| Hoşgeldin, Ziyaretçi |
Sitemizden yararlanabilmek için kayıt olmalısınız.
|
| Kimler Çevrimiçi |
Şu anda 1833 aktif kullanıcı var. » (1 Üye - 1828 Ziyaretçi) Applebot, Bing, Google, Yandex, yokole1sey
|
|
|
| Türkiyede Tehlike Altındaki Ender Çiçekler |
|
Yazar: Livadi - 04-20-2010, 07:00 AM - Forum: Peyzaj ve Süs Bitkileri
- Yorum Yok
|
 |
Türkiyede Tehlike Altındaki Ender Çiçekler
Pazar, 11 Nisan 2010
Türkiye’de insan tehdidi altında nesilleri tükenme tehlikesi altında bulunan nadir çiçeklerle ilgili olarak derleyebildiğim bilgileri sizlerle paylaşmak amacıyla bu yazıyı kaleme almış bulunmaktayım.
Ülkemiz dünyada bulunduğu ılıman iklim kuşağında çok zengin ve de ilginç bir floraya sahip bulunmaktadır.
Flora Zenginliğimiz bitki çeşitliliğinden kaynaklanmaktadır. Bugüne kadar saptanan bitki türü sayımız yaklaşık olarak 10 bin civarındadır. Bizim ülkemizden 15 kat daha büyük alana sahip olan Avrupa kıtasının sahip olduğu bitki türü ise 13 bin civarındadır. Bizim sahip olduğumuz değer aşağı yukarı bu kıtaya yakın bulunmaktadır.
Flora ilginçliğimiz ise endemik türlerimizin zenginliğinden kaynaklanmaktadır. Şöyle ki Avrupa’nın endemik bitkiler açısından en zengin ülkesi olan Yunanistan’da bin, komşumuz İran’da ise 2 bin endemik bitki türü varken Ülkemizde bu rakam 3 500 gibi oldukça yüksek bulunmaktadır. İngiltere’de hemen hemen hiçbir endemik türü bitki yoktur. Akdeniz’e uzak olan diğer Avrupa ülkelerinin çoğunda ise bu sayı 20 ‘yi geçmemektedir. Yunanistan’da bu rakam 800, İspanya, İtalya’da ise 5 – 6 yüz civarındadır.
Ancak hemen belirtmek gerekir ki sahip olduğumuz bu bitkilerin çoğu çok küçük bir alanda, zayıf topluluklar halinde, bazen de sadece birkaç fertle temsil edildiği için maalesef tehlike altında olmaktadırlar. Bunlardan bazılarının neslini sürdürmesi ancak üzerlerindeki insan baskısının kalkmasıyla mümkün olacaktır.
Ülkemizde insan tehdidi altında yok olmak üzere olan 152 çiçek türü saptanmış bulunmaktadır.Bunlar genellikle ya meyveleri, çiçekleri, yaprakları ,kökleri ya da toprak altındaki gövdelerinin , gıda veya ilaç hammaddesi hatta baharat olarak kullanılmak maksadıyla doğadan toplanmaları nedeniyle bitki türlerinin neslinin tükenmesine neden olunabilmektedir..
Ender Çiçekleri Tehdit Eden Faktörler
Ülkemizdeki ender çiçekleri tehdit eden insan faaliyetleri arasında tıp, gıda ve süs bitkisi amaçlı kullanım, tarla açma, yol, baraj, sanayi vs. yapılaşma, aşırı otlatma gibi faaliyetler yer almakla birlikte bir de bu bitkilerin dış ülkelere kaçırılması olayı yani bitki casusluğu olayı bulunmaktadır.
Kaçakçılar Kimler
Peki casuslar kimler ve ne için bitkilerimizi çalıyor? Prof. Dr. İbrahim Saraçoğlu’na göre, bu işin birinci faili ilaç firmalarıdır. Saraçoğlu’nun çarpıcı değerlendirmeleri şöyle :”Türkiye’de bitki örtüsünde öyle özel bitkiler var ki, dünyanın hiçbir yerinde bu kalitede ve tedavi gücü bu özellikte olanının bulamazsınız. Örneğin aslanpençesi bitkisi, Meme kanserine, prostat kanserine, lenf bezi kanserine karşı mükemmel bir önleyici ve tedavi gücü de var. Avrupa’da bitkiler koruma altına alınmıştır. Bunları gelişigüzel toplayamazsınız. Cezası var. Türkiye’de ise maalesef bu konuda ne bir yasa var ne de bu bitkileri koruyacak bir makam. Bunlar çok ucuza toplatılıyor. Sonunda bize çok pahalı ilaç olarak geri dönüyor. Köylüler bunları kendileri topluyorlar. Aslanpençesi bitkisini artık bulamıyorsunuz Türkiye’de.”
İkinci faili ise güvenlik güçlerinin elindeki bir bilgiye göre, terör örgütü PKK, yurt dışına 15 milyon adet özellikle Doğu Anadolu’da yetişen ters laleleri kaçırıp Avrupa’da satarak kendisine maddi kaynak sağladığı yönündedir. İ.Ü.Fen Fakültesi Botanik Ana Bilim Dalı öğretim üyesi Prof. Dr. Tuna Ekim’de bu bilgiyi doğruluyor. Ancak kesin olmadığına ilişkin de şerh düşüyor. Prof. Ekim,”Kesin değil PKK meselesi. Onu biz de duyduk. İllegal yollardan satıldığı yolunda bize de bilgiler geliyor. Tabii biz bilim adamı olarak onun peşine düşüp tespit edemeyiz” diyor. Ters lalelere “İmparator lalesi” de deniyor. Prof. Dr. Tuna Ekim ekliyor :”Çiçeklerin Şahıdır ters lale”.Ters lalenin ana vatanı (gen merkezi) Hakkari olarak bilinmektedir. Karlı dağların zirvesinde 1400 – 2500 rakımında karların içinden filizlenen Ters Laleler, sarı, kırmızı, turuncu renkleriyle kadife görünümlü dokusuyla kısa ömürlü ama dünyanın en nadide kır çiçeklerinden biridir. Ters Lale halk arasında Ağlayan Gelin , Ağlayan Lale olarak adlandırılmaktadır.Mart ve nisan aylarında çiçek açmakta ve sadece 2 ay gibi kısa bir süre yaşayabilen bu çok yıllık soğanlı çiçekler yörede Baharın müjdecisi olarak görülmektedir.Ayrıca Türk mimarisinin en büyük eserlerinden biri olan Selimiye Camisinde Ters Lale motifleri kullanılmıştır.Bu sayede Türk Mimarlık tarihinde de yerini almıştır.Ters Lalelerin resimleri başlıkta verilmiş bulunmaktadır.
Biz ne yapıyoruz
Prof. Dr. İbrahim Saraçoğlu’na göre Türkiye’de dünyada hiçbir yerde olmayan 3500 bitki için ne bir kayıt tutuluyor, ne istatistik var, ne de başka önlemler alınıyor. Yani Türkiye bitkilerinin kaçırılmasını seyrediyor. TUBİTAK bünyesinde “Ulusal Biyoçeşitlilik Veri Tabanı” oluşturulmuş durumda. Ancak kaçakçılığın önlenmesine ilişkin ortada somut bir çalışma yok.
Türkiye’de bitki türleri dendiğinde duayen kabul edilen Prof. Dr. Tuna Ekim ise bu konuda şöyle diyor : “Engellemek için 1983 ve 1988 yılında iki tane Bakanlar Kurulu kararnamesi çıkarıldı. Bunlara göre Türkiye’den bitki, hayvan, arkeolojik materyali toplamak belirli izinlere tabidir. Ancak izin aldıktan sonra bunu toplayabilirsiniz. Bilimsel amaçlı olsa bile. Ticari amaçlı yasak zaten. Türkiye’de çoğu kanunun işlemediği gibi bu kanun da böyle oldu. Gümrüklerde önlem alınması gerektiğini sanıyordum. İstanbul gümrüklerinde bir brifing de verdim bu konuda. Bütün gümrükçüleri topladılar. Son zamanlarda AB süreciyle ilgili kimse aranmıyor, dolayısıyla o da imkansız. Gümrükler kesin çözüm değil. Gizli olduğu için tespit imkansız. Çobana gidiyorsunuz, 10 milyon lira veriyorsunuz, bizim çoban hepsini topluyor size. Siz kendiniz kazıp toplamıyorsunuz. O şekilde toplandığını tespit ettik. Köylüye toplatıyorlar bunları. Bin sterlin civarında satılır.Türk lirasıyla çarpın adamı rahatlıkla geçindirir.Yalnız Türkiye’de olmaz bu.Bu şekilde geçimini sağlayan kişiler vardır.”
National Geographic Türkiye dergisi Mart 2010 sayısı ile dergi danışmanlarından Prof. Dr. Tuna Ekim yönetiminde hazırlanan “Türkiye’de İnsan Tehdidi Altındaki Nadir Çiçekler” haritasını armağan olarak vermektedir. Uzman ve araştırmacılardan oluşan 28 kişilik bir ekibin katkıda bulunduğu bu haritada tehlike altında bulunan 152 çiçek türü özellikleri, yayılışı ve tehdit durumları ayrıntıları ile açıklanmaktadır. Çok yarayışlı bir harita olup emeği geçenlere ve katkıda bulunanlara teşekkür ediyorum.
ÖZET
Özellikle 1950’li yılardan sonra nüfusumuzun artması ile orantılı olarak artan sanayileşme faaliyetleri, enerji ihtiyacı için kurulan barajlar, tarla açma faaliyetleri, doğadan bilinçsiz ve aşırı toplamalar, otlatma, yol açma ya da genişletme gibi İNSAN faaliyetleri sonucu nadir ve dar yayılışlı endemik bitkiler başta olmak üzere pek çok bitki nesli tehdit altında bulunmaktadır.Ayrıca bitki casusluğu olarak dış ülkelere kaçırılmaları tehdidi bulunmaktadır.Bu ender bitkilerin nesillerini sürdürebilmeleri için korunmalarına şiddetle ihtiyaç bulunmaktadır.
Bu durumu endişeyle izleyenler sadece botanikçiler değil, ziraatçılar, eczacılar ve ormancılar da tehlike altındaki bitkiler için kaygı duyuyorlar.
Özetle belirtmek gerekirse bu 152 çiçek türünün neslini sürdürebilmesi için üzerlerindeki insan baskısının kalkması zorunlu olmaktadır.Bu konuda ulusal çabalar ve uluslararası önlemler var.Örneğin uluslar arası doğal bitki ve hayvan ticaretini düzenleyen bir CİTES Sözleşmesi ve BERN Sözleşmesi bulunmaktadır.
Prof. Dr. Mustafa Ayyıldız
|
|
|
| Maden Suyu Sektörü Aroma İle Hareketlendi |
|
Yazar: Livadi - 04-20-2010, 06:58 AM - Forum: Tarım Haberleri
- Yorum Yok
|
 |
Sektör 'aroma' ile hareketlendi 2010 büyüme hedefi yüzde 20
Reklam kampanyalarıyla geçen yıl krize rağmen satışlarını yüzde 12 artıran, bu yıl ise yüzde 20 büyüme beklenen maden suyu sektöründe, aromalı çeşitlere olan ilginin artması tüketimi de her geçen gün artırıyor. Türkiye'de, 2002′de yıllık 2.5 litre olan kişi başı maden suyu tüketimi yüzde 100′ün üzerinde artarak 6.5 litreye yükseldi. Sektör, 2012 yılına kadar bu rakamı 15 litreye çıkarmayı hedefliyor.
Son yıllarda sağlıklı yaşam trendleri doğrultusunda artan sağlıklı içecek ve yiyecek tüketimi eğilimi doğrultusunda maden suyu, içecek sektörünün parlayan yıldızı konumuna yükseldi. Geçen yıl bütün sektörlerin krizden çıkış yolu aradığı bir dönemde reklam kampanyası başlatarak yüzde 12 büyüyen sektör, bu yıl da reklam kampanyalarına devam etmeyi ve yılı yüzde 20 büyüme ile kapatmayı hedefliyor.
Türkiye, maden suyu sektöründe son yıllarda önemli gelişmeler gösterse de hala maden suyu tüketimi açısından diğer ülkeleri yakalayabilmiş değil. Türkiye'de maden suyunun yıllık kişi başı tüketimi 2002 yılında 2.5 litreyken, bu rakam 2008 yılında 6.5 litreye ulaştı ve 2009 yılında da bu oranı korudu. Maden suları bakımından çok zengin olan Türkiye'de 2012 yılına kadar kişi başına düşen tüketimin 15 litreye kadar çıkarılması hedefleniyor. AB ülkelerine bakıldığında mineralli su tüketimi kişi başı yıllık ortalama 120 litre civarında gerçekleşiyor. Kişi başı yıllık tüketim oranı İtalya'da 158, Meksika'da 139, Fransa'da 116, Almanya'da 100, İspanya'da 99, Avusturya'da 78, İrlanda'da 20, Hollanda'da ise 18 litre. Türkiye'de yıllara göre maden suyu tüketimi 2004 yılında 323 milyon litre, 2005 yılında 355 milyon litre, 2006 yılında 398 milyon litre, 2007 yılında 471 milyon litre, 2008 yılında 469 milyon litre ve 2009 yılında 500 milyon litre olarak gerçekleşti. Bir insanın günlük gereksinim duyduğu su miktarının 2.5-3 litre olduğunu söyleyen sektör temsilcileri, maden suyunun, suyun yerini almasının yanı sıra mineral takviyesi olarak da artı değer sağladığına dikkat çekiyor. Sektör temsilcileri, günlük kişi başı maden suyu tüketiminin en az 1 litre olması gerektiğini vurguluyor.
2002 yılında yıllık 2.5 litre olan kişi başı maden suyu tüketiminin, bugün yüzde 100′ün üzerinde artış göstererek 6.5 litreye yükseldiği görülüyor. Artışta aromalı maden suyu üretimi büyük rol oynarken, talep doğrultusunda işletmecilerin aromalı maden suyuna olan ilgisi her geçen gün artıyor. 10 büyük maden suyu işletmesi, aromalı maden suyu üretimine geçerken, aromalı maden suyu üretimi toplam pazar içinde yüzde 20'ye yaklaşan bir paya sahip durumda. Türkiye'de meyveli maden suyu sektörü yaklaşık 10 yıllık bir geçmişe sahip. Henüz yeni sayılabilecek bu sektörün oldukça hızlı gelişme kaydettiğini ve yakında önemli bir sektör haline geleceğini belirten sektör temsilcileri, meyveli maden suyu sektörünün uzun vadede gazlı içecek pazarının ciddi rakibi olacağına dikkat çekiyor. Sektörün ihracatı ise geçen yıl krizin etkisiyle düşüş gösterirken, mevzuatlarda yapılan yeni düzenlemeler, işletmelerin teknolojik olarak kendilerini yenilemeleri ve uluslararası ilişkilerde artan girişimler, bu yıl ihracatta da önemli ölçüde artış sağlanacağına işaret ediyor.
Maden suyu sektörü, içecek sektörü içinde yüzde 15'lik bir paya sahip. Sektör, 2002 yılından itibaren yıllık yüzde 20'lere varan oranlarda büyüme gösterdi. Sadece 2007-2008 yıllarında bu büyüme yüzde 15-16 civarında kaldı. Geçen yıla damgasını vuran krize rağmen sektör, beklenilen büyümeyi yakalayamasa da bir önceki yıla göre yılı yüzde 10-12'lik büyüme ile kapattı. Bu büyüme, sektörün geçen yıl tanıtıma önem vermesi ve bu kapsamda reklam kampanyaları düzenlemesiyle açıklanıyor. Beklenti ise, 2010 yılında sektörün yüzde 20'yi aşan büyüme göstereceği ve tüketici hedef kitlesinin çeşitleneceği yönünde.
Bu arada sektörde Sağlık Bakanlığı'ndan ruhsatlı 38 firma olmasına rağmen, ulusal boyutta faaliyette olan firma sayısı 10 ila 12 arasında. Geriye kalanlardan bir kısmı bölgesel alanda faaliyet gösterirken, diğer bir kısmı ise faaliyetlerini durdurmuş durumda. Ayrıca 38 ruhsattan 6 tanesi kaynak suyu olup, yönetmelikten yararlanarak mineralli su ruhsatıyla faaliyet gösteriyor.
Rakamlar
% 10- 12
Büyüme
2009'da yakalanan büyüme oranı
6.5
litre
Türkiye'de kişi başına düşen yıllık tüketim
15
litre
Kişi başına düşen yıllık tüketimde 2012 hedefi
Ülke Kişi Başı Yıllık Tüketim (litre)
İtalya 158
Meksika 139
Belçika 124
Fransa 116
Almanya 100
İspanya 99
İsviçre 96
Avusturya 78
Portekiz 43
İrlanda 20
Hollanda 18
|
|
|
| Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Aikido Kursu |
|
Yazar: spongeee - 04-19-2010, 06:15 PM - Forum: Üniversiteler ve Ziraat Fakülteleri
- Yorum Yok
|
 |
Aikido çalıştırıcısı Nuh Doğutepe tarafından Fakülte öğrencilerine aikido dersi verilecektir. Haftada iki gün toplam 180 dakika olarak düşünülen kursun ücreti aylık 40 TL olup kesin ders saatlerine başvurulardan sonra karar verilecektir. Başlangıç tarihi 4 Mayıs 2010 olan kurs için spor salonuna başvurularak isim yazdırılması gerekmektedir.
Duyurulur
|
|
|
| Agroterörizm Nedir |
|
Yazar: Livadi - 04-19-2010, 01:23 PM - Forum: Tarım Ekonomisi, Destekler ve Krediler
- Yorum (1)
|
 |
Ülkemizi de etkisi altına alan ve hayvancılık sektöründe ciddi hasarlara yol açan “kuş gribi” salgınının yarattığı endişe ortamı hâlâ etkisini korurken, Uludağ Üniversitesi Tıp Fakültesi Zehir Danışma Merkezi Sorumlusu Prof. Dr. Gürayten Özyurt’un konuya ilişkin iddiası dikkate değer ;
“Herhangi diğer tür terörist ataklarında ani ve ölümcül sonuçlar ortaya çıkarken, Agroterörizm dünyada yiyecek stoklarına hasar vererek ekonomik hasara neden olmaktadır” diyen ,
Prof. Dr. Özyurt, Agroterörizm’i hayvanlarda ve bitkilerde hastalık yapan bir ajanın kullanılmasıyla veya insan yiyecek zincirinde hastalığa neden olarak yaratılan bir terörizm türü olarak tanımlıyor. Uzmana göre böylece önce ekonomi zarar görür, salgın kargaşaya ve ziyana neden olur, ardından sosyal yapıda ortaya çıkan önemli bozulmalar ortaya çıkar. Prof. Dr. Gürayten Özyurt’un verdiği bilgilere göre kimyasal ve biyolojik silahlarla hayvan ve bitkilerin hedef alınması yeni değil. 1930’lu yıllardan bu yana kendini hissettiren agroterörizm hareketlerinin en belirgin örneğiyse, Şarbon. “ Çünkü, Şarbon çeşitli mikrobik ajanların içinden hemen hemen her ülkede kullanılması en kolay ve ucuz olanıdır ve yok edilmesi en zor patojen olarak bilinir” diyor Prof. Dr. Özyurt. Bu terör çeşidinin tercih edilmesinin sebebiyse, düşük teknoloji kullanıp büyük sonuç alınabilmesi. Uzman, böyle bir atak sonucunda ülkede meydana gelecek tabloyu şu sözlerle açıklıyor: “Tarım ve hayvancılıkla geçinen ülkelerde hayvan sürülerine ve bitkilere yapılacak bir atak, ekonominin ağır yara almasını sağlamakla kalmayarak, diğer yan üretim dallarına da yayılarak etkisini arttıracaktır.Yüzlerce kişinin işini kaybetmesi, ticari şirketlerin iflası ile, toplumda fakirlik yaygınlaşacaktır.” Şimdi şu tanıma dikkat! Bakın, agroterörizme kolaylıkla hedef olacak ülke özelliklerini Prof. Dr. Özyurt nasıl sıralıyor: “Uzun kara ve deniz sınırlarına sahip, sınır kapılarının kontrol edilemediği, gümrüklerde etkin olarak insan, eşya kontrolünün yapılamadığı ülkeler ve hayvan ve kuş göç yolları üzerinde bulunan ülkeler agroterörizme uygun olabilir.” Bu özellikler size de hiç yabancı gelmiyor mu?
Ayrıca Prof. Dr. Özyurt, hayvan ve tahıl ihracı yapan ülkelerin, diğer ülkelerin koydukları kısıtlamalar nedeniyle büyük zarar gördüklerini ekliyor sözlerine. Örnek olarak 2006 yılında 57 ülkenin Brezilya’dan et ithalini durdurduğunu hatırlatıyor. Bu kısıntı ile birlikte dünyanın en büyük ayakkabı üreticisi olan ülkenin zararını ve kişi başına düşen milli gelir kaybını tahmin etmek güç olmasa gerek.
Hasta hayvanların bakım ve tedavisinin yapılamadığı hallerde kitlesel hayvan itlaflarının, agroterörizmin başka bir boyutu olduğunu belirten uzman, Rusya’daki 2005 yılında patlak veren Kuş Gribinin Çindeki Quinhai göllerinden Batı Sibiryaya ve Novobirsk bölgesine kadar yayıldığını anlatıyor. “Bunun sonucunda, Omsk, Tyumen, Kurgan ve Chelyabinsk’te büyük zararlara neden olmuş; tavukçuluk merkezi olan Kurgan’da yalnızca 500.000 tavuk itlaf edilmiştir” Tüm bunların yanında, agroterörizmin psikolojik etkisi en az kulelere çarpan uçaklar kadar trajik. Bu durumu Prof. Dr. Özyurt “Bazı yetiştiricilerin işlerini tasfiye etmesi hatta göç etmek zorunda kalmaları; agroterörizm sonuçlarındandır. Kişi ve kurumların fakirleşmesi yanında, zararın devletlerin bütçelerinden ödenmesi ile ülke ekonomileri büyük kayba uğramakta” sözleriyle açıklıyor.
Agroterörizmin uluslararası para akımını yeniden yönlendiren, insan hareketlerini kontrol eden bir mekanizmaya sahip olduğunu belirten uzman, açıklamalarını şu çarpıcı iddiayla sonlandırıyor:
“Denilebilir ki; bitkiler ve hayvanlar, gökdelenlerden daha fazla terörizmin odağındadır”
İşte dünyada en etkili agroterörizm hareketleri:
Kanada (1941 – 1960’lar): Şarbon, at humması
Mısır (1972 - günümüzde): Şarbon, bruselloz, at septisemisi, psittakoz, tektırnaklı doğu ensefaliti
Fransa (1939- 1972): Patates öbceği, at humması
Almanya (1915-1917-1942-1945): Şarbon, deli dana hastalığı, at septisemisi, patates böceği, buğday mantarı
Irak (1980’ler): Aflatoksin, şarbon, deve çiçeği, deli dana hastalığı, buğday kök mantarı
Japonya (1987-1945): Şarbon, at humması
Kuzey Kore, Suriye (? – günümüzde): Şarbon
Güney Rodezya (1978-1980-1993-1980’ler): Şarbon
A.B.D. (1943-1969): Şarbon, bruselloz, doğu ve batı tektırnaklı ensefaliti, deli dana hastalığı, kuş humması, at humması, patates zararlısı, Newcastle hastalığı, psittakoz, pirinç zararlısı, pirinç kahverengi benek hastalığı, at humması, Venezuella at ensefaliti, buğday zararlısı, buğday kök mantarı
Rusya, Kazakistan, Özbekistan (1935-1992): Şarbon, Afrika kuğu ateşli hastalığı, kuş gribi, kahverengi çayır mozaik hastalığı, bruselloz, bulaşıcı domuz plöropnömonisi, bulaşıcı koyun hastalığı, deli dana hastalığı, mısır mantarı, Newcastle hastalığı, patates virüsü, psittakoz, pirinç zararlısı, at humması, tütün mozaik hastalığı,
Venezuella ; at ensefaliti, vesiküler stomatit, buğday ve darı mozaik hastalığı, buğday kök mantarı.
|
|
|
| Transpozon Nedir |
|
Yazar: Mr.Muhendis - 04-18-2010, 09:17 AM - Forum: Tarımsal Biyoteknoloji
- Yorum Yok
|
 |
Transpozonlar bir hücrenin genomunda farklı yerlere, transpozisyon olarak adlandırılan bir süreçle hareket edebilen DNA dizileridir. Bu süreç ile mutasyonlara ve genomdaki DNA miktarının değişmesine neden olurlar. Çeşitli hareketli genetik elemanlar mevcuttur, bunlar transpozisyon mekanizmalarına göre sınıflandırılırlar. Retrotranspozonlar (veya Sınıf I transpozonlar) bir RNA ara ürün aracılığıyla kendilerini kopyalayarak hareket ederler. DNA transpozonları (veya Sınıf II transpozonlar) bir RNA ara ürün kullanmaz. Tranpozonların kimi kendini kopyalayarak, kimi kendini çevreleyen DNA'dan kesip çıkarıp başka bir yere taşıyarak hareket eder. Bu özelliklerinden dolayı, bilim adamları transpozonları canlılardaki DNA'yı değiştirmek için bir araç olarak kullanırlar.
Barbara McClintock 1940'ta transpozonları ilk olarak mısır bitkisinde keşfetmesinden dolayı 1983'te Nobel ödülü almıştır. Transpozonlar, insan dahil, ökaryotik canlıların genomunun önemli bir bölümünü oluştururlar.
Transpozonların hareket tipleri
Transposonlar transpozisyon mekanizmalarına göre iki sınıfa ayrılırlar:
* Sakınımlı transpozonlar (ing. conservative transposons) hareket edince eski yerde tranpozon kalmaz, yani transpozon sayısı sabit kalır. "Kes-yapıştır" tipi bir mekanizmayla hareket ederler.
* İkilenmeli transpozonlar (ing. replicative transposons) genomda her hareket edişlerinde kendilerinin yeni bir kopyasını oluştururlar. "Kopyala-yapıştır" tipi bir mekanizmayla hareket ederler. Çoğalmalı transpozonların bir alt grubu retrotranspozonlardır, bunların çoğalmasında bir RNA ara adımı vardır. DNA transpozonlarında çoğalma mekanizmasında RNA bulunmaz.
Transpozonların hareket mekanizmaları
Tranpozonlar kullandıkları enzimler bakımından iki ana gruba ayrılabilirler. RNA ara ürün aracılığıyla hareket eden retrotranspozonlar RNA'nın DNA'ya çevriyazan ters transkriptaz enzimini kullanırlar. DNA transpozonlarının hareketi ise transpozaz enzimi ile gerçekleşir.
Retrotransposonlar (Sınıf I transpozonlar)
Retrotransposonlar kendilerini kopyalayıp sonra bu kopyalarını genomda çeşitli yerlere yerleştirirler. Retrotranspozonlar önce transkripsiyon yoluyla kendilerini bir RNA molekülü olarak kopyalarlar, sonra bu RNA (çoğu zaman transpozon tafından kodlanan) bir ters transkriptaz tarafından tekrar DNA'ya dönüştürülür ve genoma geri sokulur.
Retrotransposonlar uzun uç tekrar dizilerine (ing. Long Terminal Sequence; LTR) sahip olup olmadıklarına göre iki gruba ayrılırlar: LTR'li retrotranspozonlar LTR dizilerinde promotörler ve retrotranspozisyon için gerekli olan en az iki enzimin genleri bulunur. LTR'siz retrotranspozonlar da promotör içerirler ve RNA polimeraz II tarafından çevriyazılabilirler (transkripsiyonları yapılabilir). LTR'siz retrotranspozonlara örnek olarak LINE ve SINE dizileri gösterilebilir:
* LTR'li retrotranspozonlar retrovirüslere çok benzerler ama virüs olarak paketlenmelerini sağlayan env genine sahip değildirler. Env genini edinmek veya kaybetmek yoluyla birbirlerine dönüşebilirler. Virüs benzeri retrotranspozonlar paketlenemedikleri için başka hücrelere bulaşmazlar. LTR'li retrotranspozonlar insan genomunun %8'ini oluştururlar.
* LINE dizileri (ing. Long interspersed nucleotide elements kısaltması), yaklaşık 6500 bç uzunluğundadır. Bunlar iki gen şifreler: ters transkriptaz ve entegraz (transpozaz). LINE'ler RNA polimeraz II tarafından çevriyazılır. Virüs benzeri retrotranspozonlardan farklı olarak uzun uç tekrarları (LTR) yoktur. İnsan genomunda bulunan 900.000 LINE dizisi, genomun %21'ini oluşturur.
* SINE dizileri (ing. Short interspersed nucleotide elements kısaltması) kısa (100-400 bç) DNA dizileridir, RNA polymeraz III tarafından çevriyazılmış bazı hücresel RNA'ların ters transkripsyonu sonucunda genoma dahil olmuşlardır. Bunların en iyi bilinen örnekleri Alu elemanlarıdır. Kendileri ters transkriptaz geni içermeseler de LINE'lerin ters transkriptazları onların da çoğalmasını sağlar. İnsan genomunda bulunan yaklaşık bir milyon SINE dizisi, genomun %13'ünü oluşturur.
DNA transpozonları (Sınıf II transpozonlar)
DNA transpozonlarının transpoziyon mekanizmasında, retrotransposonlardan farklı olarak, RNA yer almaz. Bu mekanizma ile hareket eden transpozonlarda bulunan bir transpozaz, bir de rezolvaz enzimi bulunur (bazılarında bu iki fonksiyon bir proteinde bütünleşmiştir). DNA transpozonlarının iki ucundaki ters yönlü dizi tekrarları transpozaz enziminin rekombinasyon işlemi için gereklidir. Bir DNA parçası transpozaz enzimini şifrelemese (veya mutasyonla kaybetmiş olsa) dahi bu bu ters yönlü tekrarlara sahip olursa yardımcı bir transpozonun tranpozaz enzimi aracılığıyla genomda hareket etmeye devam edebilir. Transpozaz, transpozonun iki ucundaki DNA'yı ve hedef noktasındaki DNA'yı keserek genomdan tranpozonu çıkarır ve yeni konumuyla bütünleştirir (entegre eder). Rezolvaz enzimi entegrasyon aşamasında gereklidir, tek zincirli kesikler yaratarak transpozon DNA'sının onu çevreleyen DNA ile düzgün bir şekilde bütünleşmesini sağlar.
DNA transpozonlarının bazıları "kes yapıştır" yoluyla, bazıları ise "kopyala yapıştır" yoluyla hareket eder. Hangisinin olduğu transpozon enziminin verici transpozon uçlarındaki DNA'nın bir mi iki mi zincirinden kestiğine bağlıdır. Transpozazlar hedef yerdeki DNA'yı yapışkan uçlar yaratacak şekilde kaymalı (ing. staggered) keser, transpozon DNA'sını da (bir veya iki zincirden) keser ve onu hedef yerindeki DNA zincirlerine bağlar. Konak hücreye ait olan DNA polimeraz açık kalmış tek zincirli yerleri doldurur, DNA ligaz da şeker-fosfat zincirini kapayınca transpozisyon tamamlanmış olur.
Kimi transpozon DNA molekülünün herhangi bir yerine bağlanabilir, dolayısıyla traspozonun hedefi genomda herhangi bir yerde olabilir, kimi transpozaz ise kendine özgün dizilere bağlanır.
DNA transpozonları yapılarına bağlı olarak iki ana gruba ayrılabilir: Birleşik tranpozonların (örneğin bakterilerdeki Tn5, 9, 10, 903 ve 1681) iki ucunda biribirine çok benzer ama ters yönlü (evrik) diziler, "insersiyon dizileri" (ing., insertion sequence; IS) bulunur. Bu IS dizileri oldukça uzundurlar, transpozisyon için gerekli olan tranpozaz ve entegraz enzimlerinin genlerini kodlarlar. İki IS dizisi arasında ayrıca bir veya birkaç antibiyotik direnç geni bulunur. Her bir IS dizisi hem tek başına hem de yakınındaki öbür IS dizisi ile birlikte hareket etme yeteneğine sahiptir; beraber hareket ettiklerinde aralarında bulunan DNA bölgesini de taşırlar. Ortamda antibiyotik bulunması halinde aradaki antibiyotik direnç geninin taşınabildiği gözlemlenebilir, çünkü bu taşınma olayları konak bakteriye bir selektif avantaj sağlar. Bazı durumlarda, eğer genomda pek çok transpozon varsa, hareket eden bir IS, antibiyotik direnç geninin öbür yanindaki IS ile birlikte hareket etmek yerine, öbür tarafındaki bir IS ile hareket edebilir; bu durumda ikisi arasında yer alan bazı genler genomda başka bir yere taşınabilir.
Birleşik transpozonlar hareket ettiklerinde ikilenmezler.
Karmaşık tranzpozonların (örneğin bakterilerdeki Tn1, 3, 4, 7, 501 ve 551 ve bakteriyofaj Mu'nun) iki ucunda da tekrar eden diziler vardır ama bunlar kısadır (30-40 baz çifti), bu diziler arasında transpozaz ve antibiyotik direnç geni yer alır. Transpozonun hareketinde bu genlerin hepsi beraber hareket ederler. Bu sınıfta yer alan transpozonlar ikilenerek hareket ederler, yani hareketlerinin sonucunda genomdaki kopya sayıları artar.
Sınıf III transpozonlar
Minyatür Evrik Tekrarlı Traspozabl Elemanlar (ing. Miniature Inverted-repeats Transposable Elements; MITE), Sınıf II (DNA) transpozonlarına benzerler ama çok küçüklerdir (100-500 bç), transpozisyonları için gerekli olan genleri bulundurmazlar. Genomda bulunan başka transpozonların transpozazları aracılığıyla hareket ettikleri sanılmaktadır. İlk bitkilerde keşfedilmişler,[7] sonra insan dahil çeşitli başka canlı gruplarında da bulundukları görülmüştür. Pirinç genomunun %6'sı MITE'lerden oluşur. İnsan genomunda bulunan 100.000 MITE, genomun yaklaşık %1'ini oluşturur.
Transpozon Örnekleri
* Transpozonlar ilk defa mısır bitkisinde Barbara McClintock tarafından 1948'de keşfedilmiştir, bu keşfinden dolayı ona 1983'te Nobel ödülü verilmiştir. McClintock bu tranpozonların neden olduğu insersiyon, delesyon ve translokasyonları farketmiştir. Genomda meydana gelen bu değişiklikler, örneğin mısır tanelerinin renginin değişmesine yol açabilir. Mısır genomunun %50'si transpozonlardan oluşmaktadır. McClintock'un tasvir etmiş olduğu Ac/Ds systemi retrotranspozonlardır.
* Sirke sineği Drosophila melanogaster 'de bulunan bir transpozon ailesi P elemanları olarak adlandırılır. Bu transpozonun bu böcek türünde ilk defa 20. yy ortalarında belirmiş oldukları sanılmaktadır. Yapay P elemanları kullanarak Drosphila genomuna gen sokma teknolojisi geliştirilmiştir.
* Bakterilerdeki transpozonlar, transpozisyon işlevini sağlayan transpozaz genine ek olarak çoğu zaman bir de antibiyotik direnç geni taşırlar. Bakterilerde transpozonlar kromozomdan plazmitler arasında gidip gelebilirler. Antibiyotik dirençli bakterilerin oluşmasına transpozonlar önemli rol oynar. Antibiyotik direnci gibi ek bir gen taşıyan bakteriyel transpozonlar Tn ailesine aittir. Ek geni olmayanlara insersiyon dizisi denir.
* insanlarda en yaygın transpozon Alu dizisidir. Yaklaşık 300 nükleotit uzunluğunda olan Alu dizisinden insan genomunda yaklaşık bir milyon adet bulunur.
* Bazı virüsler transpoziyon yolu ile konak hücrenin DNA'sının içine girerler. Mu fajı transpozisyonu DNA yollu replikatif transpozisyonun en iyi bilinen örneğidir. Onun transpozisyon mekanizması homolog rekombinasyona benzer. AIDS hastalığının etmeni olan HIV ise RNA yollu replikatif transpozisyonun bir örneğini oluşturur.
Hastalığa neden olan transpozonlar
Transpozonlar mutajendir, konak hücrenin genomuna çeşitli yollardan zarar verirler:
* İşlevsel bir genin içine giren bir traspozon büyük olasılıkla o geni çalışmaz kılar.
* Bir transpozon bir geni terk ettiği zaman geride kalan boşluk muhtemelen doğru tamir edilmeyecektir.
* Aynı dizinin pekçok kopyasının olması (Alu dizilerinde olduğu gibi) mitoz sırasında
kromozomların doğru eşleşmesini engelleyebilir, bunun sonucunda eşitsiz çaprazlama meydana gelir, bu kromozom ikilenmesinin başlıca nedenidir.Transpozonlar tarafından sıkça meydana gelen hastalıklar arasında hemofili A ve B, porfiri, kanser yatkınlığı ve Duchenne muskuler distrofi sayılabilir.
Ayrıca, çoğu transpozonda tranzpozaz geninin ifadesini sağlayan promotör, yakında bulunan konak hücre genlerinin uygunsuz ifadesine neden olur, bu da hastalıklara yol açabilir.
Transpozonlarin evrimi
Transpozonların evrimi ve genom evrimine olan etkileri halen etkin bir araştırma konusudur. Transpozonlar canlıların her dalında bulunur ancak kökenleri bilinmemektedir. En son ortak atada ortaya çıkmış olabilecekleri gibi bağımsız olarak pek çok kere oluşmuş olabilirler, veya bir kere oluşup sonra yatay gen transferi ile diğer biyolojik alemlere yayılmış olabilirler. Transpozonlar bazen konaklarına fayda sağlayabilseler de genel olarak bencil DNA olarak, yani konak hücrenin DNA'sında yaşayana parazitler olarak değerlendirilirler. Bu bakımdan virüslere benzerler. Nitekim, retrotranspozon ve retrovirüslerin kopyalanmasındaki benzerlikler ortak bir atadan evrimleşmiş olduklarına dair spekülasyonlara yol açmıştır.
Aşırı transpozisyon bir genomu çalışmaz hale getirebileceğinden çoğu organizma transpozisyonu dayanılır bir seviyede tutmak için mekanizmalar geliştirmiştir. Örneğin, nematod Caenorhabditis elegans 'da RNA enterferans (RNAi) için gerekli olan bazı genler tranpozisyona da engel olurlar. Aşırı transpozisyondan dolayı konak organizmanın ölmesi transpozonun da varlığına son vereceği için transpozonlar da kendi hareketliliklerini kontrol altında tutarlar. Örneğin bakteriyel transpozonlar genelde yalnızca metillenmemiş DNA'ya kendilerini kopyalarlar. DNA kopyalandıktan kısa bir süre sonra metillendiği için transpozisyon çoğalan hücrelerde ve ancak bu kısa zaman aralığında mümkün olur.
Uygulama
Moleküler biyolojide transpozonlar bir mutasyon aracı olarak kullanılır. Transpozon içine girdiği geni hem çalışmaz hale getirir, hem de çalışmaz hale gelmiş genin kolayca bulunmasını sağlar.
Bazen bir transpozon bir genin içine girmesi onu tersinir bir şekilde inaktive eder; transpozaz aracılığıyla tranpozon genden çıkartılması genin fonksiyonunun geri gelmesini sağlar. Bitkilerde böylece birbirine komşu hücrelerin farklı genotipleri olabilir. Bu özellik sayesinde araştırmacılar bir hücrenin işlevini yerine getirmesi için bir genin o hücrenin içinde mi, yoksa başka bir hücrede mi çalışıyor olmasının yeterli olduğunu ayıredebilirler.
|
|
|
| Hayvancılıkta Biyoteknoloji ve Suni Tohumlama Çalışma Soruları |
|
Yazar: Zooteknist - 04-18-2010, 09:03 AM - Forum: Sınav Soruları
- Yorum Yok
|
 |
1)Biyoteknolojinin tanımını yaparak, biyoteknolojiden beklentileri açıklayınız.
2)Biyoteknolojinin oataya çıkardığı kuşkular nelerdir? Yazınız.
3)Biyoteknolojinin hayvan ıslahı üzerine olumlu ve olumsuz etkileri nelerdir? Yazınız.
4)Türkiye'de biyoteknoloji alanında faaliyet gösteren şirketlerin dağılımı nasıldır?
5)Suni tohumlama nedir? Suni tohumlama etkinliğinin arttırılması için neler yapılmalıdır?
6)Suni tohumlama yöntemleri nelerdir? Bilgi veriniz.
7)Embriyo üretimi nedir? Embriyo üretiminin ıslah açısından önemini anlatınız.
8)Embriyo transferinin hayvan ıslahı açısından önemini belirterek enbriyo transferinin etkinliğini arttırma yollarını yazınız.
9)Gebeliğin teşhisi nasıl yapılır? Doğumun teşvik edilmesi veya geciktirilmesinin amaçları nelerdir? Yazınız.
10)Doğum kontrolü nasıl yapılır?
11)Kızgınlığın senkranizasyonu nedir? Nasıl yapılır? Önemi nedir?
12)Transgenik hayvan üretimi aşamalarını yazınız.
13) Biyoteknoloji nedir? Biyoteknolojinin hayvan ıslahı açısından önemini açıklayınız.
14) Transpozonlar hakkında bilgi veriniz.
15) Biyoteknolojinin Dünya'da ve Türkiye'de gelişimini anlatınız.
16) Hücreleri kaynaklarına göre sınıflandırınız ve açıklayınız.
17) Suni tohumlamanın yararları ve mahsurları hakkında bilgi veriniz.
18) Aşı nedir? Aşılama yöntemlerini yazınız.
19) Vektör nedir? Vektör çeşitlerini maddeler halinde yazınız.
|
|
|
|