| Hoşgeldin, Ziyaretçi |
Sitemizden yararlanabilmek için kayıt olmalısınız.
|
| Kimler Çevrimiçi |
Şu anda 4355 aktif kullanıcı var. » (1 Üye - 4349 Ziyaretçi) Applebot, Bing, Facebook, Google, Yandex, Mr.Muhendis
|
| Son Yazılanlar |
Ereğli Ziraat Fakültesi B...
Forum: Konya Necmettin Erbakan Üniversitesi
Son Yorum: Mr.Muhendis
08-03-2026, 02:09 PM
» Yorum 0
» Okunma 57.468
|
Ereğli Ziraat Fakültesi T...
Forum: Konya Necmettin Erbakan Üniversitesi
Son Yorum: Mr.Muhendis
08-03-2026, 02:08 PM
» Yorum 0
» Okunma 7.871
|
Ereğli Ziraat Fakültesi T...
Forum: Konya Necmettin Erbakan Üniversitesi
Son Yorum: Mr.Muhendis
08-03-2026, 02:05 PM
» Yorum 0
» Okunma 466
|
Konya Necmettin Erbakan Ü...
Forum: Konya Necmettin Erbakan Üniversitesi
Son Yorum: Mr.Muhendis
08-03-2026, 02:03 PM
» Yorum 0
» Okunma 5.056
|
Konya Gıda ve Tarım Ünive...
Forum: Dijital Tarım Teknolojileri
Son Yorum: Mr.Muhendis
08-03-2026, 07:43 AM
» Yorum 0
» Okunma 59.652
|
Kastamonu Üniversitesi De...
Forum: Dijital Tarım Teknolojileri
Son Yorum: Mr.Muhendis
08-03-2026, 07:42 AM
» Yorum 0
» Okunma 10.445
|
Kütahya Dumlupınar Üniver...
Forum: Dijital Tarım Teknolojileri
Son Yorum: Mr.Muhendis
08-03-2026, 07:42 AM
» Yorum 0
» Okunma 7.959
|
Kırıkkale Üniversitesi De...
Forum: Dijital Tarım Teknolojileri
Son Yorum: Mr.Muhendis
08-03-2026, 07:41 AM
» Yorum 0
» Okunma 7.366
|
Pamukkale Üniversitesi Ça...
Forum: Dijital Tarım Teknolojileri
Son Yorum: Mr.Muhendis
08-03-2026, 07:40 AM
» Yorum 0
» Okunma 6.595
|
Burdur Mehmet Akif Ersoy ...
Forum: Dijital Tarım Teknolojileri
Son Yorum: Mr.Muhendis
08-03-2026, 07:39 AM
» Yorum 0
» Okunma 10.609
|
|
|
| Bitkilerde Bakır Eksikliği - Bakır Noksanlığı |
|
Yazar: Mr.Muhendis - 04-02-2010, 10:42 AM - Forum: Toprak Bilimi ve Bitki Besleme
- Yorum Yok
|
 |
Bakır noksanlığı, genellikle toplam Cu içeriği düşük, kaba tekstürlü, kireçli ve bakırın organik komplekslere bağlandığı organik madde yönünden zengin topraklarda görülür. Yüksek miktarda azot gübrelemesi de bakır noksanlığını güçlendirir.
Bakırın bitki bünyesinde haraket kabiliyeti iyi olmadığından noksanlık belirtileri yeni meydana gelen yapraklarda oluşur. Grimsi yeşil renk, hatta beyazlaşma gibi renk değişimleri ve solma görülür. Gelişme zayıflar. Meyve ağaçlarında dalların uç kısımlarında kurumalar olur. Bazı durumlarda uç kurumalarının görülmesinden önce, normalden büyük yapraklar oluşur.
|
|
|
| Bitkilerde Azot Eksikliği - Azot Noksanlığı |
|
Yazar: Mr.Muhendis - 04-02-2010, 10:41 AM - Forum: Toprak Bilimi ve Bitki Besleme
- Yorum Yok
|
 |
Bitki büyümesi ve ürün üzerine önemli etkileri olması nedeniyle, bu elementin yetersizliğinde büyüme hızla durmakta ve klorofil parçalanmakta ve klorozlar ortaya çıkmaktadır.Bu belirtiler bitkilere veya toprağa N uygulaması ile giderilebilmektedir. Noksanlığın şiddetine bağlı olarak bitki boyu kısalmakta, gövde incelmektedir.Tahıllarda kardeşlenme azalmakta, yaprak gelişimi engellenmekte, özellikle genç yapraklar küçülmektedir. Noksanlıktan dolayı bitkide karbonhidrat birikimi kırmızı, kırmızımsı-mor renklenmeye yol açmaktadır.
Azot kolaylıkla hareketli hale geçebilen ve taşınabilen bir besin maddesi olduğu için noksanlık ileri aşamalarda görülürse yaşlı yapraklarda protein parçalanmakta ve amino asitler büyüme yerlerine gönderilmektedir. Bu nedenle noksanlık önce yaşlı yapraklarda ortaya çıkmaktadır. Aşırı yağmurlar, yağmurlama sulama, ışık intensitesinin yüksek oluşu noksanlığı teşvik eden faktörlerdir.
Azot eksikliği görülen topraklar ;
- Kumlu topraklar,
- Aşırı derecede yağış alan ve fazla sulama yapılan topraklar,
- Organik madde içeriği düşük olan topraklar
- Uzun süre azotlu gübre kullanılmadan üretim yapılan topraklardır.
|
|
|
| Türkiye'nin suyu |
|
Yazar: Mr.Muhendis - 04-02-2010, 10:25 AM - Forum: Tarım Haberleri
- Yorum Yok
|
 |
"Bollukla yokluk arasındaki sınırı, suyu doğru kullanmak ya da tüketmek arasında yapılacak seçim belirleyecek." National Geographic Türkiye'den...
![[Resim: konu_buyuk_1%5B1%5D.hlarge.jpg]](http://media4.ntvmsnbc.com/j/NTVMSNBC/Components/ArtAndPhoto-Fronts/Sections-StoryLevel/Ye%C5%9Fil%20Haber/Organik%20Ya%C5%9Fam/su/konu_buyuk_1%5B1%5D.hlarge.jpg)
Çocukluğum köyün altından kıvrılarak usul usul akan ırmağın kenarında geçti. Bozkırın ortasında, geçtiği yerlere hayat götüren bu sudan benim köyümle birlikte yukarı köy de faydalanıyordu.
Irmak, bizim köyde olduğu kadar diğer köy için de yaşamın merkezindeydi. Kadınlar halıları, çamaşırları yıkar, çocuklar balık peşinde koşup yüzer, yaşlılar etrafındaki bahçelerde koyu sohbetlere dalardı.
Taş ve çamurlarla yapılan bentler aracılığıyla kanallara verilen sular bolluk ve bereket dağıtırdı. Bentler her zaman ihtiyaç duyulan kadar su tutardı. Zaten sulama bittikten sonra taşların arasına sıkıştırılan çamurlar erir, kanallara alınan su kendiliğinden ırmağa karışırdı. Irmak, ben ve arkadaşlarım için sınırsız bir eğlence ve oyun kaynağıydı. Sabahın erken saatlerinde ıslak çayırlardan geçerek ırmak kıyısında toplanırdık. Kimi zaman ırmaktaki balıkların peşinde koşar, kimi zaman gölette yüzer, oyun oynardık.
Hayvanların otladığı suyun kenarındaki yeşil çayırlar ise doğanın "çimlendirdiği" futbol sahalarıydı bizim için. Bir gün bütün köy, büyük bende indik. Motorlarla gelen taşlar bende döküldü. Herkes elbirliğiyle bendin su geçirmez olması için çalıştı. Artık bentten çok az su sızıyordu. Bu çocuklar için inanılmaz bir fırsattı. Bendin aşağısında azalan suda çaresiz kalan balıkları yakalamak çok kolay olmuştu. Birkaç günde hiç olmadığı kadar çok balık tuttuk. Sonra su motorlarının hortumları bendin oluşturduğu gölete girdi. Su büyük bir hızla çekilerek tarlalara verildi. Tarlalarda artık buğday, çavdar gibi az suyla yetiştirilebilen ürünler değil, suya doymayan şekerpancarı vardı. İlk yıllarda şekerpancarı ekenler iyi para kazanmış olmalı ki, pancar tarlaları hızla çoğaldı. Tarlalar arttıkça bent daha da sağlamlaştırıldı, daha çok su tuttu. Dağlardan ve pınarlardan süzülerek akan suların oluşturduğu ırmak artık bende kadar akıyordu. Bendin aşağısındaki bahçeler, kavaklıklar, çayırlar yavaş yavaş solmaya başladı. Bir gün bentteki suyun hiç olmadığı kadar azaldığını gördük. Üstümüzdeki köy de kazancı yüksek diye şekerpancarı ekmeye karar vermişti. Artık su yüzünden kavgalar çıkıyordu. Eskiden suyun aktığı yerde koyu sohbetler eden insanlar, şekerpancarı yüzünden birbiriyle görüşmez olmuştu. Bahçeler için bile yeterli su yoktu. Çocukluğumla birlikte yavaş yavaş bahçeler de solmuştu. Irmağın kurumasıyla sessizleşen ve coşkusunu yitiren köy için göç zamanıydı...
Sivas'ın Dabanözü köyünde yaşadıklarımın, Türkiye genelindeki çok daha ürkütücü örneklerden yanlızca biri olduğunun farkına varmam birkaç yıl öncesine rastlar. Kuruyan göller, özel şirketlere verilen dereler, barajlar nedeniyle altüst olan doğa, hızla eriyen deltalar ve göçlerle yitip giden geleneksel yaşam... Çocukluğumda yaşadığım kayıplar, su sorununun bugün Türkiye genelinde ulaştığı boyutları ortaya koyuyor. Dünyada kişi başına düşen su varlığı bin metreküpten daha az ülkeler su fakiri, 2 bin metreküpten az olanlar su azlığı çeken ve 8-10 bin metreküpten daha fazla olanlar da su zengini olarak sınıflandırılıyor. Türkiye, su kaynakları açısından zengin bir ülke olmadığı gibi, su varlıklarının ülke geneline dağılımı da eşit değil. Kişi başına düşen yıllık 1600 metreküp suyla, su azlığı yaşayan bir ülke konumundayız. Üstelik bu tablo her geçen gün daha kötüye gidiyor. Ancak sorun suyun az olması değil, yanlış kullanılması. Son 60 yılda Türkiye'de kuruyan sulakalan miktarı yaklaşık 1 milyon 400 bin hektar. Bu, Marmara Denizi'nden daha büyük bir alan demek. Suyla ilgili yanlış uygulamaların düzeltilmesini sağlamak amacıyla bu alanda çalışan sivil toplum kuruluşu ve yerel inisiyatif temsilcileri tarafından kurulan Su Meclisi'nin verilerine göre, bu kurumanın iki temel nedeni var: Birincisi doğrudan kurutma. Devlet Su İşleri (DSİ) rakamlarına göre, 1950'li yıllardan bu yana toplam 118 bin hektar sulakalan kurutuldu. Ancak kurutulan sulakalanlarla birlikte küçük ölçekli taşkın kontolüyle drenaj ve kurutma projesi yapılan alanları da tek tek hesaplayan Su Meclisi'nin verileri daha büyük bir rakama işaret ediyor: 745 bin hektar. Sulakalan kurutmasıyla tarım alanına dönüştürülen bölgeler arasında bereketli Çukurova, Çarşamba, Konya ovaları, Meriç ve Ergene havzalarının önemli bir bölümü de var. Sulakalanların kurumasının bir başka nedeni de su rejimine yapılan plansız müdahaleler. Örneğin, Konya Havzası'nda sulama barajları ve binlerce kuyu, suyun göllere gitmesini engelliyor ve bu durum havzadaki doğal su akışını bozuyor. Havza'da Güvenç Gölü, Yarma Bataklığı, Arapçayırı Bataklıkları, Suğla Gölü, Hotamış Sazlıkları, Ereğli Sazlıkları, Akşehir Gölü, Eşmekaya Sazlıkları, Bolluk Gölü, Düden Gölü ve Tersakan Gölü kısmen ya da tamamen kurudu. Türkiye'nin ikinci büyük gölü olan Tuz Gölü ise artık dönemsel yağışlara bağlı olarak su toplayabiliyor ...
Yazının devamı National Geographinc Türkiye Nisan sayısında...
KAYNAK
|
|
|
| Tanımadığınız bitkileri yemeyin |
|
Yazar: Mr.Muhendis - 04-02-2010, 10:24 AM - Forum: Tarım Haberleri
- Yorum Yok
|
 |
Yüzüncü Yıl Üniversitesi Çevre Sorunları Araştırma ve Uygulama Merkezi Müdürü Yrd. Doç. Dr. Fevzi Özgökçe, yöre insanının, baharın gelmesiyle gördüğü her bitkiyi tanımadan bilinçsizce tüketmesinin, ölümcül sonuçlara yol açabileceğini söyledi.
Yrd.Doç.Dr. Özgökçe, Çevre Sorunları Araştırma ve Uygulama Merkezi olarak, bölgedeki bitki çeşitliliğini araştırdıklarını belirtti.
Bu araştırmalar sırasında bölgede son yıllarda, bitki zehirlenmesi vakalarında artış gözlemlediklerini anlatan Yrd. Doç. Dr. Özgökçe, bunun da yeni neslin, bitkileri çok iyi tanımamasından kaynaklandığını vurguladı.
İlkbaharın gelişi ile vatandaşların arazilerde ve dağlık kesimlerde yetişen bitkileri toplayarak tükettiğini bu durumun da bazı sıkıntılara yol açtığını belirten Yrd. Doç. Dr. Özgökçe, şöyle konuştu:''İlkbaharın gelmesiyle insanlarımız, bitkilerden yararlanarak çeşitli yemekler yapıyor. Aslında bu çok olumlu bir durum. İlaçların etken ham maddelerinin büyük bölümü de bitkilerden geliyor. Ancak zaman zaman bu bitkileri bilinçsiz şekilde tüketenler de oluyor. Vatandaşlarımızın, baharın gelmesiyle gördüğü her bitkiyi, tanımadan bilinçsizce tüketmemesini istiyoruz. Yöre insanının, baharın gelmesiyle gördüğü her bitkiyi tanımadan bilinçsizce tüketmesi, ölümcül sonuçlara yol açabilmektedir.''
BİTKİ TOPLAMA İŞİNDE ÇOCUKLAR KULLANILIYOR
Muradiye ve Çaldıran ilçelerinde yaptıkları incelemelerde, bitki toplama işlerinde çocukların kullanıldığını bildiren Yrd. Doç. Dr. Özgökçe, ''Çocukların bitkileri birbirinden ayırt etmeleri çok zor, kolaylıkla karıştırabiliyor'' dedi.Yaklaşık bir hafta önce bir kız çocuğunun, evlerinin bahçesinde yeşeren zehirli bir bitkiyi tükettiği için yaşamını yitirdiğini anlatan Yrd. Doç. Dr. Özgökçe, şunları kaydetti:''Çocuğumuz masumane bir hareketle bahçesinde bulduğu bir bitkiyi yemiş. Bu bitki, halk arasında 'baldıran otu' olarak bilinmektedir. Bu bitkinin 6 gramı öldürücü etkiye sahiptir. Ancak insanlarımız, maydanozgillerden olan bu bitkiyi karıştırabilmekte ve ölümle sonuçlanabilmektedir.''Bölgedeki bitki çeşitliliğine dikkati çeken Yrd. Doç. Dr. Özgökçe, ''Bizim yöre insanı olarak bu bitki türlerini tanıyıp sahip çıkmamız gerekmektedir. Özellikle vatandaşlarımız, baharın başlangıcıyla birlikte gördükleri her bitkiyi yemesinler. Bilmedikleri yabancı otları tüketmesinler'' dedi.
KAYNAK
|
|
|
| Kozak Yaylası'nda maden tartışması |
|
Yazar: Mr.Muhendis - 04-02-2010, 10:22 AM - Forum: Tarım Haberleri
- Yorum Yok
|
 |
Kozak Yaylası bir fıstık cenneti. Dünyanın en kaliteli çam fıstıkları burada üretiliyor.Ancak bölgede yapılmak istenen altın madenciliği çalışmaları yöreyi tehdit ediyor...
![[Resim: n563713969_1021627_8206%5B1%5D.hlarge.jpg]](http://media3.ntvmsnbc.com/j/NTVMSNBC/Components/ArtAndPhoto-Fronts/Sections-StoryLevel/Ye%C5%9Fil%20Haber/Hayvanlar%20Alemi/orman/n563713969_1021627_8206%5B1%5D.hlarge.jpg)
Yöre sakinleri şimdiden maden araması için binlerce ağacın kesimine başlandığını söylüyorlar..
Bergama Çevre Platformu Sözcüsü Erol Engel, Kozak Yaylası’nın Kaplan köyü yakınlarındaki Çukuralan’da, resmi rakamlara göre 7 bin 743 ağaç kesildiğine dikkat çekiyor ve ekliyor: “Koskocaman bir orman yok edildi; bir ton kayaçtaki 4 gram altın için. Yüzlerce yılda oluşan bu ormanı 4 gram altın için feda eden zihniyeti lanetliyoruz”
Bu konuda bölgedeki sivil toplum kuruluşları bir açıklama yaptı. Açıklamada şu sözlere yer verildi: “Kozak’ın her yıl 50 milyon dolar civarında çam fıstığı ihracatı yapılan bir bölge. Kozak köylüsü, ormanları bugüne kadar canı gibi korudu, bu yüzden orman yangınlarının hemen hemen hiç yaşanmadı. Şimdi Kozak köylüsü soruyor, bunca yıl gözbebeğimiz gibi koruduğumuz Kozak Yaylası’nı altıncı şirketlere peşkeş çekilsin diye mi koruduk? Nedir bu rezalet?! Yeryüzünün cenneti olan Kozak Yaylası’na nasıl kıyarsınız; bu hangi vicdana, hangi dine ve imana sığar? Kozaklıların feryadını duyacak vicdan sahipleri yok mu Ankara’da? Milli park ilan edilip koruma altına alınması gereken yaylamızı, altıncı şirketin talanına nasıl açarsınız? İki elimiz iki yakanızda...” Kozak’ta yaşananları yöre sakinlerinden biri şöyle kaleme aldı: “Babamın, dedemin,atamın doğduğu, yattığı Kozak...Yeşiller denizi Kozak, Allah'ın bize bahşettiği cennet.Ama birkaç yıldır bu güzelim cennette karabulutlar dolaşıyor. O güzelim cennette geçirdiğim muhteşem yaz tatilleri hala aklımda, orman içinde uzun yürüyüşler, akan berrak sularında balık avlamalar, yüzmeler, ormanın içinde ata binerek cennetin içinde kaybolmalar, tan vakti dedemle dağların,çam ağaçlarının arasından güneşin doğuşunu izlemek sonra bağdan sabah çiği üstünde üzüm ve incir yemek... Çam kozalaklarından elde edilen künerden fıstıkları çıkardığımız güzel anlar...
Ormanda özgürce koşan yılkı atlarının seyrine doyum olmazdı.Günbatımında çamların ardından Ege Denizi'nde batan güneşin şöleni... Akşamları dedemin tahta kerevetinde kardeşlerimle uzanarak,çam ve badem ağaçlarının izin verdiği kadar Samanyolu ve yıldızları seyrederken dedemin anlattığı Kurtuluş ve Çanakkale savaşlarının hikayeleri ile uykuya dalardık.
Hala bunları yapan, yaşayan çocuklar var. Ama birkaç yıl sonra belki bu ağaçların hiçbiri kalmayacak,ormanda yaşayan hayvanlar,kuşlar, ceylanlar, belki de insanlar.
Sular altın madeni için çekilecek, yeraltı suları yok olacak, ağaçlar kuruyacak. Bulunabilen sular siyanürle kirlenecek, ve bizlerin torunları bizim yaşadığımız mis gibi çam havasını ve temiz çevreyi bulamayacaklar...
5-7 yıl için maden ocağı oraları kullanacak işi bitince kirlettiği,yok ettiği doğayı tek başına bırakıp terkedecek...”
KAYNAK
|
|
|
| Biçerdöver |
|
Yazar: Livadi - 04-01-2010, 08:17 AM - Forum: Tarım Makineleri
- Yorum Yok
|
 |
BİÇERDÖVER
Tarım alanlarında raslanan tarım makinalarının en büyüğü ve en önemlisi, biçerdöverdir. Biçerdöver, hasat işçiliğinin kolaylaştırılmasını sağlayan makina-laşmanın 150 yıllık gelişimini simgeler.
![[Resim: h6rx220covercb13eb7kw7.jpg]](http://img510.imageshack.us/img510/1963/h6rx220covercb13eb7kw7.jpg)
Gelişmesi: Tarım makinalarında PULLUK'tan sonraki en önemli buluş, ilk başarılı makinasını 22 yaşındayken yapan Cyrus McCormick'in 1830'larda gerçekleştirdiği orak makinasıydı. Bu makina. çiftçilerin işini oldukça kolaylaştırdı, ama tahılın demetlenmesi gene de önemli bir sorun olmayı sürdürdü. 1850'lerde bu orak makinası, mekanik bir demetleme aygıtının da eklenmesiyle oldukça gelişti. Ancak harman, yani tanelerin samandan ayrılması işlemi hâlâ elle yapılmaktaydı. Bu amaçla HARMAN MAKİNA -LARI gerçekleştirildi; ama bunlar ya hareketsizdi ve ürünü makinanın bulunduğu yere taşımak gerekiyordu: ya da hasat zamanı, harman makinasını öteki ma-kinalardan ayrı olarak tarlaya götürmek söz konusuydu.
1835 yılında,Michigan'ın Kalamazoo kentinde A. Y. Moore, biçme, dövme, harmanlama ve temizleme işlemlerini bir tek makinada birleştirdi. Bu makinanın 4,6 m genişliğinde bir kesicisi vardı ve bir vantilatörle sağlanan hava akımı taneleri ayırıyor, hattâ çuvallara dolduruyordu. Ne yazık ki.Moore'un makinası çeşitli iklim koşullarında pek elverişli değildi ve yalnızca havanın nispeten kuru olduğu Kaliforniya' da kullanılabiliyordu (1854'te, Kaliforniya'nın Alame-da bölgesinde 2 600 dönümlük arazide ürün bu maki-nayla kaldırılmıştır). Atla çekilen ilk biçerdöverler, Kaliforniya'da. Stockton Biçerdöver ve Tarım Araç*ları firmasınca yapılmıştı.
1885'lerde Avusturalya'da McKay Şirketi tara*fından, atla çekilen ve soyucu adı verilen bir makina yapıldı. Bu makina tahılların üzerinden çekildiğinde, döner diskler başakları tarayıp olgunlarını ayırmaktaydı. Makina, daha sonra tahılı kapçıklarından ayırıyor "e çuvala doldurulacağı yere taşıyordu.Ancak, bu makinayla verilen fire oldukça yüksekti: sapları uzun bıraktığı için daha sonra onları yakmak, kesmek ya da toprağı sürüp gömmek gibi sorunlar çıkarıyordu.
Bir Kanada firması olan Massey-Harris, 1910 yılma kadar, hep atla çekilen biçer-bağlar makinalan yaptı. 1910 yılında geliştirilen biçerdöver makinası, bir kesici bıçak ile bir harman makinasından oluşmaktaydı. Sözkonusu makinaların en önemli sorunu, çok ağır ve üstelik birçok çiftçinin satın alamayacağı kadar pahalı olan buharlı TRAKTÖR'le çekilmek zorunda olmalarıydı. Buna karşılık, biçer-bağlar, atla çekilebilmekteydi. Harman makinası çekilerek tahrik ediliyordu ; yani yerde yol alırken dönen bir tekerlekten güç almaktaydı. Atla çekilen makinalarla oldukça yavaş iş görülmekteydi, çünkü atların güçleri çok sınırlı kalıyordu.
1922 yılında Massey-Harris biçerdövere, biçme ve harmanlama işlemlerini yerine getirecek gücü sağlayan bir motor taktı. Böylece biçerdöver, küçük bir traktörle ya da atla çekilebilecek duruma geldi. Bu arada İÇTEN YANMALI MOTORLAR da yaygınlaşmaktaydı. Sonraları Massey-Harris tarafından alınan Avustralya'daki McKay şirketi, 1924'te ikinci önemli adımı atarak Sunshine Otomatik Harman Makinası adında, 3,7 m genişliğinde, yalnızca biçmesi ve dövmesi değil, kendi hareketi de motorlu olan bir makina yaptı.
Aynı tarihlerde, yani Birinci Dünya Savaşı sıralarında, tarım işçisi bulma zorunluğu biçerdöverlerin A.B.D^nin orta bölgesinde yayılmasına yolaçtı. O zamana değin alışılmış olan yöntem, büyük işçi gruplarının hasat zamanı kendi harman makinalan ve buharlı traktörleriyle çiftlikten çiftliğe dolaşmalarıydı. Çiftliklerinde çalışmakta olan böyle bir topluluğa yemek çıkarmak zorunda olan çiftlik sahibeleri, biçerdöverlerin yaygınlaşmasını özellikle destekliyorlar*dı.
Sonunda, 1935 yılında, Wisconsin Milwaukee'de-ki Allis-Chalmers Şirketi tek kişinin kullanıp çalıştırabileceği bir biçerdöver yapmayı başardı. 1940'lara doğru ise, küçük birer ev büyüklüğündeki biçerdöverler, dünyanın her yanına yayıldı.
Modern biçerdöver: Günümüzde makinaların çalışma mekanizması, eski modellerinkiyle aşağı yukarı aynıdır.
Döner kanatlar, ekini çekip bıçaklara vurur ve ekin, tam dibinden kesilir. Tahıl, kesici tablası'na düşer ve döner burgularla ortaya doğru süpürülür. Ortadaki elevatör, kesilmiş başakları toplar ve harmanlanması için makinanın tambur'una. taşır. Tambur, yüksek hızda dönerek, içindeki tanecikleri başaktan ayıran çubuklarla kaplı, silindir biçimli bir bölmedir. Saman, dışarıya atılmak için, ağır ağır çalışan saman taşıyıcısıyla makinanın arkasına doğru taşınırken, taneler ve kabuklar kalbura dökülüp büyük parçalardan ayıklanır. Daha sonra hava akımıyla savrularak, kabuk, saman kalıntıları ve öteki istenmeyen parçacıklardan temizlenir. Ayıklanmış taneler, artık makinanın dibinde toplanmıştır ve bir burgu aracılığıyla bir zincirli taşıyıcıya doğru sürülerek tepedeki bir depoya aktarılır. . Taşıyıcının içindeki bir başka burgu da depodaki tahılı kamyona akıtabilir.
Modern bir biçerdöver, dört tona yakın tahılı de-scioyabilir ve böylece hiç boşaltma yapılmadan yanı saat boyunca çalışabilir (böyle bir makina saatte ıralama 8 ton tahıl veren 20 dönüm arazinin hasana tamamlar). Dünyanın birçok yerinde hasat mevsimi çok kısa sürer; bu yüzden, yüksek kapasiteli naünalar gereklidir. Biçerdöverlerin motorları, 100 -_ü r-eygirgücü'ndedir. Gereken güç miktarı, çalıştı-atacak donanıma bağlıdır; örneğin, sapları dışarıya atmadan önce kesen bir mekanizma için, fazladan 25 beygirgücü daha gerekir. Kesim genişliği 2,5-5 metre arasında değişir; daha geniş yolları olanA.B.D.ve Kanada gibi büyük ülkelerde, Kesim genişliği daha büyük olabilir, ama yağış ve başka etkenler nedeniyle tahıl fazla dolgun değildir ve bu yüzden biçerdöverin büyük olması gerekmez.
En büyük modern biçerdöverlerde tahrik ve yönlendirme (biçerdöver,. hareketini arka tekerlekten alır) için hidrostatik ye ayrıca, sürücüyü toz ve güneş çarpmasından koruyacak bir kabin bulunur. Kontrol tablosundaki sinyaller, kayış kopması, saman tıkaması ya da motorun aşırı kızması gibi durumlar da sürücüyü uyarır.
|
|
|
| Civcivlerde Cinsiyet Belirleme |
|
Yazar: Livadi - 04-01-2010, 07:34 AM - Forum: Zootekni
- Yorum Yok
|
 |
Civcivlerde Cinsiyet Tayini
Erkek ve disi civcivleri tanıyabilmek için 4 metod uygulanmakta olup bunlar:
Silver(beyaz) ve Gold(acik sari-kahverengi) Metod: Yetistirici firmalar tüy rengini (olusmasý) determine eden genlerden
Silver(beyaz) ve gold (acik sari-kahverengi)'u kullanip erkeklerde sadece fenotipik olarak beyazin görünmesi dişilerde ise
sadece kaverenginin görünmesi şeklinde.
Barred(cubuklu) ve Non-barred(cubuksuz) Metod:Yetistirici firmalar siyah tavuklarda tüy rengini (olusması) determine eden
genlerden barred(cubuklu) ve non-barred (cubuksuz) 'u kullanip erkek civcivlerin kafasinin sadece fenotipik olarak siyah
görünmesi dişi civcivlerin ise siyah rengin üzerinde beyaz bir bölgenin bulunması şeklinde.
Hızlı ve Yavaş Tüylenme Metod: Yetiştirici firmalar kanatlardaki tuüylenmenin hızını (etkileyen) determine eden genlerden
yavaş ve hızlıyı kullanip erkek civcivlerin birinci kanat tuüylerinin yavaş dolayısıyla
kısa görünümlü, dişilerde ise
birinci kanat tüylerinin hızlı dolayısıyla
uzun görünümlü olması şeklinde.
Bir diger Metod ise Cloaca (Yumurta kanalinin sonu)nın anotomik yapısıla ilgili olup en cok kullanılan metoddur. Tecrübe ve gerektirir.
Bir günlük civcivin ters çevrilip "Cloaca(yumurta kanalı)" daki alt kısımda yuvarlak görünüm erkek, daha yayvan ve sekil olarak 120 derecelik bir daire parçasını andiran yapi ise dişi olarak kabul edilir. Tecrübeli ve kabiliyetli bir kişi için başarı %99 dur.
Kaynak:Şahin Çadırcı(HrÜZFZootekniBl)
* Eğitimler için öncelikle, Tarım İl-İlçe ya da en yakın üniversiteler veya bazen firmalar yardımcı olabilir.
|
|
|
| Tavuk Barınakları |
|
Yazar: Livadi - 04-01-2010, 07:31 AM - Forum: Zootekni
- Yorum Yok
|
 |
TAVUK BARINAKLARI
Tavukların barındırıldığı yerlere kümes denir. İyi bir kümes hayvanlara uygun bir çevre koşulu yaratacağından verimi doğrudan etkileyecektir. Bunun için uygun kümes tipinin seçimi önemlidir. Kümesler genelde büyütme kümesleri, yumurta tavuğu kümesleri ve etlik piliç kümesleri olarak üçe ayrılır. Bu üç kümes tipide, önünde serbest gezinme avlusu olan ekstansif, tavukların dışarı çıkmadan bütün zamanlarını kümes içerisinde geçirdikleri entansif kümeslerden oluşur. Bu kümesler başlıca şu nitelikleri taşımalıdır:
* İçleri kuru, güneşli ve aydınlık olmalı,
* Hayvan sağlığına zararlı nem ve pis kokuları bulundurmamalı,
* Kolayca havalandırılabilmeli,
* Bit, pire gibi parazitlerle çeşitli mikropların barınmalarına ve üremelerine elverişli olmamalı,
* İçine konacak hayvan sayısına uygun büyüklük ve genişlikte olmalı,
* Temizlik kolay yapılabilecek şekilde olmalı,
* Dışarının soğuk ve sıcağını içeriye mümkün olduğu kadar az geçirmelidir.
Yer Seçimi
Kümeslerin kurulacağı kümes yerlerinin seçimi de tavuk yetiştiriciliği için önemlidir. Kümesler taban suyu yüksek olmayan, toprağı çakıllı ve kumlu yerlerde, sert ve soğuk rüzgarlardan korunacak şekilde yapılmalıdır. Kümesin yönünün doğu ve güney doğuya bakması uygundur. Kümes yapılan yerde su ve elektrik muhakkak bulunmalıdır. Pazarlama bakımından yol güzergahına yakın olan tarıma elverişli olmayan alanlarda kurulmalıdır. Kümesler kurulurken birbirlerine yakın olmamalıdır.
Kümesler arasında en az doksan metreyi geçkin mesafe bulunmalıdır. Büyütme ve üretim kümesleri tamamen birbirlerinden ayrı olmalıdır. Kümesler toz ve gürültüden uzak olmalıdır. Bunun için yollara yakın kurulmamalıdır. Kümesin çatı ve duvarları sıcak, soğuk ve fırtına gibi dış tesirlerden kümesi korumak için izole edilmelidir.
Kümesler Üç Çeşittir
1. Büyütme kümesleri
2. Yumurta tavuğu kümesleri
3. Etlik piliç kümesleri
Bu üç kümes tipi ekstansif ya da entansif yetiştiricilikte kullanılabilir.
Ekstansif Kümesler
Bu kümeslerin önlerinde gezinme yerleri vardır. Gezinme yerleri gölgeli olmalıdır. Sıcak havalarda hayvanların bu alanlarda rahatlamaları gerekir. Kümes içinin kış aylarında soğuk havalardan etkilenmemesi için kümesin önü güneye bakmalıdır. Bu kümeslerde,20-30 metrekare kümes taban alanı için 1 metrekare pencere hesaplanır. Pencerenin altına tavukların geçebileceği yükseklik ve genişlikte (30 x 40 cm) giriş ve çıkış deliği yapılmalıdır. 60-70 tavuğa bir giriş -çıkış deliği yeterli olur. Bu kümeste tavuklar çok sıkışık bulunmamalı, üç-dört tavuk için 1 metrekare kümes hesaplanmalıdır.
Resim 1. Kümes ve gezinti yeri
Entansif Kümesler
Bu tür kümeslerde gezinme yeri yoktur. Metrekareye hayvan sayısı daha fazla ve gerekli iş gücü daha azdır. Birim alandan daha fazla yararlanma imkanı verir. Entansif kümesler ikiye ayrılır.
1-Açık Kümesler
2-Kapalı Kümesler Kapalı Pencereli Kapalı Penceresiz
1-Açık Kümesler :
Bu kümeslerin ya ön tarafları yada iki tarafları açıktır. Açık taraf tel ile örtülüdür. Kümes tabanı ızgara ile kaplıdır. Gübre çukuru 80-100 cm derinliktedir. Folluklar, yemlikler ve suluklar ızgara üzerine konur. Ön taraf yaz – kış açık olduğu için kış aylarında yem tüketimi artar, yumurta verimi azalır. İlkbahardaki verim artışı bu açığı kapar. Genelde bu kümesler 8 m enindedir. Tek tarafı meyilli çatı kullanılır. Çatı altına kapaklı havalandırma deliği açılabilir. Genelde ılıman iklimlerde kullanılmakla birlikte soğuk iklimde bile yemlik ve suluklara ısıtıcı koyarak kullanabiliriz.
Kümesin iki tarafı açık ise (perdeli kümes) açık taraflarda 50 cm duvar örülür ve bunların üzerinde perde (genelde naylon) vardır. Soğuk havalarda kapatılarak kapalı kümes halini alır.
2-Kapalı Kümesler :
Bu kümeslerin tamamen kapalı olanlarında aydınlatma ve havalandırma mekanik olarak yapılır. Pencereli kümeslerde ise aydınlatma ve havalandırmanın bir kısmı mekaniktir. Bu tip kümesleri 3 grupta toplayabiliriz.
A) Kalın altlık sistemi ( yer kümesi )
B) Izgara sistemi
C) Kafes sistemi
Resim 2 Kapalı ve pencereli kümes
A) Kalın Altlık Sistemi (Yer Kümes ): Kümes tabanı tamamıyla beton yada sıkıştırılmış topraktan oluşur. Zemin üzerine 10-15 cm kalınlığında altlık serilir. Altlık malzemesi olarak bulunabilirliğine göre; kaba planya talaşı, pirinç kavuzu, parçalanmış mısır koçanı, sap veya saman gibi malzemeler kullanılabilir. Bu sistem halen broiler yetiştiriciliğinde yaygın olarak kullanılmaktadır. Her ne kadar ucuza mal olmakta ise de, özellikle iyi havalandırılmayan ve nemli bölgelerdeki kümeslerde altlığın ıslanması ve kesekleşmesi büyük sorunlar oluşturmaktadır. Bu tip kümeslerde metrekareye 4-6 tavuk konulabilir.
B) Izgara Sistemi: Izgara sisteminin kullanılmasının amacı altlıklı yer kümesinde görülen sorunların ortadan kaldırılmasıdır. Izgara sistemi kullanılan ızgaranın ölçüsüne göre 3'e ayrılır:
2/3 Izgara Sistemi: Kümesin 2/3'ü tahta ızgaralarla, 1/3'ü de altlık ile kaplanmıştır. Izgaralar altlık seviyesinden 20-40 cm yükseklikte olmalıdır. Yemlikler ve sulukların ızgaraların üzerine yerleştirildiği bu sistemde tavuklar günün büyük bir kısmını ızgaralar üzerinde geçirirler. Izgaralar; 2 x 2,5 cm kesitindeki çıtaların 2,5 cm ara ile ve paralel yerleştirilmesiyle yapılır. Izgaralar arasından gübre çukuruna dökülen gübreler, bir yıl boyunca burada biriktirilerek verim yılı sonunda temizlenirler. Kümes genişliğine göre, ızgaralar kümes ortasına, folluklar karşılıklı iki duvar kenarına yerleştirilir. Kümes genişliği 12 metreden fazla ise ızgaralar ortadaki koridorun her iki yanına yerleştirilir. Bu tip kümeslerin içerisine girmeden, koridor boyunca dolaşarak her iki bölmenin yumurtalarını toplamak oldukça kolaydır. Uygun havalandırma koşullarında bu tip kümeslerde metrekareye 8 tavuk yerleştirilebilir.
1/3 Izgara Sistemi: Sistem olarak yukarıda bahsedildiği gibidir. Kümesin 1/3'ü tahta ızgaralarla, 2/3'ü altlıkla kaplanmıştır.
Tam Izgara Sistemi: Bu sistemde kümesin tamamı tahta ızgaralarla kaplanmıştır. Altlık giderleri tamamen kaldırılmış olup, ızgaraların ilk yapım masrafı oldukça pahalıdır. Bu sistemde metrekareye 8-10 tavuk yerleştirilebilir.
C) Kafes Sistemi: Bu sistemde tavuklar kümes içerisindeki kafeslerde barındırılırlar. Çok iyi bir havalandırma düzeni gerektiren bu sistemin yararı metrekareye düşen tavuk sayısının fazla oluşu ile (kafes tipine göre 12-27 tavuk/metrekare) yer ve iş gücünden tasarruf sağlanmasıdır. Ayrıca daha kolay ayıklama, daha az yem tüketimi, altlık giderinin ortadan kaldırılması, parazitler, hastalıklar, tüy yolma ve kannibalizmin azalması gibi olumlu yönleri de vardır. Bunun yanı sıra ilk yapım giderlerinin yüksekliği, özel yemleme ve itinalı bakım gereği kafes yorgunluğu, karaciğer yağlanması ve kırık-çatlak yumurta miktarının artması gibi sakıncaları da vardır. Kafesler 2-2,5 mm çapındaki galvanizli tel çubukların 2 x 5 cm veya 2 x 6 cm aralıklarla kaynaklanması ile yapılır. Kafes tabanının meyili % 15,8 – 17,6 olup, bu meyilde yuvarlanan yumurtalar öndeki yumurta tablalarında toplanırlar. Kafes blokları arasındaki servis yolunun genişliği kafes tiplerine göre 60-75 cm arasında değişebilir. Kafes blokları kümes içerisinde birden fazla sıra halinde yerleştirilir. Her blokta kafesler tek veya çok katlı olarak dizilir. Bu dizilişler yatay, dikey veya kademeli olabilir.
Kafeste Yumurta Tavukçuluğunun Avantajları:
Bu sistemin yer tavukçuluğuna göre üstünlükleri aşağıda maddeler halinde özetlenmiştir :
• Birim kümes alanına konan tavuk sayısı diğer kümeslerden 4-5 misli daha fazladır.
• Altlık sorunu yoktur.
• Yumurtalar daha temizdir.
• Fazla dolaşıp enerji kaybetmedikleri için yemden yararlanma biraz daha yüksektir.
• Yere yumurtlama sorunu yoktur.
• Gurk olma hali çok azdır.
• Tavuklar ayak altında dolaşmadıkları için bakımları daha kolaydır.
• Yumurtalar biraz daha ağırdır.
• Ölüm oranı genellikle daha düşüktür.
• İş gücü gereksinimi, otomasyona bağlı olarak % 50-80 daha azdır.
• Tavukların tek tek kontrolü, kötü ve düşük verimlilerin ayrılması daha kolaydır.
• Gübrenin alta geçmesi ve tavukların birbirleriyle temasının az olması nedeniyle hastalık kontrolü daha kolaydır.
• Kannibalizm daha düşük düzeydedir.
• Hayvanların kendi yumurtalarını yemelerine ender rastlanır, ayrıca bu alışkanlığı olan hayvanlar kolayca ayıklanır.
Kafeste Yumurta Tavukçuluğunun Dezavantajları:
Kafeste yumurta tavukçuluğunun bir çok avantajları yanında dezavantajları şunlardır :
• Hayvan başına düşen ilk kuruluş masrafları, kafes maliyeti nedeniyle çok fazladır.
• Çatlak yumurta oranı artar.
• Yumurtlama döneminde hayvanlar daha fazla ağırlık artışı sağlasalar da, kemiklerin son derece zayıf olması nedeniyle dönem sonundaki piyasa fiyatları düşüktür.
• Özellikle yazın, gübrede fazla miktarda sinek ürer ve sorun yaratır.
• Kafes altlarında biriken gübreyi sık sık temizlemek gerekir.
• Bazı özel kafes hastalıkları nedeniyle özel yemleme gerekebilir.
• Hareketsizlikten dolayı karaciğer yağlanması ve buna bağlı ölümlere daha sık rastlanır.
• Kümes içerisinde daha fazla hayvan barındığı için daha güçlü bir havalandırmaya ihtiyaç vardır.
• Yumurtlamayanlar düzenli bir şekilde ayıklandığından kafeslerin bir kısmının boş kalmaması için bir miktar yedek tavuk beslenir.
Kafeslerde Aranılan Nitelikler:
• Kafes maliyeti imkan oranında düşük olmalı,
• Parçaları kolayca sökülüp takılabilmeli,
• Dayanıklı olmalı,
• Kolayca temizlenip dezenfekte edilebilmeli,
• Gübre kolayca temizlenip atılabilmeli,
• Kafesin en üst katına rahat erişilebilmeli.
Kafes Sistemleri:
Yumurta tipi kafes sistemleri 3 grupta incelenebilir :
• Basamaklı (kademeli ) kafesler
• Bataryalı ( dikey ) kafesler
• Düz ( yatay ) kafesler
Basamaklı ( Kademeli ) Kafesler :
Kafes tavukçuluğunun en basit tipidir. Bu tip kafesler merdiven basamakları gibi kademeli olarak dizilirler. Bu tip kafeslere Kaliforniya tipi kafesler de denilmektedir. Her bir kafes bölmesine 3-4 tavuk konulur. Taban alanının her bir metrekaresine 12 tavuk konulur. Bu tip kafeslerin mevcut binaya uyum sağlamaları kolaydır. İlk yatırım masrafları düşük, küçük sürüler için uygundur. Dezavantajı birim alana az hayvan düşmesi, gübrenin içerde birikmesi nedeniyle uygun olmayan kümes içi çevre koşulunun oluşmasıdır.
Bataryalı ( Dikey ) Kafesler :
Bu tip kafeslerde metrekareye 16-18 tavuk düşmektedir. Kafesler 3 yada 4 katlı olacak şekildedir. Bu kafeslere apartman veya battery tip kafesler de denir. Kafesler sırt sırta dizilir. Üsttekilerin gübresi bir alttaki kafesin üstündeki tablalara dökülür. Bunlar gübre çukuruna dökülüp otomatik olarak kümesten uzaklaştırılır. Yemleme, sulama, yumurta toplama gibi işler de otomatik yapılır.
Resim 3. Dikey kafesler
Düz (Yatay) Kafesler :
Bu kafesler kümeste tek katlı olarak kurulur. Kafes bloklarında genellikle 4 kafes bulunur. Ortadaki iki kafes sırt sırta, dıştaki iki kafes ise ön tarafları ortadakilerin ön yüzüne bakacak şekilde dizilir. Bloklar arasında servis yolu bırakılır. Metrekareye 12-14 tavuk düşer. Sistem tamamen mekanik işler. Yerden 60-70 cm yukarıdan kurulu kafeslerden inen gübre otomatik olarak kümes dışına ulaştırılır. Sistem pahalıya mal olur, uzun kümesler gerektirir.
Resim 4: Yatay kafesler
Kümeslerde Temizlik
Hangi tip kümes olursa olsun temizlik gereklidir. Temizlik ile birlikte dezenfeksiyona da önem verilmelidir.
Kümes boşalınca tüm ekipman dışarı çıkarılır. Altlık kümesten uzağa götürülüp atılır. Sonra kümese ilaçlı sular püskürtülür. 24 saat sonra kümes tabanı kazınarak temizlenir, sıcak sodalı sularla fırçalanıp yıkanır.
Dışarı alınan ekipman güzelce temizlenir, dezenfekte edilir. Kullanılan dezenfekte edici maddenin uygun olması ve uygun dozda kullanılması gerekir. Mikrop öldürücü bu maddelere dezenfektan diyoruz.
Resim 5: Dezenfeksiyon
İyi bir dezenfektan:
• Çeşitli hastalıkların mikroplarını öldürür.
• İnsan ve hayvan için zararsız olur.
• Sürüldüğü alet ve ekipmanları bozmaz.
• Dayanıklı ve uzun etkili olur.
• Kötü kokulu, renk verici veya renk soldurucu olmaz.
• Kullanışlı ve ucuzdur.
Dezenfektan olarak kullanılacak çok çeşitli kimyasal maddeler vardır. Ayrıca kireç ile yapılacak temizlik, dezenfeksiyonda kolaylık sağlar. Sabun, soda, sudkosdik, deterjanlar tavuk yetiştiricisinin daima elinin altında bulunmalıdır.
|
|
|
| Önemli Tavuk Irkları |
|
Yazar: Livadi - 04-01-2010, 07:29 AM - Forum: Zootekni
- Yorum Yok
|
 |
Önemli Tavuk Irkları...
TAVUK IRKLARI
Tavuğun Kökeni Ve Evcilleştirilmesi
‘’Tavuk’’ , PHASİANİDAE (sülüngiller) familyası, GALLUS (Tavuk) cinsi ve Gallus domesticıs türüne aittir.
Evcil tavuklar diğer Gallus türlerinden , ağızlarında diş bulunmayışı ve başlarında ibik olması ile ayrılır.
Tavuk ırklarının 4 yabani formları vardır:
1. Gallus gallus veya Gallus bankiya (kırmızı orman tavuğu)
2. Gallus lafayeti (seylan orman tavuğu )
3. Gallus sonnerati (gri orman tavuğu)
4. Gallus varius (siyah veya yeşil orman tavuğu)
AÇIKLAMALARI
1. Bu yabani formlardan en geniş yayılama alanı bulan Gallus gallus veya Gallus bankiva ‘nın bugünkü evcil tavuğun atası kabul edilmektedir. Kırmızı renkleri , koyu gri bacakları , horozda testere dişleri gibi bölümlü büyük ibik yapısı ile tanımlanır. Yumurtaları oldukça küçüktür ve yumurta verimleri yaklaşık 8 adettir. Canlı ağırlıkları 500-1100 g kadardır. Kırmızı orman tavuklarında genellikle monogami görülür.
2. Tanınmış güzel tüy renklerine sahiptir. Her iki cinsiyette sarı-pembe bacak rengi görülür. Horozlar oldukça büyük ve düz bir ibik yapısına sahiptir. Bazı alt türlerinde monogami , bazılarında poligami görülebilir. Yumurtaları oldukça küçük ve kahverengi-kırmızı lekeler taşır. Bir kuluçkada yaklaşık 4 adet yumurta yumurtlarlar ve ağırlıkları 500-1200g’dır.
3. Uçuculuğu en fazla olandır. Bunlarda genellikle monogami hakimdir. Tavuklarda bir kuluçkada 6-13 yumurta yumurtlar. Ağırlıkları 700-1200g’dır. Horozlarda üst kuyruk tüyleri bükülerek alt tüyleri kapatmaktadır.
4. Horozlarda ibik halkalar halinde kırmızı , yeşil , pembe , mavi gibi renklerden oluşmuştur. Diğer evcil tavuklarda bulunan 14 kuyruk tüyüne karşılık bu yabani türlerde 16 adettir. Bir kuluçka döneminde 6-11 adet yumurta yumurtlarlar ve yumurta renkleri kahverengimsi-beyazdır. Canlı ağırlıkları 450-900 g’dır.
Yukarda bazı özellikleri belirtilen bu yabani formlar kendi soylarını devam ettirecek kadar (yılda 10-12 adet ) yumurta yumurtlarlar ve canlı ağırlıkları 450-1200g kadardır.
-------TAVUK IRKLARI VE SINIFLANDIRILMASI--------
Tavuk ırkları üzerindeki ilk çalışmalar ve yeni ırkların geliştirilmesindeki ilk amaçlar gösteri ve görünüş olmakla birlikte , sonraki amaçlar daha ziyade verim olarak gerçekleşmiştir. Bugün tavuklar;
1 STANDART SAF IRKLAR
2 HİBRİTLER seklinde iki ana grup altında incelenir.
En yaygın sınıflandırma coğrafik yörelere veya elde edildikleri bölgelere göre olanıdır. Bu şekilde ırklar 4 ana grupta incelenirler;
1 Amerikan ırkları
2 Asya ırklar
3 İngiliz ırkları
4 Akdeniz ırkları
Verim yönlerine göre tavuklar 4 grupta ele alına bilir;
1 Yumurta ırkları
2 Et ırkları
3 Et-Yumurta veya Yumurta-Et kombine ırkları
4 Süsırkları
Akdeniz ırklarının YUMURTACI, İngiliz ve Asya ırklarının ETÇİ , Amerikan ırklarının da KOMBİNE VERİM YÖNLÜ olduğu söylene bilir.
Tavukların vücut büyüklüğü dikkate alınarak sınıflandırılmaları da yaygındır .Buna göre ırklar;
1 Ağır ırklar
2 Orta ağır ırklar
3 Hafif ırklar olmak üzere 3 gruba ayrılırlar.
Akdeniz ırkları HAFİF, Asya ve İngiliz ırkları AĞIR , Amerikan ırkları ise ORTA AĞIR IRKLAR grubunda yer alır.
STANDART SAF IRKLAR
1 PLYMOUTH ROCK; Kombine verimli bir Amerikan ırkıdır. Renk bakımından 7 varyetesi bulunmaktadır. Çubuklu ve beyaz varyeteleri en çok bilinenlerdir. Beyaz PLYMOUTH ROCK TİCARİ BROİLER üretiminde ana ebeveyn hatlarının geliştirilmesinde kullanılmaktadır. Geliştirilen bu hatlarda 9-10 aylık üretim döneminde 160-180 adet yumurta alınabilmektedir. Bunlarda ortalama canlı ağırlık horozlarda 4-4,5 , tavuklarda 3,0-3,5 kg ‘dır.
Çubuklu PLYMOUTH ROCK ’l ar kahverengi yumurta üretim hatlarında otoseksin eldesin de kullanılmışlardır. Ayrıca yumurta ıslah programlarında , ağır yumurta elde edilmesi amacıyla geniş oranda yer almışlardır. Bunlarda yumurta verimi200-220 adet, canlı ağırlıkları horozlarda 3,5-4,0 , tavuklarda 2,5-3,0 kg’ dır. Açık kahverenginden koyu kahverengiye kadar değişen yumurtaları 60-70g ‘dır.
2 WYANDOTTE ; Amerika da melezlemelerle elde edilmiş olan ,değişik renklere sahip bir ırktır. Bu ırka ait 9 varyete bulunmaktadır. Ortalama canlı ağırlıkları horozlarda 3,9 tavuklarda ise2,9 kg ‘dır. Bu ırklar dar sırtlı cılız hayvanların bulunması ve düşük kuluçka randımanı istenmeyen özelliklerdir.
3 RHODE ISLAND RED ; Amerika’nın Rhode Island eyaletinde koyu-kırmızı renkli horozları ile tanınmış bir ırktır. Orta ağırlıkta çok iyi yumurtlama kapasitesine sahip bir ırktır. Ortalama canlı ağırlıkları horozlarda 3,9, tavuklarda 2,9 kg’ dır. Elverişsiz barınak ve zayıf bakım şartlarına diğer ırklara göre daha iyi uyum sağlaya bilirler. Sergi hayvanı olarak da kullanıla bilirler.
4 NEW HAMPSHİRE ; ABD’nin NEW HAMPSHİRE eyaletinde geliştirilmiştir. Erken gelişme , iri kahverengi yumurta verme , erken tüylenme , sağlamlık ve yüksek yaşama gücü gibi özelliklerde yapılan sürekli seleksiyonlar sonucunda elde edilmiş YUMURTA-ET VERİM yönlü bir ırktır.
5 BRAHMA ; BRAHMA ’ lar MALAY ve COCHİN ırklarının melezlenmesiyle elde edilmiş olan bir Asya ırkıdır. Ortalama canlı ağırlıkları , açık renkli varyetelerde horozlarda 5,4 , tavuklarda 4,3 kg’ dır. Diğer iki varyete biraz daha hafiftir. Deri renkleri sarı , yumurta kabuğu kahverengidir.
6 COCHİN ; Vücutta iri top top kabarık tüyleri ile bir sergi hayvanı olarak önem taşır ve diğer ırklardan ayrılır. Sık gurk olma özelliği gösterirler. Ortalama ağırlıkları horozlarda 4,5-5,5 ,tavuklarda 3,5-4,2 kg ’dır. Sarı derili ,bacakları tüylü ve yumurta kabukları kahverengidir. Yumurta verimleri 50 adetten az olup et verimleri öncelik kazanmaktadır.,
7 LANGSHAN ; Çin de elde edilmiş , yumurta-et kombine verimli Asya ırkıdır. (paçalıdırlar). Beyaz ve siyah olmak üzere iki varyetesi vardır. Ortalama canlı ağırlıkları , horozlarda 4-4.7 ,tavuklarda 3.2-3.7 kg ‘dır. Deri rengi beyaz , yumurta kabukları koyu kahverengidir.
8 DORKİNG ; Bir İngiliz et-yumurta ırkıdır. Beş parmaklı oluşları ile diğer bazı tavuk ırklarından ayrılmaktadırlar. Deri ve yumurta kabuk renkleri beyazdır.
9 ORPİNGTON ; İngiltere de çeşitli ırklar arasındaki melezlemeler sonucunda elde edilmiş bir et ırkıdır. Vücudu kapsayan geniş ve düzgün görünümdeki tüyler bu ırkın tipik özelliğidir. Beyaz derilidirler , yumurta kabuk renkleri açık kahverengiden koyu kahverengine kadar değişir. Ortalama canlı ağırlıkları horozlarda 4.2-5.0 , tavuklarda 3.5-.-4.0 kg ‘dır.
10 SUSEX ; İyi bir et ve yumurta üreticisi olarak önemlerini korumuşladır. Ağır yumurta veren bu hayvanların yumurta verimleri 150-160 adettir. Canlı ağırlıkları horozlarda 3.7-4.5 , tavuklarda 3.0-3.5 kg ‘dır.
11 AUSTRALORP ; Yumurta –et kombine verimlidirler. Yumurta verimi ön plandadır. Fakat et kaliteleri de iyidir. Siyah tüylü, beyaz derili , balta ibiklidirler. Yumurta kabukları açık kahverengidir. Orta büyüklükte , oldukça etli vücutlu , yumurtacı bir ırktır. Avustralya resmi testlerine göre 365 günde 364 yumurta yumurtlayan bir tavukla dünya rekoruna sahiptir. Ortalama canlı ağırlıkları horozlarda 3.7-4.2 , tavuklarda 2.7-3.2 kg ‘dır.
12 CORNİSH ; İngiltere’nin ağır ve et tipinde bir ırktır. 3 varyetesi bulunmaktadır. En yaygın olanı beyaz varyetedir. Mercimek ibikli , sarı deridirler ve yumurta kabukları kahverengidir. Yumurta verimleri oldukça düşük olup yılda 100-120 adettir. Ortalama canlı ağılıkları , horozlarda 4,8 tavuklarda 3,8 kg ‘dır. Yumurta verimleri düşük olduğundan etlik piliç üretiminde saf olarak kullanılmaları uygun değildir. Bununla birlikte etlik piliç üretiminde önemli özelliklerde olan göğüs eti miktarının fazlalığı ve beyaz tüyleri nedeniyle , BEYAZ CORNİSH ‘ler bugün hibrit etlik piliç üretiminde baba ebeveyn hattı olarak oldukça fazla kullanılmaktadır
13 LEGHORN ; Yumurta verimi yönünden tanınmış olan ve ülkemize de ilk getirilen , en çok bilinen bir yumurtacı ırktır. Renk ve ibik şekline göre 16 varyetesi vardır. En çok tanınanı balta ibikli beyaz LEGHORN dur. Bugün beyaz kabuklu yumurta veren yumurtacı hibritlerin tamamı balta ibikli beyaz LEGHORN ‘ lardan elde edilmişlerdir. Küçük , narin yapılı ve hareketli hayvanlardır. Nadiren gurk olurlar; kuluçkalık renkleri beyaz , deri ve bacak renkleri sarı, yumurta kabuk renkleri ise beyazdır. Civcivleri hızlı büyür ve tüylenmeleri oldukça iyidir. Çevre şartlarına adaptasyonları iyidir. Ortalama canlı ağırlıkları horozlarda 2.7 , tavuklarda 2.0 kg ‘dır. Yumurta verimleri 200-250 adettir.
14 MİNORCA ; Akdeniz ırklarının iri yapılısı olan bu ırklar , yumurta verimleri , ağır yumurtaları , beyaz derileri ve beyaz yumurta kabukları ile tanımlanırlar. Rüzgar , yağmur ve kötü şartlara dayanıklı hayvanlardır. En popüler varyetesi balta ibikli siyah olanlarıdır. Ortalama canlı ağırlıkları horozlarda 3.7-5.0 , tavuklarda 3.2-3.7 kg diğer varyetelerinde ise horozlarda 3.2-4.0 tavuklarda 2.7-3.2 kg kadardır.
YERLİ IRKLAR
2 Adet yeli ırk bulunmaktadır. Bunlar DENİZLİ ve GERZE ırklarıdır.
1 DENİZLİ IRKI ; Denizli ve Muğla illeri çevresinde yetiştirilen yerli bir yumurtacı-et ırkı olup horozları uzun ötmesi ile tanınmaktadırlar. Cinsel olgunluğa geç erişirler. Nemli yerlere teşekkürler cellotin forumürülen Denizli horozlarının damızlık değerlerinin azaldığı ve ötüşlerinin kısaldığı bilinmektedir. Ortalama canlı ağırlıkları horozlarda 3.5-4.0 tavuklarda 2.7-3.2 kg ‘dır. Yıllık yumurta verimleri 80-100 kadardır. Denizli ırkının çeşitli tüy rengine sahip olan ‘’demir kırı , pamuk kırı , pekmez kefi , şarabi ve siyah ‘’ olmak üzere 5 varyetesi vardır. Bütün varyetelerinde müşterek olan özellikler balta ibik , beyaz kulakçık , siyah gagalı , koyu gri bacak renginde olmalarıdır. Ayrıca denizli ırkının en belirgin özelliği gözlerin etrafında siyah renkli bir halkanın bulunmasıdır ki buna SÜRMELİ denilmektedir. Derisi , kulakçıkları ve yumurta kabuk renkleri beyazdır.
2 GERZE (HACI KADIN) IRKI ; Karadeniz bölgesinde Sinop ili çevresinde , özellikle Gerze ilçesinde yetiştirilen yerli bir yumurta-et ırkıdır. Parlak siyah tüylü , uzunca beyaz kulakçık ve çatal ibiklidirler. Ortalama canlı ağılıkları horozlarda 3.5-4.0 tavuklarda 2.7-3.2 kg ‘dır.
TİCARİ HİBRİTLER
Hayvancılıkta hibrit üretimi ilk kez 1942 yılında HENRY WALLACE tarafından tavuklar üzerinde uygulanmıştır. Genetik yapı bakımından birbirinden farklı olan ebeveyn hatların çiftleştirilmeleri ile elde edilen yüksek verimli , bir örnekliği fazla ve yaşama gücü yüksek olan döllere HİBRİT denir.
Hibrit üretimi amacıyla akrabalı yetiştirilmiş hatların elde ediliş masrafları yüksek olmakta ve bu hatlarda zamanla görülen dölsüzlük ve yaşama gücünde düşme nedeniyle bazen sürünün önemli bir kısmı elden çıkabilmektedir.
YUMURTA VERİM YÖNÜNDE GEİŞTİRİLEN EBEVEYN HATLARI;
Ticari hibritler kahverengi kabuklu yumurta verdikleri gibi kuluçkadan çıkışta tüy rengine bakılarak cinsiyet ayrımı da yapılabilmektedir. Bu amaçla genelde RHODE ISLAND RED ve ÇUBUKLU PLYMOUTH ROCK ırklarından yaralanılır.
BEYAZ YUMURTACI EBEVEYNLER İÇİN BAZI PERFORMANS ÖZELLİKLERİ;
• Ekonomik yumurta verim süresi ; 12-13 AY
• Büyütme dönemi ölüm ve ayıklama : %3-5
• Yumurtlama dönemindeki kayıplar: %5-15
• 20. Hafta canlı ağırlığı ; 1300-1350 g
• 20 haftalık yaşa kadar toplam yem tüketimi : 7-7,5 kg
• Verim dönemi sonu canlı ağırlık :1700-1750 g
• Yumurtlama dönemi tavuk başına günlük yem tüketimi : 110-120g
• 12 aylık dönem yumurta verimi ( tavuk-kümes): 230-240 adet
• 12 aylık dönmede tavuk başına dişi civciv üretimi: 80-90 adet
• kuluçkalık yumurta oranı : %90-95
• kuluçka randımanı : %85
BEYAZ YUMURTACI HİBRİTLER İÇİN PERFORMANS ÖZELLİKLERİ;
• Ekonomik yumurta verim süresi: 12-14 ay
• 12 aylık dönemdeki yumurta verimi : 270-290 adet
• 14 aylık dönemdeki yumurta verimi : 290-320 adet
• %50 verim düzeyine ulaşma yaşı: 23-24 hafta
• Pik verim yaşı : 26-29 hafta; Pik verim düzeyi : %90-95
• Ortalama yumurta ağırlığı : 60-6g
• 0-20 hafta arasındaki yem tüketimi: 7-7,5 kg
• tavuk başına yem tüketimi: 110-120 g
• verim dönemi sonu canlı ağırlığı : 1700-1900 g
• büyütme dönemindeki kayıplar: %3-6 3
• Yumurtlama dönemindeki kayıplar: %5-10
KAHVERENGİ YUMURTACI EBEVEYNLER İÇİN BAZI PERFORMANS ÖZELLİKLERİ;
• Ekonomik yumurta veri süresi : 12 ay
• Büyüme dönemi ölüm ve ayıklama : %2-4
• Yumurtlama dönemindeki kayıplar: %5-10
• 20. Hafta canlı ağırlığı: 1800g
• 20. Haftaya kadar toplam yem tüketimi : 7,5-8,0 kg
• verim dönemi sonucu canlı ağırlığı : 2100-2300g
• yumurtlama dönemi tavuk başına günlük yem tüketim Ç: 120-130 g
• 12 aylık dönemde yumurta verimi : 220-230 adet
• 12 aylık dönemde tavuk başına dişi civciv üretimi: 75-85 adet
• kuluçkalık yumurta oranı: %85-90
• kuluçka randımanı:%85-90
KAHVERENGİ YUMURTACI HİBRİTLER İÇİN BAZI PERFORMANS ÖZELLİKLERİ;
• Ekonomik yumurta verim süresi: 12-14 ay
• 12 aylık dönemdeki yumurta verimi: 270-290 adet
• 14 aylık dönemdeki yumurta verimi: 290-320 adet
• %50 verim düzeyine ulaşma yaşı: 23-24 hafta
• Pik verim yaşı : 26-29 hafta; Pik verim düzeyi : %90-93
• Ortalama yumurta ağırlığı : 60-62,5 g
• 0-20 hafta arasındaki yem tüketimi: 7-7,5 kg
• tavuk başına yem tüketimi: 130-140 g
• verim dönemi sonu canlı ağırlığı : 1800-2000 g
• büyütme dönemindeki kayıplar: %3-6
• Yumurtlama dönemindeki kayıplar: %5-10
• 20. Hafta canlı ağırlığı : 1270-1370 g
kahverengi yumurtacı hibritler beyaz yumurtacı hibritlere göre %30-40 daha ağırdırlar.
ET ÜRETİM HATLARI
ETLİK PİLİÇ EBEVEYNLERİNDE BAZI PERFORMANS ÖZELLİKLERİ ;
• Ekonomik yumurta verim süresi : 280 gün(9-10 ay)
• Büyütme dönemi (0-24 hafta) ölüm ve ayıklama: %3-5
• Yumurta dönemindeki kayıplar: %7-10
• 24. Hafta canlı ağırlığı : 2,5-3,4 kg (dişi-erkek)
• 24. Haftaya kadar ki yem tüketimi: 11,5-12,0 kg
• verim dönemi sonu canlı ağırlığı : 4,4-4,8(erkekler); 3,3-3,6 (dişiler)
• Yumurtlama dönemi günlük yem tüketimi (horozlar dahil): 160-220g
• tavuk başına yumurta verimi (tavuk-kümes): 160-180 adet
• tavuk başına ticari civciv üretimi: 120-150 adet
• kuluçkalık yumurta oranı: %88-95
• kuluçka randımanı: %84-86
TİCARİ ETLİK PİLİÇLERE AİT BAZI PERFORMANS ÖZELLİKLERİ:
• Kesim çağı: 35-49 gün
• Kesimdeki canlı ağırlık: 1700-2500 g
• Yemden yaralanma oranı : 1,6-2,2
• Kayıplar : %1,5-3,0
MİNİ (CÜCE) IRKLAR
Mini ırklarda cücelik cinsiyete bağlı ‘’dw’’ (dwarf: cücelik geni) ressesif geninden ileri gelmektedir. Mini hatlar normal yumurtacı hatlarla karşılaştırıldığında şu farklılıklar görülür;
1. Canlı ağırlık 8 haftalık yaşta %5-10 ; 25-30 haftalık yaşta ise %25-30 daha düşüktür.
2. Bacaklar yaklaşık %20 daha kısadır.
3. Kırmızı kan hücreleri sayısı daha fazladır.
4. Verim dönemi yem tüketimi %10-20 daha azdır.
5. Yumurta verimleri biraz daha düşüktür.
6. Yumurta ağırlığı %10 daha azdır.
7. Bir düzine yumurta üretimi için ihtiyaç duyulan yem miktarı yaklaşık %5-10 daha azdır.
8. Verim döneminde yaşama gücü aynıdır.
• Mini LEGHORN‘ l ar daha küçük vücutlu olduklarından , gerek kafes gerekse yer sisteminde daha az yerleşim alanına ihtiyacı duyarlar. Dolayısıyla birim alanda barındırılabilecek hayvan sayısı daha fazla olmaktadır. Şüphesiz bu ekonomik bir avantajdır. Ancak vücut küçüklüğü nedeniyle veri dönemi sonunda yaşlı tavukların kasaplık olarak satış değerleri de daha düşük olacaktır.
• Cücelik geninin tavukçulukta yumurtacı sürülerden ziyade etçi damızlıklarda anlam taşımaktadır. Bu amaçla daha düşük masrafla damızlık yumurta verebilecek dişi BROİLER damızlıkların elde edilmesi amacıyla bazı et hatlarında ‘’ dw ’’ cücelik geninden yaralanılmıştır. Normal dişilerle karşılaştırıldıklarında , mini et tipi dişiler şu farklılıkları gösterirler:
1. %35 oranında daha az yerleşim alanına ihtiyaç duyarlar.
2. Yumurtlama döneminde yem tüketimi % 10-15 daha azdır.
3. Damızlık tavuklar yumurta ağırlığındaki düşüş nedeniyle %5 oranında daha fazla kuluçkalık yumurta verirler.
4. Yumurtalar %5 oranın da daha küçüktür.
dw geni taşıyan etlik piliç ebeveynlerinin kullanılmasının ana nedeni bu tavukların düşük canlı ağırlık nedeniyle yen tüketiminin az olmasıdır. Böylece büyütme ve yumurtlama dönemi masrafı azalmakta ve yemden %18-20 oranında daha fazla yaralanılmaktadır. Ayrıca bu tavuklarda tiroid aktivitesi azalmasıyla sakinleşme olmakta ve streslere dayanıklı olmaktadır. Doğal yolla normal horozlarla çiftleşebilen , normallere göre %25-30 düşük canlı ağırlığına sahip tavuklarda kuluçkalık yumurta verimi ve embriyo gelişimi de etkilenmemektedir. Ancak cücelik geni taşıyan bu tavukların normal horozlarla çiftleştirilmesiyle elde edilen dişi döller normal olmasına karşın , erkek döllerin kesim ağırlıkları normallere göre %2.0-3.5 oranında düşüktür.
toprakana isimli Üye şimdilik offline konumundadır.
|
|
|
| Önemli Kanatlı Hastalıkları |
|
Yazar: Livadi - 04-01-2010, 07:26 AM - Forum: Zootekni
- Yorum (2)
|
 |
KANATLILARIN ÖNEMLİ HASTALIKLARI
Hastalıklar tavuk yetiştiricisinin korkulu rüyasıdır. Civcivlerin, piliçlerin, tavukların bakım ve beslenmelerinin çok önemli olması yanında yetiştiriciler çok çeşitli hastalıklarla mücadele etmek durumundadırlar. Fakat hastalıklar o kadar çeşitlidir ki...Her hastalık ayrı bir bilgi ister.
Bu konuyu da öğrenirseniz, hastalıklar hakkında epeyce bilginiz olacak. Ama hala yeterli sayılmaz. Öldürücü olanı var, olmayanı var. Ama her biri mutlaka verimi düşürüyor. Yani kazancı azaltıyor.
Tedbirli olursak, bilgili olursak, bilinçli olursak, bu hastalıklar kümesin kapısına uğrayamaz. Birazcık ihmal, büyük zararlara davetiye çıkarmaktır. Hastalık çıktıktan sonra yapılacak işler hem azdır, hem zordur. Önemli olan, hastalığı kümese yaklaştırmamak. Bu hem garantili, hem kolay, hem ucuz.
Temizlik ,Titizlik, Aşı . Bunlar üç kardeş, üçü de hastalığa karşı en sağlam eleman.
En belirgin özelliklerini ortaya koyarak bu hastalıkları tanımanıza yardımcı olmak istiyoruz. Uyarılarımız var, tavsiyelerimiz var.
HASTALIKLARIN SINIFLANDIRILMASI
Kanatlı hayvanların sağlığını ve dolayısıyla da verimlerini olumsuz yönde etkileyen bozuklukları ve hastalıkları başlıca iki grupta toplayarak inceleyebiliriz:
A- Mikroorganizmalardan ileri gelen bulaşıcı hastalıklar:
Kanatlı hayvanlar arasında mikroorganizmaların sebep olduğu bulaşıcı karakterli hastalıklardır. Bulaşıcı olan hastalıklar kendilerine uygun ortam bulduklarında hayvanlar arasında kolayca yayılarak salgınlar meydana getirir ve büyük ekonomik kayıplara sebep olurlar. Bu hastalıkları dört grupta inceleyebiliriz:
1- Bakteriyel hastalıklar:
a) Kanatlı tifosu
b) Kronik Solunum Sistemi Hastalığı – CRD
c) Inf. Synovitis - Ms
d) Kolibasillozis
2- Viral hastalıklar:
a) Newcastle - ND
b) Marek- MD
c) Gumboro - IBD
d) Enfeksiyöz Bronşitis - IB
e) Egg Drop Syndrome – EDS/76
f) Çiçek
3- Mantar hastalıkları,
4- Paraziter hastalıklar:
a) Koksidiyoz
b) Tavuk askariyazisi
c) Histomoniasis
d) Dış parazitler
Hayvanları bulaşıcı hastalıklardan korumada aşılama, ilaçlama, dezenfeksiyon, sağlık koşullarının düzeltilmesi ve koruyucu önlemlerin alınması,uygulanması ve titizlikle devam ettirilmesi gereklidir.
B- Mikroorganizmalardan ileri gelmeyen,bulaşıcı olmayan hastalıklar :
Bu hastalıkları üç grupta inceleyebiliriz:
a-Beslenme hastalıkları
b-Zehirlenmeler
c-Kalıtsal hastalıklar
Bulaşıcı olmayan hastalıklar mikroplardan kaynaklanmadığı için bir hayvandan diğerine bulaşmaz, fakat bazı şartlar altında bulaşıcı hastalıklar kadar ekonomik kayıplara sebep olurlar.
1-Bu hastalıklar hayvanların yem karışımlarında bulunması gereken protein, aminoasit, mineral madde ve vitaminlerin yeterince olmamasından veya yokluğundan kaynaklanır.
2-Kimyasal maddelerin veya bitkisel kaynaklı zehirlerin yemlerle belli miktardan fazla alınması sonucu meydana gelir.
3-Bazı bozukluklar hayvan türleri arasında nesilden nesile aktarılırlar ve bazıları da civcivin yumurta içinde gelişimi sırasındaki kuluçka hatalarından dolayı anomaliler oluşur.
1- Bakteriyel Hastalıklar :
a) Kanatlı Tifosu
Bütün kanatlılarda görülebilir. Bulaşıcıdır, öldürücüdür. Hayvanlara iki yoldan bulaşır.
1.Yumurta ile bulaşma:
Tifolu tavukların yumurtası tifo mikrobu taşır. Bu yumurtalardan çıkan civcivler hastalığı diğer civcivlere de bulaştırır.
2.Yatay bulaşma:
Hasta tavuklardan diğerlerine doğrudan bulaşma şeklidir veya hastalık bulaşmış yemlik, suluk, yem, kümes ekipmanları ile diğer tavuklara da hastalık bulaşabilir.
Hasta hayvanlar
Hastalığın görülmesinden sonraki 10 gün içerisinde ölümlerde başlar. Ölüm oranı yüzde 20-80 arasında değişir. Hayvanlar durgunlaşır. Tüyleri kabarır, ibik ve sakalları solgundur. Yeşilimsi bir ishal görülür.
Teşhis
Laboratuvara yeteri kadar hasta ve ölü hayvan götürülür. Bunlardan hastalığın teşhisi yapılır.
Tedavi
Hastalık çıkınca hemen tedaviye başlanmalı. Antibiyotikler kullanılır. Ancak her zaman kesin sonuç alınamaz. Tedavi gören hayvanların yumurtaları damızlık olarak kullanılmaz.
Temizlik + Titizlik...
Tifodan korunmak kolaydır. Kümesler iyi dezenfekte edilirse, kümeslere giriş-çıkış kontrollü olursa, yumurtalar hastalık olmayan işletmelerden alınırsa, kümeste tavuk tifosu testleri yaptırılırsa tifo kümese uğrayamaz.
b) Kronik Solunum Sistemi Hastalığı ( CRD : Si-ar-di )
Ülkemizde çok yaygın bir hastalık. Piliç, tavuk ve hindilerde görülüyor. Genç hayvanlar daha çok yakalanıyorlar.
Bulaşma solunum yolundan olmaktadır.
Hastalığı atlatan bir hayvan, uzun zaman yumurtası ile hastalık üretir. Ayrıca bulaşık yem ve sular, toz-toprak hastalığı nakleder.
Hasta hayvanın soluğu daralır.
Hastalar hırıltılı nefes alır. Zor soluduğu için başını öne uzatır, ağzını açar, ötermiş gibi nefes alır. Burun akıntısı vardır. Hindilerde burun ve göz akıntısı görülür. Hayvanın gözleri kapanır.
Etçi sürülerde hastalık 4-8 haftalık piliçlerde görülür. Yem tüketimi azalır, kilo kaybı olur.
Resim 1: CRD li bir hayvan
Teşhis
Öncekilerle aynı. Hasta ve ölü hayvanlar laboratuara götürülür, teşhis orada konur.
Tedavi
Yem ve sular ile antibiyotikler verilir. Yemlere protein, mineral madde ve vitamin ilaveleri yapılır.
Korunma şart ...!
Bu hastalık tavuk ve hindi yetiştirilen her yerde görülüyor. Hastalığın yumurta ile geçtiğini unutmayalım. Onun için damızlık ve kuluçka işlerinde yumurtaların kontrolü çok önemli.
Kümesin ısısı, ışığı, nemi, havalandırılması uygun olmalıdır. Kümes asla kalabalık olmamalı. Elbette temizlik ve dezenfeksiyon korunmanın ilk şartıdır.
c) Enfeksiyöz Sinovitis
Hastalık genç hindilerde ve piliçlerde eklemlerin şişmesi ile belirir. Bulaşıcıdır. Mikrobu taşıyan yumurtalardan geçer. Hayvandan hayvana da bulaşır.
Hayvanın ibiği solar, küçülür, tüyleri kabarır, bacak eklemleri şiştiği için hayvan zor hareket eder. Hayvan gitgide zayıflar kurur.
Teşhis için laboratuvara hayvan götürülür.
İlaçla tedavi yapılabilir. Antibiyotikler, vitaminler kullanılır. Temizliğe önem verilir. Hasta olanlar ayrılır.
d) Kolibasillozis
Mikroptan ileri gelir. Ya tek başına hastalık yapar ya da başka bir hastalığa eşlik eder.
Dışkı ile kirli yumurtanın kabuğundan içeri sızan mikrop, içerideki civcivi hasta eder veya öldürür.
Günlük civcivlerin göbek deliğinden içeri girer, her türlü yaralardan bulaşır. Öldürücüdür.
Bazen birden bire ölümler başlayıverir. Başlangıçta hiçbir belirti görülmez .
Belirti olduğunda bunlar diğer hastalıklarınkine benzer. Yani durgunluk, iştahsızlık, tüylerin kabarması gibi belirtiler görülür.
Mikrop, kirli yumurtanın kabuğundan içeri girdiyse içerideki civciv yumurtadan çıksa bile çok yaşamaz. Yaşayabilenler de işe yaramaz. Bunları hemen ayırmalıdır.
Göbek deliğinden mikrobu alan civcivlerde sarı kesesi yangını oluşur. Hayvan takatsizdir. Karnı şişkindir. Göbek civarı yangılıdır.
Hastalık eklemlere de yerleşebilir. Eklem bölgeleri şişer. Sıcak ve ağrılı olur. Hayvan yürüyemez.
Teşhisi kolay değildir
Başka hastalıklarla karışır. Hastalığın kendine ait belirtiler ortaya çıkmaz. Doğru teşhis laboratuvarlarda olur. Hasta olan birkaç hayvan laboratuvara götürülür, orada teşhis konur.
Tedavi için antibiyotik
Durumu iyi görünen hastalara antibiyotik veya sülfonamid grubu ilaçlar verilebilir. Bunlar yem ve suları ile veya şırınga ile verilebilir.
Önce yumurta temizliği
Kirli yumurtalardan sakınmalıdır. Yumurta çok az kirliyse, fırça ile kuru kuruya temizlenmelidir. En iyisi kuluçkaya alınacak yumurtaları fumigasyondan geçirmek. Kuluçka makineleri de çok iyi dezenfekte edilmelidir.
Diğer kanatlı hastalıklarında olduğu gibi kolibasillozis de temizliğe dikkat ederek önlenebilir.
2-Viral Hastalıklar :
a) Newcastle (Nevkastıl ) Hastalığı
İşte çok bulaşıcı ve öldürücü bir hastalık Newcastle...! Diğer adı Yalancı Tavuk Vebası. Yurdumuzun her yerinde ve dünyada da çok yaygın bir hastalık.
Bulaşma yolları solunum ve sindirim sistemleri. Hastalık mikrobu ile bulaşmış yem, su, malzemeler ve ekipmanlar ile hayvandan hayvana geçer.
En sevdiği şey pislik...
Hastalık pis ve bakımsız kümeslerde kolayca çıkar. Hayvanlarda stres varsa, kümes sıkışık ise hastalığın çıkışı daha çok görülür. % 90' a varan ölümlere yol açar.
Aniden ölümler başlar.
Sürüde birden bire ölümler başlayıverir. Hayvanlar bitkindir, hızlı ve hırıltılı solurlar, öksürük görülür. Kanat bacak, boyun felçleri meydana gelir. Genç hayvanlar daha şiddetli hastalanır. Yem yiyemezler, yumurta verimi düşer, kalitesiz, kabuksuz yumurtalar atar.
Teşhis
Buna benzer başka hastalıklarda var. Acaba hangi hastalık diye, laboratuvara hasta ve ölü hayvan yollanır. Orada teşhis konur.
Resim 2: Newcastle'da klinik bulgular
Bu hastalığı kümese sokmayalım
Çok bulaşıcı. Çok öldürücü. Bu hastalığı kümesimize uğratmamak lazım. Ne yapalım?
• Önce temiz bir kümes:
Temizlik ve dezenfeksiyon hakkınca yapılmalı.
Sürüye dışarıdan olur- olmaz hayvan getirip katmamalı.
Dışarıdan gelen viyolleri, çuvalları kümese sokmamalı.
Her isteyen kümesimize girmemeli.
Yumurta ve civciv alınacak işletmeler iyi tanınmalı, rasgele yerlerden alınmamalıdır.
• Her önlemin başı : AŞI
Aşı hastalığın en önemli tedbiridir. Bütün bir sürüde hastalığa karşı bağışıklık sağlar.
Kullandığımız iki aşı var. HB 1 ve Lasota . HB 1 aşısı 30 günlüğe kadar hayvanlara iki defa yapılır. Lasota aşısı 24 günlükten büyük hayvanlara ikinci veya daha sonraki aşılarda içme suyu, sprey veya adaleden olarak uygulama yapılır.
Aşı temiz şartlarda yapılmalıdır. Tarifine göre uygulanmalıdır. Aşılamadan 15 gün sonra kan muayenesi yaptırılarak bağışıklık durumu kontrol edilmelidir.
b) Marek Hastalığı
Hayvanların iç organlarında tümörler meydana gelir. Bulaşıcıdır, öldürücüdür.
Kümesin tozlu havasına karışan mikrop (virüs) hayvanları hasta eder. Virüs bulaşmış ekipman, yem, su, altlık da hastalığı nakleder.
İki şekilde görülür:
1.Kronik şekil:
10-15 haftalık tavuklarda görülür. Hastalık hafiftir. Ölüm azdır. Hayvan durgun, iştahsız, ibik ve sakalları solgundur, zayıflar.
Bacaklarda ve kanatlarda felç meydana gelir. Bu yüzden bacağın biri ileriye, biri geriye doğru uzanır. Kanat düşer, yerine dönemez. Parmaklar bükülür. Boyun çarpılır. Göz donuklaşır, körlük olabilir.
Resim 4: Marek hastalığı olan bir tavuk
• Akut şekil:
Hastalık hızlı gelişir. Ölüm fazladır. Hastalığın belirtileri aynıdır. Felçler vardır.
Teşhis için laboratuvara ölü ve hasta hayvan götürülür. Böylece Marek'e benzeyen başka hastalıklardan ayırt edilir.
Tedavisi yok
İlaçla tedavi mümkün değil. Hastaları ayırmalı, yok etmeli. Kümes güzelce dezenfekte edilmelidir.
Aşılanmamış civciv almayalım…!
Civcivler bir günlük iken Marek aşısı yapılmalıdır. Aşılanmamış civcivleri kümese sokmamak lazımdır. Aşı hastalığı yüzde yüz önlemez. Ancak hastalık çıksa da ölüm pek az olur, hastalık hafif geçer. Civciv aşısından sonra 3-4 haftalık olunca bir aşı daha yapmakta yarar vardır.
Resim 5: Laboratuarda tavuk otopsisi
c) Gumboro Hastalığı
Bulaşıcı öldürücü bir hastalık daha! Hem de hayvanların yüzde 80-90'ı yakalanabiliyor. Yüzde 10-15 kadar olan ölüm oranı genç hayvanlarda, stres de varsa , yüzde 30' lara çıkabilir. Genellikle 4-12 haftalık hayvanlarda görülür.
Nasıl bir hastalık?
Tavukların hastalığı. Tavuklarda titreme halsizlik, zayıflama ve ishal olur. Hasta piliçler gelişemezler.
Bir kümeste hastalık varsa, buraya konan bütün tavuklarda hastalık çıkar. Bulaşma ağız yolundan olur.
Dışarıdan getirilen hasta hayvanlar, hastalığı kümese sokar.
Hastalık taşıyan araç, gereç, yem hastalığı kümese taşır.
Etçi tavuklar hastalıktan çok etkilenirler. Hasta hayvanlar daha fazla yem tüketirler, maliyet yükselir.
Hastaların durumu
Önce durgunluk vardır. Kıç etrafındaki tüyler dışkı ve toprakla kirlenmiştir. Beyaz ve sulu bir ishal görülür. Bitkinlik, titreme, tüylerin kabarması ve oturma isteği ortaya çıkar.
Teşhis
Başka hastalıklara benzediği için, onlarla karıştırılabilir. En iyisi laboratuvara materyal götürerek kesin teşhisi yaptırmaktır.
Maalesef tedavisi yok
Hiçbir ilaç hastalığı tedavi edemez. Hastalar ayrılır, bulaşmadan şüpheli olanlar yok edilir. Yemlere vitamin ve mineral takviyesi yaptırılır.
Dezenfeksiyon nasıl olmalı
Kümeslerde çok iyi bir dezenfeksiyon yapmalıdır. Hastalık etkeni dış şartlara çok dayanıklı olduğu için mücadelede en kritik nokta çok etkin ve dikkatli bir devre arası temizlik ve dezenfeksiyonun yapılması gerekir.
Aşı uygulamalarını nasıl yapacağız ?
Gumboro hastalığı ile mücadele diğer önlemlerin yanında etkin bir aşılama ile olmaktadır. Ancak bu hastalığa karşı tek bir aşılama programı önermek mümkün değildir. Aşılama programları düzenlenirken çevredeki hastalık riski, civcivlerdeki anadan geçme koruyucu maddelerin durumu, hayvanların yetiştirme yönü, aşılanacak hayvanların sağlıklı olmaları, kümesin temizlik durumu dikkate alınmalıdır.
d) Enfeksiyöz Bronşitis Hastalığı
Çok bulaşıcı bir akciğer hastalığıdır. Yumurtayı bozar, verimi düşürür, ölüme yol açar. Nedeni bir virüstür.
Bulaşma solunum yolundan olur. Kümesin tozlu havasına karışan mikroplar hastalığı bulaştırır. Üzerinde virüs taşıyan her canlı ve cansız bulaşmaya neden olur.
Öksürük, aksırık, hırıltı…!
Burun akıntısı, öksürük, aksırma ve tıksırma görülür. Hayvan hırıltılı nefes alır. Gece ve sabahları bu sesler çok belirgindir.
Bazen virüs böbreklere de sıçrar. O zaman idrar kana karışır, hayvanın ibiği morarır, tüyleri karmakarışık olur. Hayvan bol su içer, dışkısı sulanır, altlık ıslanır. Hastalığın 6'ıncı gününde ölümler başlayabilir. Bir hafta süren ölümlü dönemde hayvanların yüzde 5' i ölebilir. Civcivler hastalığa daha az dayanabilir.
Resim 6: Enfeksiyöz bronşitli bir tavuk
Hastalık yumurta kanallarını zedeler. Onun için yumurtaların içinde , kabuğunda değişiklikler olur. Yumuşak kabuklu, şekilsiz yumurtalar görülür. Hastalığı atlatan hayvanların yumurtaları da hep bozuk şekilde çıkar.
Teşhis laboratuara götürülen ölü veya hastalıklı hayvanlara bakılarak konur.
İki çeşit aşısı var
Ülkemizde H52 ve H120 adında iki aşı kullanılmaktadır. H120 ile birinci günden başlayarak burun-göz damlası şeklinde aşılama yapılır. Püskürtme de yapılabilir. Hastalık yaygın görülmüyorsa, üçüncü haftada aşılama yapılır; 8 inci, 9 uncu haftalarda tekrarlanır.
Yumurtaya geçmeden önce son bir aşılama yapılır. Ama aşılama yapılmadan, ilkin bir kan muayenesi yaptırılmalıdır. Son aşılama H52 ile yapılacaksa , 15-17. haftalarda içme suyu ile yapılmalıdır.
Ayrıca kümes hijyenine dikkat etmeli, hasta hayvanlar ayrılmalı, yemlerdeki protein azaltılıp, vitamin ve mineraller çoğaltılmalı, stres önlenmelidir.
e) Eds Hastalığı (Egg Drop Syndrome = EDS/76)
Yumurta kanallarını tahrip eder. Bu yüzden yumurtaların kalitesi bozulur. Bazen yüzde 1-3 kadar ölüme de yol açabilir.
Hastalığın nedeni virüstür. Hasta hayvanın dışkısından diğerlerine bulaşır. Kirli yumurtalardan civcivlere geçer. Hastalık yumurtanın bozulmasından anlaşıldığı için yumurtlamayan tavuğun hasta olduğu anlaşılamaz.
Yumurta verimi düşer
Hastalıklı sürüde yumurta verimi düşer. Yüzde 10-15 oranında verim düşüklüğü meydana gelir. Yumurtalar küçülür. Üstleri pürüzlenir. İnce kabuklu olabilir, kabuksuz çıkabilir. Yumurta akı sulanmıştır.
Resim 7: Bozuk şekilli yumurtalar
Bazı hayvanlarda hafif solunum güçlüğü görülebilir. İshal de olabilir. Ama bunlar 8-10 günde geçer. Seyrek olarak ölüm olayları görülür.
Teşhis için laboratuvara yeteri kadar hayvan götürmelidir.Hastalara antibiyotikler, sülfonamidler verilirse, başka hastalıkların da gelmesi önlenmiş olur. Yemlere protein, vitamin, mineral takviyesi yapmalıdır.
EDS aşısı
Yumurta dönemine girmeden önce EDS aşısı yapılır. Aşıdan 15-20 gün sonra kan muayenesi yapılır, hastalığa karşı bağışıklığın olup olmadığı öğrenilmiş olur.
f) Çiçek Hastalığı
Nedeni bir virüsdür. Bu virüsler sıyrık veya yaradan deriye girer, bir kabarcık yapar, içi su toplar, iltihaplanır. Zamanla kurur, kabuklaşır. Kabuklar deriden ayrılıp düşer. Ama bu parçaların içi virüslerle doludur. Onlar tekrar başka hayvanlara geçip, onlarda da çiçek yapar. Bu virüs sıcağa, soğuğa, güneşe, dezenfektan ilaçlara da çok dayanıklıdır.
Virüs ayrıca ağız boşluğunda, dilde, yutakta da bozukluklar yapar. Çiçek ölümlere yol açar. Kümesler kalabalık, rutubetli, kirli ve soğuk ise ölenlerin sayısı fazla olur.
Çiçek iki şekilde ortaya çıkar :
1-Deri Çiçeği Şeklinde
Sakal, ibik, yüz, ağız ve göz kenarları ile tüysüz deride küçük kabarcıklar yapar. Gaga kenarlarında da görülür. Hayvan ağzını açamaz, beslenemez, verimi düşer.
Bu şekilde çiçekte ölüm olayı nadirdir.
Resim 8: Yüzde çiçek bozukluğu
2-Difteri Şeklinde
Ağız boşluğu, dil, yutak, yemek ve soluk borusunda üstü gri-sarı renkli zarlar oluşur. Bunlar bütün bölgeyi kaplayabilir. Tutulup kaldırılırsa altı kanar. Kötü kümeslerde yüzde 50' ye varan ölümler görülür.
Teşhis laboratuvar incelemeleri ile kesinleşir. Bunun için laboratuvara yeter sayıda hayvan götürmelidir.
Resim 9: Ağız boşluğunda çiçek bozukluğu
Tedavi
Özel bir ilacı yok. Hastalar hemen ayrılır. Kabarcıkların ve zarların üzerine gliserin iyode sürülür. Ağız boşluğundaki zarlar pens ile dikkatlice kaldırılır, yerine gliserin iyode sürülür.
Aşı yapılabilir
Hastalık çıkan kümeslerde güvercin çiçek aşısı uygulanır.
Sağlam kümeslerde 1,5 – 2 aylık iken tavuk çiçeği aşıları uygulanır.
Çiçek aşıları hayvanların bacak derisine fırça ile sürülerek yapılır veya kanat zarına iğne batırılarak da yapılabilir.
Aşılamadan sonra üç hafta içinde bağışıklık başlar ve 1 yıl sürer. Güvercin çiçek aşılarının verdiği bağışıklık 3-4 ay sürer.
Kümes Hayvanlarında Aşı Uygulamaları
• Aşı bir ilaç değildir. Hayvanları çeşitli hastalıklardan korumak üzere hazırlanmış biyolojik bir maddedir. Kümes hayvanlarında ortaya çıkan bir çok hastalığın ilaçla tedavisi yoktur. Bu hastalıklara karşı hayvanlar ancak aşılama yolu ile korunabilir. Fakat aşı uygulamalarından istenilen faydayı temin edebilmek ayrıca aşıların bir takım olumsuz etkilere yol açmaması için bazı hususlara dikkat etmek gerekmektedir. Bunlar maddeler halinde kısaca sıralanacak olursa :
• Aşının kullanma talimatlarına uyulmalı , aşıyı uygulayacak olanlar uygulamadan önce kullanma talimatlarını dikkatle okumalıdırlar.
• Günü geçmiş, kaçak, etiketsiz, soğukta muhafaza edilmemiş aşılar kullanılmamalıdır
• Aşılar güneş ışınlarından , ani ısı değişikliklerinden korunmalı, buzdolabında +4 0 C' de muhafaza edilmelidirler.
• Aşıları uygulayacak olan şahıslar temiz tulum, başlık, eldiven giymeli ve sprey aşılamalarında ağız burun maskesi kullanmalıdırlar.
• Sprey aşılamalarında kullanılacak aletlerin amacına uygun olarak çalışıp çalışmadığı dikkatli bir şekilde kontrol edilmelidir.
• İçme suyu yolu ile uygulanacak aşılarda kullanılacak su klorsuz olmalı ayrıca dezenfektan, deterjan, sabun içermemelidir.
• Aşılar sadece sağlıklı hayvanlara uygulanır. Kümeslerde bir hastalık durumu söz konusu ise veya kümes şartlarında bir problem varsa asla aşı uygulaması yapılmamalıdır.
• Aşılama sırasında hayvanları hırpalayacak hareketlerden kaçınılmalı, acele edilmemelidir.
• Aşıların hayvanların hepsi tarafından ve yeterli miktarda alınması sağlanmalıdır.
• Yarım kalmış sulandırıldıktan sonra 3-4 saat geçmiş aşılar kullanılmamalı, canlı aşılar sulandırıldıktan sonra en fazla 2 saat içerisinde kullanılmalıdır.
• Boş aşı şişeleri etrafa atılmamalı bir yerde toplanmalıdır.
• Aşılar, burun-göz, gaga daldırma, sprey, içme suyu, kanat zarına batırma, enjeksiyon tarzında uygulanabilirler. Gerek uygulama yolları gerekse aşılama programları için Veteriner Hekimlere danışılmalıdır.
• Aşılama türüne göre değişmek kaydıyla aşılamadan yaklaşık 15-20 gün sonra yeterince hayvandan kan alınarak bağışıklık durumunu kontrol etmek amacıyla bir laboratuvara gönderilmelidir. Eğer yeterli bir bağışıklık durumu tespit edilmemiş ise uygun bir süre sonra aşı uygulanması tekrarlanmalıdır.
• Aşılama öncesinde ve sonrasında hayvanlara vitamin-mineral madde uygulaması yapılabilir.
3- Mantar Hastalıkları :
Başta, ibiklerde, sakal ve yanaklarda yayılan kellikler meydana getiren hastalıklardır. Mantar dediğimiz etken, bir hastalık sebebidir. Mantarlar deride ve iç organlarda yerleşip bozukluklar yaparlar.
Nasıl bozukluklar
Deride kepeklenme ve kabuklanma olur. Kıllar dökülür, ibikler kalınlaşır, morarır, parçalanır. Hayvanlarda pis bir koku oluşur.
Hayvan halsizleşir, zayıflar, verimi azalır.
İç organlara yerleşenler, akciğer ve beyinde bozukluk yaparlar:
Hızlı solunum, güç nefes alma, titreme, felç, kendi etrafında dönme, ishal gibi belirtiler oluşur.
Ergin hayvanlar ölmezde, iyide olmaz. Ama verimleri düşer.
Bazı mantarlar tozlu hava ile, nefes alırken vücuda girer. Bazıları da yumurtanın kabuğundaki delikçiklerden içeri girer.
Teşhis laboratuvarda yapılır.
Tedavi zordur, ucuz değildir. En iyisi hastalığın çıkışını önlemektir. Onun içinde temizlik ve dezenfeksiyon başta gelir. Kümeste hava cereyanı olmamalıdır. Hasta olanlar derhal kümesten ayrılmalıdır.
4- Paraziter Hastalıklar
a) Koksidiyoz (Kanlı ishal)
Kanatlıların barsaklarında yerleşen bir parazit var. Bunlara Eimeria denir (aymerya). İşte hastalığı bu Eimerialar yapıyor. Koksidiyoz, bir kümese girdiğinde hayvanları kırar geçirir. Korkunç bir salgın yapar, çok sayıda ölüme yol açar.
Genç hayvanlar daha hassastır. 4-6 haftalık olanlar bu hastalıktan çok etkilenirler.
Bulaşma ağızdan olur
Hasta hayvanların dışkısı ile çıkan parazit yumurtası (oosit) başka hayvanların ağzından girer, bağırsağına ulaşır. Bu yumurtaları kümesten kümese , insanlar da ayakkabı, elbise, malzeme ile taşırlar. Hatta böcekler ve kuşlar da bu oositleri taşıyabilirler. Hastalıklı bir hayvanın dışkısı ile çıkan her oosit hastalık yapmaz. Bunun için sporlanma dediğimiz bir döneme girmesi gerekir. Sporlanma olabilmesi de ısı ve rutubete bağlıdır. Uygun ısı ve uygun nem yoksa, sporlanma olmaz. O zamanda oosit hastalık yapacak güce erişemez.
Islak altlık zararlıdır
Bir kümeste altlık kuru ise, koksidiyoz yapan oosit sporlanamadığı için, ölür gider. Hastalık kolayca çıkamaz. Tavuklar sık değilse , kümeste sıkışıklık yoksa, hastalık ihtimali azalır. Kalabalık kümeslerde bulaşma kolay olur.
Hasta hayvanların dışkısı suludur. İçinde kan lekeleri vardır. Bazen portakal renkli sümüksü bir dışkı görülür. Kanatlar düşer, hayvan kambur durur, tüyleri kabarır. Hayvanlar oturur şekildedir. Birbirlerine sokulup kümeleşirler.
Resim 10: Koksidiyozlu bir tavuk
Teşhis laboratuvarlarda olur. Uzmanlar dışkıda oosit ararlar, bağırsakları mikroskopta incelerler.
Hemen tedaviye geçmelidir.
Çeşitli ilaçlar kullanılarak tedavi edilebilir. Veteriner hekimler uygun ilaçları tavsiye eder. Yem ve su ile verilen ilaçlar etkili olur.
Önceden, antikoksidiyal ilaçlar kullanalım mı ?
Koksidiyozu önleyici ilaçlar, hastalık çıkmadan da kullanılabilir veya bunlar yalnızca hastalık çıktıktan sonra kullanılır.
Hayvanlar koksidiyoza karşı aşılanarak bağışıklık sağlanabilir.
İstenirse bir yandan antikoksidiyal ilaçlar, bir yandan da antibiyotikler verilebilir
Tekrar edelim ki, kümeslerde rutubet önlenmelidir. Tavuklar sıkışık olmamalıdır, kümes havası temiz, altlık kuru olmalıdır.
b)Tavuk Askariyazisi (Solucan Hastalığı )
Sarımsı-beyaz renkli, 5-12 santim uzunluğunda solucanlardır. Tavukların, hindi ve kazların ince bağırsaklarında yaşar. Dişi solucanın yumurtası dışkı ile çıkar, başka tavukların ağzından girdiğinde ince bağırsağa gidip yerleşir.
Askarit dediğimiz bu parazit bağırsakta çoğalınca ince bağırsağı tıkar. Bazen ishale yol açar. Çok fazla parazit hayvanı öldürür.
Askaritli hayvanlar zayıflar, yumurta verimi azalır.
Teşhis, dışkının ve ölen hayvanın bağırsaklarının laboratuvarda incelenmesiyle olur.
Ne yapılmalı ?
Temizlik kurallarına uyalım, genç hayvanlarla yaşlıları bir arada tutmayalım, Veteriner Hekimin tedavi ve tavsiyelerini yerine getirelim.
Resim 11: Bağırsaklarda tavuk askaritleri
c)Histomoniasis ( Karabaş Hastalığı )
Tavuk ve hindilerde çok görülür. Hindiler için en tehlikeli hastalıklardandır. Fazlaca ölüme neden olur. Hindi yetiştiricilerini bunaltan bir hastalıktır.
Hastalığa parazitler yol açar. Bu parazitler ya karaciğere yerleşir ya da bağırsaklara yerleşirler.
Bulaşma üç şekilde olur
Birincisi, parazitin yumurtası dışkı ile çıkar, oradan diğer hindilerin vücuduna geçer.
İkincisi, parazitin kendisi dışkı ile çıkar, taze dışkı içindeki bu paraziti alan hayvanlara geçer. Yetişkin hindilerin midesinde ve taşlığında eritildiği için, bu şekildeki bulaşmada yetişkin hindiler hastalanmaz. Genç hindiler hastalanır. Hem de şiddetli bir salgın şeklinde hastalık çıkabilir.
Üçüncüsü ise bildiğimiz solucanlar yardımıyladır. Parazitler solucanın içine yerleşir. Hindi bu solucanı yiyince onun vücuduna girmiş olur.
Ölüm oranı çok yüksektir
Çok öldürücü bir hastalıktır.3-12 haftalık hayvanlarda yüksek oranda ölümlere yol açar. Hastalık belirtisi görüldükten 2-3 gün sonra ölümler başlar. Yüzde 50-100 oranında öldürür. Yaşlı hindiler daha şanslı. Onlar hastalığı atlatabilirler.
Hastalığın belirtileri
Hayvanlar düşkündür, dermansızdır, uyuşuktur.
Tüyleri kabarmış, kanatları sarkmış, kuyrukları düşmüştür.
Başları öne eğik vaziyette ayakta dururlar.
İshal vardır. Dışkının rengi sarı, kükürt rengidir.
Anüs ıslak ve kirlidir. İbik morarmış, hayvanın başı siyah bir renk almıştır (karabaş).
Resim 12: Karabaş hastalıklı bir hindi başı
Ölen hayvanların kör barsağında kanamalar, yaralar göze çarpar. Karaciğerin üzerinde sarı-yeşil renkli bozulmalar vardır.
Teşhis için ne yapmanız gerektiğini biliyorsunuz. Hasta ve ölü hindiler laboratuara ulaştırılmalıdır. Orada kesin teşhis konulacaktır.
Teşhisten sonra Veteriner Hekimin önerisine göre tedavi uygulanmalıdır.
Koruma önlemlerinden en önemlisi tavuklarla hindilerin ayrı tutulmasıdır. Tavuklar hastalığı taşırlar. Hindi palazları yaşlı hindilerden ayrı tutulmalıdır. Tavuk bakıcıları hindilerin yanına gitmemelidir. Onlar da hastalığı taşırlar.
Hindi kümeslerinde altlıklar sık sık temizlenmeli, çıkan altlık yakılmalıdır.
Histomonas parazitini taşıyan diğer parazitlerle ve solucanlarla mücadele etmelidir.
d)Kanatlıların Dış Parazitleri
Tavukların dış parazitlerinden en önemlileri bitler, pireler ve uyuz böcekleridir. Hayvanlara rahatsızlık verirler, zayıf düşürürler.
Bitler
Baş biti, vücut biti, kanat biti diye yaşadığı bölgeye göre ayırıyoruz.
Baş biti çoğaldığı zaman hayvanı öğle rahatsız eder ki hayvan yem yiyemez, uyuyamaz. Düşkünleşir verimi azalır.
Kanat biti çok küçüktür. İnce tüyleri yerler. Sarı renkli esmer yeşilimsidir. Fazla rahatsızlık vermezler.
En yaygın ve en önemli olanı kırmızı tavuk biti denenidir. Kümeslerde güvercinlerde çok bol görülür. Armut biçiminde, kırmızımtırak siyah-kırmızı renktedir. Genç hayvanları çok severler. Hayvanı müthiş rahatsız ederler. Kaşındırırlar. Hem de bolca kan emerler. Eğer çok sayıda olurlarsa , genç kanatlıları 8-10 günde öldürürler.
Resim 13: Tavuk biti yumurtaları
Pireler
Bunlar da kanatlılara rahatsızlık verirler. Sayıları çoğaldıysa, mücadele etmek gerekir.
Keneler
Aslında güvercinlere ait olan bir kene cinsi tavuklarda da görülür. Yassıdırlar. Geceleri tavuklardan kan emerler. Bir defa kan emdi mi, 4-5 sene kan emmeden yaşayabilirler.
Fazla sayıda olunca, tavukları kansız bırakır. Şiddetli kaşıntı yapar. Bulaşıcı tavuk hastalıklarını taşıdıkları için zararlıdırlar.
Resim 14: Tavuk keneleri
Uyuz böcekleri
Tavuklarda uyuz hastalığına yol açarlar. İki çeşit uyuz böceği vardır:
1- Kireç ayak uyuz böceği
Kanatlıların ayaklarında kireçlenme yapar. Onun için bu adı alır. Parazit kireçli kabuklar yapar, bunun altından cildi deler, iltihap meydana getirir. Topallık vardır. Ayaklar anormal bir görünüm alır.
Resim 15: Kireç ayak
2-Vücut uyuz böceği
Kanatlıların tüylerinin diplerinde yaşar. Tüyleri döker, deride iltihaplanma yapar. Şiddetli kaşıntı ile hayvanı rahatsız eder.
Dış parazitlerle savaş
Barınaklar akarisit ilaçlarla dezenfekte edilir. Badana çok yararlıdır. Yemlikler iyice temizlenmelidir.
Tavuklar parazitlere karşı toz, serpme, banyo şeklinde akarisit ilaçlarla ilaçlanır.
Yem Toksikasyonları (Zehirlenmeler )
Hayvan, yemi hayvansal ürüne çeviren canlı bir makinedir. Yem girer, et çıkar, yumurta çıkar, civciv çıkar. Yem ne kadar iyi ve kaliteli olursa, üründe iyi olur. Bozuk yemler hem ürünü bozar, hem de canlı makineyi. Yani tavuğu, pilici, hindiyi hasta eder. İşte konumuz yemlerin yol açtığı bu bozukluklar:
En önemlisi: Mikotoksinler
Bunlar, besinlerin ve yemlerin küflenmesi ile meydana gelen zehirli maddelerdir.
Küf mantarları yemlerin tadını bozar. Küflenme olunca mantarların sporları yaygınlaşır. Bunlar da besinleri zehirli hale getirir. Böyle yemler tozlu ve lifli görünür.
Ortam uygun olursa…
Yemlerde mantarların üreyip mikotoksinlerin oluşabilmesi için ortamın uygun olması lazımdır.
Bunlardan birisi rutubet : Hasat zamanı ıslanan ve ıslak kalan yemlerde mantar ürer. Rutubetli yerlerde saklanan yemler de böyledir.
Isı da önemli faktördür . Mantarlar genellikle 20-30 derece arasında üreme gösterir.
Üreme için oksijen gerekir, asitli ortam gerekir, dane yemlerin kırılmış olması üremeyi kolaylaştırır.
Mikotoksinler uygun ortam bulduklarında bazı yemlerde hem kolay ürer, hem de çok ürer.
Bu yemler: Mısır, arpa, buğday, pirinç, pamuk tohumu, soya fasulyesi, yer fıstığı, fındık, ayçiçeği tohumu gibi maddelerdir. Bunlardan yapılan karma yemlerde mantarlar gelişir. Mantarlar da mikotoksin yapar.
Mikotoksinin ne zararı var…
Canlının sinir sistemini bozar. Sindirim yollarında yaralar meydana getirir. Yumurtalıklarda küçülmelere yol açar. Yumurtaların kalitesi bozulur.
Hayvanlar başka hastalıklara dayanıksız olur. Genç hayvanlar daha çok zarar görürler. Ördek yavruları en hassas olanlardır. Hemen ölürler.
Zehirlenme Belirtileri
Hindilerin iştahı azalır. Yem yemezler. Uyuşukluk, kanatlarda düşme, tüylerde kabarma olur. Beyaz derili genç ördeklerin ayak ve bacaklarının derisinin altında kanamalar, morarmalar görülür. Tavukların ibikleri solgun olur.
Teşhis için şüpheli yemler laboratuara gönderilerek muayene ettirilmelidir.
Tedavi için özel ilaçlar yoktur. Antibiyotiklerin etkisi yoktur.
Hayvanlara temiz su ve yem verilir. Felce karşı ilaçlar verilebilir.
Korunma
Küflü yemlerden kaçınmalıdır. Böyle yemler asla hayvanlara yedirilmemeli, depolara alınmamalıdır.
Depolar havadar ve rutubetsiz olmalıdır. Yemlikler, suluklar temiz tutulmalı, dezenfekte edilmelidir.
Alınacak yemin en çok bir ay içinde tüketileceği bilinmelidir.
Yem stoklaması yaparken usulüne uygun yığma yapmalıdır.
SON SÖZLER
Bir hastalık geliyor, bir kısım hayvanımızı alıp götürüyor. Paramız gitmiş oluyor, zamanımız gitmiş oluyor, emeğimiz gitmiş oluyor.
Hastalığın geldiği yol belli: Pislik, kirlilik. Öyle ise bu yolu kapatacağız. Ne ile? Temizlik ile, titizlik ile, dezenfeksiyon ile. Buna uymayan yetiştirici, hastalığı kendisi davet ediyor demektir. Hastalıklar bu davete mutlaka gelir. Aman çağırmayalım...
Tavuklarda Vitamin Ve Mineral Yetersizliği
Hasta olduğumuzda doktor bize ilaçlar verir. Bunların içinde vitaminler de bulunur. Demek ki vitamine ihtiyacımız var.
Her canlının vitaminlere ve de mineral maddelere ihtiyacı vardır. Civcivlerin, piliçlerin, tavukların da ihtiyacı vardır. Bu maddeler az alınırsa hastalıklar ortaya çıkıyor. Bu maddeler nelerdir, eksikliğinde hangi bozukluklar olur? Burada bu konuları inceleyeceğiz.
Bazı maddelerin adını ilk defa duyacaksınız. Öyle de olsa, bunların önemli olduğunu unutmayın. Vitaminleri ve mineralleri küçümsemeyin. Onlar olmazsa verim de olmaz.
Verim Beslenmeye Bağlıdır
Kanatlıların beslenmesinde bazı maddeler eksik olursa büyümede düzensizlik, tüylerin gelişememesi, verimin azalması hastalıklara karşı dirençsizlik meydana gelir.
Yemlerde bulunması gereken temel maddeleri bir daha sayalım:
1- Proteinler
2- Karbonhidratlar
3- Yağlar
4- Vitaminler
5- Mineral maddeler
6- Su
Konumuz vitaminlerle ilgili olduğu için, önce vitaminleri ele alacağız. Sonra da mineral maddeleri inceleyeceğiz.
Vitaminler
Vücudun normal ve dengeli gelişmesini sağlar. Yemlere çok az miktarlarda eklenir. Vitamin eksikliği halinde bazı hastalıklar ve bozukluklar ortaya çıkar. Vitaminlerden en önemlilerini burada sıralayalım:
Vitamin A
Temel vitaminlerden biridir. Normal gelişme için gereklidir. Gözler için gerekli bir vitamindir.
Vitamin A yetersiz olursa, kanatlılar zayıflar. Tüyleri kabarır, yumurta verimi düşer. Kuluçka oranı düşer. Burun deliklerinden ve gözlerinden sulu akıntı gelir. Göz kapakları birbirine yapışır. İleri durumda, gözlerde peynirimsi birikimler oluşur.
Resim 16: A vitamini yetersizliğinde gözlerdeki bozukluklar
Yetersiz vitamin A ile beslenen tavuklardan gelen civcivler de gereği kadar vitamin A alamazlarsa sağlıksız olurlar.
Büyüme yavaştır. Tüyleri kabarık, kendileri uyuşuktur. Yürürken dengesizdir. Bacaklardaki, gagadaki sarı renk kaybolur. İbik ve sakallar solgun renklidir. Vitamin A yetersizliği olan kanatlıların yumurtalarında kan lekeleri görülür.
Vitamin D
Vücuda giren kalsiyum ve fosfor bu vitamin yardımıyla işe yarar.
Kemikler için, gaga ve tırnaklar için bu vitamin gereklidir. Yumurta kabuğunun şekillenmesi için gereklidir. Vitamin D yetersiz olursa, raşitizma hastalığı görülür. Yumurtacı tavukların yumurta kabuğu ince ve yumuşak olur. Gaga, tırnaklar yumuşar, göğüs kemiği eğrileşir.
Hayvanlar ayaklarını iyi kullanamazlar. Yürümede zorluk çekerler. Kaburga kemikleri çabuk kırılır. Üzerlerinde tespih taneleri gibi kabartılar görülür.
Resim 17: Raşitizmada kemikler kolayca bükülür
Vitamin E
Kanatlıların yumurtalarında yavrunun gelişmesi için bu vitamine ihtiyaç vardır. Yetersiz olursa kuluçka oranı düşer. Horozların dölleme yeteneği azalır. Vitamin E bakımından yetersiz beslenen civcivlerde:
Beyin yumuşaması görülür. Hayvan başını tutamaz, öne, arkaya, sağa-sola bükülür. Ayaklar gerilip bükülür.
Resim 18: E vitamini eksikliği : Baş yana bükülmüş
Deri altında su toplanır. Ayrıca karın boşluğunda da su toplanır. Hayvan iki bacağını açık tutar.
Kaslarda soysuzlaşma meydana gelir. Göğüs kasları bozulur, boz çizgiler oluşur.
Vitamin K
Kanın pıhtılaşmasını sağlar. Bir yaradan akan kan, bu vitamin sayesinde pıhtılaşıp durur. Onun için civciv ve piliçlerde gaga kesiminden önce, Vitamin K vermek gerekir.
Vitamin B1
B1 vitamini, yem ile alınan karbonhidratları yararlı hale getirir. B1 vitamini eksikliğinde felçler görülür. Hayvanın bacakları zayıftır, yürüyemez. Ayaklarını bükerek oturur. Yıldız sayar gibi, başını arkaya çekerek bakar. Tüyleri kabarır, zayıflar. Sonunda ölür.
Vitamin B2
B2 vitamini de civcivlerin büyümesinde önemlidir. Vitamin B2 eksik olursa, hayvan zayıflar. Parmak uçları kıvrılır, kanatları düşer. Hayvanlar sürekli yatmak ister.
Resim 19: B2 vitamini yetersizliği belirtileri
Pantotenik asit
Kuluçkalama için gereklidir. Eksikliği ağız kenarında kabuklanmalar yapar. Göz kapaklarının kenarları kabarcıklı ve kabuklu olur. Ayak altları çatlar, deri soyulur.
Resim 20: Pantotenik asit yetersizliği : Ayakların durumu
Vitamin B6
B6 vitamini yetersiz ise, iştahı azalır, hayvan zayıflar. Ayaklarında kasılma ve çarpılma görülür.
Vitamin B12
B12 Vitamini yetersizliğinde büyüme yavaşlar. Yem tüketimi düşer. Kuluçka oranı düşer. Buraya kadar saydıklarımızdan başka vitaminler de var. Her birinin eksikliği çeşitli bozukluklara yol açıyor. Verim düşüyor, ayaklarda çarpılmalar oluyor, gelişme yavaşlıyor, ishal görülebiliyor, tüyler karışık duruyor. Teker teker ele almayıp, adlarını yazsak yeterli olur. Önemli saydığımız diğer vitaminler şunlardır:
Folik asit
Nikotinik asit
Biotin
Kolin
Vitamin C
Inositol
Vitaminler hakkındaki bu bilgilerden sonra, yemlerde bulunması gereken diğer maddelere sıra geldi. Bunlar da mineral maddeler. Bakalım neler var?
Mineral Maddeler
Canlıların dokularında yer alırlar. Bazılarına makro elementler denir, bazılarına iz elementler denir. Ayrı ayrı anlatalım:
Makro elementler:
Kalsiyum ve fosfor : İskeletin yapısında önemli bir yer tutarlar. Yumurtlayan hayvanlarda yumurta kabuğu için mutlaka gereklidir.
Barsaktan emilebilmesi için D vitaminine ihtiyaç vardır. Eğer D vitamini yeterli değil ise, kalsiyum ve fosfor da yeterli olamaz. Bu durumda RİKETSİA hastalığı meydana gelir, yumurta verimi düşer. Yumurta kabuğu incelir. Hayvanlar birbirini gagalar, tüy yer (Kanibalizm).
Magnezyum: Bütün dokularda ve kemikte bulunur. Vücut gelişiminde önemli yeri vardır. Eksikliğinde gelişme yavaşlar ve zamanla durur. Civcivler ölür.
Sodyum, Potasyum, Klor: Hayvansal besinlerde sodyum fazladır, bitkisel besinlerde potasyum fazladır. Sodyum eksikliğinde gelişme yavaşlar, göz bozukluğu olur. Hayvanlar yem yiyemez. Yumurtalar küçülür. Fazlası da iyi değildir. Bu sefer de zehirlenme yapar.
Potasyum eksikliğinde kaslar zayıflar.
İz elementler:
Demir: Karaciğerde ve dalakta depo edilir. Demir eksikliği az görülür.
Bakır: Bakır, demirin bağırsaktan emilmesine yardımcı olur. Bakır eksikliği kansızlık yapar.
Çinko: Büyümeyi sağlar. Kıl, tüy, kemik içerisinde yer alır. Azlığı halinde tüyler gelişemez. Eklemler şişer. Ayak derisi pul pul dökülür.
Manganez : Üreme için, büyüme için, kemiklerin yapılması için gerekir. Yumurta kabuğunun yapısında yer alır. Manganez eksikliği varsa, bu tavukların civcivleri hareketsiz olurlar. Başları öne kıvrıktır.
Selenyum: Bazı topraklarda fazlaca selenyum bulunur. Burada yetişen bitkilerde de fazla olur. Bunlarla yapılan yemler tavukları zehirleyebilir. Canlılar için gerekli bir iz elementidir. Ama fazlası zararlı olabilir. Eksikliği de vücutta bozukluklar yapar.
|
|
|
|