıcı firmanın bulunduğu ülkeden alınıp yurdumuz istasyonlarından ya da limanlarından birine getirilmesi amacıyla yapılacak tüm taşıma ve sigorta giderlerine yer verilir.

Proje çalışmaları sırasında dış taşıma ve sigorta için sözleşmelerle tespit edilmiş bir kesin tutar mevcut değilse, anılan bu gider FOB bedelin bir yüzdesi olarak hesaplanabilir. Avrupa limanlarından yapılacak bir ithalat için FOB bedelin % 6-8 i, Amerika ve Japonya için FOB bedelin % 10-12 si oranında tahmini bir gidere yer verilebilir. Dış taşıma ve sigorta Türk taşıt araçları ve firmaları ile yapılacaksa, yatırım tutarı tablosunda bu gider iç para cinsinden, aksi durumda ise dış para cinsinden dikkate alınmalıdır.

* İthalat ve Gümrükleme Giderleri

#
# Bu giderler;

*
o İthalat giderleri (akreditif vb.)
o Gümrük vergisi
o Belediye Payı
o Destekleme ve Fiyat İstikrar Fonu
o Damga Vergisi
o Teşvik Fonu
o Toplu Konut Fonu

#
#
# vb. den oluşur. Ancak teşvik belgeli yatırımlarda indirim ve muafiyet söz konusudur.

* Montaj Giderleri

#
# Tesise ait tüm ana fabrika ve yardımcı işletmeler, makine ve teçhizatın yerleşim planına göre bir bütün halinde yerleştirilerek çalışır hale getirilmeleri için yapılan harcamalar montaj giderlerini oluşturur.

* Genel Giderler

#
# Genel giderler, proje maliyetini oluşturan unsurlardan herhangi biri ile ilgili olmayıp, bütün esas unsurların gerçekleştirilmesi ile ilgili faaliyetlerden doğmaktadır. İdari kuruluş ve servislerin giderleri, yayın ve ilan masrafları, kırtasiye giderleri, haberleşme giderleri, aydınlatma, sigorta, vergi-resim ve harçlar (emlak alım, bina, inşaat, taşıt alım, kredi harçları vb.) genel giderleri oluşturur. Bilançolardan geçmiş yıllara ait giderler bulunmalı, gelecek yıllar için ise projenin özellikleri de dikkate alınarak tahminler yapılmalıdır.

* Taşıt Araçları ve Demirbaşlar

#
# Proje konusu tesisin hammadde ve yardımcı madde gibi ihtiyaçlarını tesise, mamullerini pazara taşımada kullanılan çeşitli taşıt araçları ile personelin iş yerine gidiş ve gelişleri gibi hizmetler için gerekli oto, minibüs, otobüs, ambulans, itfaiye gibi araçlarla çeşitli demirbaşlar için yapılacak harcamalar bu bölümde verilmelidir.

* İşletmeye Alma Giderleri

#
# İmalat sanayiinin büyük bir kısmında üretim faaliyetinin kesintisiz olarak sürdürülmesi gerektiğinden, tesisteki makine ve teçhizatın bir bütün olarak işletmeye alınmaları ve denemeden geçirilmeleri zorunluluğu vardır. İşletmeye alınma süresince tesiste meydana gelebilecek arızalar ve/veya ürünün istenilen kalitede elde edilememesi gibi sebeplerle sık sık mecburi duraklamalar olabilir.

İşletmeye alma esnasında tesis başlangıçta düşük daha sonra giderek artan kapasitelerde çalıştırılır.

İşletmeye alma süresince kullanılan hammadde, yardımcı madde, işletme malzemeleri, su, yakıt, buhar, elektrik enerjisi giderleri ile işçilik-personel ve nezaret giderleri, bakım ve onarım vb. harcamalar işletmeye alma giderlerini oluşturur.

İşletmeye alma esnasında elde edilen üretimin bu süre içerisinde değerlendirilmesi mümkün ise bunun belirtilmesi ve satışından elde edilecek değerin giderlerden düşülmesi gerekir.

* Beklenebilecek Farklar (Beklenmeyen Giderler)

#
# Hazırlanan projelerde sabit yatırım tutarı hesabı, projeye ilişkin harcamaların önceden yapılan tahmininden ibarettir. Yani çoğunlukla fiili harcamalar olmayıp tasarlanan harcamalardır. Bu sebeple proje maliyetlerinde yapılan tahmin hatalarını gidermek ve/veya önceden bilinmesine imkan olmayan bir takım harcamaları karşılamak amacıyla sabit yatırım tutarını teşkil eden diğer harcamalara “beklenmeyen giderlerin ilavesi gereklidir.

Bu gider projede yapılan bazı tahmin hatalarının düzeltilmesi, unutulan bazı harcamaların karşılanması, projeye sonradan bir takım ilaveler yapılması, terminin gecikmesi ve fiyat artışları sebebiyle meydana gelebilecek muhtemel artışları karşılayacaktır.

2.1.8. Tam Kapasitede İşletme Gider ve Gelirleri

2.1.8.1. İşletme Giderleri

Proje açısından işletme dönemi giderleri, proje veya yatırım konusu tesiste üretimi planlanan ürün veya hizmetlerin maliyetini oluşturan harcamalardır.

Birim zamanda (genellikle bir yıl) üretilecek ürün veya hizmetler için yapılacak harcamalar ile bunların satışından sağlanacak gelirlerin karşılaştırılması sonucunda pozitif bir değer elde etmek yani kar sağlamak, yatırım kararının hemen hemen tek amacıdır. İşletme dönemi giderlerinin proje aşamasında çok titiz incelenmesi, tahmin ve hesaplanması gerekmektedir. Bu hesaba dayanarak ürünün sınai maliyeti (üretim maliyeti) ve ticari maliyeti tespit edilir.

Sınai Maliyet = Toplam Üretim Giderleri + Amortismanlar

Ticari Maliyet = Toplam İşletme Giderleri + Amortismanlar + Finansman Giderleri

Tam kapasitede yıllık işletme giderleri hesabına ilişkin örnek bir tablo ekte verilmiştir.

* İşletme Dönemi Giderlerinin Kapasite Kullanım Oranına Göre Eğilimleri

İşletme giderleri tesisin tam kapasitede çalıştırılacağı varsayımına göre ve yıllık olarak hesaplanır. Üretim kapasitesindeki değişiklikler karşısında gösterdikleri eğilime göre Sabit, Değişken veya Yarı Değişken olmak üzere üç grupta toplanabilir.

*
o Sabit Giderler : Üretim hacmi ne olursa olsun kısa vadede sabit kalan giderlere denir. Bunlar amortismanlar, lisans vb. giderlerdir.
o Değişken Giderler : Üretim kapasitesi ile aynı yönde azalan veya artan giderlere denir. Bunlar hammaddeler, yardımcı maddeler, işletme malzemeleri vb. giderlerdir.
o Yarı Değişken Giderler : Üretim hacmi ile aynı yönde değişmekle beraber, değişme oranı üretim miktarındaki değişmeden farklı olan giderlere denir. Yarı değişken giderlerin bu özelliği, giderin bir kısmının değişmeyen nitelik taşımasından ileri gelmektedir. Sabit kalan kısmın büyüklüğü projeden projeye geniş ölçüde değişmektedir. Bunlar yakıt, elektrik, işçilik personel, bakım – onarım, genel giderler vb giderlerdir.

Giderlerin kapasite kullanım oranları (üretim miktarları) karşısında gösterdikleri eğilimler, işletmeye alınacak tesislerin ilk yıllarda düşük kapasitede çalışma ihtimalleri dikkate alındığında büyük önem taşımaktadır.



2.1.8.2. İşletme Gelirleri

Ekonomik değerlendirme bölümünde belirlenen fiyatlara göre tesisin tam kapasitede ve öngörülen ekonomik kapasite kullanım oranlarında gelirleri hesaplanır.



2.1.8.3. İşletme Sermayesi İhtiyacının Belirlenmesi

Sabit yatırımın meydana getirdiği tesisin tamamlanarak teslim edilmesi, o tesisin üretime başlayabilmesi için yeterli değildir. Tesisin mal veya hizmet üretebilmesi için hammadde, yardımcı madde , işletme malzemesi, elektrik, yakıt, su, insan gücü gibi kaynaklara, ayrıca ürettiği mal veya hizmeti pazara intikal ettirip satması için bir takım harcamalara ihtiyacı olacağı aşikardır. İşte, tesisin işletilmesi için gerekli olan bu sermayeye İşletme Sermayesi denir. Diğer bir deyişle; işletmeye hayatiyet verecek ve statik halden dinamik duruma geçirecek sermaye işletme sermayesidir. İşletme sermayesinin başlıca kalemleri şunlardır:

1. Hammadde, Yardımcı Madde ve İşletme Malzemesi Stokları
2. Mamul Stoku (Yarı Mamul Stoku dahil)
3. Yakıt Stoku
4. Müşteriye Bağlı Mal Değeri (MBMD)
5. Nakit İhtiyacı

Proje değerlendirme çalışmalarında kapasite kullanım oranlarına göre yıllar itibariyle işletme sermayesi ihtiyacı işletme giderleri tablosu yardımı ile tespit edilmelidir.

Bu konuyu yazdır

  Proje Nedir - Proje Nasıl Hazırlanır
Yazar: Mr.Muhendis - 01-22-2010, 10:34 AM - Forum: Tarımsal Yapılar ve Sulama - Yorum Yok

Proje;
Belirli bir ekip tarafından, belirli bir başlangıç ve bitiş süresinde,
Belirlenmiş hedefler doğrultusunda,
Kaynak kullanılarak, gerçekleştirilen faaliyetler bütünüdür.

Projenin Özellikleri

Proje yönetimini diğer yönetim faaliyetlerinden ayıran özellikler;
Zaman Sınırlı
Tek ve Kendine Özgü
Titizlikle ilerlemesi

Proje Yönetimi nedir?

Proje Yönetimi; amaçların gerçekleştirilmesi için yapılması gerekli olan faaliyetlerin planlanması, organizasyonu, uygulanması ve kontrol edilmesidir.
Proje Yönetiminin Özellikleri
PY, Bir grup işidir, birden fazla kişi olmalıdır.
PY, Projede görev alan herkesin aktif katılımını gerekli kılar.
PY, insan, bütçe ve zaman arasında uyum ve işbirliği gerektirir.
PY, ekibin bilgi, yetenek ve tecrübelerini en iyi şekilde kullanmasını gerekli kılar.
PY’de verimlilik ve işbirliği amaca ulaşabilmenin temel koşuludur.

Bu konuyu yazdır

  Gübre Karışım Tablosu
Yazar: Mr.Muhendis - 01-21-2010, 05:14 PM - Forum: Toprak Bilimi ve Bitki Besleme - Yorum (2)

Kullandığımız gübrelerin birbirleriyle karışımı konusunda bilgi veren bir tablodur.

[Resim: 49mdEp.jpg]


Tabloyu hazırlayanlara teşekkürler.

Bu konuyu yazdır

  Mikro Besin Elementleri
Yazar: Mr.Muhendis - 01-21-2010, 04:38 PM - Forum: Toprak Bilimi ve Bitki Besleme - Yorum Yok

Kükürt; Bitki bünyesindeki çeşitli fonksiyonlarından dolayı ürün miktarını ve ürünün kalitesini etkiler. Bitkilerde protein, enzimler ve vitaminlerin işlevlerine yardımcı olur. PH'sı yüksek topraklarda pH'yı düşürmede etkili olur.

Demir; Bitkilerde klorofil oluşumu için mutlak gereklidir. Fotosenteze, protein ve karbonhidrat oluşumuna, solunuma ve çoğu enzimin faaliyetine yardımcı olur. Kireç oranı yüksek topraklarda bitki tarafından alımı zorlaşır. Eksikliğinde gelişme geriler, kalite ve verim azalır.

Çinko; Bitkilerde klorofil oluşumu ve gelişmeyi teşvik eden hormonların faaliyetleri için gereklidir. Suyun bitkiye alınımı ve kullanımında görev alır. Fazla miktarlarda yapılan fosforlu gübreleme, potasyumu yüksek topraklar ve kireçli topraklar çinko noksanlığına neden olmaktadır. Noksanlığı durumunda bitki gelişiminde gerileme, yaprak boyunda azalma ve şeklinde bozulma, meyve boyu ve gelişiminde azalmalar görülür.

Bakır; Bitkilerde klorofil üretimi için gereklidir ve fotosenteze yardımcı olur. Bitkide su hareketinin dengelenmesine yardımcı olmaktadır ve tohum üretimi için
gereklidir. Eksikliği durumunda gelişme ve verim azalmaktadır.

Mangan; Demir ile birlikte klorofil oluşumuna yardım eder. Bu nedenle fotosentez için gereklidir. Bitkilerde çeşitli enzimlerin işleyişinde etkilidir ve aynı zamanda protein ve karbonhidrat oluşumunda rol oynar. Bitki gelişmesine yardımcı olmak için bakır, demir ve çinko ile kombinasyonlar oluşturur.

Bor; Çiçek ve meyve tutumu ile oluşumuna katkıda bulunur, polenlerin varlığını sürdürmelerini sağlar. Hücre zarlarının dayanıklılığını artırarak bitkilere direnç kazandırır. Noksanlığı durumunda çiçeklenme, tohum ve meyve tutumu azalırken büyüme noktalarında ölümler görülmektedir.

Molibden; Azotun bitkiler tarafından alımı ve kullanımında etkilidir. Demir ve fosforun kullanılmasında rol oynamaktadır. Noksanlığında toprak kaynaklı hastalıklar bitkide daha kolay ilerler, çiçekler solar, bitki boysuzlaşır. Bitkide C vitamini oluşumu engellenir, klorofil miktarında azalma ve dolayısıyla gelişme çok zayıflar.

Bu konuyu yazdır

  Kalsiyum Magnezyum Nitrat Gübreleri
Yazar: Mr.Muhendis - 01-21-2010, 04:32 PM - Forum: Toprak Bilimi ve Bitki Besleme - Yorum Yok

Kalsiyum; Bitkide hücre duvarlarını güçlendirir potasyum hücre duvarında tuğla ise kalsiyum da çimentodur ve dolayısıyla çevresel strese karşı bitkinin direncini artırır. Kök gelişimi için de önemlidir, hücre bölünmesi ve hücrelerin büyümesine yardımcı olur. Eksikliği durumunda kök sistemi çok zayıflar, gelişme çok zayıflar veya tamamen durur, meyveler yumuşar, dayanıklılıkları azalır.

Magnezyum; Klorofilin yapısında yer alır ve bu nedenle bitkide fotosentez için çok önemlidir. Bu nedenle, eksikliği sonucunda bitkilerde gelişme zayıflar, tohum ve meyve oluşumu zayıflar, meyve dökülmesi fazlalaşır. Ayrıca, bitkide şeker, yağ ve nişasta oluşumuna katkıda bulunur.

Bu konuyu yazdır

  NPK (Azot-Fosfor-Potasyum) Gübreleri
Yazar: Mr.Muhendis - 01-21-2010, 04:28 PM - Forum: Toprak Bilimi ve Bitki Besleme - Yorum (7)

Azot ; Bitkilerde yaprak ve gövde oluşumunu teşvik eder. Bitki bünyesindeki önemli fizyolojik fonksiyonları, ürün miktarını ve ürün kalitesini etkiler. Bitkilerde proteinin ana maddesi olup güneş enerjisini bitki için yarayışlı enerji haline dönüştüren klorofil maddesinin temel yapı taşıdır. Bitki yeşil aksamının gelişme döneminde fazla miktarda azot kullanır.

Fosfor; Bitkilerde özellikle çiçeklenme, kök gelişimi, tohum ve meyve oluşumunda önemli rol oynamaktadır. Bitki metabolizmasında enerji transferinde büyük rol almakta, şeker ve nişasta gibi maddelerin oluşumunda etkili olmaktadır. Bitkilerde yeni hücrelerin oluşması, dokuların büyümesi ve bitki bünyesindeki bazı organik bileşiklerin oluşumunda rol oynamaktadır.

Potasyum; Ürünün kalitesini arttırır, meyvenin tat, aroma ve renk yönünden gelişmesine katkıda bulunur. Potasyumun en önemli fonksiyonlarından biriside bitkinin su dengesini düzenlemesidir. Bu nedenle potasyum eksikliği bitkilerin susuzluğa karşı dirençlerinin azalmasına neden olmaktadır. Kök gelişimini teşvik eder, hastalık ve susuzluğa dayanıklılığı arttırır. Bitkide protein, şeker ve yağ oluşumuna katkıda bulunur.

Bu konuyu yazdır

  Kompoze Gübreler
Yazar: Mr.Muhendis - 01-21-2010, 04:25 PM - Forum: Toprak Bilimi ve Bitki Besleme - Yorum (1)

Kompoze gübreler birden fazla bitki besin maddesini bir arada bulundururlar. Kompoze gübrenin içerisindeki bitki besin maddeleri azot, fosfor, potasyumdur. Bunlar sırasına göre % olarak ifade edilir. Örneğin 15-15-15 terkibindeki bir kompoze gübrenin 100 kilogramında 15 kilo saf azot, 15 kilo fosfor, 15 kilo da potasyum var demektir. Bunun dışında diğer kompoze gübreler 20-20-0 ve 15-15-15 vb. formulasyonlarda olabilirler. Bütün bitkilerde kullanılabilir.
20-20-0 terkibindeki kompoze gübrenin 100 kilosunda, 20 kilo saf azot, 20 kilo saf fosfor var; potasyum ise yok demektir. Gri-kahverengi granüller halindedir. Uygun şartlarda uzun süre saklanabilir ve her türlü toprakta kullanılabilir. 15-15-15 şeklindeki kompoze gübrede azot, fosfor ve potasyum gibi temel bitki besin maddeleri vardır. Bu gübrenin 100 kilogramında 15 kilo saf azot, 15 kilo fosfor, 15 kilo potasyum vardır. Kompoze gübrelerin çözünürlüğü yavaş ve uzun süre toprakta kalabildiği için genelde taban gübrelemesi olarak uygulanır

Bu konuyu yazdır

  Potasyumlu Gübreler
Yazar: Mr.Muhendis - 01-21-2010, 04:23 PM - Forum: Toprak Bilimi ve Bitki Besleme - Yorum Yok

Potasyum içeren farklı gübreler vardır. Bunlardan bazıları; Potasyum Nitrat, Potasyum Sülfat, Potasyum Tiyo Sülfat, Potasyum Klorür vb.dir. Yurdumuz toprakları genelde potasyum bakımından yeterli durumda olduğu düşünüldüğünden, potasyumlu gübre kullanımının gerekmediği birçok bitki için doğru değildir. Potasyumun, bitkilerin stres şartlarına dayanımını, kuru madde miktarını arttırmak gibi birçok görevi vardır.Potasyum sülfat % 48-52 oranında potasyum bitki besin maddesi içerir. Potasyum nitrat ise % 46 oranında potasyum bitki besin maddesi içermektedir. Potasyumlu gübreler yetiştirilen bitkiye göre uygun miktarda kullanılmalıdır.

Bu konuyu yazdır