| Hoşgeldin, Ziyaretçi |
Sitemizden yararlanabilmek için kayıt olmalısınız.
|
| Kimler Çevrimiçi |
Şu anda 3208 aktif kullanıcı var. » (0 Üye - 3203 Ziyaretçi) Applebot, Bing, Facebook, Google, Yandex
|
| Son Yazılanlar |
Ereğli Ziraat Fakültesi B...
Forum: Konya Necmettin Erbakan Üniversitesi
Son Yorum: Mr.Muhendis
08-03-2026, 02:09 PM
» Yorum 0
» Okunma 57.664
|
Ereğli Ziraat Fakültesi T...
Forum: Konya Necmettin Erbakan Üniversitesi
Son Yorum: Mr.Muhendis
08-03-2026, 02:08 PM
» Yorum 0
» Okunma 7.904
|
Ereğli Ziraat Fakültesi T...
Forum: Konya Necmettin Erbakan Üniversitesi
Son Yorum: Mr.Muhendis
08-03-2026, 02:05 PM
» Yorum 0
» Okunma 467
|
Konya Necmettin Erbakan Ü...
Forum: Konya Necmettin Erbakan Üniversitesi
Son Yorum: Mr.Muhendis
08-03-2026, 02:03 PM
» Yorum 0
» Okunma 5.069
|
Konya Gıda ve Tarım Ünive...
Forum: Dijital Tarım Teknolojileri
Son Yorum: Mr.Muhendis
08-03-2026, 07:43 AM
» Yorum 0
» Okunma 59.795
|
Kastamonu Üniversitesi De...
Forum: Dijital Tarım Teknolojileri
Son Yorum: Mr.Muhendis
08-03-2026, 07:42 AM
» Yorum 0
» Okunma 10.522
|
Kütahya Dumlupınar Üniver...
Forum: Dijital Tarım Teknolojileri
Son Yorum: Mr.Muhendis
08-03-2026, 07:42 AM
» Yorum 0
» Okunma 7.974
|
Kırıkkale Üniversitesi De...
Forum: Dijital Tarım Teknolojileri
Son Yorum: Mr.Muhendis
08-03-2026, 07:41 AM
» Yorum 0
» Okunma 7.382
|
Pamukkale Üniversitesi Ça...
Forum: Dijital Tarım Teknolojileri
Son Yorum: Mr.Muhendis
08-03-2026, 07:40 AM
» Yorum 0
» Okunma 6.617
|
Burdur Mehmet Akif Ersoy ...
Forum: Dijital Tarım Teknolojileri
Son Yorum: Mr.Muhendis
08-03-2026, 07:39 AM
» Yorum 0
» Okunma 10.687
|
|
|
| Armut Kara Lekesi Hastalığı |
|
Yazar: Livadi - 05-12-2010, 04:07 PM - Forum: Bitki Koruma
- Yorum Yok
|
 |
Armut Kara lekesi Hastalığı(Venturia pirina Aderh.)
![[Resim: venturia-pirina-4.jpg]](http://www.bitkisagligi.net/Armut/armutresim/venturia-pirina-4.jpg)
Hastalık armut ağacının yaprak, meyve ve sürgünlerinde görülür.
Yaprakta lekeler daha çok alt yüzdedir.Zeytin yeşili veya koyu kahverengi ve kadifemsi görünüşlü bu lekeler zamanla birleşerek yaprağın büyük bir kısmını kaplayabilir.Yırtılıp, delinebilirler,yaprakta deformasyonlar olur.
Genç meyveler üzerinde kadifemsi görünüşte, isli, siyahımsı kahverenkli lekeler oluşur.Şiddetli bulaşmalarda genç devrede, meyvenin tümünü kaplayabilir.Bu meyveler gelişmez, erken dökülür, büyümeye devam eden bulaşık meyveler ise deforme olur.
İlkbaharda sürgün ve dallar üzerinde sivilceye benzeyen lekecikler oluşur.Birleşerek "sıraca" denilen yaraları meydana getirirler.Bulaşma çok şiddetli olursa sürgün kurumaları olur.Koşullar uygun olduğu ve ilaçlamaları tam olarak yapılmadığı ürünün hemen tamamı zarar görebilmektedir.
Hastalık etmeni fungustur.İlkbaharda sürgün ve dallarda oluşan lekeciklerden ve yaprakların alt yüzlerinden yayılarak ilk bulaşmayı yapar.İlkbaharda askospor uçuş periyodu 10-11 hafta devam edebilir.
Z. MÜCADELESİ:
Kültürel önlemler:İki önemli bulaşma kaynağı olan, dökülmüş yapraklar ve sıracalı sürgün ve dalların budanarak yok edilmesi gereklidir.
Kimyasal Mücadele:
1.İlaçlama:Çiçek gözleri kabardığı zaman
2.İlaçlama:Beyaz rozet devresinde
3.İlaçlama:Çiçek taç yaprakları %70-80 arasında dökülünce
4.İlaçlama:3. ilaçmadan 10-15 gün sonra(meyveler fındık büyüklüğünü alınca)
Ekolojik şartlar hastalığın ilerlemesi için uygun giderse ilaçlamalara 10-12 gün ara ile devam edilir.Armut karalekesinde dal sıracası yaygın olarak görüldüğü için:
İlaçlama %2 lik borda bulamacı veya %50 Cu içeren preparatlardan birisi %0.8 dozunda,
2.İlaçlamada %50 Cu içeren bir preparat %0.4 dozda veya organik ilaçlardan biri prospektüs dozunda,
3.Diğer ilaçlamalarda da organik fungusitlerden birisi kullanılır.
Dal sıracası görülmeyen yerlerde 1.ilaçlama %1'lik Bordo Bulamacı ile veya %0.4 dozunda bakırlı preparatlarla yapılır.
KULLANILACAK İLAÇLAR VE DOZLARI:
Etkili madde adı ve miktarı Formülasyon Dozu(Preparat)
Bitertanol %25 WP 50 g
Bakır oksiklorid %50 WP 400 g
Bakır oksit %50 WP 400-800 g
Benomyl %50 WP 60 g
Borda bulamacı SIVI 1000 g+2000 g
Captan %50 WP 150 g
Carbendazim %50 WP 30 g
Chlorothalonil %75 WP 200 g
Dichlofluanid %50 WP 200 g
Difenoconazole EC 10 ml
Dodine %65 WP 100 g
Fenarimol 120g/l EC 30 ml
Maneb %80 WP 300 g
Penconazole+Mancozeb 2,5 +%60 WP 100 g
Probinep %70 WP 250 g
Thiram %80 WP/W 200 g
Thiophanate Methyl %70 WP 60 g
Tebuconazole %25 WP 25 g
ÖNEMLİ NOT: DOZ(PREPARAT) 100 LT SUYA GÖRE UYARLANMIŞTIR
|
|
|
| Yaprakdelen Hastalığı |
|
Yazar: Livadi - 05-12-2010, 03:53 PM - Forum: Bahçe Bitkileri
- Yorum Yok
|
 |
Yaprakdelen hastalığı (Coryneum beijerinckii Oud.) Yazdır
8.2.2. Yaprakdelen hastalığı (Coryneum beijerinckii Oud.)Etmenin tanımı, yaşayışı ve hastalık belirtileri
Bu fungusun miselyumları, silindirik yapıda ve bölmeli olup; değişik kalınlıkta ve eklemlidir. Renkleri, açık yeşil-griden, kahverengine kadar değişen görünümdedir. Konidisporlar, aservuluslar içinde basit konidoforlar (konidispor taşıyıcıları) üzerinde oluşur. Oval şekilde ve 2-8 bölmeli olan konidisporların renkleri, parlak sarıdan kahverengine kadar değişir.
Fungus kışı, hastalıklı tomurcuk pulları arasında misel halinde geçirir. Burada oluşan stromadan, ilkbaharda konidisporlar meydana gelir. Bunlar primer enfeksiyonları gerçekleştirir. Bir yıllık ve daha yaşlı olan kanserler ile hastalıklı tomurcuklar, primer enfeksiyonların kaynaklarıdır. Sekonder enfeksiyon kaynakları ise enfekteli sürgünler ve yapraklardır.
Hastalık, ağacın tomurcuk, yaprak, sürgün ve bazen de meyvelerinde belirtiler oluşturur (Şekil 42/a-b). Yapraklardaki ilk lekeler, yuvarlak, 1 mm çapında ve kırmızımsı-sarı renktedir. Bu lekeler, giderek koyu kahverengileşir ve kuruyarak düşer. Böylece yapraklar, saçma ile delinmiş gibi bir görünüm kazanır. Bu belirti, Yaprakdelen hastalığı için tipiktir(Şekil 42/a). Bu hastalık, yapraktaki delinme ve dökülme zararlarıyla, asimilasyon alanlarında kayıp oluşturarak, ağaçların zayıflamasına neden olur.
Enfekteli tomurcukların, ilkbaharda parlak, zamklı olması ve kolayca kopmamaları, bunların sağlamlardan ayrılmasını sağlar. Hastalıkla bulaşık olan tomurcukların dibinde önce lezyonlar, sonra zamanla büyüyen kanser yaraları oluşur. Sürgündeki bu yuvarlak kahverengi kanser yaraları, zamanla genişler ve zamk salgısı görülür.
Hastalık, yurdumuzda taş çekirdekli meyvelerin yetiştirildiği tüm bölgelerde yaygındır. Kiraz, vişne, şeftali, kayısı, erik ve badem ağaçları, bu hastalığın konukçularıdır.
![[Resim: 55.JPG]](http://www.cigsarkirazi.com/images/res/55.JPG)
Mücadelesi
a) Kültürel önlemler
* Hastalıklı tomurcuklar ve kanser yarası bulunan dallar ve sürgünler budanarak bahçeden uzaklaştırılmalıdır.
* Sulama, gübreleme, toprak işleme ve budama, iyi bir havalanma ve ağacın kuvvetli gelişmesini sağlayacak şekilde uygulanmalıdır.
b) Kimyasal mücadele
Sonbaharda, yapraklar döküldükten hemen sonra 1. ilaçlama ve ilkbaharda, çiçek tomurcukları açılmadan önce de 2. ilaçlama yapılmalıdır.
İlaçlamalarda, yüksek basınçlı motorlu pülverizatörler kullanılmalı-dır. İlaçlama, rüzgarsız bir havada yapılmalı ve ağaçların bütün yaprakları, sürgünleri ve dalları iyice ıslatılmalıdır.
|
|
|
| Yaprak Lekesi Hastalığı |
|
Yazar: Livadi - 05-12-2010, 03:51 PM - Forum: Bahçe Bitkileri
- Yorum Yok
|
 |
Yaprak lekesi hastalığı [Blumeriella jaapii (Rehm.) V. Arx.]
8.2.1. Yaprak lekesi hastalığı [Blumeriella jaapii (Rehm.) V. Arx.]
Yaprak lekesi hastalığı, kirazlardan çok, vişne ağaçlarında zarar yapar. Bu fungusun eşeysiz formu, Cylindrosporium padi Karst olarak isimlendirilmiştir. Bu hastalık, bazen Yaprak delen hastalığı zannedilerek, gözden kaçırılabilmektedir
.Etmenin tanımı, yaşayışı ve hastalık belirtileri
Bu fungusun miselyumları, beyaz-turuncu renktedir. Besi ortamında çok yavaş gelişir. Yaprak dokusunda intersellüler olarak gelişir. Askusları (askospor keseleri), topuz biçiminde olup, içinde 8 adet askospor bulunur. Askosporları uzun, düz veya hafif kıvrık yapıda ve renksizdir. Bölmesiz veya 1-2 bölmeli olabilir. Aservuluslar, çoğunlukla yaprağın alt yüzeyinde oluşur. Renkleri beyazımsı-sarıdır. Aservulusların içinde konidisporlar bulunur. Konidi-sporlar, renksiz, uzun, ince, silindirik ve yay şeklindedir. Bölmesiz veya 1 bölmeli, nadiren de 2 bölmeli olabilir.
Fungus, kışı yere dökülen hastalıklı yapraklar üzerinde, apotesyum halinde geçirir (Şekil 40). Apotesyumlar, mart ayından itibaren olgunlaş-maya başlar. Bu dönemde yıldız şeklinde yırtılırlar ve içlerinden askosporlar çıkar. Bunların dışarı çıkması için uygun sıcaklık yanında, yaprakların ıslak olması gerekir. Askospor uçuşları, 16°C sıcaklıkta en yüksek seviyeye ulaşır. Askosporlar ilk yapraklara ve çiçek kalisklerine ulaşarak, primer enfeksiyonları meydana getirir. Hastalanan yapraklar ve çiçek kaliskleri erken dökülür.
![[Resim: 56.JPG]](http://www.cigsarkirazi.com/images/res/56.JPG)
Askosporlar yaprağın alt yüzeyindeki doğal açıklıklardan (stoma) girer ve yaprak dokusunda misel olarak gelişir. İnokulasyondan 1-2 hafta sonra, aservuluslarda konidisporların rengi beyazımsı-sarıdır. Bunlar yağmurla yıkanır. Rüzgar, böcekler vs. ile sağlıklı yapraklara konidisporlar görülür. Nemli periyotlarda, bol miktarda oluşan taşınarak, arka arkaya sekonder enfeksiyonlara sebep olurlar. Konidisporlar da askosporlar gibi yaprak enfeksiyonlarına neden olurlar. Bunlar 16°C sıcaklıkta en iyi gelişirler.
Hastalık belirtileri yaprakta, meyve ve meyve sapında görülür. Yaprağın üst yüzeyinde önceleri bordo renkte olan lekeler, sonraları kırmızımsı-kahverengine dönüşür. Konidispor kümelerinin etrafa yayılması nedeniyle, sanki bu lekelerin alt yüzünde, kirli beyaz renkte bir kabuklu bit varmış gibi görünür. Çapları 1-3 mm kadar olan bu lekeler, gayri muntazam veya yuvarlaktır. Bunlar dağınık veya yaprağın sadece bir kısmında meydana gelebilirler (Şekil 41/a). Lekeler birbiriyle birleşerek, geniş alanlar oluşturabilir ve o kısımdaki dokuyu öldürebilir. Bu kısımlar genellikle kıvrılır ve kahverengileşir. Aşırı derecede hastalanan yapraklar dökülebilir.
Hastalık yaprak lekesi yanında, çok ciddi yaprak dökülmesine neden olur. Yaprak dökülmesi, bu hastalığın karakteristik bir belirtisidir. Yaprak dökülmesi, haziran ayı ortasında başlar. Bazen ağaçlarda sadece meyveler kalır. Bu meyveler de iyi gelişemez ve olgunlaşamaz. Bunların kaliteleri düşük ve tatları da iyi değildir. Ayrıca bu hastalığa yakalanan ağaçlarda, odun dokusu oluşumu da iyi değildir. Hasta ağaçlar, kış soğuklarından zarar görür. Bu durumun, 2-3 yıl devam etmesi halinde, ağaç elden çıkabilir. Ertesi yılda, sürgün gelişimi ve çiçek üretimi azalır. Ayrıca bir çok meyve gözü ölür ve dolayısıyla meyve tutumu azalır.
a b
Şekil 41. Yaprak lekesi hastalığı (Blumeriella jaapii)’nın: a) Yapraktaki; b) Meyve sapındaki belirtileri.
Hastalık fidanlıklarda(özellikle nem tutan fidanlıklarda) çok yaygın-dır. Yaprakların erken dökülmesine neden olduğundan, fidanlıklarda çok ciddi zararlar ortaya çıkar. Meyve üzerinde, yuvarlak ve 0.5-2 mm çapında lekeler meydana getirir. Bu lekeler, meyve etine az veya çok batıktır. Yeşil meyvelerdeki lekeler bordo, olgun meyvelerdekiler ise kahverengi-siyah renklidir. Lekeler birbiriyle birleştiği taktirde meyvelerin şekilleri bozulur. Meyve sapındaki lekeler (Şekil 41/b) bazen çok küçük olduğu için görmek zor olabilir. Bu lekeler yaprak dökülmesiyle beraber zamansız meyve olgunlaşması ve kalite düşmesine sebep olurlar.
Yurdumuzda genellikle nemli olan Karadeniz Bölgesinde yaygındır. Ancak Marmara ve Ege Bölgesinde (Kütahya’da vişne ağaçlarında) de gö-rülmektedir. Kiraz, vişne ve mahlep ağaçları, bu hastalığın konukçularıdır.
Mücadelesia) Kültürel önlemler
* Hastalığın çıkışına uygun olan, nem tutan yerlerde bahçe kurulmamalıdır.
* Kireç, potasyum, fosfor ve humus yönünden fakir olan bahçelerde fazla görüldüğü için, buralarda uygun gübreleme yapılmalıdır.
* Fungusun kışı geçirdiği yere dökülen hastalıklı yapraklar, ilkbaharda ilk enfeksiyon kaynaklarını oluşturmaktadır. Bu nedenle tomurcuklar patlamadan önce, hastalıklı yapraklar sürülerek toprağa karıştırılmalı veya toplanarak yakılmalıdır. Böyle bir uygulama hem inokulum yoğunluğunun azalmasına neden olacak, hem de ilaçlamanın başarısını arttıracaktır.
* Fidanlıklar sık tesis edilmemeli ve yağmurlama sulama yapılmamalıdır.
b) Kimyasal mücadele
Petal yaprakların % 80-90’nı döküldüğü zaman 1. ilaçlama yapılmalı. 2. İlaçlama ve diğer ilaçlamalar ise; ilaçların etki süreleri dikkate alınarak, haziran sonuna kadar uygulanmalıdır. İlaçlamalar hasat dönemine kadar süreceği için, son ilaçlama ile hasat arası süreye uyulmalıdır. Hasattan sonra, yapraklarda fazla leke mevcut ise bir ilaçlama daha yapılmalıdır.
|
|
|
| Ceviz Antraknozu Hastalığı |
|
Yazar: Livadi - 05-12-2010, 03:40 PM - Forum: Bahçe Bitkileri
- Yorum Yok
|
 |
Hastalık Tanımı :
Ceviz antraknozu hastalığı etmeni fungusun saprofitik ve parazitik olmak üzere 2 devresi vardır. Saprofitik dönem sonbaharda yere dökülen ölü yapraklarda başlar, ilkbaharda peritesyumun olgunlaşmasına kadar sürer. Parazitik dönem ise, fungusun ilkbahardan itibaren canlı dokularda sürdürdüğü yaşamını kapsamaktadır.
Etmenin miselyumlan bölmelidir, önceleri renksiz adeta şeffaf, daha sonraları koyulaşarak, kirli beyaz krem rengini alır. Epidermis ve kütikula arasında gelişerek, aservulusları oluşturur. Gelişimini sürdüren fungus aservuluslar olgunlaştıkça, iç basıncın etkisiyle konidiyumları doğaya fırlatır. Konidiyumlar renksiz şeffaf, ortadan tek bölmeli, hilal şeklinde, bölme ortadan ziyade bir uca çok az daha yakındır. Çok nadir olarak ta mikrokonidiyumlara rastlanabilir. Bunlar normal boyutlarda olanlara göre çok daha küçüktürler. Konidiyumlarm içinde bazen yağ damlacığı gibi oluşumlar bulunmaktadır. Peritesyumlar sonbaharda dökülen yapraklardaki lekeli kısımlar üzerinde daha çok olmak üzere, yaprak damarları çevresinde ve tüm yaprak üzerinde oluşabilmektedir. Küremsi, kahverengimsi sarı renkte ve oldukça uzun bir boyuna sahip bulunmaktadır. Peritesyumlar mikroskop altında bu görünüşleri ile adeta taze bir incire benzemektedirler. İlkbaharda peritesyumlar içinde askuslar ve onların içinde de askosporlar oluşmaktadır. Askosporlar, askus içinde sarmal vaziyette ve 8 adettirler.
İlkbaharda, bitkiler uyanırken, havanın yağışlı geçme durumuna göre, bir önceki yıldan intikal eden ölü yaprak dokuları üzerinde gelişmesini tamamlayan peritesyumlardaki askuslar parçalanarak, askosporlar peritesyumların boyunlarından geçerek, havaya fırlatılırlar ve dallardaki gelişen yapraklardaki yaprakçıkların yan büyüklüğünü geçtik ten sonraki dönemden itibaren enfekte ederler. Bazı yıllar askosporların yoğun olarak havada uçuştuğu dönemde, geç soğuklar sebebiyle, soğuğa son derece duyarlı yaprakçıkların soğuktan kavrulmaları yüzünden enfekte edecek çok az yaprakçık bulabilirler. Yaprakçıklar enfekte olduktan sonra, dokuda ilerleyen hastalık ilk simptomları verdikten sonra aservulusları oluştururlar ve bunlardan da konidiyumlar doğaya fırlatılarak, yaz boyunca sekonder enfeksiyonların oluşmasına neden olurlar. Fungusun askusları da iğ şeklinde, askosporları da yine hilale benzer, ortadan tek bölmeli renksiz ve şeffaf görünümdedirler. Askosporlar, konidiyumlara göre daha az kıvrık hilal şekilde ve boyutları konidiyumlardan daha küçüktürler.
Yaşayış :
Hastalığın belirtileri, ağacın yaprakçık, meyve, genç sürgün ve yaprak saplarında görülür. Daha çok bir yaprak ve yaprakçık hastalığı olmasına rağmen, çok hasta meyvelerin perikarpından (yeşil meyve kabuğu), meyve içine de geçen hastalık, meyvelerin depolanması sırasında, diğer fungal etmenlerin de hücuma geçmesine neden olacak zayıf meyveleri oluşturur, meyveler çabucak çürür.
Hastalık, genç yaprakların yaprakçıkları yarı büyüklüğünü geçtikten sonra enfeksiyon yapmakta, penetrasyon noktasının çevresinde, güneşe tutulduğunda veya gözle görülür şekilde renk açılmaları yapmaktadır. Daha sonra bu kısımlar sarımsı bir hale ile çevrilerek, orta kısımlar açık kahverengiden, koyu kahverengine değişen nekrotik dokulara dönüşür. Bu dokular üzerinde de daha sonra etmenin, kirli beyaz miselyum kitlesi üzerlerinde, toplu iğne ucu gibi ve iç içe konsantrik daireler şeklinde dizilmiş aservulusları oluşur ve çıplak gözle kolayca görülebilirler. Aservuluslar, daha çok yaprağın üst yüzeyinde oluşmakla beraber, alt yüzeyde de oluşabilirler. Nekrotik lekeler noktalar halinde yaprakçık yüzeyine dağılarak görülürken, zamanla birleşerek yaprakçığın belirli bir kısmını veya tamamını kaplar. Ağaç hastalıktan dolayı yaz ayı ortalarında, kenarları nekrozlardan kıvrık, kavruk veya tamamen ölü yapraklarla kaplanarak erken yaprak dökümü başlar. Bazı epidemi yıllarında, sonbahar gelmeden, ağaç tümüyle yapraksız kalabilir. Hastalıklı meyvelerin perikarpları üzerinde de, hastalığın noktalar halinde veya birleşik nekrotik lekeleri ve üzerlerinde de kirli beyaz miselyum örtüsü üzerinde aservulusları oluşur. Hasta meyvelerin hastalık nekrozlarını taşıyan perikarpları kaldırıldığında, sert kabuklan (mezokarp ) üzerinde de koyu lekeler görülür ve böyle meyveler depolama sırasında çabucak Çürür.
İlk enfeksiyon belirtileri penetrasyondan 12-14 gün sonra yaprakçıklar üzerinde renk açılmaları şeklinde simptomları verir. Bu simptomlar yaprak, yaprakçık sapları, meyve, genç sürgünler üzerinde de iki haftalık inkubasyon süreleri sonrası görülmeye devam eder. Geç dönem soğukları ilkbaharda ilk çıkan yaprakları kavurduğu yıllarda, ilk simptomların görülüşü gecikir ve miktarları da az olur. Böyle yıllarda yaz boyunca oluşan sekonder enfeksiyon adetleri ile simptomların miktarı da düşük olur. Bazı yıllarda yine ilk belirtilerin miktarı az olduğu halde, Haziran ayında başlayan ve temmuz ile bazen Ağustos aylarına kayan yağışlı mevsimlerde, gece ve gündüz ısı farkları ile oluşan sabah saatleri çimlenmelerinde hastalık hızla yayılır ve belirtiler birden artar. Mücadelede bilhassa bu durum çok iyi dikkate alınmalıdır.
Hastalık bir yaprak hastalığı olarak dikkati çektiğinden, bitkinin asimilasyon yüzeyini azaltarak, gelecek yıllara ait, sürgün ve meyve oluşumunu olumsuz yönde etkiler ve verim düşüklüğüne neden olur. Hastalık, Yurdumuzda bölgesel birçok ceviz tipinde ve özellikle nispi nemin yüksek olduğu mahallerde, cevizin yetişme ortamı bulduğu her yer ve her yükseltide görülür. Alçak yerlerde, yüksek yerlere göre, dere boyu, yamaçlar ve vadi içlerinde, açık alanlara göre daha çok ortaya çıkar
Kültürel Önlemler :
Primer enfeksiyon kaynağı yere dökülmüş yapraklar sonbaharda toplanıp yakılmalı veya derince gömülmelidir. Üzerinde hastalığın lekeleri ve derince yaraları bulunan, önceki yıllara ait dallar da budanıp uzaklaştırılmalıdır.
İlaçlama Zamanı :
1. İlaçlama: Tomurcukların yeni patlamaya başladığı, yaprakların kedi kulağı olduğu dönemde,
2. İlaçlama: Yapraklardaki, yaprakçıkların yarı büyüklüğünü aldığı dönemde,
3. İlaçlama: Meyvelerin fındık büyüklüğünü aldığı dönemde,
4. ve diğer ilaçlamalar meteorolojik koşullar ve kullanılan fungisitin etki süresi dikkate alınarak yapılmalıdır.
İlaçlamalarda motorlu pülverizatörler kullanılmalıdır. 4.2.4. İlaçlama Tekniği
İlaçlamalar, ilacın ağacın her tarafını kaplayacak, ilaçlanmamış kısım kalmayacak şekilde yapılmalıdır. Çok yüksek ağaçlarda hastalığın daha yoğun olduğu alt dallar dikkate alınarak, püskürtmenin ulaşabildiği kadar yüksekliğe ilaç atılmaya çalışılmalıdır. Gerektiğinde ilaçlama tabancasına, 1.5 - 2 m? lik hafif ağaçtan bir çubuk bağlanarak ilaçlama yüksekliği artırılmalı, ayaklı merdivenlerden yararlanılmalıdır. Özellikle bakırlı ilaçların tekniğine uygun atılması, yağışlı havalarda ilaçlamadan kaçınılması, özellikle bakirli ilaçlara çok duyarlı ceviz yapraklarında fitotoksisitenin önlenmesi bakımından üzerinde özenle durulmalıdır.
|
|
|
| Meyve Ağaçlarında Monilya Hastalığı |
|
Yazar: Livadi - 05-12-2010, 03:36 PM - Forum: Bahçe Bitkileri
- Yorum (1)
|
 |
MEYVE AĞAÇLARINDA MONİLYA
[Sclerotinia linhartiana Prill. et Del., Sclerotinia laxa Aderh et Ruhl.,
Sclerotinia fructigena Aderh. et Ruhl.]
ZİRAİ MÜCADELE TEKNİK TALİMATI
1. TANIMI VE YAŞAYIŞI
Ayva ağaçlarında monilya hastalığına neden olan tür Sclerotinia linhartiana Prill. et Del., taş
çekirdekli meyve ağaçlarında özellikle çiçek, çiçek sapı, sürgünlerinde belirti oluşturan,
meyvede de enfeksiyonlara neden olabilen tür Sclerotinia laxa Aderh et Ruhl, kiraz
ağaçlarında özellikle meyve enfeksiyonları yapan, ancak çiçek ve yaprak enfeksiyonlarına da
neden olabilen tür Sclerotinia fructigena Aderh. et Ruhl.’dır.
Sclerotinia türlerinin miselyumu bölmeli ve renksizdir. Kalınlıkları ve hücre büyüklükleri
miselyumun yaşına göre değişir. Genellikle genç miselyum ince, yaşlı olanlar ise kalındır.
Sclerotinia linhartiana’nın miselyumu yaşlandıkça vakuoller oluşur. Miselyumun uç
kısımlarında oluşan konidioforlar üzerinde, önceleri küre şeklinde, sonraları limon şeklinde,
tek hücreli, çift çeperli, tanecikli, farklı büyüklüklerde ve zincir şeklinde sıralanmış
konidiosporlar meydana gelir.
[COLOR="Red"]Ayrıntılı Dosya Ektedir.
BURDAN[/COLOR]
|
|
|
| Çekirdekli Meyve Hastalıkları |
|
Yazar: Livadi - 05-12-2010, 03:33 PM - Forum: Bahçe Bitkileri
- Yorum Yok
|
 |
Çekirdekli Meyve Hastalıkları
Çekirdekli Meyve Hastalıkları
Mumya Hastalığı, Yaprak delen (Çil) hastalığı, Şeftali Küllemesi, Şeftali yaprak kıvırcıklığı, Kök çürüklüğü, Sharka Virüs hastalığı, Kiraz Sineği, Fidan dip kurtları, Erik arısı ve diğer zararlılar..
MONİLYA (MUMYA) HASTALIĞI
Belirtileri
Hastalık çiçek, sürgün ve meyveler üzerinde görülür. Hastalanan çiçekler kahverengileşir ve mumyalaşarak dal üzerinde kalır. Hastalık sürgünlere çiçekten geçer. Bunlar esmerleşerek kurur. Bu kuru dallarda zamk ifrazatı vardır. Kalın sürgünlerde kanser yaraları meydana gelir. Bunlar kapanmaz. Ortası çökük elips şeklinde veya uzun yarıklar halinde kendini gösterir. Kabuk esmerdir. Alttaki parankima erimiştir. Küçük meyvelerin hastalık belirtisi, petal dökümünden sonra olur. Bunlar açıldığında içlerinin kahverengi olduğu görülür. Bunlar çiçek döneminde enfeksiyon almışlardır. Olgun meyve enfeksiyonları durumunda enfekte olan noktanın etrafı kahverengileşir. Kuruyan meyveler dalda asılı kalır. Bunlara mumya meyve denir
Mücadelesi
Kültürel önlemler:
Kuruyan dallar, sağlam kısmın 2-3 cm altından kesilip bahçeden uzaklaştırılmalıdır. Mumya meyveler toplanıp imha edilmelidir.
Kimyasal mücadele:
YAPRAK DELEN (ÇİL) HASTALIĞI:
Sert çekirdekli meyve ağaçlarında görülür. Nisan sonu Mayıs başında yapraklarda kırmızı renkli küçük lekeler halinde belirir. Zamanla bu lekelerin ortaları kuruyarak dökülür ve yapraklar delikli bir hal alır. Hastalıkla mücadelede, kültürel önlemler başta gelir. Hasta dal ve sürgünler kış budaması ile kesilerek ayrı bir yerde yakılmalıdır. Sulama ve gübreleme usulüne göre yapılmalı, özellikle fazla sulama ve gübrelemeden kaçınılmalıdır. Düzenli toprak işleme yapılmalı, ağaçlar ışıklı ve havadar şekilde budanmalıdır. Bu işlemler, hastalığı büyük ölçüde azaltır.
Kimyasal mücadele :
1. İlaçlama : Sonbaharda yaprak dökümünden hemen sonra
2. İlaçlama : İlkbaharda çiçek tomurcukları açılmadan önce yapılmalıdır.
ŞEFTALİ KÜLLEMESİ:
Belirtileri:
İlkbaharda genç sürgün uçlarındaki yapraklarda önce hafifçe bir kabarıklık, yağlımsı görünüş ve renk açılması meydana gelir. Sonra kabarık yerin alt tarafı gri, beyaz unumsu bir tabaka ile kaplanır. Bu şekilde yapraklar zamanla sararıp kavrularak kırmızımtırak bir renk alıp, vaktinden önce dökülür.
Mücadelesi:
Kültürel önlemler
Budama sırasında hastalıklı sürgünler hasta kısmın 20 cm. aşağısından kesilerek yakılmalıdır. Sık dikimden ve ağaçların hava alamayacağı budama şekillerinden kaçınılmalıdır.
Kimyasal mücadele
Bir yıl önce epidemik bir durum yoksa, ilk belirtiler görülür görülmez ilaçlanmaya başlanmalıdır. Bir yıl önce epidemik bir durum varsa, budamadan sonra ağaçlarda hastalıklı sürgünlerin miktarı %3'ü buluyorsa ilaçlanmaya başlanır.
ŞEFTALİ YAPRAK KIVIRCIKLIĞI (KLOK):
Belirtileri:
Ağacın yaprak ve genç sürgünlerini hastalandırır. Meyve ve çiçeklerde de bozulmalara yol açabilir. Belirtileri özellikle ilkbaharda görülür Hastalıklı genç yapraklar sarı veya beyazımtrak olur, yaprak bükülür. Hastalıklı genç sürgünler kalınlaşır, eğilir. Meyve bozulur ve tümörlü bir görünüm alır.
Mücadelesi:
Kimyasal mücadele
İlaçlama tomurcuklar kabarmaya başladığı zamanlar yapılmalıdır.
MEYVE AĞAÇLARINDA ARMİLLARİA KÖK ÇÜRÜKLÜĞÜ HASTALIĞI
Belirtileri :
Meyve ağaçlarının köklerinde çürüklük yaparak ağaçların ölümüne neden olur. Hastalığa yakalanan ağaçlarda sürgün oluşumu azalır, yapraklar sararır ve dökülür, sürgün ve dallar kurumaya başlar. Giderek ağaçlar tamamen kurur. En çok elma, armut, erik, şeftali, kiraz, vişne, kayısı, dut, nar, ceviz, zeytin, kestane, meşe ve iğne yapraklılarda görülür.
Kültürel önlemler :
Kuruyan ağaçlar sökülerek imha edilmeli, yerlerinde kireç söndürülmelidir. Orman ağacı kesilmiş araziye meyve bahçesi tesis edilmeden önce 2-3 yıl boş bırakılmalıdır.Ağaçlar derin dikilmemeli, aşırı sulanmamalı ve köklerin yaralanmamasına dikkat edilmelidir.
Kimyasal mücadele :
Hastalık yeni başlamışsa, hasta kökler kesilip hasta kısımlar kazındıktan sonra, bu yerlere %5’lik Bordo bulamacı, %2 lik göztaşı veya %5’lik Karaboya ilaçlarından biri fırça ile sürülür. İlaç kuruduktan sonra üzeri aşı macunu veya 750 g ardıç katranı + 250 g göztaşı karışımı ile kapatılır. Kökler tamamen hasta ise, ağaç sökülerek kendi çukurunda yakılır. Yerine sönmemiş kireç dökülerek kapatılır.
SERT ÇEKİRDEKLİ MEYVE AĞAÇLARINDA SHARKA VİRUS HASTALIĞI
Belirtileri :
Erik ve kayısı yapraklarındaki belirtileri sarı leke, band ve halka şeklindedir. Şeftalilerde ise damarlar boyunca renk açılması, sarı lekeler ve yaprakta deformasyon görülür.
Kültürel önlemler :
Virusun enfeksiyon kaynakları ortadan kaldırılmalıdır. Bunun için fidanlıklar, çöğür, fidan ve aşı materyalinin alındığı damızlık ağaçlar her yıl kontrol edilmeli ve hastalık belirtisi gösteren fertler imha edilmelidir.
Kimyasal mücadele :
Gerektiğinde virüsün taşıyıcı olan yaprak bitlerine karşı mücadele edilmelidir.
SERT ÇEKİRDEKLİ MEYVE ZARARLILARI
KİRAZ SİNEĞİ:
Kiraz sineği, kiraz ve vişnelerde zararlıdır. Zararı meyvede larvalar yapar. Larvalar meyvenin etli kısmında beslenerek bir kısım meyvelerin zamanından önce olgunlaşarak dökümüne neden olurlar. Kurtlu meyvelerin kalitesi bozuk olduğundan pazar değeri de düşük olur.
Kiraz sineği mücadelesinde kültürel önlemler çok önemlidir:
1. Sonbahar toprak işlemesi,
2. Turfandacılık, erkenci çeşitlerin yetiştirilmesi,
3. Dayanıklı çeşitlerin yetiştirilmesi,
4. Yabani kiraz türlerinin dikilmemesi
5. Derim sonrası ağaçlarda meyve bırakılmaması,
Kimyasal mücadele larvalara karşı, meyvelere tatlı su yürüdüğü devrede en erkenci çeşide göre, dekara 2 adet olmak üzere sarı-yapışkan görsel tuzaklar yerden 1,5 m. yükseklikte ağacın güney doğu yönüne asılır. Tuzaklarda ilk sinek görüldüğünde, bir hafta içerisinde ilaçlama yapılmalıdır. Diğer ilaçlamalarda kullanılacak ilacın etki süresi dikkatte alınır.
FİDAN DİP KURTLARI
Özellikle sert çekirdekli meyve ağaçlarında kök kabukları altında, ağaçların kök boğazında ve civarındaki toprakta oval deliklerin görülmesi, ağaç altlarında sap dibinden yenmiş taze yaprakların bulunması ve taze sürgünlerin kemirilmiş olması bu zararlının varlığını gösterir Zararlıya karşı en etkin mücadele kültürel önlemlerdir. Ağaçların altında erginlerin saklanabileceği ot, çalı bulundurulmamalı, sabahın erken saatlerinde erginler toplanarak yok edilmelidir.
ERİK İÇ KURDU
Tırtıllılar sap dibinden, yanlardan veya iki meyvenin değdiği yerden meyveye girerler. Meyvenin etli kısmında tünel açarak çekirdeğe ulaşırlar. Birinci döl tırtılları meyvenin genellikle bir meyvede, ikinci döl tırtılları ise 1-3 adet meyvede zarar yapabilirler. Zarara uğramış meyveler menekşe rengini alır ve bir müddet sonra tırtılla birlikte dökülür
ERİK TESTERELİ ARISI
Testereli arıların larvaları meyvelerin çekirdeklerini yerler. Meyvelerin fındık büyüklüğünde olduğu çağla döneminde delerek onların dökülmesine yol açarlar. Bal arılarının korunması yönünden, ilaçlama çiçek taç yaprakları döküldüğünde uygulanmalıdır. Bir yıl önce zarar görülen bahçelerde toprak işlemesi yapmak, zararlı sayısının azalması yönünden önemlidir.
DUT KABUKLU BİTİ
Larvalar genellikle kalın dallarda bulunur. Zararlı sayısı çoksa ince dallara yerleşebilir. Zararlı önce sıvama halde bulunduğu dalların, daha sonra ağacın tümünün kurumasına yol açar.Şeftali ve dutlarda zararlıdır. İlaçlamalar larvalara karşı yapılır. Yoğunluk yüksek olduğunda kış ilaçlaması yapılmalıdır. İlaçlamalar ilk larva çıkışında ve bundan 20 gün sonra olmak üzere, 2 uygulamalı olarak yapılmalıdır. İlkbaharda ve Temmuz ayı başlarında yumurta açılımından önce yapılacak kontollerde 5 cm uzunluğundaki bir dalda en az 5 adet kabuklu bit bulunuyorsa, yumurtaların büyük bir bölümünün açıldığı devrede yaz ilaçlarından biriyle ilaçlama yapılmalıdır.
ŞEFTALİ FİLİZ GÜVESİ
Larvalar ilkbaharda Mart-Nisan aylarında çıkarlar. Önceleri çiçek ve yaprak tomurcuklarında beslenirler. Sonradan filizlerin tepesinden girerek içeriye doğru oyarlar. Sürgünleri kuruturlar. Olgunlaşmış meyvelere saldırmazlar.
Bulaşık sürgünler Mayıstan itibaren Ağustos sonuna kadar haftada bir kez olmak üzere, 8-10 cm uzunlukta kesilip larva ile birlikte yok edilmelidir. Ağaç altlarında dökülen kurtlu meyveler toplanıp imha edilmelidir. Şeftali güvesinin kimyasal mücadelesinde larvalar sürgüne ve meyveye girmeden önce bahçe ilaçlanmalıdır. Mayıs sonu Haziran başında itibaren meyvelerde kontroller yapılmalı, meyvelerde zarar belirtileri görülür görülmez, birinci ilaçlama yapılmalıdır.
Diğer bir uygulamada olgun larvalı sürgünler dal kafesine alınır. Bunlarda ilk ergin çıkışı veya cinsel çekici tuzağa ilk kelebek gelişinde 10 gün sonra ilk ilaçlama yapılır. Her iki metotta da ilk ilaçlamalardan sonra 15-20 gün arayla, hasada 15-20 gün kalana kadar ilaçlamaya devam edilir.
DOĞU MEYVE GÜVESİ
Şeftali bahçelerindeki ana zararlılardan birisidir. Şeftalinin çiçeklenme döneminde erginler çıkmaya başlar. Birinci döl uçuşları temmuz başına kadar sürer. Kışlayan döl erginleri alaca karanlık sıcaklığı 15 oC’yi bulunca uçuşur ve yumurtalarını yaprakların altına bırakırlar. Bir dişi yaklaşık 50 civarında yumurta bırakır. İlkbaharda yumurta 15-20 günde, yazın ise 3-5 günde açılır. Birinci dölün larvalarının (Kışlayan döl) hemen hepsi sürgünde zarar yapar. Bir larva 2-5 sürgüne zarar verebilir. Daha sonra 2. ve 3. dölden itibaren, meyvelere zarar verir. Özellikle orta ve geçci çeşitlerde meyveler daha çok zarar görürler.
Şeftali bahçeleri Doğu Meyve Güvesinin diğer konukçularından uzakta kurulmalıdır. Bu durumda son iki dölün beslenme şansı ortadan kalkar ve kışlayan dölün yoğunluğu düşer.
İlk dölden zarar gören sürgünler haftada bir kesilirse meyvede zarar yapan ikinci döl zararı önemli ölçüde azaltılmış olur. Meyve depoları iyi birer kışlak olduklarından bahçelerden uzakta kurulmaları gerekir. Ağaç altındaki kurtlu meyvelerin uzaklaştırılmaları gerekir. Ülkemizde doğal düşman mevcuttur. Onun için doğal düşmanı dikkate alarak ilaçlamaları yapmalıyız. Mücadelede esas, yumurtadan çıkan larvaların sürgün ve meyvelere girmeden önce öldürülmesidir. Şeftali bahçeleri birkaç çeşit karışık dikildiğinde, mücadele zamanını tespitte zorluklar olmaktadır. İlaçlama zamanı, ana zararlıdan en çok zarar gören, orta ve geççi çeşitler dikkate alınarak saptanmalıdır.
İlaçlama zamanı tespitinde iki metot kullanılmaktadır;
1- Mart ayı sonunda asılan cinsel çekici tuzaklar ile etkili sıcaklıkların toplanması,
2- Etkili sıcaklık takipleri yapılamayan bahçelerde ise 1. döl larvaların terk ettiği sürgünler görüldükten 15 gün sonra 1. ilaçlama; 20 gün sonra 2. ilaçlama; geççi çeşitler var ise 20 gün sonra bir 3. ilaçlama yapılabilir.”
Diğer bir uygulamada ilk ergin çıkışı veya cinsel çekici tuzağa ilk kelebek gelişinde 400 gün/derece, 10 gün sonra veya haftalık tuzak başına 20 kelebek yakalandığında ilk ilaçlama yapılır.
YEŞİL ŞEFTALİ YAPRAK BİTİ:
Önce tomurcuk ve çiçeklerde, sonraları da meyve ve meyve sapı üzerinde beslenirler. Çiçeklerin açılmasını engeller ve dökülmelerine neden olur. Emgi yaraları sonucu meyvenin şeklini bozar. Mücadelesi için bahçe içindeki yabancı bitkiler imha edilmeli, toprak sürümüne özen gösterilmelidir.
ERİK UNLU BİTİ
Olgun afit 2-3.5 mm boyunda, uzun yapılı, soluk yeşil hafif mavimtırak, üzeri beyazımsı bir toz tabakasıyla kaplıdır. Kışı yumurta halinde geçirir. Kışlayan yumurtaların açılışı şeftali yaprak bitinden 1 ay sonra olur. Bu yüzden, yoğunluk artışı ancak haziran ayında görülür. Yaz aylarında, ikincil konukçularına kısmen göç ederler.
Yaprakları kıvırmazlar, ancak bol fumajin salgılarlar. Sonbaharda yumurtalarını dalların dibine tek tek bırakırlar. Üzerlerini ince iplikçiklerle örterler.
Doğal düşmanları diğer yaprak bitlerinde olduğu gibidir. Kimyasal mücadele gözlem yapılan 50 ağacın ikisinde bulaşma tacın 1/4’üne yayılmış ise yapılmalıdır.
ERİK AĞ KURDU:
İlkbaharda larvalar paketten çıkarak önce yeşil tomurcuklara, sonra yapraklara saldırırlar. Büyük ağlar oluştururlar.
Erik ağaçlarında tırtıllar, yaprakları tamamen yiyerek zarar verirler. Ağacın kel kalmasına sebep olurlar. Usulüne uygun budamanın yapılması, budama artıklarının bahçeden uzaklaştırılması, larvaların toplu halde beslenirken toplanıp imha edilmesi çok önemlidir.
KİRAZ SÜLÜĞÜ
Sonbaharda yapılacak bir toprak işlemesi ile toprakta kokon içindeki larvaların bir kısmının ölmesi sağlanabilir. Daha önceden bulaşık olduğu bilinen bahçeler, nisan ayı sonunda kontrol edilerek mayıs başında larvalar görülür görülmez ilaçlamaya geçilmelidir. 1 ve 2. Dölün larvalarına karşı 13-15 gün ara ile 2 ilaçlama yapılması daha yararlıdır.
AĞAÇ KIZIL KURDU
Larvalar ağaçların toprağa yakın gövde ve dallarında galeriler açarak zararlı olmaktadır. Ayrıca toprağın 10-15 cm derinliğinde ağaç dip kısmını oymak ve iletim borularını tahrip etmek suretiyle önemli derecede zarar yaparlar. Özellikle toprağa yakın kenarı siyah galeri deliklerinden çıkardıkları kırmızı talaşlarla dikkat çekerler. Kabuk altlarında genç larvalar görüldüğünde, larva giriş deliklerine sokulacak bir tel ile larvalar öldürülebilir. Veya deliklere Dichlorvos 50 EC emdirilmiş pamuk sokulup, ağzı acı macun ile kapatılır.
AĞAÇ SARI KURDU
Larvalar ağaçların gövde ve dallarında galeri açarak beslenirler. Fidan ve genç ağaçların gövdelerinde, yaşlı ağaçların ise dallarında galeriler açarak beslenirler. Tek bir larvanın bitki bünyesinde bulunması genç ağaçları öldürebilir. Yeni larva girişlerinin olduğu yaz aylarında, Haziran sonlarında başlanarak 15-20 gün aralıklarla 3-4 ilaçlama yapılmadır.
BAKLA ZINNI
Erginler meyve ağaçlarının ve diğer bitkilerin çiçek açma zamanında çiçeklerin dişilerini, erkek organlarının polen tozlarını, genç yaprak hatta tomurcuk ve meyveleri yiyerek çok zarar verirler. Erginlerin çiçeklerde beslendiği ilkbahar aylarında mücadeleye başlanılmalıdır.
Mhaniki Mücadele Sıra aralarına çeşitli boyutlarda içi su ile doldurulmuş mavi veya beyaz renkli plastik leğenler yerleştirilmeli buradan toplanan erginler imha edilmelidir.
ERİK KOŞNİLİ
Ergin dişi yarım küre şeklinde ve bombelidir. Renk koyu kahverengi veya parlak koyu esmerdir. Vücut uzunluğu 3-3,5 mm genişliği ise 2,5-3 mm ve yüksekliği ise 2-2,5 mm kadardır. Kışı ikinci dönem larva halinde geçirir. İlkbaharda havaların ısınmasıyla birlikte gelişmeye başlayan nimfler Nisan sonunda ergin olurlar. İlkbahar sonuna doğru hareketli larvaları görülür.
Populasyonların yoğun olduğu bahçelerde, kış sonu veya ilkbahar başlarında yoğun bulaşık dallar kesilip imha edilmelidir. Ayrıca sık dikimden kaçınılmalı, iyi bakım yapılmalıdır. İlaçlı mücadeleye karar verirken doğal düşmanları göz önünde bulundurmamız gerekmektedir.
Kimyasal mücadele zararlının yoğun olduğu bahçelerde kışın ağaçlar uyku döneminde iken yapılmalıdır. Zorunlu olmadıkça kış ilaçlamaları sık yapılmamalıdır. Yaz ilaçlaması için ilk larva çıkışları takip edilerek, ilk çıkışlarda 15-20 gün sonra veya ilk hareketli larva çıkışını tamamlamamış koşnil oranı % 60’a ulaştığında ilaçlama yapılmalıdır.
KÖK-UR NEMATODLARI
Kök-ur nematodları, sert ve yumuşak çekirdekli meyve ağaçlarında ve asmada özellikle meyve fidanlarının köklerinde irili ufaklı urlar meydana getirirler. İç karantinaya tabidir. Ticari amaçlı fidanlıklar kurulmadan önce Zirai Mücadele Araştırma Enstitülerine toprak tahlilleri yaptırılarak, fidanlık kurulacak yerin temiz olduğuna dair ruhsat alınması gerekmektedir.
|
|
|
| Ceviz Hastalıkları |
|
Yazar: Livadi - 05-12-2010, 03:30 PM - Forum: Bahçe Bitkileri
- Yorum Yok
|
 |
CEVİZ (Juglans sp.) HASTALİKLARİ
(Ağaç)Yaprak Esmer Lekelenmesi : Gnomonia leptostyla mantarının etkisi ile hem bozceviz Uuglans cinerea) ve hem de adiceviz (J. regia) kötü biçimde lekelenmektedir. Yaprakçıklar yaz başlarında saldırıya uğrar, düzensiz koyu esmer veya siyahımsı "leke"li görünüşlü olur. Fazla miktarda yaprak kaybı sonucu ortaya çıkar.
Marssonina juglandis mantarı yaz başında düzensiz, yuvarlak ve esmer "leke"ler oluşturur. Ceviz'de fırsat oldukça "yaprak lekelenmesi" yaratan mantarlar arasında; Phleospora multimaculans, Cylindrosporium juglandis, Cercospora juglandis, Ascochyta juglandis ve Marssonina californica da vardır.
Mücadele : Yaprak'lar, etmen mantar'ları barındırdığı için, bu önemli bulaşma kaynağının ortadan kaldırılması bakımından tüm düşmüş yapraklar toplanır ve yok edilir. Süs bitkisi değeri taşıyan bozceviz'e (Juglans cinerea) ve karaceviz'e (J. nigra), dönem dönem "maneb", "zineb" veya "sipreks"den biri püskürtülür. Bu ilaçlamada ilk uygulama tomurcuklar açılmaya başladığı zaman; ikincisi 10 gün sonra; üçüncüsü yapraklar son büyüklüğünü alınca yapılır.
Yaprak Sarı Çillenmesi: Microstroma juglandis mantarı yaprakların üst yüzünde sarı bir "çillenme" doğurur. Alt yüzde kar beyazı bir mantar büyümesi olur, bu oluşum hastalığın yayılmasını sağlayan pek çok sayıda spordan ibarettir. Bu mantar yabancevizi'nde {Carya ovata) de "cadı süpürgesi" hastalığı yaratır. Mücadele, "esmer yaprak lekelenmesi"ndeki gibidir.
Uçtan Ölüm : Melanconium juglandis mantarı bazı ceviz türlerinin dallarında yavaş bir "uçtan ölüm" hastalığını husule getirirler. Etkilenmiş dallarda kabuk, olağan yeşilimsi esmer renginden kırmızımsı esmere ve nihayette boza değişir.
Mücadele : Şiddetle etkilenmiş ağaçlar uzaklaştırılır ve yok edilir. Hastalığın dal üst uçlarında sınırlandığı kısımlarda, sağlıklı oduna kadar budama, daha ileri yayılmaya durdurmaya yardım eder. İlave olarak gübreleme, sulama, sağlık koruma, böceklere ve yaprak hastalıklarına karşı tedbir alınması yolu ile ağacın tekrar kuvvet kazanması sağlanır.
Gövde Çürümesi: Kara ve bozceviz'lerin gövdelerinde öz odunu sık sık "beyaz ve esmer çürüklük"e uğrar.
"Beyaz çürüklük", yalancı kav mantarı denilen Fomes igniahus tarafından sebep olunur. Mantarın üreme yapısı sert, boz, 20 cm'ye kadar genişliktedir; çürüme yerinin civarında gövde boyunca görülür.
"Esmer çürüklük", kükürt mantarı denilen Polyporus sulphureus tarafından husule getirilir. Üreme yapıları yumuşak, etli, raf biçimli, üst tarafı portakal-kırmızı, alt tarafı parlak sarıdır; yaşlandıkça sert, gevrek ve kirli beyaz olurlar. Mantar gövdeye kabuk hasar yerlerinden ve ölü dal budaklarından giriş yapar.
Mücadele : Çürüme'ler bir kere yaygın olduktan sonra, bunları yok etmek üzere yapılabilecekler azdır. Kötü çürümüş kısımları temizleyip çıkarılması ve yaraların örtülme uygulaması tavsiye edilmektedir. Yaralardan korunma ile ve ağaçları kuvvetli tutma ile başlangıç bulaşmaları en aza indirilebilir.
Doku Bozuklaşması : Nectria ğalligena mantarının sebep olduğu "doku bozuklaşması" hastalığı'nda; gövde ve dallar üzerinde azçok aynı merkezli olarak düzenlenmiş odun yara dokusu sırtlan bulunan, dağınık, sık sık çok sayıda, kaba, ortama gömülü veya yassı oluşumlar, ayırt edici belirtilerdir. "Doku bozuklaşması" oluşumu gövdeyi büsbütün çevirip boğduğu zaman uç kısımlar ölür. Phomopsisjuğlandina mantarı adiceviz'de (Jugians reğia) kabukta "doku bozuklaşması" husule getirir.
Mücadele ; tüm kötü hastalanmış ağaçlar devrilmelidir; kıymetli ağaçların bozuklaşmaya uğramış dokuları kesilip çıkarılır ve yok edilir, yaralar iyi bir ağaç boyası ile örtülür.
Erwinia nigrifluens bakteri'sinin adiceviz {Juglans reğia) gövde ve ana dallarında husule getirdiği "kabuk doku bozuklaşması" hastalığı; düzensiz, geniş, sığ, koyu esmer renkli ölü kısımlar olarak gözükmektedir. "Doku bozuklaşması" oluşumları yazın genişleme yapar, kışın faaliyetten kesilir. Adiceviz'de ortaya çıkan "soymuk (floem) doku bozuklaşması", Ervvinia rubrifaciens bakterisi tarafından meydana getirilmektedir. Bu bakteri hastalıklarına karşı denetim tedbiri geliştirilmemiştir.
Yanıklık : Xanthomonas juglandis bakterisinin etkilemesi ile husule gelen bu hastalık, yapraklarda ve yaprak saplarında önce küçük ve düzensiz biçimli siyah "leke"ler gözükür. Genç meyveler lekeli duruma gelebilir; hemen hemen olgun olanlar ise geniş siyah lekelere sahip olabilir.
Mücadele : Kötü biçimde hastalanmış sürgünler kesilip atılır ve yok edilir. Çiçek tomurcukları açılırken, tam açıldığında ve taç yaprak dökümü zamanında 50 kısım oranında yayıcı-yapıştırıcı madde katılan "streptomisin" püskürtmesi yapılır.
Yaprak Lekelenmesi : Ceviz'de, Pseudomonas syringae bakterisi "yaprak lekelenmesi" ve "çekirdek kavrulması" hastalıklarına sebep olur.
Ur : Agrobacterium tumefaciens bakterisi adiceviz'de (J. regia) "tepe ur'u" hastalığı meydana getirmektedir.
Siyah Çizgi: Aşılama yerinde dar, koyu esmer, şişe mantarı kıvamında ve iletim yapmayan dokulardan ibaret tabaka oluşumu "kuşaklanma" yaratır. Bu hastalığa bir virüs tarafından sebep olunduğu sanılmaktadır.
Demetlenme: Mikoplazma-benzeri organizmalar ile husule getirilen bu hastalığa daha önce "cadı süpürgesi" ve "ceviz süpürgelenmesi" denilmekteydi. Hastalık esas olarak ana gövde ve dallarda "süpürge" veya "fışkın büyümesi"; uçlarda "kümelenme"; koltukaltı tomurcuklardan dalcıkların "bol miktarda gelişmesi"; yaprak "bodurlaşması" ve bazan tüm ağacın "ölmesi" görünümleri ile ayırt edilir. Bu belirtiler mülayimden şiddetliye kadar değişkenlik gösterir.
Mücadele : Ceviz'de "demetlenme" hastalığı aşılama ile nakledilmektedir.
Prof.Dr.Sabri SÜMER
|
|
|
| Quinoa (Kinoa) Nedir |
|
Yazar: Livadi - 05-12-2010, 07:28 AM - Forum: Tarla Bitkileri
- Yorum (12)
|
 |
![[Resim: chenopodium_quinoa0.jpg]](http://sapientendeavours.com/cms/images/stories/food/chenopodium_quinoa0.jpg)
Kinoa da buğday gibi bitkiler sülalesinin çiçek açan bitkiler bölümünde sınıflandırılmış, ancak benzerlikleri burada bitiyor. Susam bitkisiyle aynı sınıftan ama farklı bir 'dizi' den geliyor. Kinoa esasen kaktüsler-sukkulentler bölümünün alt bölümlerinden birinde yer alıyor.
Anladığım kadarıyla kinoa tropik, subtropik ve ılıman iklimlerde yetişebiliyor ancak toprağının suyu iyi süzdüren nitelikte olması gerekiyor. Çok yüksek irtifada, dağ yamaçlarında yetişebilmesi ise ziraati bakımından en önemli avantajı. Ancak diğer tahıl bitkilerine nazaran olgunlaşmak için nispeten uzun bir süreye ihtiyaç duyuyor. Güney Amerika dışında Kuzey Amerika topraklarının güneyinde de yetiştirilmeye başlamış.
![[Resim: quinoa.jpg]](http://www.yorkblog.com/foodfight/quinoa.jpg)
Ekimi ilkbaharda, Ekim-Kasım aylarında (Güney yarıküreden bahsediyoruz) yapılıyor. Mor renkli tohumları hasat zamanı tarlaları mora boyuyor.
Kinoa tanelerinin kabukları nohut renginde olabildiği gibi, kırmızımsı, mordan fuşyaya dek değişen renklerde , veya kızılımsı ya da grimsi olabiliyor. Yaz sonunda kuruyan saplar köklenip demetleniyorlar.
Tanelerin işlenmesi:
Hasadı yapılan saplardan ayrılan taneler arkaya sıcak ve soğuk sularla yıkanıp kurutularak işlemden geçiriliyor. Bu işlemden sonra ayrıca kabuklarından da ayrılırlarsa, yani 'cilalanırlarsa' kuskusa benzer bir görünüm.
Bir besin olarak kinoa :
Kinoa taneleri yüksek oranda demir, kalsiyum, protein, magnezyum, çinko içerir.
Protein oranı çok yüksektir; 100 gramında 13.10 gram protein bulunur. Bir karşılaştırma yapacak olursak; 1 çay fincanı kinoanın içerdiği protein bir orta boy hamburgerdekinden daha fazladır. Tahıllarla karşılaştırma yaparsak pirincin protein içeriği %7.5, darının %9.9, buğdayın % 14'dür. Bazı kinoa türlerinin protein içeriği %20'ye dek ulaşabilir.
Kinoanın protein özelliği sadece miktarı ile sınırlı kalmıyor. Bu proteinler az önce de bahsettiğim gibi, çok yüksek kalitede ve bütün temel aminoasitleri içeriyorlar. Insan beslenmesi bakımından ideale yakın bu protein içeriği sütünkine benziyor.
Yine, içerdiği kalsiyum da bir bardak süttekinden daha fazla. Üstelik B vitamini içeriği bakımından da son derecede zengin.
Yağ içeriği 100 gramda 5.80 gr; karbonhidrat içeriği de 100 gramda 69 gram.
Kinoa liften de zengin olup 100 gramında 6 gram lif var.
Kinoa gluten içermez ve bu onu önemli sayılacak bir hasta populasyonu için çok önemli bir alternatif besin yapar (yakında buraya gluten ve intoleransı hakkında birkaç not aktarabilirim).
İşte bu saydığım özelliklerinden ötürü; İnkaların "tahıl ana" dediği (belki ‘dane ana’ olarak çevirebiliriz) ve hıristiyanlık öncesi dini ritüellerde baştacı ettiği bu bitki NASA tarafından uzun uzay uçuşlarında, mürettebatın beslenmesi amacıyla uzay aracında yetiştirilecek tahıl olarak seçilmiş.
Bir lezzet olarak kinoa:
Okuduklarıma bakılırsa Kinoa hafif, lezzetli, ve sindirimi kolay bir tahıl. Diğer tahıllar gibi yapış-yapış değilmiş ve kendine özgü hoş bir tadı varmış.
Pişirilmesi: Kinoa kolay pişen bir tahıl, taneler 15 dakikada yenecek kıvama geliyorlar. Ancak tanelerin çeperinde bulunan buruk tadlı saponinlerin arıtılması için birkaç saat sıcak suda bekletilmesi ve ardından birkaç su durulanması gerekiyor. Gerçi işlenmiş kinoada bunlara gerek kalmıyor (bu saponinler tanelerin kuşlar tarafından yenmesini önleyen iyi bir koruyucu aslında).
Çeşitli kinoa yemekleri:
Andlarda yaz aylarında kinoanın körpe yaprakları ıspanak gibi pişirilerek tüketilir ancak mutfağa giren asıl ürün, kinoanın taneleri.
Kinoanın çorbası, bulamacı , pilavı yapılır, öğütülerek ekmeği yapılabiliyor.
Pilav için bir ölçü kinoaya iki ölçü su kullanılıyor. Kinoa taneleri 14-18 dakika kısık ateşte demlendikten sonra kinoa pilavı için ideal kıvam olan "al dente" denilen "dişe gelir" hale ulaşıyorlar (birisi pilavı yoğurt veya benzeri bir madde ile karıştırıp hoş, değişik bir tabak hazırlamış.
Kinoanın kuskusa benzer işlenmiş taneleri pişirilip öylece yenebildiği gibi, buğday ya da mısır unu ile karıştırılarak makarnası da yapılıyor. Batılı aşçılar bizim yaptığımız gibi dolmalarda da kullanmışlar kinoayı.
Bizim mercimek köftesi gibi köfteleri yapılıyor (yumurta, kaba pirinç, taze soğan, havuç ve çeşitli sebze rendeleri ve acı biber dahil çeşitli baharatlar ekliyorlar), bizim kısır gibi salatalarda kullanılıyor.
Son olarak; kahvaltı gevreği şekline getirilen işlenmiş kinoa sütle ve kuru yemişlerle karıştırılarak kahvaltıda da tüketilir.
|
|
|
| Pirinç ve bulgurun alternatifi: "Kinoa" |
|
Yazar: Livadi - 05-12-2010, 07:22 AM - Forum: Tarla Bitkileri
- Yorum Yok
|
 |
Pirinç ve bulgurun alternatifi: "Kinoa"
Artan pirinç fiyatları ve küresel ısınma nedeniyle rekolte düşüşü alternatif arayışları gündeme getirdi. Yalnız Türkiye'de değil, tüm dünyada "buğday ve "pirincin yerini tutabilecek yedek bitkiler" üzerinde oldukça hızlı araştırmalar yapılıyor.
Bilindiği gibi tüm dünyayı besleyen iki temel tahıl türü var: "Buğday" ve "pirinç..." Buğday ve pirinçteki "aminoasitler" beslenmede protein ihtiyacının önemli bir bölümünü karşılıyor. Bu açıdan Uzakdoğu ülkeleri pirinçle beslenirken, bizim de dâhil olduğumuz ülkelerin büyük çoğunluğu buğdaydan elde edilen besinleri tüketiyor.
Ancak pirinç, doğası gereği çok miktarda suya ihtiyacı olan bir bitki... İleride oluşacak şiddetli kuraklıkların pirinç üretimine darbe vuracağı konuşuluyor. Bu açıdan pirince alternatif bitkiler üzerinde durulması gayet normal.
BUĞDAY VE PİRİNÇTE ÜRETİM DÜŞECEK
Pirinçle ilgili son günlerde yaşanan olayları dramatize edip alevlendirmeye gerek olmadığını düşünüyorum. Ancak yakın gelecekte tüm dünyada tahıl sıkıntısı çekileceği de bir realite olarak önümüzde. Bunda küresel ısınmanın etkileri kadar "artan nüfusun yükselen talebinin" de etkisi var.
Örneğin, bizde daha beş altı yıl öncesine kadar 22 milyon tonlara çıkan buğday üretimi hızla gerileme eğiliminde. Yakın bir süre sonra yıllık rekoltenin 15 milyon tonlar seviyesine inebileceği tahmin ediliyor. Bunda "biyoyakıt" talebinin de bir miktar sorumluluğu bulunuyor.
Keza yarıya yakın kısmını ithalatla karşıladığımız pirinç 350 bin tonlara doğru negatif seyir halinde. Bu tablonun oluşmasında en büyük etken tüm ekim alanlarında görülen kuraklık. Türkiye'de İç Anadolu başta olmak üzere tüm vadi ve ovalarda taban suyu iyice derine çekilmiş vaziyette.
İşte bu durumda "step iklimine kolay uyum "Kinoa" Güney Amerika'da And Dağları üzerinde yetişen bir bitki. Yakında pirincin alternatifi olabilecek çok değerli bir tahıl çeşidi. ABD'de hızla yükselen satışları ise oldukça dikkat çekiyor.
sağlayan" ve "kuraklığa dayanıklı" bazı alternatif tahılların üzerinde durmamız geleceğimiz açısından çok önemli.
Buğday ve pirinçte "gen teknolojisi" nin getirdiği uyumlaştırma çalışmaları ise oldukça sınırlı. Bu nedenle alternatif bitkilerde "girişim fırsatları" giderek artacak gibi görünüyor.
[B]"KİNOA" DİYE BİR TAHIL CİNSİ...
İşte tam bu noktada halen Amerika'da büyük rağbet gören ve sağlık mağazalarında tonlarca satılan bir bitki devreye giriyor: "Quinoa" (kinoa)... Bu ilginç tahıl türü aslında Orta ve Güney Amerika'da asırlardan beri biliniyor. "Antik İnka ve Aztek uygarlıkları" döneminde buğday ve pirinç gibi kullanılmış.
"Kinoa" susamgillerden bir bitki olmasına rağmen yağ aranı düşük, buna karşın protein içeriği oldukça yüksek. Üstelik protein yapısı buğdayda olduğu gibi "gluten" şeklinde değil ve hazmı çok daha kolay. Bu bitki son üç yıldır Amerika'da mısırı dahi gölgede bırakan bir popülariteye sahip olmuş durumda.
Şişmanlatmaması, buna karşın besleyici değerinin yüksek olması onu Amerikan tüketicisinin gözdesi haline getirmiş. Talebi gören tarım girişimcileri şimdi hızlı biçimde "kinoa" yetiştiriciliğine soyunuyor. Hâlihazırda "kinoa" Peru ve Bolivya gibi ülkelerden ABD'ye bol miktarda ithal ediliyor.
ANADOLU İKLİMİNE ÇOK UYGUN
"Kinoa" nın gübre ve su problemi yok. En iyi verimi rakımı 1000
ila 4000 metre arasındaki yaylalık kıraç arazilerde veriyor. Dağ yamaçlarında ve ovalarda verim değişmiyor. Bu bitki her türlü toprağa uyum sağlamasıyla ünlü...
"Kinoa" makineli tarıma son derece uygun... "Kırmızı süpürge otu" görünümündeki "kinoa" nın bulgur tanesi büyüklüğünde olan ve opak boncuk tanelerini andıran tohumları ya doğrudan ya da öğütülerek kullanılıyor. Tadı buğday ile pirinç arasında. "Kinoa" nın 1 kilosunda yaklaşık 200 gram protein bulunuyor. Bu özellik bitkinin yüzde 20' sinin protein içeriğine sahip olması demek... Pirinçten üç, buğdaydan ise iki misli daha fazla protein ihtiva ediyor. "Kinoa" başta "Konya Ovası" olmak üzere "Toroslar" ın kuzeye bakan sarp yamaçlarında ve "Doğu Anadolu" nun tüm yüksek platolarında yetişebilecek bir bitki.
Halen ziraat fakültelerimizde bu konuda çalışma yapılıyor mu bilmiyorum ama ABD Tarım Bakanlığı bu tahılın yüksek miktarlarda ithaline izin verirken olası bir krize karşı yaygın yetiştiriciliğini teşvik ediyor. Bugün 10 Amerikalı tüketiciden 5'i "Kinoa" nın ne olduğunu biliyor. Bir bölümü tercihen bu bitkiden hazırlanmış unları ve makarnaları tüketiyor.
"Kinoa" nın beslenmedeki üstünlüğü bir tarafa sağlığa da oldukça yararlı. Demir, magnezyum ve çinko açısından epey zengin...
Alıntı* [/B]
Kinoa Nedir
|
|
|
| Bazı Gıdalarımızın Tarihcesi |
|
Yazar: Livadi - 05-12-2010, 07:12 AM - Forum: Gıda Mühendisliği ve Teknolojisi
- Yorum Yok
|
 |
[COLOR="Gray"]Ogr. Gor. Dr. Canan Ece TAMER / Uludag Universitesi Ziraat Fakultesi Gida Muhendisligi Bolumu
Aras. Gor. Dr. Yasemin SAHAN / Uludag Universitesi Ziraat Fakultesi Gida Muhendisligi Bolumu
Prof. Dr. O. Utku COPUR / Uludag Universitesi Ziraat Fakultesi Gida Muhendisligi Bolumu
[/COLOR]
1. Giris
Bu calismanin amaci, gunluk hayatimizda onemli yer tutan bazi gidalarin kokenleri, ortaya cikis zaman ve yerleri hakkinda mevcut bilgileri derleyerek tuketicilere bilgi sunmaktir.
2. Unlu urunler
2.1. Ekmek
Tum dunya ulkelerinde ve ulkemizde, tahil urunleri ve ozellikle de ekmek beslenmede on siradaki yerini korumaktadir. Tuketimi, ekonomik ve sosyal kosullara bagli olarak degisim gosterse de ekmegin, gelecekte de onemini surdurecegi kuskusuzdur. M.O. 4300 yillarinda degirmencilik ve firinciligin var oldugu, yapilan kazilardan anlasilmistir. M.O. 4000' lerde ise Babillilerin, firinlarda ekmek pisirdigini ileri suren arastirmalar mevcuttur. Mayali ekmek, M.O. 1800 yillarinda Eski Misirlilar tarafindan tesadufen kesfedilmistir. Misirlilarin ekmegin zenginlestirilmesin den haberdar olduklari, ekmege bal, hurma gibi maddeler kattiklari belirlenmistir. Ekmek yapim sanati Eski Misir'dan Akdeniz ulkelerine yayilmistir. Eski Yunanlilar ekmek yapimini M.O. 8.yuzyilda Misir'lilardan ogrenmistir. Daha sonra Roma' lilar zamaninda ekmekcilik oldukca gelismis ve buyuk ticari firinlar yapilmistir. Orta Avrupa' ya ve Avrupa' nin diger ulkelerine ekmek yapma sanati cok sonralari guneyden yayilmistir. Ekmek yapiminda cavdar ve diger tahillarin kullanimina ise daha sonra baslanmistir. Avrupa' da 15. y.y' da beyaz ekmek uretimine gecilmis fakat o devirde bu ekmegi ancak zengin sinif yiyebilmistir. Ulkemizde hem beslenme aliskanliklari ve hem de ekonomik yapi nedeniyle ekmegin diyetteki onemi, gelismis ulkelere kiyasla daha fazladir. Bugun gunluk kalorinin yaridan fazlasinin, proteininde ucte ikisinin tahil ve urunlerinden saglandigi tahmin edilmektedir. Goruluyor ki; dunyada ekmegin onemi eski caglarda oldugu gibi gunumuzde de surmektedir (OZKAYA, 1992).
2.2. Bulgur
Bulgurun bilinen tarihi M.O. 4000 yillarina kadar dayanmakta ve merkez olarak Anadolu ve civar ulkelerin geleneksel bir gidasi olarak bilinmektedir. Bulgur, ozellikle Turkiye, Iran, Irak, Suriye, Ermenistan ve Misir gibi ulkelerde yogun olarak tuketilmektedir. Bulguru sanayi sektorune ve fabrikasyon uretime tasiyan ilk ulke Turkiye'dir. Turkiye' de bulgur uretimi yapan ilk fabrika, Birinci Dunya Savasi sirasinda kurulmustur. Daha sonra yore insanlarinin 1950 ve 60'li yillarda Amerika'da bulguru tanitmaya baslamasi ve ilk fabrikalari acmalari ile birlikte bu ulkede bulgur, uzerinde durulan bir urun haline gelmistir. Amerikalilar bulgurun ticari yapisini genisletmek icin Hindistan'da ve diger pirinc turevi urunleri seven ulkelerde tanitma burolari acmis, askeri amaclarla stoklamis, ve menulerine almislardir. Turkiye ise bu gelisimi geriden izlemistir. Gercekte bu sektorde sanayilesmeye erken baslanmis, fakat yeterince tanitim yapilamamistir. Cumhuriyet donemi ile birlikte sanayilesme yoluna giren ulkemizde, aile sirketleri bulgur sektorune el atmistir. Bu fabrikalar genellikle Karaman, Gaziantep, Corum, Icel gibi hammaddeye yakin illere kurulmustur (BAYRAM, 1996).
2.3. Tarhana
Tarhana, Turkler tarafindan Orta Asya'da yasadiklari donemden bu yana bilinen ve sevilerek tuketilen geleneksel bir gida maddesi olup, Orta Asya' dan goc eden Turkler ve Mogollar tarafindan Anadolu, Orta Dogu, Macaristan ve Finlandiya' ya getirilerek tanitilmis ve bu ulkelerde de tuketilmeye baslanmistir. Bu geleneksel gidamiz bugun Arap ulkelerinde "Kishk", Macaristan'da "Tahonya", Finlandiya'da ise "Talkuna" olarak bilinmektedir (TEMIZ ve PIRKUL, 1990). Ulkemizde daha cok kirsal kesimde ve ev olceginde uretilen, cogunlukla kis aylarinda kahvalti sofralarinin vazgecilmez yiyecegi olan tarhananin; endustriyel boyutlu uretimi son yillarda artis gostermeye baslamistir. DegisIk bolgelerimizde bilesimleri ve uretim teknikleri farkli bir cok tarhana cesidi uretilmektedir (TAMER ve ark., 2004).
2.4. Makarna
Makarnanin dunyada ilk defa Italya' da uretildigi soylense de, makarna yapimina ilk kez Cin veya Japonya' da baslanmistir. Uzakdogu' dan Avrupa' ya gelen makarna, tuketicilerin begenisi nedeniyle uretilmeye baslanmis ve 1800 yilinda ilk kez Italya'da kucuk makarna makineleri gelistirilmistir. Otomatik vakumlu kontinu preslerde ekonomik ve hijyenik bir sekilde makarna ureten entegre tesisler, makarna uretimini kolaylastirmistir. Ulkemizde boyle tesislerin sayisi giderek artmaktadir. Turkiye'de makarna sanayinin baslangic tarihi 1922 olarak kabul edilmektedir. 1950 yilindan sonra gelisme gosteren sektorde, gun gectikce sayilari artan ve belirli bolgelerde yogunlasmis fabrikalarda uretim yapilmaktadir .
2.5. Biskuvi
Biskuvi, kelime olarak Latince iki kat pisirme anlamina gelen "biscocotus"dan turemistir. Turkiye'de biskuvi uretimine 1924 yilinda kucuk imalathanelerde son derece ilkel sartlarda baslanmistir. O yillarda biskuvi hamuru elle calisan preslerde sekillendirilip, odunla isitilan firinlarda pisirilmistir. 1932 yilinda imalathane sayisi 4 iken, 1941 yilinda un kitligi nedeniyle biskuvi uretimine bir sure ara verilmis, 1956 yilinda ilk bantli firin Ingiltere'den ithal edilerek Istanbul' da faaliyete gecmistir .
3. Fermente Urunler
3.1. Sofralik zeytin
Zeytin yetistiriciliginin dogusu konusunda net bir bilgi bulunmamakla birlikte, Akdeniz havzasindaki medeniyetlerin yakininda baslamis oldugu soylenebilir. Zeytin yetistiriciligi yaklasIk 6.000 yil once Anadolu' da baslamistir. Oleacea familyasinin bir uyesi olan zeytinin (Olea europaea L.) anavatani, Guneydogu Anadolu Bolgesini de icine alan Yukari Mezopotamya ve Guney On Asya'dir. Anadolu' da ozellikle Kilikya ovasinda (Adana civari), zeytin yetistiriciligi yapildigi konusundaki veriler, Hitit metinlerinde yer almaktadir. Zeytinin ilk kez kulture alinisi ve islahi Samiler tarafindan gerceklestirilmisti r (ANONIM 1997). Arkeolojik bulgular arasinda ve ozellikle batik gemilerden cikartilan saglam sekilde kalabilmis olan amforalar zeytin ve zeytin yaginin bugday ve sarap ile beraber ticareti yapilan uc urunden biri oldugunu gostermektedir .
3.2.Tursu
Tursu uretimine ne zaman baslandigi hakkinda kesin bir belge olmamasina karsin, cok eski tarihlere dayandigi dusunulmektedir. Insanlarin sirke veya tuzu tanimalarindan sonra tursu uretimine baslamis olabilecegi kabul edilmektedir. Gidalarin fermentasyonla dayanikli hale getirilmesi, oldukca karmasIk ve belli bilgi birikimini gerektiren bir yontem olmakla birlikte; bira, sarap ve sirke gibi fermente urunlerin M.O. 7000' lerde uretildiklerine dair bulgulara rastlanilmaktadir (AKTAN ve ark., 1998). M.O. 3. y.y.' da Cin Seddi' nin yapimi sirasinda iscilerin fermente olmus, asitli sebze karisimlari tukettigine dair kayitlar bulunmaktadir (MACRAE ve ark., 1993). Ulkemizde onceleri ev olceginde olan uretim, daha sonra ticari amacla yapilmaya baslanmistir. Bugun ulkemiz dunyada onemli bir tursu ureticisidir. Tursu cesitleri arasinda uretimi en yaygin olan hiyar tursusudur. Turkiye' de tursuluk hiyar uretiminin tarihi ise oldukca yenidir. Ikinci Dunya Savasi sonrasinda Fransa' dan getirilen tohumlar ile Bursa' nin Orhangazi ilcesi Gedelek koyunde tursuluk hiyar yetistiriciligine baslanmistir .
3.3. Sirke
Sirke insanlar tarafindan cok eski donemlerden beri taninmis olan bir fermentasyon urunudur. Baslangicta alkollu ickilerin kendiliginden asetik asit fermentasyonuna ugramalari, yani sirkelesmeleri arzu edilmeyen bir durum olarak gorulmekteydi. Cunku sarap ve bira gibi ickiler acik bir kapta kendi haline terk edildiginde sivinin yuzeyinde birkac gun sonra sirke bakterilerinden bir zar meydana gelip, sarap veya biranin bozulmasina neden olmaktaydi. Fakat daha sonralari insanlar bu olaydan faydalanmasini ogrenmisler ve zamanla sirkeye de gereksinim duyarak olayin mekanizmasini incelemislerdir. Bulunan eski eserlerden Sumerlerin, Asurlularin, Etilerin, Iranlilarin, eski Misirlilarin ve nihayet eski Yunanlilarin sirke yaptiklari anlasilmaktadir. Dogada yalniz sirkede rastlanilan sirke solucani M.O. 3000 yillarina ait eski Misir kupundeki tortuda bulunmustur. Incilin bazi yerlerinde sirkeden bahsedilmis ve sirke icinde kalker gibi kirecli maddelerin kolayca cozuldugu kaydedilmektedir. Kleopatra'nin buyuk inci danelerini sirkede eritip sofrada ikram etmeyi sevdigi ve Anibal' in de Roma' ya yuruyusunde ordularinin Alp Daglari' ni gecmesi icin kayalari keskin sirke ile eritip yol actigindan kaynaklarda bahsedilmektedir (AKTAN ve KALKAN, 1998).
3.4. Boza
Boza ve benzeri ickilerin 8000-9000 yillik gecmisi vardir. Orta Asya' da Turkler bozayi cok eski zamanlardan beri bilip, icmislerdir. Turkler Orta Asya' dan cesitli yerlere goc ettikleri ve daha sonra Selcuklu ve Osmanli Devletlerinin genisleme tarihlerinde gittikleri yerlerin halkina boza yapmasini ogretmisler ve bugunku cografi yayilisini saglamislardir (PAMIR, 1961). Boza Osmanli doneminde en parlak yillarini yasamistir. Bozanin, besleyici ve enerji verici ozelligi nedeniyle orduda da tuketildigi bilinmektedir1. 16. yuzyila kadar rahatca icilen bu icecege II. Selim doneminde bir takim kisitlamalar getirilmistir. Icine afyon katilarak uretilen "Tatar Bozasi" II. Selim tarafindan yasaklanmistir (DULER, 2002). Bu yasagin o devirde yapilan bozalarda alkolun yuksek olmasindan ileri gelebilecegi bildirilmistir (TURKER, 1974). Osmanli Devletinde bozahaneler meyhaneler gibi kullanildigindan dolayi zaman zaman kapatilmislardir (OCALAN, 2002). IV. Sultan Mehmet' in 1670 yilinda getirdigi icki yasagi ile birlikte bozanin da keyif verici bir icecek olduguna karar verilmis ve bozahaneler kapatilmistir (DULER, 2002; OCALAN, 2002). 19. y.y'da eksi ve alkollu bozanin yerini, giderek tatli Arnavut bozasi almistir. Cunku bu boza cesidi saray tarafindan daha cok sevilmistir (DULER, 2002). Bozanin ilk ureticileri Turkler olmakla birlikte, konunun arastirilmasi ulkemizde ihmal edilmis, bu da bozayi bazi Avrupa ulkelerinin kendi ulusal urunleri olarak tanitmalarina olanak saglamistir .
|
|
|
|