Hoşgeldin, Ziyaretçi
Sitemizden yararlanabilmek için kayıt olmalısınız.

Kullanıcı Adı
  

Şifreniz
  





Forumda Ara

(Gelişmiş Arama)

Forum İstatistikleri
» Toplam Üyeler 56.782
» Son Üye Eren225
» Toplam Konular 12.172
» Toplam Yorumlar 30.186

Detaylı İstatistikler

Kimler Çevrimiçi
Şu anda 2501 aktif kullanıcı var.
» (0 Üye - 2497 Ziyaretçi)
Bing, Facebook, Google, Yandex

Son Yazılanlar
Ereğli Ziraat Fakültesi B...
Forum: Konya Necmettin Erbakan Üniversitesi
Son Yorum: Mr.Muhendis
08-03-2026, 02:09 PM
» Yorum 0
» Okunma 57.296
Ereğli Ziraat Fakültesi T...
Forum: Konya Necmettin Erbakan Üniversitesi
Son Yorum: Mr.Muhendis
08-03-2026, 02:08 PM
» Yorum 0
» Okunma 7.854
Ereğli Ziraat Fakültesi T...
Forum: Konya Necmettin Erbakan Üniversitesi
Son Yorum: Mr.Muhendis
08-03-2026, 02:05 PM
» Yorum 0
» Okunma 464
Konya Necmettin Erbakan Ü...
Forum: Konya Necmettin Erbakan Üniversitesi
Son Yorum: Mr.Muhendis
08-03-2026, 02:03 PM
» Yorum 0
» Okunma 5.032
Konya Gıda ve Tarım Ünive...
Forum: Dijital Tarım Teknolojileri
Son Yorum: Mr.Muhendis
08-03-2026, 07:43 AM
» Yorum 0
» Okunma 59.540
Kastamonu Üniversitesi De...
Forum: Dijital Tarım Teknolojileri
Son Yorum: Mr.Muhendis
08-03-2026, 07:42 AM
» Yorum 0
» Okunma 10.395
Kütahya Dumlupınar Üniver...
Forum: Dijital Tarım Teknolojileri
Son Yorum: Mr.Muhendis
08-03-2026, 07:42 AM
» Yorum 0
» Okunma 7.932
Kırıkkale Üniversitesi De...
Forum: Dijital Tarım Teknolojileri
Son Yorum: Mr.Muhendis
08-03-2026, 07:41 AM
» Yorum 0
» Okunma 7.331
Pamukkale Üniversitesi Ça...
Forum: Dijital Tarım Teknolojileri
Son Yorum: Mr.Muhendis
08-03-2026, 07:40 AM
» Yorum 0
» Okunma 6.573
Burdur Mehmet Akif Ersoy ...
Forum: Dijital Tarım Teknolojileri
Son Yorum: Mr.Muhendis
08-03-2026, 07:39 AM
» Yorum 0
» Okunma 10.553

 
  Nilgün Halloran
Yazar: Mr.Muhendis - 02-19-2010, 07:06 AM - Forum: Öğretim Üyeleri - Yorum Yok

Prof. Dr. Nilgün HALLORAN Özgeçmişi

[Resim: 4h370y.jpg]

Bilimdalı :Sebze Yetiştirme ve Islahı

Bu konuyu yazdır

  Evcil Hayvanlarda Üreme ve Hayvansal Üretim
Yazar: Mr.Muhendis - 02-19-2010, 07:02 AM - Forum: Zootekni - Yorum Yok

Üreme verimi, hayvan yetiştiriciliğinin temelidir. Üreme olmaksızın hayvancılıkta süreklilik söz konusu olamaz. Hayvanlar sahip oldukları yetenekleri ancak üreyerek diğer kuşaklara aktardıklarından, üremeyen bireyler bu bakış açısından bir değer taşımazlar. Sürülerin kadrolarının korunmasında veya artırılmasında ve uygulaması düşünülen damızlık seçiminde üreme hep belirleyici rol oynar. Hayvancılıkta türün devamlılığının yanı sıra hayvanlardan ekonomik yarar sağlayabilmemizin de ön koşulunu oluşturur. Çünkü et, süt, yumurta gibi verimler üreme etkinliğinin bir fonksiyonudur.

Üreme yukarıda özetlenen bu çok yanlı özellikleri nedeniyle son yıllarda hayvansal üretim uygulamalarında bilimsel bir disiplin olarak büyük ilgi çekmeye başlamıştır. Hayvancılıktaki ekonomikliği biyolojik yaklaşım ile artırmak eğilimi, biyolojik ilişkilerin daha yakından ve uygulamaya elverişli bir şekilde tanınması ve açıklanması biçiminde ortaya çıkmış ve gidecek insan ve hayvan populasyonlarının sorunlarını çözümleme amacına yönelmiştir. Bu sorunları; dünyadaki hızlı nüfus artışı, hayvansal üretimin arttırılması ve rasyonalize edilmesi çerçevesinde döl verimi düşüklüğü ve hızla değişip, kirlenen doğal çevrede ekolojik dengenin bozulması olarak özetlenebilir.

İnsan populasyonlarında hızlı nüfus artışı geliştirilen yöntemlerle hiç değilse bazı ülkelerde denetlenmeye başlanmış, hayvanlarda yapay tohumlama uygulamaları yaygınlık kazanmış, kızgınlık ve ovulasyon gibi biyolojik olayların denetimi yolunda ciddi gelişmeler sağlanmış ve geniş anlamda kısırlık ve döl verisi düşüklüğü sorunlarının çözümünde büyük ilerlemeler elde edilmiştir. Yine, ekolojik dengenin bozulması ile yok olma tehlikesi karşısında bulunan hayvan türlerinin koruma alanlarında çoğaltılması için uygun üreme koşullarının ne olabileceği konusunda büyük bir bilgi birikimi de sağlanmış ve başarıyla uygulanmıştır.

Erkek ve dişi hayvanlarda üreme hayvansal üretimin ekonomikliğini büyük ölçüde belirler. Bu ya yumurta veya et üretiminde olduğu gibi dolaysız, veya süt üretiminde laktasyonun düzenli bir biçimde yenilenmesi yolu ile dolaylı olarak yürütülür.

Çiftlik hayvanlarında üreme yeteneği, “döl verim gücü” kavramı ile tanımlanır. Erkek hayvanlarda döl verim gücü bir dişi populasyonunun ihtiyacını karşılamak üzere gerekli olan damızlık baba sayısı ile ölçülür. Burada belirli bir zaman sürecinde çiftleşilen dişi sayısı ile döllenme oranı önem kazanmaktadır. Genellikle kanatlılarda ve geviş getirenlerde erkek hayvanlar fazla sayıda aşım yapmaya yatkın oldukları halde erkek omuzda bu özellik bulunmamaktadır. Yapay tohumlamanın uygulamaya aktarılması ile erkek hayvanlar doğal aşıma göre daha fazla sayıda dişi dölleyebilmektedir.

Döl verim gücü dişi hayvanlar bakımından değerlendirildiğinden bütün türler için ortak olan nokta, dişilerin mümkün olan en erken çağda üretken döneme girmeleri, yani ilk damızlıkta kullanma veya ilkine doğurma yaşının mümkün olduğu kadar erkene alınmasıdır. Böylece üretken olunmayan dönemde hayvana yapılacak masraflar daha az olacaktır. Ancak gelişme, sağlam yavruların doğması ve doğumun normal olması esastır. İlkine damızlıkta kullanma çağının gelecekteki verimlere (örneğin, sığırda süt, domuzda yavru verimi) etkisi de dikkate alınmalıdır.

Sığır yetiştiriciliğinde temel verimler süt ve et olup, üremenin. Sürünün yenilenmesi ve damızlık satışları açısından buzağı üretimi yanında, laktasyonun periyodik olarak yenilenmesindeki önemi de büyüktür. Et üretimi için elde tutulan et verim yönlü sığır ırklarında, büyütülen her buzağı, canlı ağırlık kazancı ve gübre üretimi yanında, dişi hayvanın tek yararlı verimini oluşturur. Ekonomik başarı önemli ölçüde yüksek doğurma oranına bağlıdır. Et üretimi amacıyla iki verim yönlü ırklar kullanıldığı taktirde mümkün olduğu kadar çok yavru elde edilerek besiye alınmaları işletmeye büyük katkı sağlayacak, diğer yandan süt veriminin devamlılığı sağlanacaktır. İşletmede süt veriminin yanı sıra besi de yapılırsa doğan her buzağı dışarıdan satın alınarak beslenecek buzağılara göre sahibine daha fazla kar sağlayacaktır.

Koyun yetiştiriciliğinde de et, süt, yapağı ve post gibi verimlere döl veriminin etkileri göz önünde bulundurulmak zorundadır. Diğer bazı faktörlerin yanı sıra koyun eti üretiminin rantabilitesi, bir yılda bir dişi tarafından üretilen yavru kazanmakla birlikte, yavru sayısındaki artış kuzu ölüm oranının çoğuz doğuran bazı koyun ırklarında tekiz doğumlarda kuzu ölüm oranı %8-9 iken beşiz doğumlarda bu oran %45’in üzerine çıkmaktadır. Bununla beraber bazı koyun ırklarında ikiz fazla olabilmektedir. Son yıllarda koyunlarda yılda birden fazla doğum ve ikizliği arttırma olanakları üzerinde de durulmaktadır. Koyunlardan süt üretiminde de üreme ile laktasyonun düzenli bir biçimde yenilenmesi söz konusudur. Yağ verimine gelince bunun miktar bakımından kısır koyunlarda gebelerden az da olsa fazla olduğu bilinmektedir. Ancak bu durum et üretim ve kullanılmasının yaygınlaştığı göz önünde bulundurulursa fazla bir önem taşımaktadır. Post verimi yönünde, İran ve Afganistan gibi ülkelerin kurak bölgelerinde yetiştirilen Karagül koyunlarından, koşulların zorluğu ve doğumda kuzunun büyük olmasının arzulanması nedeni ile yavru veriminin tekiz doğum üstüne çıkması genellikle istenmez.

Tavukta ise, yumurta ve et verimi, döl verimi ile bütünleşmiş durumdadır. Tavuğun ovulasyon sıklığı ile belirlenen yumurta veriminde olduğu gibi, bir ekonomik verimin döl verimine bu kadar doğrudan bir belirleyiciliğine hiçbir evcil hayvan türünde rastlanmamaktadır. Bu gün ulaşılan yumurta veriminin yüksekliği öncelikle doğal kuluçkanın elemine edilmesi ve tek verim yönlü ırkların geliştirilmesi suretiyle ve yumurtaya başlama, yumurtlama dönemi, yumurtlama süresi, yemleme tekniği, ışık programları ve tüy değiştirmeyi etkileyerek mümkün olabilmiştir. Kasaplık piliç üretiminde ise et verim gücü ile döl verimi arasında olumsuz ilişkiler bulunmaktadır. Ekonomik bir kasaplık piliç üretimi yapabilmek için tavukların mutlaka belirli bir yumurta verimine sahip olmaları gerekmektedir. Çağdaş hibrit üretiminde söz konusu amacı gerçekleştirebilmek için baba hatlarında et verim gücü iyi olanlar, ana hatlarında ise yumurta veriminin yüksekliği dikkate alınır.

1. Üreme Sisteminin İşlevsel Anatomisi

Embriyolojik dönemde üreme organları, boşaltım organları ile birlikte yakın ilişkili olarak geliştiklerinden ve her iki organ sisteminin son kesimleri aynı olduklarından anatomik olarak Systema urogenitalla olarak adlandırılır ve birlikte incelenir.

Üreme organlar; üreme hücrelerini yapan gonadlar, genital boşaltma yolları ve çiftleşme organlarından oluşmuştur. Gonadlar, cinsiyet hücrelerini meydana getirmelerinin yanısıra hormon da salgılayarak bir endokrin bez gibi görev yaparlar.

Dişi Üreme Organları:

Dişi hayvanlarda üreme tüm organizmada oluşan son derecede karmaşık süreçleri kapsamaktadır. Dış memelilerin üreme sistemi sırasıyla iki adet yumurtalık ( ovarium ), iki adet yumurta yolu ( tuba uterina ), dölyatağı ( uterus ) ile vagina ve vulva’dan oluşmuştur. Yumurtalıklar memeli hayvanlarda yuvarlağımsı bir çift organ olup çeşitli bantlarla bel bölgesine tutturulmuş bulunmaktadır. Yumurtalıkların arasındaki uzaklık türlere göre değişmekle birlikte hemen böbreklerin arkasında yer alırlar. At dışında kalan evcil hayvanlarda yumurtalıkların dış yüzü girintili çıkıntılıdır. Her iki yumurtalığın da endokrin ve hücre üretici işlevleri vardır.

Yumurtalıkların yüzeyinde farklı gelişim aşamalarında folikül denen oluşumlar bulunur ve foliküllerin gelişmelerine paralel olarak yumurta da olgunlaşır.

Yumurtalıklardaki foliküllerin sayısı yaşa göre değişmekte olup yeni doğmuş bir buzağıda yaklaışık 75.000 adet folikül bulunmaktadır. Ancak söz konusu foliküller 12-24 yaş arasında 2500 adede kadar düşer.

Foliküllerin en basitlerine primer folikül adı verilir. Bunların büyümesi ve gelişmesiyle sekonder foliküller, daha sonra da Graaf foliküller oluşur. Graaf folikülünün ortasında yer alan boşlukta östrogen hormonunca zengin bir sıvı bulunur. Östrojen hormonu evcil hayvanlarda davranışsal kızgınlık dediğimiz belirtilerin ortaya çıkmasına neden olur. kızgınlık belirtilerin ortaya çıkmasına neden olur. Kızgınlık belirtileri dişi hayvanın cinsel isteğinin göstergesi olup kızgınlık döneminde çiftleşen dişiler genellikle gebe kalırlar.

Gelişmesini tamamlayan Graaf foliküllerin duvarlarının çatlayarak içindeki yumurta hücresinin serbest kalmasına ovulasyon veya yumurtlama denir. Ovulasyonu izleyen dönemde folikülde seri bir değişiklik meydana gelerek corpus luteum veya sarı cisim denilen oluşum ortaya çıkar. Sarı cisim salgıladığı progesteron hormonu ile yeni bir kızgınlığın ortaya çıkmasını engelleyerek, gebeliğin sürmesini sağlar.

Yumurta yolu, yumurtalığın cranial ucundan başlayarak dölyatağına kadar devam eden bir organdır. Bu kanal yumurtlamadan sonra yumurta hücresini alarak dölyatağına iletir. Yumurta hücresi bu yolculuk sırasında olgunlaşır ve genellikle yumurta yolu içerisinde spermetozoit ile birleşir. Söz konusu birleşmeye döllenme denir. Yumurta yolunun başlangıç bölümünde yumurta hücresini karın boşluğuna düşmeden içine alabilmesi için bir pervaz kısmı ağır ağır alarak daralarak sınırsız bir şekilde dölyatağına geçer.

Dölyatağı, karın ve leğen boşluğuna yerleşmiş, yavruyu doğuma kadar içinde saklayan, gelişme ve beslenmesini sağlayan torbamsı bir organdır. İnsan dölyatağı basit, evcil hayvanlarınki ise boynuz biçiminde çıkıntıları olan bir torbaya benzer. Dölyatağının evcil hayvanlarda iki boynuzu, bir gövdesi ve bir de boyun kısmı bulunur. Boyun bölümü gebelik durumunda kuvveti kaslarıyla dölyatağını kapayarak yavruyu çevresel etkilerden korur.

Evcil memelilerin çiftleşme organları ise vagina ve vulvadan oluşmaktadır. Vagina, hymen femininus denilen bağ dokusundan bir zarla ikiye ayrılan kanalımsı bir organdır. Vagine boşluğu çiftleşme sırasında penisi içine alır ve hymen femininus ilk çiftleşmede yırtılır ancak tamamen kaybolmaz. Söz konusu zar evcil hayvanlardan sadece keçide hiç bulunmamaktadır. Vulva ise, iki iç dudaktan oluşan ve vaginanın dış deliğini kapatan bir organdır.

Erkek Üreme Organları:

Erkek üreme sistemi; spermatozoit veya erkek üreme hücrelerinin oluşturduğu iki erbezi, üreme hücrelerinin iletildiği, epididymis ve ductus deferens’den oluşan bir kanal sistemi, eklenti üreme bezleri ve çiftleşme organı olan penisten ibarettir.

Erbezleri dış deriden bir torba içinde türden türe şekil, büyüklüğü ve yeri değişen iki adet oluşumdur. Erbezleri, geviş getiren hayvanlarda apış arasında ve uzun eksenti vücuda dik olarak, tek tırnaklılarda ise yine aynı bölgede fakat paralel olarak bulunur. Domuzda erbezleri anüse iyice yaklaşmış durumdadır. Erbezleri bir sıra zarla dış ortamın etkilerinden korunmuşlardır. Bu zarlar ayrıca er bezlerini vücut boşluğu dışında tutarlar. Zira karın boşluğunun sıcaklığı erbezlerinin temel işlevi olan üreme hücreleri üretimini durdurur.

Testislerin prankim dokusu içerisinde spermatozoitlerin oluşturduğu bir kanal sistemi bulunur. Bu kanallar önce çok zik zaklı olup, daha sonra düzleşir ve bir ağ oluştururlar. Söz konusu ağ yapısındaki kanallarından ise türe göre değişen sayılarda kanal çıkarak epididymis’e geçer ve burada tek bir kanal halini alır.

Erbezlerinde ayrıca, kanalcıkların arasındaki bazı özelleşmiş hücreler tarafından testosteron hormonu da salgılar. Testosteron hormonu, erkek hayvanlarda ikincil ve özelliklerinin ortaya çıkmasında ve cinsiyet hücreleri üretim ve önemli bir role sahip bulunmaktadır.

Epididymis, erbezlerinin üzerine sarılı olarak durur ve içindeki kanal sisteminde spermatozoaları depolar. Bu depolama sırasında spermatozoalar olgunlaşır ve dişi cinsiyet hücresi o an yumurtayı dölleyebilecek hale gelirler.

Epididymis’de olgunlaşan spermatozoalar çiftleşme sırasında 2-3 mm kalınlığında bir kanal olan ductus deferens’den geçerek penise iletilirler. Ductus deferens, eklenti üreme bezlerinin boşaltma ve cinsiyet hücrelerini iletme görevini birlikte yerine getirmektedir.

Çiftleşme organı olan penisin şekil ve büyüklüğü türlere göre değişmekte olup işlevi erkek üreme hücreleri olan spermatozoitleri dişi cinsiyet organına ulaştırmaktır. Memeli hayvanlarda penisin içinde bulunan süngersi kısım çiftleşme sırasında arteriel kanala dolarak penisi sertleştirir. Kedi ve köpekte diğer hayvanlardan farklı olarak penis içinde bir kemik bulunmaktadır. Pensin üzerinde karın duvar derisinden oluşan yapraklı bir kılıf bulunur ve penisi bir ölçüde dış etkilerden korur.

2. Üreme Hormonları Ve Etkileri

Organizmada üreme ile doğrudan ilişkili olan hormonlar başlıca üç merkezde üretilir ve salgılanırlar. Bunlar sırasıyla beyinde yer alan hipotalamusa bir sapla bağlı bulunan hipofiz ve gonadlardır ( yumurtalık ve erbezleri ). Bu merkezlerde çok küçük miktarlarda üretilen çeşitli hormonlar, üretildikleri bezlerden doğrudan doğruya dolaşım sistemine iletilerek kan yoluyla bütün hücrelere ulaşmakla birlikte ancak kendileri için hedef olan doku ve organlarda etkilerini gösterirler. Söz konusu nedenle her hormon için özel olan bir veya birkaç hedef organ bulunmaktadır. Evcil hayvanların yaşam süresince ortaya çıkan tüm üreme süreçleri hormonlar tarafından başlatılır veya sonlandırılırlar.

Hormon sisteminin merkezi hipotlamus salgıladığı hormonlarla hipofizin hormonlarının salınımını denetler. Hipofizin ürettiği çok sayıdaki hormonun salgılanacağı miktarlar hipotalamusun salıverilme hormonları ve engelleyici hormonlarının etkileri ile belirlenir. Salıverilme hormonları kendileri ile ilgili hipofiz hormonunun salınımını arttırıcı etkiye sahiptirler. Buna karşılık engelleyici hormonlar ise yine kendileri ile ilgili hipofiz hormonunun salınımını azaltıcı etkiye sahiptirler.

Hipotalamus denetiminde hormon üreten ve salgılayan hipofizde üreme ile ilgili olarak FSH, LH ve LTH hormonları bulunmaktadır.

Hipofiz bir sap ile beynin hypothalamus bölgesine asılmıştır. Anterior ve posterlor lob ile bunların arasında bulunan intermedier lobdan ibarettir. Hipofizin evcil hayvanlarda 2-3 gr olan ağırlığının %70’i anterior, %20’si posterior ve %10’u da intermedier lob tarafından oluşturulmuştur.

Adenhipofiz bezsel yapıyla, sinirsel yapı gösteren neurohipofizden ayrılır. Adenhipofiz bezsel yapıda olduğundan hormonları doğrudan salgılar ve gerekli uyarıları kan yoluyla alır. Neurohipofiz ise doğrudan salgı yapmayıp hypotaklamustaki neuro-secretoric hücrelerin salgıladığı hormonları depolar. Bu hormonlar hipofiz-hipothalamus bağlantısından neurohipofize giderler. Bu lob sinirsel uyarımlarla salgı yapar.

Adenohipofiz de boyanma özellikleri farklı chromophil ve chromophob adı verilen iki çeşit hücre bulunmaktadır. Bunlardan boya kabul eden chromophil hücrelerde sitoplazmalarının kırmızıya veya mor renge boyamalarına göre iki gruba ayrılabilmektedir. Chromophil hücrelerden %75’i acidophil, %25’i ise basophil dir. Adenohipofizin tüm hormon salgılama faaliyetleri bu hücrelerce organize edilir. Chromofob hücreler ise hormon salgılamazlar. Hipofizin salgıladığı hormonlardan LTH memeli hayvanların büyük çoğunluğunda sütün indirilmesi üzerine etkilidir. Kanatlılarda ise LTH hormonu östrogen ile birlikte kuluçkaya yatma isteğinin doğmasına neden olmaktadır.

FSH anterior lobun bazofil hücreleri tarafından salgılanır. Etkisiyle dişi hayvanlarda folküller gelişerek graaf folkülü haline gelirler. Erkeklerde ise erbezi içindeki kanallar uyarılarak spermatogenesis oluşturur.

LH ise FSH gibi anterior lobun bazofil hücrelerince salgılanmaktadır. Bu hormon FSH etkisiyle gelişen folkül içerisinde östrojen oluşmasına ve ikisi birlikte de ovulasyona neden olmaktadırlar. LH hormonu erkek hayvanlarda ilgili hücreleri uyarıp testosteron salgılanmasında etkili olmaktadır.

Her iki hormon da hipofiz tarafından birlikte salgılanırlar. Fakat bunların seviyeleri sürekli değişir. FSH oranı yüksek olduğunda ovarium folkülleri gelişmektedir. Gelişim folküllerin salgıladıkları östrogen miktarı da artacağından bu artışa paralel olarak FSH seviyesi azalmaya başlar. FSH azalmasıyla da LH oranı artarak belirli bir düzeye verir ve Graaf folikülü çatlayarak yumurta serbest hale geçer.

Hipofizin arka lobunda ise hormon üretilmeyip, hipothalamus tarafından salgılanan oksitosin ve vasopressin hormonları depolanır. Bu hormonlar sinirsel uyarılarla dolaşım sistemine boşaltılarak hedef organlara ulaştırılırlar. Söz konusu hormonlardan oksitosin üreme ile doğrudan ilgili olup çiftleşme sırasında genital kanalda kontraksiyonlar oluşturarak ersuyunun yumurta kanalına ulaşmasını sağlamaya katkıda bulunur. Bu hormon ayrıca sütün indirilmesi üzerine de etkilidir. Gonad hormonlarından östrogen graat folkülleri tarafından salgılanır. Gebe hayvanlarda ayrıca plesentada östrogen salgılanmaktadır. Östrogene bazı bitkilerde de rastlanılmıştır. Örneğin, yer altı üçgülü koyunlar tarafından fazla tüketilirse üreme dengesizlikleri doğmaktadır. Örneğin organizmadaki temel görevi kızgınlığı oluşmaktadır. Diğer bir gonad hormonu olan progesteron corpus luteum tarafından salgılanır. Progesteron hormonunun implantasyon ve gebeliğin sürekliliğindeki işlevi büyüktür.

Testislerden salgılanan testosteron hormonu ise ikincil eşey ıralarının belilenmesinde ve spermatogenesis olayında önemli rol oynar.

Organizmada hormonlar karşılıklı etki yoluyla birbirlerinin düzeylerini kontrol etmektedirler. Bu kontrolün yanısıra endokrin mekanizmada sinir sisteminin de önemli bir rolü olduğu kanıtlanmıştır. Hipofizin posterior lobu sinirsel yapısı nedeniyle komutları daima sinir sisteminden almaktadır. Daha önce de bahsedildiği gibi bu lobun hormonları gerçekte hypothalamusun neurosecretoric hücrelerince salgılanıp posterior lobda depolanırlar. Anterior lob ise hormonal ve sinirsel her iki yolla da uyarılabilmektedir. Bu lobun yapısının posterior lobun aksine bezsel olduğu belirtilmiştir. Östrogen ve FSH hormonlarının karşılıklı etkileri hormonal uyarıya örnek olarak verilebilir. Zira kanda artan östrogen miktarı FSH salgısının giderek azalmasına neden olur. Sinirsel uyarı ise çok ani hormon salgılamasını gerektiren durumlarda kullanılmaktadır. Sinirlerle doğrudan bir bağlantısı olmayan anterior lobun bu yolla uyarılabilmesi için hypothalamusun neurosecretoric hücrelerinin salgılarının hipofizi asan sapta bulunan ve portal sisteme dökülen söz konusu hormonlar hipofizi uyarırlar ve böylece gerekli hormonlar süratle salgılanarak kan dolaşımı aracılığıyla gerekli organlara gönderilirler.

3. Üremenin Denetlenmesi

Hayvansal ürünlerin insan ihtiyaçlarını karşılamadaki vazgeçilmezliği, toplumların sosyal ve ekonomik yapılarında meydana gelen değişmeler, nüfus artışı ve refah seviyelerindeki yükselmeler hayvansal üretimin arttırılmasını bir zorunluluk haline getirmektedir. Bu zorunluluk ve üretimin gittikçe artan boyutları insanları geleneksel üretim sistemlerinin değiştirilmesi yönünde çalışmalara zorlamaktadır.

Hayvan yetiştiriciliğinde olagelen gelişmeler bu üretim kolunun her unsurda kendini göstermekle birlikte, günümüzde en etkili olabilenler şüphesiz ki üreme süreçlerinin denetimi, damızlık seçimi, pazarlama, sağlık koruma ve örgütlenme alanlarında ortaya çıkmaktadır.

Hayvansal üretimin hızla büyüyen boyutları, artan masrafları ve işçilik giderleri, pek çok tarımsal yapıda hayvancılığın yönetimini, hayvanların doğal yaşama ve üreme ritimlerine göre düzenlemeye olanak vermektedir. Bu nedenle son yıllarda araştırmalar özellikle üreme süreçlerinin denetimine olanak verebilecek alanlar üzerinde yoğunlaştırılmış bulunmaktadır. Bunlardan bazıları, geniş çapta uygulama alanına aktarılarak, büyük bir ticari ve teknolojik faaliyetlerin ortaya çıkmasına neden olmuşlardır. Yapay tohumlama ve embriyo transferi gibi, genetik ıslah yöntemlerinin daha etkili kullanımına olanak veren yöntemler bu gruba girmektedirler. Bunların yanı sıra cinsiyetin önceden belirlenmesi, çekirdek manipilasyonlrı, memelilerde klon üretimi ve gen transferleri vb. gibileri de hızla gelişmektedirler. Aşağıda bu yöntemlerinden bazıları hakkında bilgi verilmiştir.

Yapay Tohumlama:

Yapay tohumlama tekniği ana hatlarıyla; erkek damızlıklardan çeşitli yöntemlerle elde edilen ersuyunun sulandırılarak çok sayıda doza bölünmesinden sonra yine türe göre değişen yöntemlerle dişi hayvanlara verilmesi ve gebeliğin sağlanmasıdır.

Yapay tohumlama uygulaması, erkek damızlığın bir ejekülatı ile fazla sayıda dişi hayvanın tohumlanmasına olanak sağlayarak erkek hayvanlarda seleksiyon entansitsini, buna bağlı olarak da seleksiyon üstünlüğünü artırmaktadır.

Erkek hayvanlardan damızlık çağına ulaşmalarından daha önce ersuyu toplamak, bunun bir bölümünü döl kontrolü için kullanıp diğer bölümünü dondurarak saklamak mümkündür. Böylece bir yandan erkek hayvanlar erken yaşta damızlıkla kullanılarak generasyonlar arası süre kısaltılmış olurken, diğer yandan bu hayvanları döl kontrol sonuçları alınıncaya kadar elde tutma zorunluluğu ortadan kalktığından geniş çapta tasarruf sağlanmış olur.

Yapay tohumlamanın ıslah açısından sağladığı bu yararlar yanında bazı hastalıkların ve özellikle cinsel hastalıkların denetimine olanak sağlaması, ucuz olması, beraberinde iyi bir boğanın sürede bulundurulma zorunluluğunu ortadan kaldırılması gibi avantajları vardır. Son olarak yapay tohumlama, eksogen hormonlarla kızgınlığın denetimi ve embriyo transfer çalışmalarında temel gereklerinden birisi olması nedeniyle de büyük öneme sahiptir. Bilindiği gibi yapay tohumlama, en yaygın olarak süt sığırcılığında uygulanmıştır. Bunun nedeni; süt sığırlarının ahırda yetiştirilmesi, yetiştiricilerle düzenli olarak ilişki kurulması ve sığır ersuyunun toplanmasından kullanılmasına kadar geçirdiği tüm evreler için uygun tekniklerin geliştirilebilmiş olmasıdır. Yapay tohumlamanın et sığırcılığında, süt sığıcılığında olduğu kadar yaygın olarak uygulanmayışının nedeni, et sığırcılığının büyük ölçüde meraya dayalı olarak yapılmasıdır. Meradaki hayvanların kızgınlıklarının saptanması ve tohumlaması oldukça güçtür.

Koyun ve keçi yetiştiriciliğinde durum et sığırcılığındakine benzerdir. Buna ek olarak performans testine tabi tutulmuş koç fiyatlarının düşük oluşu ve hayvan başına düşen iş gücü bedelinin yüksekliği koyun yetiştiriciliğinde yapay tohumlama uygulamasını sınırlamaktadır.

Tavukçulukta, özellikle yetiştiriciliğini elinde tutan büyük kuruluşların çiftliklerinde yapay tohumlama taze ersuyu kullanarak, geniş çapta uygulanmaktadır.

Dünyada 90 milyonun üzerinde sığır 40 milyon manda, 50 milyonun üzerinde koyun ve 6 milyon dolayında domuzda yapay tohumlama uygulanmaktadır. Bu uygulamalarda dondurulmuş ersuyu kullanma oranı sığırda %95’in üzerinde, koyunda deneysel düzeyde, domuzda ise %2 dolaylarındadır.

Embriyo Transferi:

Hayvan yetiştirmede uygulanan yeni tekniklerin pek çoğunda olduğu gibi embriyo transfer tekniğinin uygulanmasında da amaç, aynı miktarda hayvansal ürünün daha az yem, enerji ve alan ilerlemeye ve ilerlemenin diğer populasyonlara yayılmasına etkisi, yapay tohumlamaya göre azdır, fakat geleneksel yetiştirme yöntemleri ile uzun sürede oluşturulabilen ilerlemenin embriyo transferi ile bir generasyon gibi kısa sürede elde edilebilmesi mümkündür. Embriyo transferi pahalı ve riskli bir yöntem olmasına rağmen batıda çeşitli amaçlarla hayvancılık yapan üreticiler tarafından geniş çapta uygulanmaktadır. Tekniğin geliştirilmesi ve fiyatının düşmesi halinde embriyo transferi daha büyük bir kullanım alanına sahip olacaktır.

Embriyo transferi tekniği çeşitli alanlarda uzmanlık gerektiren karmaşık bir yapıya sahiptir. Süperovulasyon, embriyo toplama, embriyoların in vitro kültürü ve dondurularak saklanması ile transferi bu karmaşık yapının aşamalarını oluşturmaktadır. Embriyo transfer uygulamaları, ayrıca geleneksel üreme için de gerekli olan; kızgınlığın belirlenmesi ve denetimi, sürü yönetimi, sağlık, yapay tohumlama gibi konularda da yeterli bilgiyi gerektirir. Örneğin alıcının kızgınlığının belirlenmesindeki veya kızgınlık senkronizasyonundaki hata, embriyo transferi ile sağlanacak gebelik oranını önemli ölçüde düşürür. Sağlık koşullarına dikkat edilmeksizin yapılacak embriyo transferi ile brusellozis gibi bir hastalığın kolaylıkla yayılmasına neden olunabilir.

Embriyo transferinde ilk aşama olarak alıcı ve verici hayvanların kızgınları senkronize edilir. Vericilerden fazla sayıda embriyo elde edilebilmesi amacıyla dışardan hormon verilerek süpervoulasyon sağlanır. Daha sonra embriyoların toplanması işlemine geçilir. Embriyolar koyun ve keçide cerrahi, sığır veya atta ise genellikle cerrahi olmayan yöntemlerle toplanır. Son aşamada ise elde edilen embriyolar yine cerrahi olan veya olmayan yöntemlerle transfer edilirler.

Embriyoların cerrahi olmayan yöntemlerle transferi, yapay tohumlamaya benzer şekilde gerçekleştirilmektedir. Fakat cerrahi olmayan yöntemde başarı oranı cerrahi yönteme göre daha düşüktür. Bunun nedeni tam olarak bilinmemekle birlikte, üreme kanalında daha fazla travmaya neden olunması, uterus enfeksiyonları, embriyoların elverişsiz bir şekilde yerleştirilmesi ve diğer bilinmeyen faktörlerden ileri geldiği zannedilmektedir.

Cinsiyetin Denetimi:

İnsanda, hayvanların cinsiyetlerini denetleme isteği aşağı yukarı evciltme kadar eskidir. Bu konuda ilkçağlardan günümüze uzanarak yaşatılan pek çok inanç bulunmaktadır. Konuya ilişkin çağdaş yaklaşımlar ise iki yönde gelişme göstermektedir. Bunlardan birincisi, doğum öncesi dönemde yavrunun cinsiyetinin saptanmasında farklı yöntemler kullanılmaktadır. Bunlar cinsiyet kromatini, Y kromozomu tayini, cinsiyet kromozomu analizi, H-Y antijeninin varlığının gösterilmesi ve hormonal analizlerdir.

Cinsiyetin önceden belirlenmesine gelince, bilindiği gibi memelinin cinsiyeti döllenme anında belli olmaktadır. Bireyin cinsiyetinin ne olacağı, X kromozomu taşıyan haploid ovumun , X veya Y kromozomu taşıyan haploid bir spermatozoa tarafından döllenmesine bağlı bulunmaktadır. Bu nedenle, eğer tohumlamadan döllenmesine bağlı bulunmaktadır. Bu nedenle, eğer tohumlamadan önce X ve Y kromozomlarını taşıyan spermatozoalar birbirlerinden ayrılabilirlerse, cinsiyetin önceden belirlenmesi mümkün olabilecektir. Haploid spermatozoalar arasındaki kütle, elektrik yükü veya motilite bakımından varolan farklılıklara temellendirilmiştir.

Derin Dondurma:

Biyolojik materyalin dondurularak saklanması çok farklı disiplinlerde giderek artan bir uygulama alanı bulmaktadır. Örneğin, spermanın dondurularak saklanması yapay tohumlamanın etkinliğini büyük çapta arttırılmıştır. Son yıllarda ovum ve embriyolarının dondurularak saklanması konusunda büyük gelişmeler elde edilmiş bulunmaktadır.

Çeşitli hücre tipleri için ampirik olarak düzenlenmiş dondurma işlemleri bulunmakla birlikte, standart sayılabilecek bir işlemler serisinden de söz edilebilir. Yine de bu genel ilkelerin her çeşit hücrelerin dondurulmasında geçerli olmayacağı doğaldır. Bu nedenle canlı hücrelerin dondurulması bilimi olan Kriyobiyoloji’nin temel değişkenleri üzerinde araştırmalar sürdürülmektedir. Bu değişkenler; kriyotektif elemanların tip ve yoğunlukları, buz fonksiyonu, dondurma hızı, saklama sıcaklığı çözünme hızı, sulandırma oranı ve sıcaklığıdır.

Memeli embriyolarının dondurularak saklanmasının başlangıçta iki yararı düşünülmüştür. Bunlardan birincisi pratik nedenlerdir. Uzun süreçte çeşitli memeli türlerine ait embriyolar dondurularak potansiyel bir kaynak oluşturulabilir. Evcil hayvanlar düşünüldüğünde ise embriyoların saklanması embriyo transferinin etkinliğini büyük ölçüde arttıracaktır.

İkincil amaç ise kriyobiyolojinin temel öğelerini araştırmaktır. Kriyobiyolojik kuramın geliştirilmesi, karmaşık memeli sistemlerin de tıbbi kullanım amacıyla dondurulmasının uygun yollarının bulunabileceği olasılığını arttırmaktadır.

4. Çiftlik Hayvanlarında Üreme

Sığırda Üreme:

Kültür ırkı sığırlarda ergenlik yaşı erkekler için 8-10 ay, dişiler için ise 8-11 ay olarak kabul edilmektedir. Bununla birlikte erkekler 12. aydan önce aşımda kullanılmazlar. Dişilerde damızlık yaşı 14-18 ay arasında değişmekte olup daha önce gebe kalmanın birçok sakıncaları bulunmaktadır. Bunlar; havanda kısırlık ve verimlerde düşüklük, ananın vücut gelişmesinin engellenmesi ve doğum güçlükleridir. Damızlık çağı kavramı hayvanda belirli birim vücut gelişmesini ifade eder. Ancak böyle bir durumda kolay bir durum beklenir ve verimin optimal koşulları sağlanır. Bu anlamda düşünüldüğünde, iki verim yönlü ırklarda dişi hayvanlar 15. ayda damızlık çağına gelmiş bulunurlar.

Sığır pollöstrik bir hayvandır, yani gebe kalmadığı sürece bütün yıl boyunca periyodik kızgınlık gösterir. İki kızgınlık arası süre sığırda 17-24 gün arasında değişmekle birlikte ortalama 21 gündür. Kızgınlıkları yaklaşık olarak 14-18 saat kadar sürer ve kızgınlığın bitiminden 10-16 saat sonra ovulasyon görülür. Sığırda gebelik 280-290 gün sürer ve doğumu izleyen ilk kızgınlık 30-90 gün sonra ortaya çıkar. Yavrusunu emziren ineklerin daha geç kızgınlık göstermeye eğilimleri vardır.

İnekte kızgınlık kendisini huzursuzluk belirtileri ile gösterir. Bu aşamada vulva rutubetli olup sulu, berrak bir sıvı buradan akar. Kızgınlığın ilerleyen dönemlerinde hayvan çevresi ile yakından ilgilenirler ve kendi eşeyindeki hayvanlarla temas arar. Kızgınlık gösteren hayvanlar günde iki kez yapılacak gözlemlerle belirlendikten sonra çiftleştirilirler. Maksimum döl tutmayı sağlamak için aşımın kızgınlığın ortası veya sonunda yaptırılması tavsiye edilmektedir.

Doğumdan önce üreme organlarının ve özellikle döl yatağının normale dönmesi için bir onarım süresine ihtiyaç bulunmaktadır. İnekler ancak bu onarım süresine ihtiyaç bulunmaktadır. İnekler ancak bu onarım süresinden sonra tekrar boğaya verilebilir. Bu nedenle birçok araştırıcı doğumdan sonraki 51-90. günler arasında aşım yaptırmanın uygun olacağı görünüşündedirler. Sığırda doğumun yaklaşması özellikle vulva ve memede görülen ödem ile, sağrı kas bağlantılarının gevşemesinden anlaşılır. Doğum yolunun açılması 3-4 saat kadar sürer. Doğumun yaklaştığının diğer işaretleri huzursuzluk, sık sık yatıp kalkma ve arkaya bakmadır. İnekte doğum genellikle yatmış durumda olur. Önce allantois kesesi görülür ve genellikle yatmış durumda olur. Önce allantois kesesi görülür ve genellikle vajinada iken patlar. Yavru amnion kesesi içinde bulunduğundan bu kese vulvadan çıkışı sırasında yırtılır. Buzağının normal gelişi öndendi. Sancıların başlaması ile doğumun tamamlanması arasında geçen süre ilk doğum yapanlarda 5 saat, daha sonraki doğumlarda ise 3 saat kadardır. Doğumun son aşamasında, doğumu izleyen 3-8. saatler arasında son denilen ekstraembriyonal keseler dışarı atılırlar. Sığır tek doğuran hayvanlar grubundandır ve çok seyrek ikiz doğum görülür.

Koyunda Üreme:

Koyunda ergenlik çağı, erkekler için 3-6 ay, dişiler için ise 5-10 ay arasında değişir. Erken gelişen koyun ırkları doğdukları yıl aşımda kullanılabilmekle birlikte, diğer ırklar ancak gelecek üreme mevsiminde aşımda kullanılabilirler. Genellikle kötü çevresel koşullar ve yetersiz beslenmenin eşeysel gelişmeyi yavaşlattığı bilinmektedir. İnce yapağılı koyun ırkları çoğunlukla bütün yıl boyunca kızgınlık gösterirlerse de kaba karışık yapağılı ırklar mevsime bağlı olarak kızgınlık gösterme eğilimindedirler. Gün ışığının kısalması koyunda üreme mevsiminin başlaması üzerine olumlu yönde etkilidir. Kuzey yarıküresinde üreme mevsimi sonbahar ve erken kışta, güney yarıküresinde üreme mevsimi ilkbahar ve yaz başındadır. Koyun bir yarıküreden diğerine götürüldüğünde üreme mevsimini ağır ağır değiştirir. Gündüz ve gece uzunluklarının eşit olduğu ekvatorda kızgınlık dönemleri tüm yıla düzensiz biçimde yayılmıştır. Mevsime bağlı kızgınlık gösteren koyunlarda uzun anöstrus dönemleri bulunur.

Koyunda iki kızgınlık arası süre 14-19 gün arasında değişmekte olup ortalama 16-17 gündür. Kızgınlık başlangıcında vulvada ödem, rutubetlilik ve hafif bir kızarıklık görülür. Gözle görülebilir bir akıntıya çoğunlukla rastlanmaz ve arama koçu kullanmaksızın kızgınlığı anlamak genellikle mümkün değildir. Kızgınlık ortalama olarak 30-36 saat kadar sürer ve kızgınlık başlangıcından 18-40 saat sonra ovulasyon olur.

Koyunlarda gebelik süresi ortalama 145-150 gün sürer. Doğumun yaklaşması süt bezlerinin büyümesi ve vulva dudaklarının ödemli bir hal alması ile kendini gösterir. Doğum yolunun giren yavruyu saran ekstraembriyonal keseler de patlayarak sıvı doğum yoluna akar. Böylece kayganlaşan doğum kanalından yavrunun geçerek dünyaya gelmesi kolaylaşır. Kuzuların %70’i ön geliş durumunda doğarlar. Doğumun sonuçlanmasından 1-2 saat sonra son düşer. Koyunda döl yatağı involüsyonu için yaklaşık 1.5 ay geçmesi gerekmektedir.

Koyun tekiz ve çoğuz doğuran hayvanlar arasında özel bir yere sahiptir. Karagül gibi bazı koyun ırkları çoğunlukla tekiz, seyrek olarak da ikiz doğururlar. Diğer ırklar ise bu iki ekstrem örnek arasında yer alırlar.

Keçilerde Üreme:
Kültür ırkı keçilerde ergenlik çağında erkekler için 5. ayda dişiler için ise 8-10 ayda ulaşılır. Söz konusu ırklar doğdukları yılın aşım mevsiminde astırabilmekle birlikte, primitif yerli ırklar ancak 18 aylık olunca çiftleştirilirler. Keçi mevsime bağlı poliöstrik bir hayvandır. Genellikle Eylül-Kasım ayları arasında kızgınlık gösterirler. İki kızgınlık arası süre 12-24 gün arasında değişebilirse de ortaya 20-21 gündür. Kızgınlık 20-36 saat kadar sürer ve kızgınlığın sonuna doğru ovulasyon meydana gelir. Kızgınlık başlangıcında vulvada kızarma, şişme bazen de mukoza akıntısı görülür. Ayrıca sık sık işerler ve serbest iseler diğer hayvanlara atlamak isterler. Keçilerde gebelik süresi ırka göre değişmek üzere 145-154 gün arasında değişir. Keçilerde doğumun yaklaşması ile huzursuzluk artar ve rahatça doğurabilecekleri bir yer araştırırlar. Sancıların başlamasından sonra ekstraembriyonal keseler ve önden gelişlerde ön ayak uçları görülür. Bundan sonra sıklaşan doğum sancıları sonucu oğlak 0.5-1 saat içinde doğar. Sonun atılması ve involüsyon süresi koyundaki gibidir. Doğumdaki yavru sayısı ırka göre değişmektedir. Saanen ve Toggenburg gibi ırklarda doğuma 1.5-1.8 adet oğlak düşer. Buna karşılık primitif yerli ırklar ise genellikle tekiz doğururlar.

Bu konuyu yazdır

  Türkiye'de Hayvansal Üretim
Yazar: Mr.Muhendis - 02-19-2010, 07:00 AM - Forum: Zootekni - Yorum Yok

Türkiye, 15-20 yıl öncesine kadar tarımsal üretim kendisine yetebilen ülkeler arasında yer almıştır. Son yıllarda Türkiye’nin tarımsal üretim bakımından kendisine yeterli 7 ülkeden birisi olduğu bilinmektedir. Son 10-15 yıl içerisinde tarla ürünleri ve bunlar içerisinde de özellikle hayvan ve hayvansal ürünler ithalatında görülen hızlı artışın gerçeği yansıtmadığı açıkça görülmektedir.

[Resim: 2rpr1jm.gif]

Türkiye’nin çeşitli yıllarda hayvansal ürünler üretimi (.000 ton)

Çizelgeden anlaşılacağı üzere Türkiye’nin hayvansal ürünler üretimi yıllar itibarıyla önemli artışlar göstermiştir. Buna karşılık söz konusu üretim artışları nüfustaki hızlı, artış nedeniyle etkisiz kalmıştır. Yani üretim artışına karşılık kişi başına hayvansal ürünler tüketim değerlerinde dikkate değer artışlar sağlanamamıştır.

Türkiye’de bugün kişi başına kişi başına yıllık tüketimlerin et için 19 kg süt için 170 l, yumurta için ise 120 adet dolaylarında olduğu bildirilmektedir. Bu değerlerin çeşitli gelişmiş ülkelerde et için 80 kg, süt için 350 l, yumurta için ise 350-400 adet dolaylarında bulunduğu dikkate alınırsa, Türkiye’de yıllar itibariyle sağlanmış olan üretim arışlarının da arzulanan seviyeye ulaşamadığı, bunun da özellikle hayvan başına verimlerin yeterince arttırılamamasından kaynaklandığı kolayca anlaşılır.

Gelişmiş ülkelerde tarımsal gelirlerin %75’lere varan bölümü hayvancılıktan Türkiye için bu oran %30 dolayında gerçekleşmektedir. Oysa tarım gelirleri içerisinde hayvancılığın payı ile, hayvansal ürünlerin üretim ve tüketim değerleri ülkelerin gelişmişlik ölçülerinin en önemlilerinden birisidir. Son olarak bu göstergeden de anlaşılacağı üzere hayvancılığımızda yapılması gerekenler, yapılmış olanlara göre daha ağır basmaktadır.

Her şeye rağmen mevcut hayvan varlığımız, hayvansal üretimin arttırılmasına yönelik çok önemli bir potansiyelin var olduğunu göstermektedir. Ayraca çiftçilerimizin hayvancılığa olan geleneksel bağlılık ve yatkınlıkları ve ülkenin bir bölümünün (Doğu Anadolu) doğal olarak hayvancılığa uygunluğu hayvansal üretimin arttırılması çabalarının başarıya ulaşmasında en önemli avantajlar olarak görülmektedir.

Bu konuyu yazdır

  Türkiye'deki Hayvan Varlığı
Yazar: Mr.Muhendis - 02-19-2010, 06:58 AM - Forum: Zootekni - Yorum Yok

Türkiye’de ekonomik ve kültürel yapının zengin çeşitliliği, Türkiye’de hayvancılığında gerek yapısal olarak, gerek yetiştirilen türler bakımından çeşitliliğini doğurmaktadır. Bu yapı içerisinde farlı üretim sistemleri yer almakta ve çeşitli çiftlik hayvanlarının yetiştiriciliği yapılmaktadır.

Sığır, koyun, keçi ve tavuk yetiştiriciliği Türkiye’nin en önemli hayvan üretim kaynaklarını oluşturmaktadır. Manda, arı, hindi gibi türlerin yetiştiriciliği bakımından da Türkiye dünyanın sayılı ülkeleri arasında yer almaktadır.

[Resim: 2i71jd1.gif]

Çizelgede görüleceği gibi, Türkiye mevcut hayvan varlığı ile Dünya ve Avrupa ülkeleri arasında ön sıralarda yer almaktadır. Bu durum Türkiye hayvan varlığının sayısal olarak yüksek olduğunun bir göstergesidir. Özellikle koyun ve keçi varlığının çok yüksek sayılara ulaştığı görülmektedir. Bunun doğal sonucu olarak Türkiye; her iki türün mevcudu bakımından Dünya sıralamasında dördüncü, Avrupa sıralamasında ise birinci sırada yer almaktadır. Türkiye’nin bu konumu gerek doğal kaynakları gerek hayvancılığının yapılanması ve durumu hakkında kabaca bir bilgi sahibi olunmasına yetrli sayılabilir. Çünkü koyun ve keçi yetiştiriciliği büyük ölçüde meraya dayalı yürütülen hayvancılık etkinlikleridir.

Her iki türün hayvancılığımız içerisinde önemli bir yeri olması, populasyonun, yetersiz mera, bakım ve beslenme koşullarına çok iyi uyum sağlamış, düşük verimli yerli ırklardan meydana gelmesi, sektörde üretimin çok büyük ölçüde, doğal koşullara bağımlı olarak sağlandığını göstermektedir. Hayvancılığımız içerisinde en hızlı gelişen dal olan sığırcılıkta populasyonun % 40’a yakınını düşük verimli yerli ırklar oluşturmakta ve yetiştiricilik bu oranın daha üzerinde olmak üzere meraya ve doğal koşullara bağımlı olarak yürütülmektedir.

Bu konuyu yazdır

  Türkiye'de Tarım İşletmelerinin Yapısı ve Hayvancılık
Yazar: Mr.Muhendis - 02-19-2010, 06:54 AM - Forum: Zootekni - Yorum Yok

Hayvan yetiştiriciliği insanoğlunun en eski tarımsal uğraşı alanlarından ve geçim kaynaklarından birisi olmuştur ve bu konumu günümüzde de korumaktadır. Çünkü hayvancılık, insan beslenmesinde vazgeçilmeyen çeşitli besin maddelerinin üretim kaynağını oluşturmak ve insanların dengeli beslenmesine katkıda bulunmak yanında, bitkisel üretim ve sanayi artıkları ile, başka türlü değerlendirilmesi, mümkün olmayan alanları değerlendirme ve istihdam yaratma gibi özelliklere sahip çok önemli bir üretim sektörüdür. Ayrıca Dünya nüfusundaki hızlı artışa paralel olarak hayvansal ürünlere olan gereksinimlerin giderek artması, hayvancılığın, ülkelerin üretim ve ekonomileri içerisindeki yerini en azından koruyacağı, hatta önemini giderek daha fazla arttıracağının kanıtı olarak görülmektedir.

Hayvancılık geçmişte Türkiye’nin tarım sektörü ve ekonomisi içerisinde önemli bir yere sahip olmuştur ve bu önemini tarım ülkesi konumundan, sanayi ülkelerine geçiş sürecinin yaşandığı günümüzde de sürdürmektedir. Çünkü, tarım ve özellikle hayvancılığın Türkiye gibi gelişmekte olan ülkeler açısından, yukarıda belirtilen avantajları yanında, sanayi için gerekli ham maddelerin üretilmesi ve sanayi kesimine kaynak aktarımının sağlanması gibi iki önemli işlevi bulunmaktadır.

Türkiye nüfusunun yarısına yakın bir kısmının kırsal alanda yaşayıp, geçimini halen tarımsal üretim ile elde ettiği, gelişmekte olan bir ülke konumunda olan Türkiye’de 4 milyondan fazla tarım işletmesi bulunmaktadır. Tarım işletmelerinin %96’lık bölümünde bitkisel ve hayvansal üretim bir arada yürütülmektedir. Bu işletmelerin arazi varlığı ortalama olarak 50 da kadar olmakla birlikte, 50 da’ dan daha az arazisi olan işletmelerin oranı % 60 dolayındadır. Tarım işletmelerinin hayvan varlıkları bakımından da durumları arazi varlığındakine . benzer olup, işletme başına sığır varlığı 3, koyun varlığı ise 11 baş dolayındadır. Bu durum, Türkiye’de tarımsal yapılanmanın büyük ölçüde küçük işletmelerin egemenliğinde bulunduğunu açık bir biçimde göstermektedir. Miras yolu ile arazilerin paylaştırılmasının bir sonucu olan bu durum, Türkiye tarımının en önemli bir sonucu olarak görülmektedir. Çünkü küçük işletmeler her seviyedeki girdilerin temini ile elde edilen ürünlerin pazarlanması konularında çeşitli zorluklarla karşılaşmakta ve her zaman aracı ile karşı karşıya kalmaktadır. Küçük işletmelerin belirtilen zorlukları aşamasında etkili olabilecek en etkili olabilecek en akılcı ve katılımcı çözüm olan “yetiştiricilerin örgütlenmesi” konusunda da bugüne kadar bir çalışma yapılmamıştır.

Bu konuyu yazdır

  Su Çıkarma ve Sulama Aletleri
Yazar: Mr.Muhendis - 02-18-2010, 03:05 PM - Forum: Tarım Makineleri - Yorum Yok

1. SU POMPALARI

Pompalar genel olarak mekanik enerjiyi hidrolik enerjiye çeviren iş makineleridir. Tarım işletmelerinde, sulama ve kullanma suyu sağlanmasında değişik tip pompalar kullanılmaktadır. Pratikte kullanılan pompalar 2 grup altında toplanabilir.

1- Santrifüj pompalar

2- Derin kuyu pompaları

Santrifüj pompalar mevcut su kaynaklarından (baraj, göl, akarsu vb) veya çok derin olmayan artezyen veya kuyulardan su elde edilmesinde kullanılırlar. Derin kuyu pompaları ise, derinde bulunan yer altı sularının çıkarılmasında kullanılır.

1.1. Santrifüj Pompalar

Basit bir santrifüj pompa, çark (fan), gövde, difüzör, conta, salmastra kutusu, mil, emme borusu, dip klapesi ve süzgeçten oluşur.

a) Çark: Pompa miline bağlı olan ve üzerinde kıvrık kanatları bulunan aktif bir organdır.

b) Gövde: Genellikle salyangoz şeklindedir ve çarkın etrafını kapatarak çıkan suyu basma borusuna doğru yöneltir.

c) Difüzör: Çarktan çıkan suyun hızını azaltmak ve kinetik enerjinin bir kısmını basınç haline dönüştürmek için, fan ile pompa gövdesi arasına yerleştirilen kanatlı bir halkadır.

d) Conta: Meydana gelebilecek kaçakları önlemek için, fan ile pompa gövdesi arasına yerleştirilir.

e) Salmastra kutusu: Mil ile gövde arasında meydana gelebilecek sızmaları önlemek için, pamuktan dokunmuş ve donyağı veya grafit emdirilmiş salmastranın gövde üzerindeki özel yuvasına yerleştirilmesi ve bir kapakla sıkıştırılmasından meydana gelir.

f) Mil: Motordan aldığı dönme hareketini bağlı olduğu fana ileten elemandır.

g) Emme borusu: Su kaynağı ile pompa girişi arasındaki borudur.

h) Dip klapesi ve süzgeç: Emme borusunun girişinde bulunan ve tek taraflı akış sağlayarak suyun boruya girişine izin veren ancak çıkışını engelleyen süzgeçli klapedir. Pompanın emme işlemini gerçekleştirebilmesi için, pompa gövdesi ve emme borusunun su ile dolu olması gerekir.

Santrifüj pompa çalışırken salyangoz biçimli gövde içinde döndürülen çark, içeride bulunan suyu hareketlendirerek bir hız verir. Meydana gelen santrifüj kuvvet etkisiyle fanın merkeziyle çevresi arasında bir basınç farkı doğar ve bu basınç nedeniyle içerideki su basma borusuna verilir. Boşalan suyu karşılamak için merkezdeki basınç düşüklüğü nedeniyle buraya bağlı olan emme borusundan su emilir. Böylece içten dışa doğru sürekli bir akış gerçekleştirilir.

1.2. Derin Kuyu Pompaları

Derin kuyu pompaları, su seviyesi derinde olan kuyularda kullanılan özel şekilde kademelendirilmiş pompalardır. Transmisyonlu derin kuyu pompaları ve dalgıç pompalar olmak üzere iki grup altında incelenir.

Transmisyonlu derin kuyu pompalarında motor toprak seviyesinde bulunur, pompanın kendisi ise su seviyesine indirilir. Motorun hareketi bir mil yardımıyla pompaya iletilir. Aynı mil üzerine dizili çarklar ve difüzörlü çanaklardan oluşan kademelerden en az bir tanesi suya daldırılır. Böylece kısa bir emme yüksekliğinden aldığı suyu yüksek basınçla yukarı iletir.

Dalgıç pompalar yapılışları ve çalışmaları bakımından, transmisyonlu derin kuyu pompalarına benzer, ancak bunlarda motor ve kademeli pompa bir arada bulunur. Böylece transmisyon mili ortadan kaldırılmıştır. Pompa kısmen veya tamamen suya dalmış olarak çalışırken motor pompanın altında ise tamamen su içinde, pompanın üstünde ise kuru olarak çalışır.

Yukarıda belirtilen değişik tip pompalarla elde edilen su, değişik sulama yöntemleriyle verilmektedir. Sulama suyunun bitkilere uygun bir şekilde verilmesi büyük önem taşımaktadır. En iyi sulama yönteminin seçilmesinde; arazinin topografyası, toprak tipi, su kaynakları, tuzluluk yetiştirilecek bitkiler, iş kuvveti ve maliyet gibi faktörlerin göz önüne alınması gerekmektedir. Sulama yöntemleri; yüzeyden (salma), yağmurlama ve damla sulama olarak 3 grup altında incelenebilir.

1) Yüzey sulama: suyun önceden hazırlanan tavalara veya listerle açılan karıklara salınarak verilmesi şeklinde uygulanan sulama yöntemidir. Gereğinden fazla su tüketimi ve istenmeyen alanların da sulanmış olması gibi önemli sakıncaları bulunmaktadır. Ancak herhangi bir yatırım, alet ve makine gerekmediği için yoğun olarak uygulanan bir yöntemdir.

2) Yağmurlama sulama: Suyun değişik sistemler yardımıyla yağmur gibi havadan verilmesi ile yapılan sulamadır. Yağmurlama sistemi 3 kısımdan oluşur.

a) Pompaj merkezi

b) Boru sistemi

c) Suy dağıtan organlar (püskürtme tabancaları, yağmurlama başlıkları)

Kaynağından pompa sistemi yardımıyla emilen su, boru sistemi aracılığıyla basılarak su dağıtım organlarına iletir. Sistemdeki basınç nedeniyle, dağıtım organları üzerinde bulunan özel memelerden büyük bir hızla püskürtülerek tarlaya dağıtılır. Bir yağmurlama sistemi projelendirilirken, tarla yüzeyindeki boruların ve püskürtme organlarının yerleri ve sayıları uygun bir şekilde saptanmalıdır. Böylece sulanmamış veya gereğinden fazla sulanmış alanların bulunması engellenebilir.

Yağmurlama sulama yönteminin, yüzey sulama yöntemine göre üstünlükleri ve sakıncaları şöyle sıralanabilir.

Üstünlükleri:

1) İnişli çıkışlı tarlalar hafif bir tesviye ile kullanılabilir. Suyun yüzeyde akması ve meydana gelebilecek erozyon önlenebilir.

2) Tarlada sulama kanallarına gerek olmadığı için hem ekim alanı artar hem de kanalların bakım işlemi ortadan kalkar.

3) Sulama suyunun az olduğu yerlerde sudan yararlanma oranı artar.

4) Yağmurlama sulama yöntemi, tohum yatağı hazırlama, çimlendirme ve fide dikimi için yapılan hafif sulamalar için uygundur.

Sakıncaları:

1) Yatırım ve işletme masrafı yüksektir. Tesisin kurulması e işletilmesinde harcanan masraflar yüksektir.

2) İşletilmesi, sürekli bakım ve dikkat gerektirir.

3) Damla Sulama: Damla sulama sistemi; bir pompadan basılan suyu, toprak üstünden veya altından döşenmiş olan ve üzerinde küçük memeler bulunan esnek hortumlar aracılığıyla doğrudan bitkiye ulaştıran bir sistemdir. Dala sulamada toprak yüzeyinin çok küçük bir bölümü ıslandığından buharlaşmayla oluşan su kaybı, hemen hemen yok gibidir. Yatırım masrafı, yaklaşık olarak yağmurlama sistemi kadardır. Yağmurlama sulama sistemine göre üstünlükleri ve sakıncaları şunlardır.

Üstünlükleri:

1) Su dağıtımı için daha düşük basınçgerektirir.

2) Sızıntı yoluyla oluşan su kayıpları engellenir.

3) Bitkiler kuru olarak tutulur.

4) Bitkiler arasındaki toprak yüzeyi kuru kalır.

5) Toprakta kaymak tabakasının oluşumu önlenir.

6) Buharlaşma ile oluşan su kaybı olmadığı için hava nemi sulama ile etkilenmez.

7) İşletme masrafları daha düşüktür.

Sakıncaları:

1) Tıkanmaların önlenmesi için, çok iyi bir filtre sistemi bulunması zorunludur.

2) Damlatıcıların oluşturduğu hortum ağı, bazı çalışmaları engelleyebilir.

3) Sık büyüyen ürünler damla sulamayla sulanamazlar.

4) Sistemi kullananların teknik bilgi ve beceri sahibi olması gerekir.

Bu konuyu yazdır

  Toprak Sıcaklığı
Yazar: Mr.Muhendis - 02-18-2010, 03:02 PM - Forum: Toprak Bilimi ve Bitki Besleme - Yorum Yok

Sıcaklık, toprak içerisinde cereyan eden fiziksel, kimyasal ve biyolojik olaylar üzerine doğrudan etkili en önemli faktörlerden biridir. Bitki gelişmesi toprağın nem kapsamı, havalanma, strüktür oluşumu, mikrobiyal ve enzimatik aktivite, bitkisel artıkların ayrışması ve bitki besin maddelerinin yarayışlılığı üzerine sıcaklığın direkt etkisi vardır. Toprak sıcaklığı bitki yetiştirmede, en az su, hava ve bitki besin maddeleri kadar önemli role sahiptir. Örneğin bir çok bitkiler için geniş sınırlar arasında değişmekle birlikte optimal çimlenme belirli ısı derecelerinde meydana gelir. Buğdaylar düşük ısı derecelerinde, mısır ise yüksek ısı derecelerinde çimlenir. Sıcaklık arttıkça çimlenme hızı maksimuma yükselir. Olgunlaşma ve hasat devreleri de sıcaklığa bağlıdır.

Toprak sıcaklığı, buharlama, bitkilerin transprasyonu ve dolayısıyla toprak nem kapsamı üzerine de etkilidir. Toprak havalanmasına ve gaz değişimi üzerine de sıcaklığın doğrudan etkisi vardır. Islanma ve kuruma ; donma ve çözülme toprak strüktür oluşumuna etki eden önemli faktörler olup, nem kapsamı yanında toprak sıcaklığına bağlı olarak meydana gelebilirler.

Toprak oluşumunda cereyan eden fiziksel parçalanma ve kimyasal ayrışma olayları nem kapsamı kadar sıcaklığında etkisi altındadır. Kurak ve sıcak bölgelerde fiziksel parçalanma olayları, sıcak ve nemli bölgelere göre daha fazladır. Gündüz ile gece ve mevsimler arasındaki sıcaklık farkları kaya ve minerallerin farklı spesifik ısı özellikleri nedeniyle fiziksel olarak parçalanmaları ve boyutlarının küçülmesine neden olur.

Toprakların absorbe ettiği ısı enerjisi miktarı temelde güneş radyasyonlarının miktarına bağlı olmakla birlikte, bölgenin özel koşulları ve toprağa bağlı özellikler, toprak tarafından absorbe edilecek olan enerji miktarına doğrudan etki ederler. Bunlar şu şekilde sıralanabilir.

Enlem derecesi
Yöney ve eyim
Bitki örtüsü
Karaların ve suların dağılımı
Toprak özellikleri (toprak rengi ve bünyesi)

1. Sıcaklığın Toprak Oluşumuna Etkisi

Sıcaklık yeryüzündeki büyük toprak gruplarının oluşumu ve dağılımı üzerine doğrudan etkili bir klimatik oluşum faktörüdür. Sıcaklık, yağışlar ve toprak nemini buharlaştırma etkisiyle, nemlilik üzerinde doğrudan kontrol etkisine sahiptir. Isı ve nem, kimyasal ayrışma olayları, kil minerallerinin oluşumu, toprak reaksiyonu, yıkanma ve birikme olaylarına etki ederek büyük toprak gruplarının ayırım özellikleri ve yer yüzünde ki yayılma alanlarını belirler.

2. Mikroorganizma Aktivitesi ve Bitki Besin Maddelerine Toprak Sıcaklığının Etkisi

Toprak sıcaklığı mikroorganizmaların faaliyeti üzerine doğrudan etkilidir. Toprak sıcaklığı 100C ‘nin altına düşünce mikroorganizma faaliyeti yavaşlar. Toprak mikroorganizmaları için optimum toprak sıcaklığı isteği 18-30 0C’ler arasında kabul edilmektedir

Havanın azotunu tespit eden bakteriler sıcak ve drenajı iyi toprakları severler. Sıcaklık 40 0C ‘nin üzerine çıkınca faaliyetleri durur.

3. Toprak Sıcaklığının Bitki Yetiştirme Etkisi

Bitkiler ancak belirli sıcaklık sınırları içerisinde çimlenir, büyür ve gelişirler. Bitkilerin Toprak sıcaklığı istekleri belirli gelişim devrelerinde bitki türlerine göre değişir. Bitki gelişmesi ve yaşamı ile toprak sıcaklığının ilişkisini aşağıdaki gibi sınıflandırabiliriz.

Optimum ısı isteği : bu sıcaklık derecelerinde bitkiler iyi gelişir ve ürün verimi yüksektir.

Büyüme ısı : bu sıcaklık derecelerinde bitkiler büyüyebilir fakat gelişme optimum ısıya oranla daha düşüktür.

Yaşam limiti : minimum ve maksimum ısı derecelerinin sınırını belirleyen bu ekstrem ısı derecelerinde bitkiler ölebilir.

Toprak sıcaklığı tohumların çimlenmesine de doğrudan etkilidir. Farklı bitki türleri çimlenme için minimum, optimum ve maksimum çimlenme ısısı isteklerine sahiptirler.

Kültür bitkilerinin, büyümeye başlama sıcaklık istekleri de birbirinden farklıdır. Örneğin kışlık buğday ve bazı baklagillerde büyümeye başlama için gerekli toprak ısısı 4-6 0C iken, kavun, karpuz, kabak gibi sebzeler ile pamuk ve tütün gibi tarla bitkilerinde toprak ısısının 15 0C ‘nin üstünde olması gerekmektedir.

Bu konuyu yazdır

  Toprak Rengi
Yazar: Mr.Muhendis - 02-18-2010, 02:59 PM - Forum: Toprak Bilimi ve Bitki Besleme - Yorum Yok

Renk; maddeden yansıyan ışığın gözde oluşturduğu duygudur. Bu durumda “ toprak rengi” de topraktan yansıyan ışınların göze etkisi sonucu meydana gelmektedir. Bitki yetiştirmeyle direkt ilgisi olmamakla birlikte toprak nemi ve sıcaklığa etkileri nedeniyle endirekt yoldan etkisi olabilir. Ayrıca toprağın organik madde miktarı, havalanma ve drenaj koşulları gibi özellikler ile toprak rengi arasında ilişki vardır. Topraklarda görülen başlıca renkler kırmızı, kahverengi, gri, sarı ve siyah renkler ile bunların değişik tonları ve karışımları olabilir. Topraklara renk veren başlıca maddeler;

Organik maddeler ( esmer, gri, siyah )
Demir bileşikleri (esmer, kırmızı, sarı, yeşilimsi, mavimsi)
Mangan bileşikleri ( esmer, gri, siyah)

Bu konuyu yazdır

  Toprak Havasının Önemi
Yazar: Mr.Muhendis - 02-18-2010, 02:59 PM - Forum: Toprak Bilimi ve Bitki Besleme - Yorum (1)

Toprağın gaz fazı veya toprak havası verimlilik yönünden en az toprağın katı ve sıvı fazları kadar önemli kısmını oluşturur. Gaz fazı bitki kökleri, mikroorganizmalar ve toprak hayvanlarının solunumu için gerekli oksijenin girişi ve solunum artığı ve karbondioksitin çıkışını sağlayan rol olarak önemli görev görür ve toprak kitlesinin yaklaşık % 25’ini oluşturur.

Yetersiz havalanmanın bitki yetiştirmeye olan etkileri şu şekildedir.

Yetersiz havalanma geniş kök sistemi oluşumuna engel olur.
Su ve bitki besin maddeleri alınımını da gerileten bu zayıf kök sistemi, aynı zamanda bitkisel solunumu da geriletir.
Yetersiz havalanma toprak verimliliği ile ilgili fiziksel, kimyasal ve biyolojik faaliyetleri yavaşlatır.
Toprağın hava kapasitesi; “toprak su ile maksimum su tutma kapasitesine kadar doyurulduğu zaman içerdiği hava oranı” olarak tarif edilir. Buradaki maksimum su tutma kapasitesi ile, toprak su ile doyurulduktan bir gün sonra serbest drenaj koşulları altında kalan su ifade edilmek istenmektedir ki bu da tarla kapasitesindeki nem kapsamına eşittir.

Kapiller olmayan boşluklar hacmine etki eden faktörler toprakların hava kapasitesine de doğrudan etkilidir. Kumlar ve mineral maddelerce zengin organik topraklar (muck ve peat), çok sayıda ve kapillar olmayan büyük boşluklara sahiptirler. Bu nedenle kumlu toprakların havalanma kapasiteleri yüksek, buna karşılık su tutma kapasiteleri düşüktür.

Killi topraklarda kapillar boşlukların sayısı fazla ve genellikle havalanma kapasityesi küçük olup, yeterli havalanmanın sağlanması killi topraklarda bitki yetiştirmenin ana sorunlarından birini oluşturur. Kil tanelerinin sıkı paketlenmesi ve özellikle sıkışma, killi topraklarda kapillar olmayan boşluklar hacmini azaltmaktadır. Eğer killi toprak iyi granüre olmuş durumdu ise granürler arasında yeterli sayı ve hacimde büyük boşluklar bulunur ve normal bitki gelişmesine yetecek kadar havalanma sağlanır.

Ağır killi topraklarda görülen kötü havalanma ve bozuk granülasyon organik madde, ağır gübresi, bitki artıkları, turba şeklinde organik maddeler ile curuf, perlit gibi katkı maddeleri ilave ettirilerek artırılabilir. Toprakta havalanmanın yeterli olup olmadığını saptamak için diğer koşullar sabit tutularak toprağa basınçlı hava verilir. Basınçlı hava bitki büyümesi ve gelişmesini artırıyorsa havalanma yeterli değildir.

Tekstür yanında toprakların hava kapasitesini belirleyen diğer önemli faktör toprak strüktürü ve agregasyon durumudur. Genellikle agregatların veya keseklerin büyüklükleri arttıkça hava kapasitesi de artmaktadır. Yüzey topraklarının hava kapasitesi çok değişken özellik taşır. Hava koşulları, toprak işleme şekilleri ve işleme araçları, toprak işleme sıklığı, ıslaklık. Toplam porozite hava kapasitesini değiştirir. Toprak işleme şekli toprak porozitesi ve hava kapasitesinin artırılmasında çok önemlidir. Toprağı toz haline getirecek şekilde işleyen merdane, diskaro gibi aletler, kapillar boşluklar kapasitesinin azalmasına neden olur. Bu durumda yağmur damlalarının mekanik çarpma etkisiyle toprağı disperse eder, yüzeyde sıkışma ve yoğunlaşma meydana gelir. Bu durum toplam boşluklar hacmi ve kapillar olmayan boşluklar hacminde azalmaya neden olur. Kapillar olmayan boşluklar hacmindeki azalma, havalanma, mikroorganizma faaliyeti ve infiltrasyon kapasitesinin azalmasına neden olur.

Toprak havasının bileşimi; toprak içerisindeki mikrobiyolojik aktivite ve atmosfer havasından yapılan değişim ve yenilenmenin kolaylığına bağlıdır. Atmosfer havasının ortalama bileşimi: N2: %79, O2: %20,97, CO2 : %0.03’tür.

Toprak havasının bileşimine etki eden faktörleri şu şekilde özetleyebiliriz.

Toprak havasının CO2 kapsamı mevsimlere göre değişir. Yoğun kök sistemi ve artan mikroorganizma nedeniyle yazın CO2 oranı yükse, kışın ise düşük olur.
Kültür bitkileri yetiştirilen, kireçlenen, gübrenelenen, sürülüp işlenen toprakların CO2 kapsamı işlenmeyen, bitki yetiştirilmeyen topraklara göre daha yüksektir.
Difüzyonun engellenmesi nedeniyle ıslak toprakların CO2 kapsamı kuru topraklara göre daha yüksektir.
Yüksek nem kapsamları ve buna bağlı olarak difüzyon oranının düşmesi nedeniyle ince bünyeli toprakları CO2 kapsamı kaba bünyeli topraklara göre daha yüksektir
Difüzyon oranlarındaki farklılık nedeniyle zayıf agregasyonlu balçıklı toprakların CO2 furda sütrüktürlü topraklara göre daha yüksektir.
Atmosfer havası ile teması az olan alt toprak katlarının CO2 kapsamı, atmosferle direk teması olan yüzey katlarına göre daha yüksektir.

Bu konuyu yazdır

  Toprak Strüktürü
Yazar: Mr.Muhendis - 02-18-2010, 02:53 PM - Forum: Toprak Bilimi ve Bitki Besleme - Yorum Yok

Toprak strüktürü genellikle toprak tanelerinin diziliş durumu olarak tarif edilir. Tane terimiyle toprağın kum,mil ve kil gibi fraksiyonları ifade edilir, fakat bunların kümeleşmesiyle oluşan agregatlarda strüktürel anlamda tane terimine girer ve bunlara sekonder toprak tanecikleri denir. “Buna göre toprak strüktütü kum, mil, kil gibi primer toprak tanecikleri ile agregat veya sekonder toprak tanecikleri denilen toprak elemanlarının belirli yapısal desenler halinde dizilmesi sonucu oluşur.”

1. Toprak Strüktür Tipleri

Agreagatların genel şekilleriyle belirlenmekte olup başlıca dört kısma ayrılır.

Levhalı strüktür
Prizmatik strüktür
Blok strüktür
Granüler strüktür
Levhalı Strüktür: Yatay eksenlerin, düşey eksenlerinden daha uzun agregatların oluşturduğu strüktür tipidir. İşlenmemiş toprakların üst ve alt katmanlarında bulunur. Diğer strüktürel şekillerin çoğu toprak oluşum faktörlerinin etkisi altında meydan geldikleri halde, levhalı strüktür oluşumu ana materyal ile ilgilidir. Su ve buzun etkisi altında kalmış ana materyalden oluşan topraklarda görülür.

Prizmatik Strüktür: Yatay eksenlerin düşey eksenlere göre daha az gelişmiş agregatların oluşturduğu strüktür tipidir. Boyları bulundukları topraklara göre farklı uzunlukta olup bazen 15 cm’ den uzun olabilir. B horizonları için karakteristiktir.

Blok Strüktür: Yatay ve düşey eksenlerin birbirine yaklaşık olarak eşit agregatlarda oluşur. Agregatlar düzensiz altı yüzeyli şekillerdir. Küp benzeri de denilen strüktür tipinde küpün kenarları keskin, paralele kenar şeklindeki yüzeyler belirli ise “blok strüktür”. Eğer yüzeyler yuvarlanmış ise “ceviz strüktür” adı verilir.

Granüler Strüktür: Yatay ve düşey eksenleri eşit yuvarlak şekilli agregatların oluşturduğu strüktür şeklidir. Çapları 1.5 cm’ den küçük olan agregatlar gevşek şekilde dizildiklerinden birbirinden kolayca ayrılabilirler. Bu strüktür tipine organik maddece zengin toprakların yüzey katmanlarında ( A horizonunda ) rastlanır.

2. Strüktür Sınıfları

Büyüklüklerine göre 5’e ayrılır.

Çok iri (>10 mm) (fakat blok tipte 5 cm)
İri (5-10 mm) (fakat blok tipte 2-5 cm)
Orta (2-5 mm ) (fakat blok tipte 1-2 cm)
İnce (1-2 mm ) (fakat blok tipte 5-10 mm)
Çok İnce ( 1 mm ) (fakat blok tipte 1-5 mm)

3. Strüktür Dereceleri

Agregatların devamlılık ve stabiliteleri ile bunların birbirinden ayrılma kolaylıkları esas alınarak;

Zayıf gelişmiş,
Zayıfça gelişmiş,
Orta gelişmiş,
İyi gelişmiş,
Kuvvetli gelişmiş
olmak üzere 5’e ayrılır. Ayrıca her derece içerisinde bir çok değişik kademelerde bulunabilir.

4. Toprak Strüktürünün Oluşumu

Toprak agregatlarının veya strüktürel ünitenin oluşum mekanizması toprak strüktürü ile ilgili problemin en önemli kısmını oluşturur. Kümeleşme olayı eloktrokinetik bir olaydır. Yüksek zeta potansiyeline sahip kolloidler süspansiyon içinde birbirleriyle çarpıştıklarında birbirlerini iterler. Eğer zeta potansiyeli düşecek olursa çarpışan taneler çökelir ve kümeleşme olur. Stabil agregat oluşmasında primer taneler su içinde dispers olmayacak kadar sıkı bir şekilde bağlanmıştır. Yani toprak strüktürünün oluşması için kümelerin primer tanelerinin birbirleriyle çimentolanmalarına ihtiyaç vardır.

Toprakta strüktür oluşumuna katyonlar, kolloidal killer, organik madde, hidrate Al ve Fe oksitleri, pH, iklim, ıslanma, kuruma ve donma, bitki kökleri, mikroorganizmalar, toprak işleme gibi faktörler etki eder.

5. Toprak Strüktürünün Tarımdaki Önemi

Bitkilerin gelişme ortamı olan topraktan besin maddesi, su ve hava gereksinimlerini karşıladıkları bilinmektedir. Besin maddelerinin toprakta yeterli ölçüde bulunması veya gübreleme yoluyla yeteri kadar besin maddesinin toprağa ilavesi genellikle verimlilik bir ölçü olarak kabul edilmektedir.

Toprak havası ve suyu arasındaki ilişkiler strüktüre bağlıdır. Eğer yeterli oranda su yoksa, bitkiler besin maddelerini alamaz ve kullanamaz ve fizyolojik gelişimlerini tamamlayamazlar. Eğer zayıf strüktürel yapı ve düşük porozite nedeniyle havalanma koşulları elverişsiz ise yetersiz oksijen nedeniyle solunum yavaşlar, çimlenme, gelişme geriler. Zayıf gelişmiş bir kök sistemi, yarayışlı bitki besin maddelerinin bulunduğu toprak hacmini de sınırlar. Ayrıca elverişli olmayan hav ve su ilişkileri ve mikroorganizma faaliyeti ve nitrifikasyonu da sınırlar.

6. Toprak Strütürüne Bağlı Toprak Özellikleri

Genel anlamda toprak tanelerinin diziliş durumu olarak ifade edilen toprak strüktürüyle, strüktüre bağlı toprak özelliklerini birbirinden ayırmak gerekir. Örneğin toprağın volüm oranı porozitesi, boşluk miktarı ve tipleri sütrüktürel yapıyla ilgili olmakla birlikte toprağın doğal yapısı su ve havayla olan ilişkileriyle de yakından ilgilidir. Toprakların su ve hava kapasiteleri suyun ve havanın toprak içerisindeki hareketleri strüktür ile ilgili özellikleridir.

6.1. Toprakların Volüm Ağırlığı

Volüm ağırlık boşluklarıyla birlikte birim toprak hacminin ifade eden bir ağırlık ölçüsü olduğundan toprak tanelerinin dizilişi, sıkılığı veya gevşekliği ve toprak strüktür tipinin etkisi altındadır. “ Birim hacimde katı madde ve boşlukları içeren, doğal yapısı bozulmamış durumdaki kuru toprağın ağırlığına veya aynı hacimde +4 0C’deki suyun ağırlığına, oranı suyun volüm ağırlığı denir. Strüktürel yapı ve agregatların büyüklük, miktar ve oranlarındaki değişmeler, kültürel işlemler ve toprakların sıkıştırılması toprakta volüm ağırlık değerlerinin değişmesine neden olur.

6.2. Toprakların Özgül Ağırlığı

İçersindeki suyu ve havası atılmış 1 cm3 hacmindeki katı toprağın gram olarak ağırlığına özgül ağırlık denir. Diğer bir tanımlamayla; birim hacimler içersinde hiçbir boşluk olmaksızın kuru bir toprağın ağırlığına oranı toprağın özgül ağırlığını verir.

6.3. Toprak Porozitesi

Toprak tanelerinin diziliş şekli, toprak boşluklarının (porlarının) şekil, büyüklük ve toprak miktarına etki eder. Toprak porozitesi, toprak hacminin katı taneler tarafından işgal edilmeyen %’si olarak tanımlanır. İçersinde hiç su içermeyen bir toprağın boşlukları hava ile doludur. Nemli bir toprağın boşluklarında ise hava ve su bulunur. Suyla doymuş bir toprağın boşlukları ise yalnızca su tarafından işgal edilmiştir.

Boşluklardaki hava ve suyun bulunuş oranları porların büyüklüğüne, porların büyüklüğü ise toprak tanelerinin büyüklük ve dizilişlerine bağlıdır.

Tınlı bünyeli bir toprağın toplam boşluklar hacmi %50 dolayındadır. Bu değer kumlu topraklarda %50’nin üzerine çıkar.

Bir toprağın porozitesi özgül ağırlık ve volüm ağırlıklarından hesaplanır;

Porozite = özgül ağırlık - (volüm ağırlığı x 100) / özgül ağırlık

Porozite = 100 - (volüm ağırlık x 100) / özgül ağırlık formülleri kullanılabilir.

Formüller boşlukların hacim olarak yüzdesini verir, büyüklüklerini karakterize etmez.. (2). Formülde toprak kitlesinin hacmi 100 kabul edilmektedir. Buradan gidilerek toprağın katı maddeler hacmi de hesaplanabilir.

katı maddeler hacmi= volüm ağırlık x 100 / özgül ağırlık

katı maddeler hacmi= 100-% boşluklar hacmi.

Toprağın % nem kapsamı bilindiği takdirde, su ile dolu ve hava ile dolu boşlukların hacmi de ayrı ayrı bulunabilir.

Su ile dolu boşlukların hacmi % nem kapsamı x volüm ağırlık.

Hava ile dolu boşluklar hacmi = Porozite – su ile dolu boşluklar hacmi

Toprak porozitesi, toprak strüktürünün karakterize edilmesinde önemli rol oynar. Örneğin killer kumlara göre toplam poroziteye sahip olurlar fakat boşluklar küçük ve çok sayıdadır. Kumlar ise az sayıda büyük boşluklara sahiptirler. Bu nedenledir ki, killerin su tutma kapasiteleri yüksek, geçirgenlikleri yavaş, kumların ise su tutma kapasiteleri düşük, su geçirgenlikleri fazla, drenajı hızlıdır. Optimum toprak strüktür özellikleri kapillar boşlukların, kapillar olmayan büyük boşluklara oranıyla ilgilidir. Kapillar olmayan boşluklar hacmi suyu sıkı bir şekilde tutmayan büyük boşlukların hacimlerinin toplamına eşittir ve bunlar normal olarak hava ile doludur.

Formüller boşlukların hacim olarak yüzdesini verir, büyüklüklerini karakterize etmez.. (2). Formülde toprak kitlesinin hacmi 100 kabul edilmektedir. Buradan gidilerek toprağın katı maddeler hacmi de hesaplanabilir.

% katı maddeler hacmi= volüm ağırlık x 100 / özgül ağırlık

% katı maddeler hacmi= 100-% boşluklar hacmi.

Toprağın % nem kapsamı bilindiği takdirde, su ile dolu ve hava ile dolu boşlukların hacmi de ayrı ayrı bulunabilir.

Su ile dolu boşlukların hacmi % nem kapsamı x volüm ağırlık.

Hava ile dolu boşluklar hacmi = Porozite – su ile dolu boşluklar hacmi

Toprak porozitesi, toprak strüktürünün karakterize edilmesinde önemli rol oynar. Örneğin killer kumlara göre toplam poroziteye sahip olurlar fakat boşluklar küçük ve çok sayıdadır. Kumlar ise az sayıda büyük boşluklara sahiptirler. Bu nedenledir ki, killerin su tutma kapasiteleri yüksek, geçirgenlikleri yavaş, kumların ise su tutma kapasiteleri düşük, su geçirgenlikleri fazla, drenajı hızlıdır. Optimum toprak strüktür özellikleri kapillar boşlukların, kapillar olmayan büyük boşluklara oranıyla ilgilidir. Kapillar olmayan boşluklar hacmi suyu sıkı bir şekilde tutmayan büyük boşlukların hacimlerinin toplamına eşittir ve bunlar normal olarak hava ile doludur.

Bu konuyu yazdır